آیا استفراغ در بارداری همیشه بخشی طبیعی از این دوران است یا گاهی می‌تواند نشانه یک مشکل زمینه‌ای باشد؟ برای اینکه بدانیم استفراغ در بارداری نشانه چیست، ابتدا باید گفت که استفراغ یکی از علائم بارداری است. استفراغ در بارداری معمولا در سه ماهه اول و در نتیجه تغییرات فیزیولوژیک و هورمونی اتفاق می‌افتد. این وضعیت ممکن است با حالت تهوع، بی‌اشتهایی، حساسیت به بو و مزه غذاها و احساس ناراحتی معده همراه باشد. اگرچه در بیشتر موارد استفراغ بخشی از روند طبیعی بارداری است، گاهی شدت یا نوع آن می‌تواند نشان‌دهنده مشکلاتی مانند استفراغ شدید بارداری، عفونت‌های ادراری، اختلالات هورمونی و مشکلات دستگاه گوارش باشد. شناخت تفاوت بین علائم طبیعی با نشانه‌های هشداردهنده به مادر کمک می‌کند تا در زمان مناسب برای درمان اقدام کند. در این مقاله از دکترتو قصد داریم به بررسی علت استفراغ در بارداری، تفاوت موارد طبیعی با شدید و علائم هشداردهنده‌ای مانند استفراغ خونی و زردرنگ بپردازیم.
علت استفراغ در بارداری چیست؟
علت استفراغ در بارداری معمولا به تغییرات هورمونی و واکنش دستگاه عصبی و گوارشی مادر مربوط می‌شود. این تغییرات پس از لانه گزینی جنین آغاز شده و سیستم گوارش و مرکز تهوع مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهند. افزایش هورمون‌هایی مثل گنادوتروپین جفتی انسان (hCG) همراه با واکنش‌های عصب‌شناختی جدید، تغییرات متابولیک و فاکتورهای رشد جنینی مانند GDF15 باعث بروز تهوع و استفراغ در ماه‌های اولیه میشوند.
پره‌اکلامپسی، از عوارض بارداری، می‌تواند در نیمه دوم بارداری با تهوع و استفراغ همراه باشد؛ به‌ویژه اگر این علائم پس از هفته بیستم و همراه با سردرد شدید، تاری دید، درد بالای شکم یا افزایش فشار خون ایجاد شوند. در چنین شرایطی، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. عوامل موثر در ایجاد استفراغ بارداری عبارت‌اند از:
- افزایش هورمون‌های بارداری: افزایش ناگهانی سطح هورمون‌های hCG و GDF15
- گرسنگی و افت قند خون: فاصله طولانی بین وعده‌های غذایی و خالی ماندن معده
- افزایش حساسیت به بو و مزه: تقویت حس بویایی و دگرگونی در گیرنده‌های چشایی
- عوامل تشدیدکننده محیطی و روانی: خستگی، استرس، اضطراب، گرمای زیاد و بیماری حرکت
- تغییر عملکرد دستگاه گوارش: استفراغ شدید بارداری، کاهش سرعت تخلیه معده تحت تاثیر هورمون پروژسترون
- مشکلات و بیماری‌های زمینه‌ای: حاملگی مولار، عفونت‌ها، اختلالات تیروئید، مشکلات صفرا و پانکراس، پره اکلامپسی
۱. آیا افزایش هورمون hCG علت استفراغ در بارداری است؟
هورمون گنادوتروپین جفتی انسان یا hCG پس از لانه‌گزینی جنین، توسط سلول‌های جفت تولید می‌شود و از علت‌های اصلی تهوع و استفراغ در بارداری است. سطح این هورمون در هفته‌های ابتدایی بارداری به‌سرعت افزایش یافته و در هفته‌های هشتم تا دوازدهم به اوج می‌رسد. بسیاری از زنان بیشترین شدت تهوع و استفراغ را در این زمان گزارش می‌کنند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت mayoclinic
Nausea and vomiting during early pregnancy may signal the rise in hormones within the body that’s needed for a healthy pregnancy. Research suggests that nausea and vomiting during pregnancy might be due to the effects of a hormone made by the placenta. That hormone is called human chorionic gonadotropin (HCG).
ترجمه فارسی:
حالت تهوع و استفراغ در اوایل دوران بارداری ممکن است نشان‌دهنده افزایش هورمون‌هایی در بدن باشد که برای یک بارداری سالم ضروری هستند. تحقیقات نشان می‌دهند که حالت تهوع و استفراغ در دوران بارداری ممکن است ناشی از تأثیرات هورمونی باشد که توسط جفت تولید می‌شود. نام این هورمون، «گنادوتروپین جفتی انسان» (HCG) است.
۲. آیا حساسیت به بو و مزه باعث استفراغ در بارداری می‌شود؟
افزایش استروژن در بارداری موجب افزایش حساسیت به بوها و تغییر حس چشایی می‌شود. این تغییرات هورمونی باعث میشوند بوها یا غذاهایی که پیش از بارداری آزاردهنده نبودند، ناگهان تهوع‌آور به نظر برسند و بازتاب استفراغ را فعال کنند.
بسیاری از زنان باردار با استشمام بوی پخت‌وپز، عطرهای تند یا مواد شوینده دچار استفراغ ناگهانی میشوند که با دوری از محرک‌ها، مصرف غذاهای سرد و تهویه مناسب علائم‌شان قابل کنترل است. همچنین تغییرات چشایی مثل مزه فلزی یا تلخ در دهان نیز اشتها را کاهش داده و قرارگیری مکرر در معرض این بوها و مزه‌های محرک دفعات تهوع و استفراغ را افزایش می‌دهند.
۳. آیا کند شدن تخلیه معده باعث استفراغ در بارداری می‌شود؟
افزایش ترشح پروژسترون در دوران بارداری با هدف آرام کردن عضلات رحم، می‌تواند باعث کند شدن حرکات روده و تاخیر در هضم محتویات معده شود. این تغییرات با نفخ، یبوست، سوءهاضمه، ترشح اسید معده و سنگینی همراه هستند.
ماندن طولانی‌مدت غذا در بدن و کند شدن تخلیه معده، زمینه را برای رفلاکس معده و بروز تهوع و استفراغ فراهم می‌کند. البته کند شدن تخلیه معده به‌تنهایی علت اصلی استفراغ بارداری نیست و نقش آن در مقایسه با عوامل هورمونی و عصبی محدودتر است.
| نوع استفراغ در بارداری | علت |
|---|---|
| استفراغ معمول بارداری | تغییرات هورمونی، افزایش hCG و GDF15 |
| استفراغ شدید | هایپرامزیس گراویداروم، تغییرات هورمونی و عوامل ژنتیکی |
| استفراغ صبحگاهی | خالی بودن معده، افت قند خون و تجمع اسید معده |
| اسهال و استفراغ همزمان | عفونت‌های ویروسی و باکتریایی یا مسمومیت غذایی |
| استفراغ خونی | پارگی مخاط مری یا حلق، زخم معده و خونریزی گوارشی |
| استفراغ زرد و تلخ | ورود صفرا به معده، به‌ویژه هنگام خالی بودن معده |
| استفراغ سبز | وجود صفرا در محتویات معده |
۴. چرا حالت تهوع بدون استفراغ در بارداری اتفاق می‌افتد؟
زمانی که تغییرات هورمونی و تحریک مراکز عصبی مرتبط با تهوع احساس ناخوشایندی در معده ایجاد کنند، حالت تهوع بدون استفراغ در بارداری اتفاق می‌افتد. در این وضعیت زن باردار احساس تهوع، بی‌اشتهایی، افزایش بزاق یا حساسیت به بوها دارد، اما مرکز استفراغ مغز را تحریک نمی‌کند. این حالت اغلب به‌عنوان استفراغ صبحگاهی خفيف شناخته می‌شود و لزوما نشانه وجود مشکل در سلامت مادر یا جنین نیست. شدت علائم ممکن است در طول روز تغییر کند و با گرسنگی، خستگی، استرس یا بوهای محرک افزایش یابد.
استفراغ شدید در بارداری به چه دلیل رخ می‌دهد؟
هایپرامزیس گراویداروم شکل شدید تهوع و استفراغ بارداری است که توانایی خوردن و نوشیدن طبیعی را مختل می‌کند و فعالیت‌های روزمره مادر را به‌شدت تحت تاثیر قرار می‌دهد. کم‌آبی بدن می‌تواند از نشانه‌های همراه آن باشد. کاهش وزن و اختلال الکترولیت‌ها ممکن است در موارد شدید رخ دهند، اما برای تشخیص این عارضه الزامی نیستند. دلایل استفراغ شدید در بارداری عبارت‌اند از:
- تغییرات هورمونی
- بارداری چندقلویی
- سابقه استفراغ شدید در بارداری
- عوامل ژنتیکی
- بارداری مولار
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs
Some pregnant women experience very bad nausea and vomiting. They might be sick many times a day and be unable to keep food or drink down, which can impact on their daily life.
ترجمه فارسی:
برخی از زنان باردار دچار حالت تهوع و استفراغ بسیار شدیدی میشوند. ممکن است آن‌ها بارها در طول روز استفراغ کنند و قادر به نگه داشتن غذا یا نوشیدنی در معده خود نباشند؛ وضعیتی که می‌تواند بر زندگی روزمره‌شان تاثیر بگذارد.
علت استفراغ صبحگاهی در بارداری چیست؟
خالی بودن معده، افت قند خون در طول شب، همراه با تجمع اسید معده، از علل استفراغ صبحگاهی در بارداری است. نام‌گذاری این حالت به‌دلیل بروز آن در ساعات اولیه روز پس از بیدار شدن از خواب است. با تغییر وضعیت بدن از حالت خوابیده به ایستاده هنگام صبح، شدت تهوع و استفراغ در ابتدای روز تشدید می‌شود.
مصرف یک تکه نان خشک یا بیسکوییت ساده قبل از برخاستن از تخت می‌تواند این عارضه را کاهش دهد. استفراغ صبحگاهی معمولا از هفته‌های چهارم تا هفتم بارداری شروع شده و تا هفته‌های ۱۶ تا ۲۰ کاهش می‌یابد. بااین‌حال، زمان شروع و پایان علائم استفراغ در افراد متفاوت است و ممکن است تا مراحل بعدی بارداری ادامه داشته باشد.
چرا اسهال و استفراغ در بارداری اتفاق می‌افتد؟
همزمان شدن اسهال و استفراغ در بارداری معمولا ناشی از عوامل هورمونی نبوده و اغلب نشان‌دهنده عفونت‌های ویروسی، باکتریایی یا مسمومیت غذایی است. همچنین تغییرات ناگهانی رژیم غذایی یا مصرف برخی مکمل‌های بارداری نیز می‌توانند واکنش شدید دستگاه گوارش را به همراه داشته باشند.
از آنجا که اسهال و استفراغ مکرر در بارداری باعث کم‌آبی و برهم خوردن الکترولیت‌های بدن می‌شود، در صورت بروز تب، دل درد شدید، اسهال خونی یا ناتوانی در حفظ مایعات، مراجعه به پزشک ضروری است.
استفراغ خونی در بارداری نشانه چیست؟
استفراغ خونی در بارداری ممکن است به‌دلیل خونریزی دستگاه گوارش فوقانی رخ دهد. استفراغ‌های شدید و مکرر گاهی باعث پارگی مخاط قسمت پایینی مری یا محل اتصال مری و معده میشوند؛ عارضه‌ای که سندرم مالوری‌وایس نام دارد. زخم معده و التهاب معده نیز از علل احتمالی هستند. مشاهده خون در استفراغ بارداری طبیعی نیست و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.
استفراغ تلخ در بارداری هم بهتر است توسط پزشک بررسی شود. برای بررسی علت استفراغ خونی در بارداری و پیشگیری از عوارض احتمالی برای مادر، می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو با متخصص زنان و زایمان مشورت کنید.
استفراغ زرد رنگ و تلخ در بارداری نشانه چیست؟
استفراغ سبز در بارداری ممکن است به‌دلیل وجود صفرا در محتویات معده رخ دهد و گاهی پس از استفراغ‌های مکرر یا خالی شدن معده دیده می‌شود. بااین‌حال، استفراغ سبز، به‌ویژه اگر با درد شدید شکم، نفخ یا قطع دفع مدفوع همراه باشد، می‌تواند نشانه انسداد روده باشد و به بررسی فوری پزشکی نیاز دارد. تکرار استفراغ صفراوی نیز باید توسط پزشک ارزیابی شود.
علت استفراغ زرد و تلخ در بارداری همیشه به خالی بودن معده محدود نمی‌شود. استفراغ‌های مکرر، برگشت صفرا و برخی اختلالات گوارشی نیز ممکن است در بروز آن نقش داشته باشند.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
شناخت اینکه استفراغ در بارداری نشانه چیست به مادران کمک می‌کند تا مرز میان تغییرات طبیعی هورمونی و عوارض خطرساز را تشخیص دهند. تهوع و استفراغ اغلب بخشی طبیعی از تغییرات بدن است و با پیشرفت دوران بارداری کاهش می‌یابد. بااین‌حال، شدت گرفتن علائم، ناتوانی در دریافت مایعات، کاهش وزن، اسهال یا خون در استفراغ به بررسی و درمان نیاز دارد.
تشخیص به‌موقع علت و کنترل استفراغ، نقش مهمی در سلامت مادر و جنین دارد. اگر استفراغ در بارداری زندگی روزمره شما را مختل کرده یا با نشانه‌های هشداردهنده همراه است، برای انتخاب درمان مناسب به بهترین دکتر زنان و زایمان ایران، دکتر زنان و زایمان تهران یا متخصص شهر خود مراجعه کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول درباره علت استفراغ در بارداری
آنفولانزای معده، مسمومیت غذایی و عفونت‌های باکتریایی از دلایل شایع هم‌زمانی اسهال و استفراغ در بارداری هستند.
خیر، اگرچه برخی مطالعات ارتباط آماری بین استفراغ شدید و بارداری جنین دختر گزارش کرده‌اند، اما معیار قابل اعتمادی برای تعیین جنسیت جنین نیست.
۰ دیدگاه ثبت شده برای: استفراغ در بارداری نشانه چیست؟