فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
نفخ شیر مادر بیشتر از آنکه به غذای مادر ربط داشته باشد، به نحوه شیر خوردن نوزاد برمیگردد. نوزادی که پستان را درست در دهان نمیگیرد همراه شیر هوا هم میبلعد و همین هوا در روده او جمع میشود. شیر مادر خودش گاز ندارد و گاز روده مادر هم وارد شیر نمیشود. برای برطرف کردن نفخ ابتدا نحوه گرفتن پستان، وضعیت بدن نوزاد و سرعت جریان شیر را اصلاح کنید و بعد از هر وعده باد شکم او را بگیرید. نفخ شیر مادر فقط در تعداد کمی از نوزادان به پروتئین شیر گاو در رژیم مادر مربوط است. اگر نفخ نوزاد با کاهش وزن، خون در مدفوع یا اگزمای شدید همراه شد، او را نزد پزشک ببرید. در این مقاله از دکترتو، علت واقعی نفخ شیر مادر، اشتباههای رایج شیردهی، روش درست شیر دادن، نقش غذای مادر، نفخ خود مادر و موارد مراجعه به پزشک را بررسی میکنیم.
نفخ شیر مادر از چیست؟
نفخ شیر مادر از هوایی میآید که نوزاد هنگام شیر خوردن میبلعد. شیر مادر در پستان از خون ساخته میشود و گاز حاصل از هضم غذای مادر مسیری برای رسیدن به آن ندارد. حبوبات و کلمی که مادر میخورد در روده خود او گاز تولید میکنند و همانجا میمانند.
مقدار هوایی که نوزاد میبلعد به نحوه شیر خوردن او بستگی دارد. هرچه دهان نوزاد بهتر دور پستان قفل شود، هوای کمتری وارد معده میشود. صدای مکیدن همراه با صدای کلیک یا صدای کشیدهشدن هوا میتواند نشانه ورود هوا باشد؛ صداهای شکمی بهتنهایی ملاک قطعی ورود هوا نیستند و باید در کنار علائم دیگر تفسیر شوند. علتهای دیگر نفخ شکم نوزاد شامل نارس بودن دستگاه گوارش و موارد دیگر هستند.
شیردهی نادرست چطور باعث نفخ نوزاد میشود؟
شیردهی به نوزاد به روش نادرست از سه راه هوای اضافه را وارد معده نوزاد میکند. راه اول نحوه گرفتن پستان است، وقتی دهان نوزاد کامل دور هاله پستان قفل نمیشود. راه دوم وضعیت بدن نوزاد است، وقتی سر و بدن او در یک راستا قرار نمیگیرند. راه سوم جریان زیاد شیر است که نوزاد را وادار به قورت دادن سریع میکند.
بعد از هر وعده باد شکم نوزاد را بگیرید تا هوای بلعیدهشده پیش از رسیدن به روده خارج شود. آروغ گرفتن نوزاد در وسط وعده هم مؤثر است، بهویژه اگر نوزاد تند شیر میخورد. اگر بعد از اصلاح این موارد نفخ نوزاد کم نشد، درمان نفخ شکم نوزاد روشهای دیگری هم دارد.
فرزندت با هر بار شیر خوردن دچار نفخ میشه؟
برای درمان نوبت بگیر.
۱. نحوه گرفتن پستان توسط نوزاد
دهان نوزاد باید بخش زیادی از هاله پستان را در بر بگیرد و نه فقط نوک آن را. اگر نوزاد فقط نوک پستان را بمکد، دهانش کامل بسته نمیشود و با هر مکش هوا هم به داخل کشیده میشود. درد نوک پستان مادر مطمئنترین نشانه این اشتباه است، چون شیردهی درست برای مادر دردناک نیست. چانه نوزاد باید به پستان بچسبد و لب پایین او به بیرون برگشته باشد.
۲. وضعیت بدن نوزاد هنگام شیر خوردن
گوش، شانه و لگن نوزاد باید روی یک خط قرار بگیرند. اگر سر نوزاد به سمت پستان چرخیده و بدنش رو به سقف باشد، بلع برای او سخت میشود و هوای بیشتری وارد معدهاش میشود. شکم نوزاد را به شکم خودتان بچسبانید تا لازم نباشد گردنش را بچرخاند. شیر دادن در حالت خوابیده هم اگر سر نوزاد پایینتر از معدهاش قرار بگیرد ورود هوا را بیشتر میکند.
۳. جریان زیاد شیر و شیر خوردن با عجله
جریان زیاد شیر در دقایق اول وعده نوزاد را وادار به قورت دادن پشت سر هم میکند و همراه هر قورت هوا هم وارد میشود. سرفه کردن یا پس زدن پستان در ابتدای شیر خوردن نشانه این حالت است. برای کم کردن فشار جریان، پیش از شیر دادن کمی شیر بدوشید تا فشار اولیه بخوابد. شیر دادن در حالت نیمهخوابیده به پشت هم سرعت جریان را کم میکند، چون شیر برخلاف جاذبه حرکت میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“When they attach you should see much more of the darker nipple skin above your baby’s top lip than below their bottom lip. Your baby’s cheeks will look full and rounded as they feed.”
ترجمه فارسی:
هنگام گرفتن پستان باید بخش تیره پوست نوک پستان را بالای لب بالایی نوزاد بیشتر از زیر لب پایینی او ببینید. گونههای نوزاد هم در حین شیر خوردن پر و گرد به نظر میرسند.
غذای مادر چقدر در نفخ نوزاد نقش دارد؟
غذای مادر در بیشتر نوزادان نقشی در ایجاد نفخ ندارد. چیزی که از رژیم مادر به شیر میرسد پروتئینهای خوراکی و کافئین است و نه گاز و فیبر. پروتئین شیر گاو شایعترین پروتئینی است که در برخی نوزادان واکنش ایجاد میکند، هرچند در موارد کمتری سایر پروتئینهای غذایی هم میتوانند نقش داشته باشند و آن هم معمولا نشانههای دیگری مانند اگزما و مدفوع خونی به همراه دارد. کافئین هم به شیر میرسد و در مقادیر زیاد میتواند نوزاد را بیقرار کند، هرچند اثرش روی نفخ ثابت نشده است؛ بیشتر راهنماها تا حدود ۳۰۰ میلیگرم در روز را برای اغلب مادران شیرده مجاز میدانند.
کدام غذاها بهتر است در نفخ بررسی شوند؟
مادر شیرده به فهرست غذاهای بدون نفخ نیاز ندارد و میتواند رژیم معمول خود را ادامه دهد. محدود کردن رژیم مادر بدون دلیل، هم کیفیت تغذیه او را پایین میآورد و هم شیردهی را سختتر میکند. فهرست غذاهایی که مادران نسبت به آنها مشکوک هستند در ادامه آورده شدهاند و وضعیت حذف شدن یا نشدن آنها در جدول توضیح داده شده است:
| خوراکی | آیا باید حذف شود؟ | توضیح |
|---|---|---|
| لبنیات و پروتئین شیر گاو | فقط با حذف آزمایشی | تنها مورد با گزارش واقعی در نوزادان |
| کافئین | محدود شود نه حذف | تا دویست میلی گرم در روز مجاز است. |
| حبوبات مانند عدس، لوبیا و نخود | خیر | گاز آنها در روده مادر میماند. |
| کلم، گل کلم و بروکلی | خیر | به همان دلیل حبوبات |
| میوه ها مانند انار، موز، انگور، هندوانه و هلو | خیر | هیچ شواهد قابل اتکایی وجود ندارد. |
| ذرت، زیتون و آب هویج | خیر | هیچ شواهد قابل اتکایی وجود ندارد. |
| پیاز و سیر خام | فقط اگر الگو تکرار شود. | طعم شیر را عوض میکنند نه گاز آن را |
روش حذف آزمایشی غذای مادر
برای پیدا کردن خوراکی مقصر، هر بار فقط یک خوراکی را حذف کنید. حذف همزمان چند خوراکی نتیجه را غیرقابل تفسیر میکند، چون معلوم نمیشود کدامیک اثر داشته است. مراحل این روش به این ترتیب است:
- یک خوراک مشکوک را انتخاب کنید، معمولا لبنیات
- آن را دو هفته کامل و بدون استثنا کنار بگذارید.
- رفتار نوزاد را هر روز در یک دفترچه یادداشت کنید.
- یادداشتها را با دو هفته پیش از حذف مقایسه کنید.
- اگر تغییری دیده نشد، خوراک را به رژیم برگردانید.
- اگر تغییر واضح بود، همان خوراک را دوباره امتحان کنید تا مطمئن شوید.
دو هفته حداقل زمان لازم است، چون پروتئین شیر گاو چند روز طول میکشد تا از بدن مادر و نوزاد پاک شود. پیش از حذف طولانی لبنیات با پزشک مشورت کنید تا جایگزین کلسیم برای شما تعیین شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“You do not need to follow a special diet while you’re breastfeeding.”
ترجمه فارسی:
لازم نیست در دوران شیردهی رژیم غذایی خاصی بگیرید.
نفخ خود مادر شیرده از چیست؟
نفخ مادر شیرده بیشتر به تغییرات بعد از زایمان و الگوی غذا خوردن او برمیگردد. یبوست بعد از زایمان، مصرف مکمل آهن، غذا خوردن با عجله در فاصله شیردهیها و کمآبی چهار علت شایع هستند. مکمل آهن که تقریبا به همه مادران داده میشود، خودش یبوست و نفخ ایجاد میکند.
برای نفخ خودتان میتوانید همان خوراکیهایی را محدود کنید که در جدول بالا برای نوزاد لازم نبودند. حبوبات و کلم در روده شما گاز تولید میکنند، حتی اگر به نوزاد نرسند. آب کافی، وعدههای کوچکتر و پیادهروی کوتاه بعد از غذا معمولا کافی هستند. اگر نفخ شما هفتهها ادامه دارد یا با درد همراه است، ارزیابی توسط بهترین دکتر زنان و زایمان ایران قدم درستی است.
عرقیات و دمنوش ضد نفخ در شیردهی بی خطر هستند؟
مصرف عرقیات و دمنوشهای گیاهی در شیردهی با احتیاط و در مقدار کم مجاز است. رازیانه، بابونه و نعناع در مقدار معمول برای مادر شیرده مشکلی ایجاد نمیکنند و نفخ خود مادر را کم میکنند. مقدار زیاد این عرقیات بررسی نشده است، بنابراین نباید جایگزین آب روزانه شوند.
دادن این عرقیات به خود نوزاد موضوع جداگانهای است. نوزاد زیر شش ماه به هیچ مایعی جز شیر نیاز ندارد و عرقیات گیاهی برای او توصیه نمیشوند. مادرانی که رازیانه را برای افزایش شیر مصرف میکنند هم باید بدانند اثر آن ثابت نشده است.
چه زمانی نفخ نوزاد و شیرخوار به بررسی پزشک نیاز دارد؟
نفخ نوزاد وقتی به بررسی نیاز دارد که با نشانههای دیگری همراه شود. نفخ ساده نوزاد را بیقرار میکند اما وزنگیری، اشتها و پوست او را تغییر نمیدهد. اگر واکنش به پروتئین شیر گاو در کار باشد، معمولا نشانههای زیر هم دیده میشوند:
- خون یا مخاط در مدفوع نوزاد
- اگزمای شدید که با درمان معمول بهتر نمیشود
- استفراغ مکرر بعد از هر وعده
- نگرفتن وزن یا کم شدن وزن
- اسهال طولانی یا مدفوع بسیار شل
- بیقراری شدیدی که ساعتها ادامه دارد
لبنیات را پیش از تایید پزشک بهطور طولانی از رژیم خود حذف نکنید، چون کلسیم و پروتئین لازم شما را کم میکند. دل درد نوزاد علتهای دیگری هم دارد که با تغییر رژیم مادر برطرف نمیشوند. برای بررسی این نشانهها میتوانید از بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران نوبت بگیرید.
۴.۷ (۶۲۴۹ نظر)۴.۸ (۵۹۹۷ نظر)۴.۹ (۴۰۵۵ نظر)۴.۹ (۳۴۴۷ نظر)۴.۹ (۳۳۵۲ نظر)۴.۶ (۲۳۵۶ نظر)نتیجه گیری
نفخ نوزاد شیرمادرخوار را باید از روی نحوه شیر خوردن او دنبال کرد و نه از مواد غذایی موجود در بشقاب مادر. اصلاح نحوه گرفتن پستان و وضعیت بدن نوزاد، بیشتر از هر تغییری در رژیم غذایی جواب میدهد. اگر مادری ماهها غذاهای مختلف را حذف کرده و نتیجه نگرفته، احتمالا مشکل ناشی از علت دیگری است. بنابراین برای برطرف کردن نفخ نوزاد، تغذیهی مادر را تغییر ندهید، بر نحوهی صحیح شیردهی تمرکز کنید. رژیم غذایی خودتان را بدون دلیل محدود نکنید، چون مادر کمغذا شیر بهتری تولید نمیکند.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!