احساس گزگز، مورمور شدن یا بی‌حسی انگشتان دست از مشکلاتی است که برخی زنان در دوران بارداری تجربه می‌کنند. این حالت ممکن است هنگام خواب تشدید شود یا پس از بیدار شدن ادامه داشته باشد. یکی از علت‌های شایع خواب رفتن دست در بارداری، سندرم تونل کارپال است که در اثر فشار بر عصب مچ دست ایجاد می‌شود. بااین‌حال، همه موارد بی‌حسی به این مشکل مربوط نیستند و گاهی به بررسی بیشتری نیاز دارند. در ادامه این مقاله از دکترتو، علت‌ها، روش‌های درمان و مراقبت‌های خانگی و زمان مناسب مراجعه به پزشک را بررسی می‌کنیم.
علت خواب رفتن دست در دوران بارداری چیست؟
خواب رفتن دست و پا در دوران بارداری معمولا به دلیل تغییرات هورمونی و احتباس مایعات رخ می‌دهد. تجمع مایعات می‌تواند باعث تورم بافت‌های مچ دست و فشار بر عصب مدیان شود؛ وضعیتی که به آن سندرم تونل کارپال می‌گویند و یکی از شایع‌ترین علل بی‌حسی و گزگز دست در بارداری است.
همچنین، فشار بر اعصاب به دلیل وضعیت نامناسب بدن، مشکلات گردن و کمبود برخی ویتامین‌ها یا اختلالات زمینه‌ای مانند دیابت می‌توانند در بروز این علامت نقش داشته باشند. علت سر شدن دست در دوران بارداری می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
- احتباس مایعات و تورم مچ
- سندرم تونل کارپال
- افزایش وزن و فشار بیشتر روی بافت‌ها
- قرار گرفتن طولانی‌مدت مچ در وضعیت نامناسب
- برخی مشکلات عصبی یا گردش خون
۱. نقش هورمون‌های بارداری در خواب رفتن دست چیست؟
تغییرات هورمونی بارداری می‌توانند در احتباس مایعات و افزایش احتمال تورم بافت‌ها نقش داشته باشند. اگر تورم در فضای محدود تونل کارپال مچ دست که دلیل خواب رفتن دست در بارداری است افزایش یابد، عصب مدیان تحت فشار قرار می‌گیرد و علائمی مانند گزگز، بی‌حسی یا درد در انگشتان ایجاد می‌شود. این مشکل بیشتر در سه‌ماهه دوم و سوم بارداری دیده می‌شود. بااین‌حال، شدت علائم در همه زنان یکسان نیست و وضعیت مچ هنگام خواب یا فعالیت‌های روزانه هم می‌تواند در تشدید آن نقش داشته باشد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت southtees.nhs
CTS is common in pregnancy, especially the second and third trimester, due to hormonal changes and a build-up of fluid in the tissues in the carpel tunnel of the wrist.
ترجمه فارسی:
سندرم تونل کارپال (CTS) در دوران بارداری، به‌ویژه در سه‌ماهه‌های دوم و سوم، به دلیل تغییرات هورمونی و تجمع مایعات در بافت‌های موجود در تونل کارپال مچ دست، شایع است.
۲. آیا افزایش وزن باعث گزگز دست و پا در بارداری می‌شود؟
افزایش وزن به‌تنهایی علت قطعی گزگز دست و پا در بارداری نیست اما ممکن است همراه با احتباس مایعات و افزایش تورم، فشار بر اعصاب را بیشتر کند. اگر عصب مدیان در مچ دست تحت فشار قرار بگیرد، بی‌حسی و مورمور شدن انگشت شست، اشاره و میانی شایع‌تر است. بااین‌حال، گزگز پاها لزوما از همین سازوکار ناشی نمی‌شود و در صورت تداوم یا همراهی با ضعف عضلانی، باید علت آن جداگانه بررسی شود.
۳. آیا خواب رفتن دست در بارداری می‌تواند نشانه پره‌اکلامپسی باشد؟
خواب رفتن یا گزگز دست به‌تنهایی از علائم شاخص پره اکلامپسی نیست. بااین‌حال، تورم ناگهانی دست‌ها یا صورت، به‌ویژه همراه با سردرد شدید، اختلال بینایی، درد بالای شکم یا احساس ناخوشی شدید، نیازمند ارزیابی فوری است. پره‌اکلامپسی معمولا پس از هفته بیستم بارداری مطرح می‌شود و تشخیص آن بر بررسی فشار خون و ارزیابی‌های آزمایشگاهی و بالینی متکی است.
۴. خواب رفتن دست و پا در اوایل بارداری نشانه چیست؟
خواب رفتن دست و پا در اوایل بارداری به‌تنهایی نشانه اختصاصی بارداری یا بیماری خاصی نیست. این حالت ممکن است به فشار موقت روی عصب، وضعیت نامناسب بدن یا علل دیگری مربوط باشد. اگر بی‌حسی مرتب تکرار شود، هر دو دست و پا را درگیر کند یا با ضعف عضلانی و سایر علائم عصبی همراه باشد، بررسی پزشکی ضرورت دارد. دکتر زنان یا بهترین دکتر مامایی ایران بر اساس محل بی‌حسی، مدت آن و علائم همراه، درباره نیاز به آزمایش یا ارزیابی تخصصی تصمیم می‌گیرد.
| علت خواب رفتن دست در بارداری | درمان یا روش کنترل |
|---|---|
| سندرم تونل کارپال | استفاده از مچ‌بند طبی در شب و صاف نگه داشتن مچ دست |
| احتباس مایعات و ورم دست‌ها | بالا نگه داشتن دست هنگام استراحت |
| تغییرات هورمونی بارداری | کنترل علائم و پیگیری پزشکی در صورت تداوم |
| فشار بر اعصاب گردن | ارزیابی پزشکی و درمان متناسب با علت |
| وضعیت نامناسب دست هنگام خواب | پرهیز از خم کردن مچ و قرار دادن دست در وضعیت مناسب |
| کمبود ویتامین B12 | بررسی آزمایشگاهی و مصرف مکمل در صورت تأیید کمبود |
درمان خواب رفتن دست در بارداری چیست؟
اگر مشکل ناشی از سندرم تونل کارپال بارداری باشد، معمولا ابتدا روش‌های ساده و غیرتهاجمی امتحان می‌شوند. هدف اصلی کاهش فشار روی عصب و کنترل تورم است. اگر علائم شدید باشند یا با روش‌های ساده برطرف نشوند، پزشک متخصص یا بهترین دکتر زنان و زایمان ایران می‌تواند درمان مناسب‌تری پیشنهاد کند. در موارد خاص درمان‌های تخصصی‌تر نیز وجود دارد. به‌طور کلی روش‌های زیر کمک‌کننده هستند:
- بالا قرار دادن دست‌ها هنگام استراحت
- نگه داشتن مچ در وضعیت صاف و خنثی
- استفاده از مچ‌بند طبی، به‌خصوص هنگام خواب
- کاهش فعالیت‌هایی که مچ را زیاد خم یا تحت فشار قرار می‌دهند
- انجام حرکات ملایم انگشتان و مچ
- استفاده کوتاه‌مدت از کمپرس سرد برای تورم
چه ورزش‌هایی به درمان بی حسی دست و پا در بارداری کمک می‌کنند؟
حرکات ملایم دست و مچ می‌توانند برای کاهش خشکی و حفظ دامنه حرکت مفصل مفید باشند. برای مثال، باز و بسته کردن آرام انگشتان، حرکت دادن مچ در دامنه بدون درد و کشش ملایم عضلات ساعد می‌تواند بخشی از مراقبت روزانه باشد. همچنین مهم است مچ برای مدت طولانی در حالت خمیده باقی نماند. ورزش نباید باعث افزایش درد یا بی‌حسی شود. اگر با حرکت علائم شدیدتر می‌شوند، تمرین را متوقف کنید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت sleepybelly
Carpal tunnel syndrome happens when the median nerve, which runs through the wrist, becomes compressed. During pregnancy, hormonal changes cause fluid retention and swelling, which can increase pressure in the carpal tunnel and lead to symptoms like numbness, tingling, and pain in the hands and fingers.
ترجمه فارسی:
سندرم تونل کارپال زمانی رخ می‌دهد که عصب مدیان، که از مچ دست می‌گذرد، تحت فشار قرار گیرد. در دوران بارداری، تغییرات هورمونی موجب احتباس مایعات و تورم می‌شوند؛ این امر می‌تواند فشار داخل تونل کارپال را افزایش دهد و منجر به بروز علائمی همچون بی‌حسی، گزگز و درد در دست‌ها و انگشتان شود.
آیا مچ بند طبی برای خواب رفتن دست در بارداری موثر است؟
مچ‌بند طبی می‌تواند در سندروم تونل کارپال بارداری مفید باشد. این مچ‌بند با نگه داشتن مچ در وضعیت نسبتا صاف، فشار روی عصب مدیان را کاهش می‌دهد و به‌خصوص هنگام خواب می‌تواند علائم شبانه را کمتر کند. بهتر است مچ‌بند بیش از حد سفت نباشد و باعث تغییر رنگ، سردی یا بی‌حسی بیشتر انگشتان نشود. بعضی زنان تنها هنگام خواب به آن نیاز دارند و برخی دیگر ممکن است در طول روز نیز از آن استفاده کنند.
درمان خانگی خواب رفتن دست در بارداری چیست؟
برای کاهش خواب رفتن دست در بارداری، می‌توان برخی عادت‌های روزانه را اصلاح کرد. هنگام استفاده از تلفن همراه یا کار با رایانه، مچ را در وضعیت طبیعی نگه دارید و از گرفتن طولانی‌مدت اشیا با فشار زیاد خودداری کنید. اگر انگشتر یا ساعت باعث فشار روی دست متورم می‌شود، آن را خارج کنید. کمپرس سرد با یک پوشش پارچه‌ای و برای مدت کوتاه نیز ممکن است به کاهش تورم کمک کند. اگر علائم ادامه پیدا کنند یا شدت آن‌ها افزایش یابد، مراقبت خانگی به‌تنهایی کافی نیست و باید علت بررسی شود.
خواب رفتن انگشتان دست در بارداری چه زمانی خطرناک است؟
در بسیاری از زنان باردار، بی حسی انگشتان دست ناشی از سندرم تونل کارپال است و خطر جدی ندارد. اما اگر بی‌حسی شدید، مداوم یا همراه با ضعف دست باشد، باید توسط پزشک بررسی شود. ضعف در گرفتن اشیا یا از بین رفتن حس دست می‌تواند نشان‌دهنده فشار شدیدتر روی عصب باشد.
از طرف دیگر، اگر بی‌حسی ناگهانی یک‌طرفه همراه با افتادگی صورت، اختلال گفتار، ضعف دست یا اختلال بینایی باشد، باید آن را یک وضعیت اورژانسی در نظر گرفت. همچنین تورم ناگهانی دست یا صورت همراه با سردرد شدید و اختلال بینایی می‌تواند نیازمند بررسی فوری از نظر پره‌اکلامپسی توسط دکتر زنان و زایمان تهران یا پزشک متخصص در شهر خود، باشد.
راه‌های پیشگیری از خواب رفتن دست در بارداری چیست؟
همه موارد خواب رفتن دست در بارداری قابل پیشگیری نیستند اما اصلاح عادت‌های روزانه می‌تواند احتمال تشدید علائم را کاهش دهد. هنگام خواب از خم ماندن طولانی‌مدت مچ خودداری کنید و در فعالیت‌هایی که به حرکات تکراری دست نیاز دارند، وقفه‌های کوتاه داشته باشید. اگر بی‌حسی با وجود این اقدامات ادامه پیدا کند، بهتر است برای بررسی علت و انتخاب روش مناسب کنترل علائم با پزشک مشورت کنید.
پزشکان پیشنهادی
دکتر شیوا طالبی خرزوقی
متخصص زنان، زایمان و نازایی
دکتر الهام آذین مهر
متخصص زنان و زایمان
دکتر نصرت نقاب
فلوشیپ نازایی و آی وی اف
دکتر سامیه کریمی
فلوشیپ آنکولوژی و سرطان زنان
دکتر دیانا حسینی
فلوشیپ سرطان زنان
دکتر مهسا نایبی
متخصص زنان و زایمانبرای خواب رفتن دست در بارداری به چه پزشکی باید مراجعه کرد؟
برای بررسی خواب رفتن دست در بارداری، بهتر است ابتدا به متخصص زنان و زایمان مراجعه کنید. پزشک با بررسی علائم، زمان شروع بی‌حسی و شدت آن، علت احتمالی را ارزیابی می‌کند و در صورت نیاز، شما را به متخصص مغز و اعصاب یا ارتوپد ارجاع می‌دهد. اگر علائم ناشی از سندرم تونل کارپال باشد، درمان‌های غیرجراحی معمولا در اولویت قرار دارند.
در صورت بروز ضعف ناگهانی دست، بی‌حسی شدید یا مداوم، یا همراهی این علائم با اختلال گفتار و افتادگی صورت، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است. شما می‌توانید همین حالا از طریق اپلیکیشن دکترتو اولین نوبت مراجعه به پزشک را دریافت کنید.
نتیجه گیری
خواب رفتن دست در بارداری اغلب با احتباس مایعات و فشار بر عصب مدیان در مچ دست ارتباط دارد. در موارد خفیف، اصلاح وضعیت مچ، استفاده از مچ‌بند طبی در شب و کاهش فشار روی دست می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند. بااین‌حال، بی‌حسی مداوم یا همراه با ضعف دست نیازمند بررسی پزشکی است. همچنین، تورم ناگهانی همراه با سردرد شدید یا اختلال بینایی و بی‌حسی ناگهانی یک‌طرفه با علائم عصبی، به ارزیابی فوری نیاز دارند.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
خیر. شواهد پزشکی معتبری وجود ندارد که خواب رفتن دست یا پا را به جنسیت جنین مرتبط کند. این باور بیشتر جنبه سنتی و عامیانه دارد. بی‌حسی دست در بارداری بیشتر با عواملی مانند تورم، فشار روی اعصاب و سندرم تونل کارپال ارتباط دارد.
زنانی که در دوران بارداری دچار احتباس مایعات و تورم دست‌ها می‌شوند، بیشتر در معرض سندرم تونل کارپال قرار دارند. اضافه‌وزن، سابقه قبلی این مشکل، دیابت و فعالیت‌هایی که شامل خم کردن مکرر مچ یا گرفتن محکم اشیا هستند نیز می‌توانند خطر را افزایش دهند.
