آدرنالین را بیشتر با لحظههای ترس و هیجان میشناسیم؛ اما همین ماده میتواند در شرایطی مثل شوک حساسیتی شدید، جان بیمار را نجات دهد. فردی که زنبور نیشش زده و در چند دقیقه گلویش متورم شده، یا کودکی که با سرفه خشن و صدای خرخر به اورژانس رسیده، هر دو ممکن است همین دارو را دریافت کنند. شاید برایتان سوال باشد که داروی آدرنالین و اپینفرین دو داروی متفاوتاند یا دو نام برای یک ماده؟ چرا تزریق این دارو در بعضی شرایط باید بدون لحظهای تاخیر انجام شود و اشتباه در دوز یا محل تزریق آن چه خطراتی دارد؟ در این مقاله از دکترتو با کاربردها، نحوه تزریق، دوز، عوارض و موارد احتیاط داروی آدرنالین آشنا میشویم.
داروی آدرنالین چیست؟
داروی آدرنالین شکل دارویی هورمون آدرنالین در بدن است و پزشکان آن را قبل از هر دارو برای نجات بیمار در واکنش حساسیتی شدید و ایست قلبی به کار میبرند. این دارو در داروخانه و ترالی اورژانس بیشتر به شکل آمپول اپی نفرین یک میلیلیتری با برچسب «۱/۱۰۰۰» دیده میشود.
داروی آدرنالین دو اثر اصلی در بدن دارد. رگهای خونی را تنگ میکند و با این کار فشار خون بالا میرود و تورم گلو و صورت کم میشود. این دارو همزمان عضلات دور راههای هوایی را شل میکند تا هوا راحتتر به ریه برسد و ضربان و قدرت انقباض قلب را هم افزایش میدهد. همین ترکیب اثرها آدرنالین را به داروی اول درمان واکنشهایی تبدیل کرده که در آنها فشار خون سقوط میکند و راه تنفس بسته میشود.
| شناسنامه دارویی | مشخصات |
|---|---|
| آدرنالین چیست؟ | آدرنالین یا اپینفرین، دارویی از گروه آگونیستهای آدرنرژیک است که گیرندههای آلفا و بتا را تحریک میکند. |
| نام ژنریک | اپینفرین (Epinephrine) یا آدرنالین (Adrenaline) |
| نام تجاری | اپیپن (EpiPen) و سایر فرآوردههای تزریقی اپینفرین |
| موارد مصرف | درمان فوری آنافیلاکسی، ایست قلبی و برخی موارد افت شدید فشار خون |
| شکل دارویی | محلول تزریقی و قلم تزریق خودکار |
| نحوه مصرف | در آنافیلاکسی، تزریق عضلانی در قسمت خارجی و میانی ران انجام میشود. تزریق وریدی فقط در شرایط خاص و تحت نظارت کادر درمان مجاز است. |
| دوز مصرفی در آنافیلاکسی | بزرگسالان: معمولا ۰٫۳ تا ۰٫۵ میلیگرم عضلانی کودکان: ۰٫۰۱ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم وزن بدن در صورت تداوم علائم، تزریق ممکن است هر ۵ تا ۱۵ دقیقه تکرار شود. |
| مصرف در بارداری | در آنافیلاکسی، آدرنالین درمان خط اول است و نباید به دلیل بارداری به تاخیر بیفتد. |
| مصرف در شیردهی | در شرایط اورژانسی مانند آنافیلاکسی، درمان مادر نباید به تاخیر بیفتد. |
| شرایط نگهداری | مطابق دستور فرآورده نگهداری شود؛ از نور مستقیم محافظت شود و در صورت تغییر رنگ، کدر شدن یا وجود ذرات، مصرف نشود. |
آمپول اپی نفرین ۱/۱۰۰۰ یعنی چه؟
عدد ۱/۱۰۰۰ روی آمپول اپینفرین یعنی هر یک میلیلیتر محلول یک میلیگرم آدرنالین دارد. این عدد غلظت دارو را نشان میدهد و ربطی به تعداد نوبت مصرف ندارد. آمپول رایج آدرنالین در ایران یک میلیلیتری است، پس کل آمپول یک میلیگرم دارو دارد.
کادر درمان برای تزریق داخل رگ در احیا، آمپول ۱/۱۰۰۰ را با سرم رقیق میکند تا غلظت آن ده برابر کمتر شود. تزریق مستقیم محلول ۱/۱۰۰۰ به رگ یکی از خطاهای خطرناک دارویی است و میتواند ضربان قلب را به هم بریزد و فشار خون را بهشدت بالا ببرد.
| گروه بیمار | دوز پیشنهادی تزریق عضلانی | حداکثر دوز در هر نوبت |
|---|---|---|
| شیرخواران، از جمله زیر ۶ ماه | ۰٫۰۱ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم وزن بدن | بر اساس سقف دوز کودکان |
| کودکان | ۰٫۰۱ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم وزن بدن | ۰٫۳ میلیگرم |
| نوجوانان و بزرگسالان | ۰٫۰۱ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم وزن بدن | ۰٫۵ میلیگرم |
داروی اپی نفرین همان داروی آدرنالین است؟
اپی نفرین نام علمی آدرنالین است و هر دو اسم به یک ماده اشاره دارند. روی جعبه و برچسب آمپول معمولا نام اپی نفرین نوشته شده و در گفتگوی روزمره بیشتر نام آدرنالین شنیده میشود. بدن انسان هورمون آدرنالین را در غده فوقکلیه میسازد و هنگام ترس یا خطر به خون میفرستد. داروی آدرنالین همین ماده است که کارخانه دارویی آن را به شکل محلول تزریقی تولید میکند. اگر درباره حساسیتهای شدید یا کاربرد این دارو سوالی دارید، میتوانید برای بررسی و دریافت راهنمایی تخصصی به بهترین دکتر آسم و آلرژی ایران مراجعه کنید.
آمپول آدرنالین برای چیست؟
آمپول آدرنالین برای درمان موقعیتهایی است که جان بیمار در چند دقیقه در خطر قرار میگیرد و مهمترین آنها شوک آنافیلاکسی است. آنافیلاکسی واکنش حساسیتی شدیدی است که چند دستگاه بدن را با هم درگیر میکند و بدون درمان سریع میتواند به خفگی یا افت شدید فشار خون برسد. داروی آدرنالین در این واکنش هیچ جایگزینی ندارد و هرچه زودتر تزریق شود اثر بهتری دارد.
آدرنالین در حمله آسم معمولا گزینه اول نیست و پزشک فقط وقتی سراغ آن میرود که درمان سریع حمله آسم با اسپریهای گشادکننده راه هوایی نتیجه نداده یا حمله با علائم آنافیلاکسی همراه شده است. داروی بیحسی رایج دندانپزشکی یعنی لیدوکائین هم اغلب با مقدار بسیار کمی آدرنالین ترکیب میشود تا رگهای محل تزریق تنگ شوند و بیحسی طولانیتر بماند. موارد مصرف داروی آدرنالین عبارتاند از:
- واکنش آنافیلاکسی به نیش زنبور، غذا، دارو یا لاتکس
- ایست قلبی و احیای بیمار بدون نبض
- خروسک متوسط تا شدید در کودکان، به شکل بخور در بیمارستان
- همراهی حمله شدید آسم با شوک آنافیلاکسی
- همراه با داروی بیحسی موضعی در دندانپزشکی و جراحیهای کوچک برای کم کردن خونریزی
آمپول اپی نفرین در احیا چه نقشی دارد؟
آدرنالین در احیا رگهای بدن را تنگ میکند تا خون بیشتری به قلب و مغز برسد و شانس برگشتن ضربان قلب بالا برود. پزشکان در ایست قلبی آدرنالین را کنار ماساژ قلبی و شوک الکتریکی به کار میبرند و هیچکدام از این سه اقدام جای دیگری را نمیگیرد.
زمان اولین تزریق آدرنالین در احیا به نوع ریتم قلب بستگی دارد. وقتی قلب هیچ فعالیت الکتریکی ندارد یا فعالیت الکتریکی بدون نبض دارد، تیم احیا آدرنالین را هرچه زودتر تزریق میکند. در ریتمهایی که با شوک الکتریکی درمان میشوند، تیم احیا معمولا بعد از چند شوک ناموفق سراغ آدرنالین میرود. آموزش احیای قلبی ریوی برای مردم عادی بر ماساژ قلبی تمرکز دارد، چون تزریق آدرنالین در ایست قلبی فقط از عهده کادر درمان و با دسترسی به رگ برمیآید.
آمپول اپی نفرین در بخور برای خروسک استفاده میشود؟
آمپول اپی نفرین در دستگاه بخور یا آدرنالین استنشاقی از طریق دستگاه نبولایزر برای کاهش موقت تورم راه هوایی در کودکان مبتلا به خروسک متوسط تا شدید استفاده میشود. این دارو باید با غلظت و مقدار مناسب و طبق دستور پزشک تجویز شود و نباید آمپول آن را در دستگاه بخور سرد یا رطوبتساز خانگی ریخت. ازآنجاکه اثر آدرنالین استنشاقی موقتی است و ممکن است علائم دوباره برگردند، کودک پس از دریافت دارو باید برای چند ساعت در مرکز درمانی تحت نظر بماند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthdirect
They may receive medicines such as adrenaline through a nebuliser and oral steroid medicines. They will then usually be monitored for at least 4 hours in the hospital.
ترجمه فارسی:
کودک مبتلا به خروسک شدید ممکن است داروهایی مانند آدرنالین را از طریق نبولایزر و داروهای کورتونی را به شکل خوراکی دریافت کند. بعد از آن کودک معمولا دستکم ۴ ساعت در بیمارستان زیر نظر میماند.
قلم اپی نفرین برای چیست؟
قلم اپی نفرین یک سرنگ خودکار از پیش پرشده است که یک دوز دقیق آدرنالین دارد و فرد بدون آموزش پزشکی هم میتواند با فشار دادن آن به ران، دارو را تزریق کند. این قلم را با نام تجاری اپی پن هم میشناسند. پزشک قلم آدرنالین را برای افرادی تجویز میکند که یک بار آنافیلاکسی را تجربه کردهاند یا به نیش زنبور، داروهای خاص یا آلرژی غذایی مانند حساسیت به بادام زمینی واکنش شدید نشان میدهند.
اگر فردی حساسیت خاصی دارد بهتر است همیشه دو قلم آدرنالین همراه خود داشته باشد، چون یک دوز در همه حملهها کافی نیست. تاریخ انقضای قلم را مرتب چک کنید و اگر محلول داخل پنجره قلم رنگ عوض کرده یا ذره دارد، آن را عوض کنید. بعد از تزریق مقداری مایع در قلم باقی میماند و این به معنای ناقص بودن تزریق نیست.
در برخی کشورها اسپری بینی آدرنالین هم برای درمان آنافیلاکسی تایید شده است، اما قلم و آمپول هنوز شکل اصلی این دارو هستند. با استفاده از اپلیکیشن دکترتو میتوانید با پزشک متخصص مشورت کنید و از نحوه صحیح مصرف قلم یا سایر اشکال دارویی آدرنالین آگاه شوید.
چه زمانی باید آدرنالین تزریق کرد؟
در صورت بروز علائم سازگار با آنافیلاکسی، اپینفرین را بیدرنگ طبق برنامه درمانی فرد و دستور استفاده از قلم تزریق کنید؛ برای علائم خفیف و موضعی حساسیت، بدون تشخیص یا برنامه درمانی، تزریق خودسرانه توصیه نمیشود.
داروهای ضد حساسیت مانند کلرفنیرامین و داروهای کورتونی در آنافیلاکسی فقط بعد از آدرنالین و بهعنوان درمان کمکی به کار میروند. هیچکدام از این داروها تورم راه هوایی و افت فشار را بهسرعت برطرف نمیکنند و تزریق آنها به جای آدرنالین وقت طلایی درمان را هدر میدهد.
صبر کردن برای بدتر شدن علائم بزرگترین خطای درمان آنافیلاکسی است، چون این واکنش در چند دقیقه میتواند راه تنفس را ببندد. نشانههای آنافیلاکسی بعد از تماس با عامل حساسیتزا معمولا موارد زیر هستند:
- تنگی نفس، خس خس سینه یا سرفه مداوم
- تورم زبان، لب یا گلو و دشواری در بلع
- گرفتگی صدا یا صدای خرخر هنگام نفس کشیدن
- سرگیجه، ضعف ناگهانی یا از حال رفتن
- رنگپریدگی، تعریق سرد و نبض ضعیف و تند
- کهیر، خارش یا قرمزی گسترده پوست همراه با هر یک از علائم بالا
مراحل تزریق آمپول آدرنالین در ران چیست؟
مراحل تزریق آمپول آدرنالین برای فردی که آموزش دیده است یا قلم تزریق دارد، ساده است و هر مرحله دلیل مشخصی دارد. تزریق آدرنالین در باسن، دست، انگشت یا پا ممنوع است. تزریق به انگشت رگهای آن را آنقدر تنگ میکند که خونرسانی بافت قطع میشود و فرد باید فورا به اورژانس برود.
بعد از بهبود هم بیمار باید چند ساعت در بیمارستان زیر نظر بماند، چون در بخشی از بیماران علائم آنافیلاکسی چند ساعت بعد بدون تماس دوباره با عامل حساسیت برمیگردد. ترتیب کار به این شکل است:
- با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا از اطرافیان بخواهید تماس بگیرند.
- دارو را در وسط قسمت بیرونی ران تزریق کنید. در شرایط اضطراری میتوانید از روی لباس هم تزریق کنید.
- بیمار را دراز بکشانید و پاهایش را کمی بالا نگه دارید. اگر نفس کشیدن برایش سخت است، او را آرام به حالت نشسته درآورید.
- اجازه ندهید بیمار بایستد یا راه برود، حتی اگر حالش بهتر شده باشد، چون ایستادن ممکن است فشار خون را دوباره پایین بیاورد.
- اگر بعد از ۵ دقیقه علائم بهتر نشد، دوز دوم را با آمپول یا قلم جدید در ران دیگر تزریق کنید.
- آمپول یا قلم مصرفشده را همراه بیمار به بیمارستان ببرید تا کادر درمان مقدار تزریقشده را بداند.
نحوه تزریق اپی نفرین در احیا چگونه است؟
تزریق اپی نفرین در احیای قلبی ریوی (CPR) توسط کادر درمان و از طریق مسیر وریدی یا داخل استخوانی انجام میشود. دوز استاندارد در بزرگسالان یک میلیگرم است که هر ۳ تا ۵ دقیقه تکرار میشود. در ریتمهای غیرقابل شوک، مانند آسیستول و فعالیت الکتریکی بدون نبض، دارو باید در اولین فرصت تزریق شود. در ریتمهای قابل شوک، تزریق پس از تلاشهای اولیه برای شوکدهی انجام میشود.
نحوه تزریق اپی نفرین در شوک آنافیلاکسی چگونه است؟
در شوک آنافیلاکسی، آدرنالین به عضله وسط قسمت بیرونی ران تزریق میشود و بیمار بلافاصله بعد از تزریق باید به اورژانس برسد. عضله ران رگهای زیادی دارد و دارو را سریعتر از زیر پوست یا عضله بازو جذب میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medlineplus.gov
Only a healthcare provider should give more than 2 injections for a single allergic episode. Epinephrine injection helps to treat serious allergic reactions but does not take the place of medical treatment.
ترجمه فارسی:
بیش از ۲ تزریق در یک حمله حساسیتی را فقط کادر درمان باید انجام دهد. تزریق اپی نفرین به درمان واکنشهای حساسیتی شدید کمک میکند اما جای درمان پزشکی را نمیگیرد.
آمپول اپی نفرین در کودکان چگونه مصرف میشود؟
آمپول آدرنالین در کودکان با همان روش بزرگسالان تزریق میشود و تنها تفاوت آن مقدار داروست که پزشک بر اساس وزن کودک حساب میکند. محل تزریق در کودک هم عضله وسط قسمت بیرونی ران است. کودک ممکن است هنگام تزریق تکان بخورد، بنابراین پای او را محکم نگه دارید تا سوزن جابهجا نشود.
قلمهای تزریق خودکار آدرنالین در دو اندازه ساخته میشوند. قلم ۰٫۱۵ میلیگرمی برای کودکان ۱۵ تا ۳۰ کیلوگرم است و قلم ۰٫۳ میلیگرمی برای کودکان بالای ۳۰ کیلوگرم و بزرگسالان. کودکی که سابقه آنافیلاکسی دارد باید قلم یا آمپول تجویزشده را همیشه همراه داشته باشد و معلم، مربی مهد و اطرافیانش هم باید روش تزریق را بلد باشند.
دوز اپی نفرین چقدر است؟
دوز آدرنالین در شوک آنافیلاکسی برای بزرگسالان نیم میلیگرم است و در کودکان بر اساس سن و وزن کمتر میشود. مقدار دارو در احیای قلبی با آنافیلاکسی فرق دارد، چون در احیا کادر درمان دارو را به رگ تزریق میکند و تکرار آن را بر اساس ریتم قلب تنظیم میکند. تعیین دوز و تکرار آن کار پزشک و کادر اورژانس است.
| موقعیت و سن بیمار | مقدار هر نوبت | راه تزریق و فاصله تکرار |
|---|---|---|
| آنافیلاکسی، بزرگسال و کودک بالای ۱۲ سال | ۰٫۵ میلیگرم (۰٫۵ میلیلیتر از آمپول ۱/۱۰۰۰) | عضله ران، تکرار بعد از ۵ دقیقه در صورت نیاز |
| آنافیلاکسی، کودک | ۰٫۰۱ میلیگرم برای هر کیلوگرم وزن (حداکثر دوز هر نوبت معمولا ۰٫۳ میلیگرم است) | عضله ران، تکرار بعد از ۵ دقیقه در صورت نیاز |
| احیای قلبی، بزرگسال | ۱ میلیگرم رقیقشده | داخل رگ، هر ۳ تا ۵ دقیقه در طول احیا |
| احیای قلبی، کودک و نوزاد | ۰٫۰۱ میلیگرم برای هر کیلوگرم وزن (حداکثر دوز هر نوبت یک میلیگرم است) | داخل رگ یا مغز استخوان، هر ۳ تا ۵ دقیقه |
عوارض داروی آدرنالین چیست؟
بیشتر عوارض داروی آدرنالین همان احساساتی است که بدن هنگام ترشح طبیعی این هورمون تجربه میکند و معمولا در چند دقیقه تا یک ساعت از بین میرود. این عوارض نشانه کار کردن دارو هستند و دلیلی برای تزریق نکردن آن در آنافیلاکسی به حساب نمیآیند. عوارض شایع آدرنالین عبارتاند از:
- تپش قلب و تند شدن ضربان
- لرزش دست و بیقراری
- اضطراب و احساس ترس
- سردرد و سرگیجه
- رنگپریدگی و تعریق
- تهوع یا استفراغ
- قرمزی، تورم یا درد در محل تزریق
عوارض جدی آدرنالین کمتر پیش میآیند و بیشتر در سالمندان، بیماران قلبی و کسانی دیده میشوند که دارو را به رگ یا با دوز بالا دریافت کردهاند. این عوارض جدی نیاز به رسیدگی فوری دارند:
- درد یا فشار در قفسه سینه
- ضربان نامنظم قلب
- سردرد بسیار شدید یا تاری دید
- تنگی نفس تازه که قبل از تزریق نبوده
- سرد و سفید شدن انگشت بعد از تزریق اشتباه در دست یا پا
چه کسانی در مصرف داروی آدرنالین باید احتیاط کنند؟
کسانی که بیماری قلبی، فشار خون بالا یا پرکاری تیروئید دارند باید در مصرف داروی آدرنالین احتیاط کنند، اما در آنافیلاکسی هیچ بیماری زمینهای مانع تزریق آدرنالین نیست. خطر آنافیلاکسی درماننشده از عوارض آدرنالین بیشتر است و پزشک فقط مقدار و روش پایش را برای این بیماران تنظیم میکند. شرایطی که پزشک قبل از تجویز قلم یا آمپول آدرنالین باید از آنها خبر داشته باشد عبارتاند از:
- بیماری عروق قلب، آریتمی یا سابقه سکته قلبی
- فشار خون بالا
- پرکاری تیروئید
- کنترل قند خون در بیماران دیابتی پس از تزریق آدرنالین، به دلیل احتمال افزایش قند خون برای چند ساعت
- آب سیاه چشم از نوع زاویه بسته
- بیماری پارکینسون
- بزرگی پروستات و مشکل در دفع ادرار
- بارداری و شیردهی
داروی آدرنالین با چه داروهایی تداخل دارد؟
تداخل دارویی هم اثر آدرنالین را تغییر میدهد یا عوارض قلبی آن را بیشتر میکند. فهرست داروهایی که مصرف میکنید را به پزشک تجویزکننده قلم یا آمپول آدرنالین بدهید. داروهایی که با آدرنالین تداخل دارند عبارتاند از:
- بتابلاکرها، بهویژه انواع غیرانتخابی مانند پروپرانولول، ممکن است پاسخ بدن به آدرنالین را تغییر دهند.
- داروهای ضد افسردگی سهحلقهای و مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز
- دیگوکسین و داروهای تنظیم ضربان قلب
- لووتیروکسین
- برخی آنتیهیستامینها
- داروهای دیابت که آدرنالین اثرشان را کم میکند.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
داروی آدرنالین در آنافیلاکسی و ایست قلبی داروی خط اول است و زمان تزریق آن بیش از هر عامل دیگری نتیجه درمان را تعیین میکند. عضله ران محل درست تزریق در آنافیلاکسی است و بیماری که آدرنالین گرفته، حتی اگر حالش خوب شده باشد، به مراقبت بیمارستانی نیاز دارد. تپش قلب و لرزش بعد از تزریق اثر خود داروست و جای نگرانی ندارد، اما مقدار دارو در کودکان و هر نوع مصرف بخور یا تزریق داخل رگ تصمیم کادر درمان است. اگر شما یا فرزندتان یک بار واکنش حساسیتی شدید داشتهاید، با بهترین دکتر داخلی ایران، دکتر داخلی تهران یا پزشک متخصص در شهر محل سکونت خود درباره آدرنالین مشورت کنید.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسشهای متداول درباره داروی آدرنالین
قرص آدرنالین بهعنوان یک شکل دارویی خوراکی رایج وجود ندارد، چون آدرنالین خوراکی در معده و کبد تجزیه میشود و به خون نمیرسد.
آدرنالین درمان خط اول آنافیلاکسی در دوران بارداری است و در صورت بروز واکنش حساسیتی شدید، تزریق آن نباید به دلیل نگرانی از عوارض احتمالی برای جنین به تاخیر بیفتد. پس از تزریق، مادر باید تحت مراقبت اورژانسی قرار بگیرد و در صورت امکان به پهلوی چپ قرار داده شود تا فشار رحم بر عروق بزرگ شکم کاهش یابد.
آمپول آدرنالین را در دمای اتاق، دور از نور و در جعبه خودش نگه دارید و از یخچال، یخ زدن و گرمای داخل خودرو دور کنید. نور و گرما آدرنالین را تجزیه میکنند و محلول تجزیهشده صورتی یا قهوهای میشود. آمپول یا قلمی را که رنگش عوض شده یا ذره معلق دارد مصرف نکنید.
آدرنالین موجود در بیحسی دندانپزشکی برای بیشتر افراد خطری ندارد، چون مقدار آن بسیار کمتر از دوز آنافیلاکسی است. برخی افراد بعد از تزریق بیحسی چند دقیقه تپش قلب یا لرزش حس میکنند که خودبهخود برطرف میشود. بیماران قلبی و کسانی که فشار خون کنترلنشده دارند باید قبل از تزریق، بیماری و داروهایشان را به دندانپزشک بگویند تا مقدار مناسب یا داروی بیحسی بدون آدرنالین انتخاب شود.

۰ دیدگاه ثبت شده برای: نکات مهم درباره داروی آدرنالین و کاربرد آن در شرایط اضطراری