زمانی که به استفراغ دچار می‌شوید، احتمالا اولین سوالی که به ذهنتان می‌رسد این است که چه چیزی باعث بروز این واکنش شده است؟ در پاسخ باید گفت که استفراغ یکی از واکنش‌های غیرارادی بدن برای خارج کردن محتویات معده است. در طی این واکنش مواد درون معده با فشار از طریق دهان و گاه بینی خارج می‌شوند. این عارضه یک بیماری مستقل نیست، اما یکی از نشانه‌های اختلال در سیستم گوارش یا گاهی‌اوقات مکانیسمی دفاعی در سایر بخش‌های بدن شناخته می‌شود. بالا آوردن محتویات معده در فرد می‌تواند به صورت موقتی یا مکرر اتفاق بیفتد. در این مقاله از دکترتو قصد داریم به شناخت علت استفراغ، انواع، شیوه درمان و رعایت مراقبت‌های لازم پس از آن بپردازیم.
استفراغ به چه دلیل اتفاق می‌افتد؟
استفراغ، در زبان انگلیسی Vomiting یا به زبان عامیانه‌تر به بالا آوردن گفته می‌شود. این عارضه زمانی اتفاق می‌افتد که مجموعه‌ای از واکنش‌های پیچیده عصبی و عضلانی یا هم رخ می‌دهند. در استفراغ، با انقباض هماهنگ عضلات شکم، قفسه سینه و دستگاه گوارش، محتویات معده به سمت مری و دهان هدایت می‌شوند. علت استفراغ می‌تواند شامل عفونت‌های گوارشی، مسمومیت غذایی، بارداری، میگرن، کتواسیدوز دیابتی یا کمبود شدید انسولین، مصرف داروها، اختلالات گوش داخلی و عوامل روان‌شناختی باشد.
استفراغ معمولا با سه مرحله تهوع، عق‌زدن و خروج محتویات معده همراه است. در مرحله آخر، انقباض هماهنگ عضلات شکم و دیافراگم باعث خروج محتویات معده از دهان می‌شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthdirect
If your vomiting is caused by gastroenteritis or food poisoning, it can often be managed at home.
ترجمه فارسی:
اگر استفراغ ناشی از التهاب معده و روده (گاستروانتریت) یا مسمومیت غذایی باشد، معمولا می‌توان آن را در خانه کنترل کرد.
چه کسانی بیشتر دچار استفراغ می‌شوند؟
استفراغ می‌تواند هرکسی را در هر سنی درگیر کند. برخی گروه‌ها به دلیل شرایط جسمی، تغییرات فیزیولوژیک یا نوع درمانی که دریافت می‌کنند، بیشتر با این وضعیت مواجه می‌شوند. نوزادان و کودکان خردسال به دلیل آسیب‌پذیری بالاتر در برابر عفونت‌ها، از گروه‌هایی‌اند که بیشتر استفراغ را گزارش می‌کنند.
استفراغ در زنان باردار نیز شایع است و بخش قابل‌توجهی از آن‌ها در مقطعی از بارداری با درجاتی از تهوع و استفراغ مواجه می‌شوند. از طرفی افراد در نقاهت پس از جراحی، بیماران بستری و افرادی که تحت درمان‌های سرطان هستند، بیشتر در معرض این عارضه قرار می‌گیرند. بااین‌حال، استفراغ در هیچ‌یک از این گروه‌ها الزاما نشانه بیماری جدی نیست و شدت، تداوم و علائم همراه آن در ارزیابی اهمیت دارند.
انواع استفراغ شامل چه مواردی است؟
انواع استفراغ کودکان و بزرگسالان در موارد مختلفی دسته‌بندی شوند. استفراغ جهنده در نوزادان، استفراغ شفاف، استفراغ زرد و تلخ، استفراغ سبز، استفراغ خونی، استفراغ ویروسی و سندروم استفراغ دوره ای از مهم‌ترین انواع آن هستند. رنگ استفراغ به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست و ترکیبات و زمان وقوع استفراغ می‌تواند به پزشک در شناسایی علت زمینه‌ای کمک کند.
از نظر زمانی، استفراغ به دو شکل حاد و مزمن بررسی می‌شود. استفراغ حاد به‌صورت ناگهانی شروع می‌شود و معمولا طی چند ساعت تا چند روز برطرف می‌شود. در مقابل، استفراغ مزمن برای مدت طولانی ادامه پیدا می‌کند یا به‌طور مکرر رخ می‌دهد و ممکن است با بیماری‌های زمینه‌ای مرتبط باشد. استفراغ دوره‌ای نیز به شکل حملات تکرارشونده‌ای بروز می‌کند که بین آن‌ها دوره‌های بدون علامت وجود دارد.
درمان استفراغ چیست؟
استفراغ می‌تواند به دلایل مختلفی مانند عفونت‌های گوارشی، مسمومیت غذایی، بارداری، میگرن، عوارض دارویی، اختلالات گوش داخلی و عوامل روان‌شناختی رخ دهد. روش کنترل آن به علت زمینه‌ای بستگی دارد و ممکن است شامل جبران مایعات و الکترولیت‌ها، اصلاح رژیم غذایی، مصرف داروهای تجویزشده، استراحت، کنترل استرس یا تغییر داروی مصرفی با نظر پزشک باشد.
هدف اولیه درمان استفراغ جلوگیری از کم‌آبی بدن، جبران مایعات و الکترولیت‌ها و کنترل تهوع است. در صورت شدت گرفتن آن، اقدامات درمانی بعدی شامل درمان دارویی، درمان بیماری‌های زمینه‌ای و سرم تراپی هستند. اگر به سندروم استفراغ دوره‌ای یا استفراغ مکرر دچار شده‌اید، بهتر است برای آسیب ندیدن بیشتر مری و دستگاه گوارش به پزشک مراجعه کنید.
| علت استفراغ | روش درمان |
|---|---|
| عفونت‌های گوارشی (گاستروانتریت) | جبران تدریجی مایعات، استراحت و مصرف غذاهای سبک پس از کاهش تهوع |
| مسمومیت غذایی | جبران آب و الکترولیت‌های ازدست‌رفته، مصرف مایعات در جرعه‌های کوچک و مراجعه به پزشک در صورت شدت علائم |
| بارداری | اصلاح رژیم غذایی، خوردن وعده‌های کوچک و مکرر و در صورت نیاز مصرف داروهای ضدتهوع با تجویز پزشک |
| میگرن | کنترل حمله میگرنی با درمان‌های تجویزشده، استراحت در محیط آرام و کنترل تهوع |
| عوارض دارویی | بررسی داروی مصرفی با پزشک و در صورت لزوم تنظیم دوز، زمان مصرف یا جایگزینی دارو |
| اختلالات گوش داخلی و بیماری حرکت | پرهیز از محرک‌های حرکتی و استفاده از داروهای ضدتهوع یا ضدسرگیجه با تجویز پزشک |
| عوامل روان‌شناختی | شناسایی عوامل محرک، مدیریت استرس و در صورت نیاز دریافت درمان روان‌شناختی |
چه نکاتی را بعد از استفراغ رعایت کنیم؟
دستگاه گوارش بعد از استفراغ برای مدتی حساس‌تر می‌شود و بدن نیز بخشی از آب و املاح خود را از دست می‌دهد. معده بعد از بالا آوردن محتویات ممکن است نسبت به غذاها و نوشیدنی‌های مختلف حساس‌تر باشد. حالت تهوع و استفراغ نیز می‌تواند با مصرف عجولانه مواد غذایی یا نوشیدن حجم مایعات زیاد، دوباره تحریک شود. بنابراین اگر استفراغ شدید یا مکرر بوده است، بهتر است برای بازگشت به رژیم غذایی معمول عجله‌ای صورت نگیرد و به واکنش بدن توجه شود. جلوگیری از کم‌آبی بدن و کاهش تحریک مجدد معده، باعث می‌شود فرد تا حدی بتواند توان مجدد بدن خود را بازیابد.
پس از استفراغ، مایعات را با جرعه‌های کوچک و مکرر مصرف کنید. هر زمان که احساس کردید توانایی غذا خوردن دارید، می‌توانید با وعده‌های کوچک شروع کنید. بهتر است در این مدت از غذاهای چرب و تند پرهیز کنید و نکات زیر را رعایت کنید:
- مصرف تدریجی مایعات
- توجه به علائم کم‌آبی بدن
- پرهیز از خوردن غذاهای جامد
- دراز نکشیدن به صورت کاملا افقی
- آزاد کردن لباس‌های تنگ حول ناحیه شکم
- استراحت در وضعیت نشسته یا نیمه‌نشسته
متن انگلیسی:
به نقل از سایت anadolumedicalcenter
Vomiting is usually harmless and a way for the body to feel better. However, frequent vomiting can lead to significant losses in the body, potentially becoming life-threatening.
ترجمه فارسی:
استفراغ معمولا بی‌خطر است و یکی از راه‌های بدن برای دفع مواد مضر و بهبود حال عمومی محسوب می‌شود. بااین‌حال، استفراغ مکرر می‌تواند باعث از دست رفتن مقدار زیادی آب و املاح بدن شود و در موارد شدید، خطر جانی داشته باشد.
آیا بعد از استفراغ باید دهان را شستشو داد؟
محتویات معده اسیدی هستند و تماس آن‌ها با دندان‌ها می‌تواند به‌مرور زمان باعث فرسایش مینای دندان شود. بهتر است که هر فردی پس از استفراغ، دهان را با آب معمولی یا محلول آب شستشو دهد تا اسید باقی‌مانده در دهان نیز کاهش پیدا کند. با این حال بلافاصله بعد از استفراغ نباید از مسواک استفاده کرد. اسید معده به‌طور موقت باعث نرم شدن مینای دندان می‌شود، بنابراین مسواک زدن در این زمان ممکن است آسیب دندان‌ها را بیشتر کند. لازم است که حداقل ۳۰ تا ۶۰ دقیقه برای مسواک زدن صبر کنیم و بلافاصله پس از استفراغ، دهان را فقط با آب ساده شست‌وشو بدهیم.
چه زمانی استفراغ خطرناک است؟
استفراغ در بیشتر موارد موقتی است و بدون ایجاد عوارض جدی برطرف می‌شود. بااین‌حال، تکرار آن یا همراهی با علائم هشداردهنده می‌تواند نشانه یک مشکل پزشکی مهم باشد. یکی از اصلی‌ترین عوارض استفراغ مکرر، کم‌آبی بدن و اختلال در تعادل الکترولیت‌ها است؛ کم‌آبی شدید نیازمند ارزیابی و درمان فوری است.
همچنین خروج مکرر محتویات معده ممکن است به مخاط مری آسیب بزند و باعث التهاب، زخم یا پارگی آن شود. گاهی فرد به‌صورت ارادی باعث تخلیه محتویات معده و استفراغ عمدی می‌شود. استفراغ عمدی ممکن است با هدف کنترل وزن، جبران پرخوری و در برخی افراد مبتلا به اختلالات خوردن مانند پرخوری عصبی انجام گیرد. از مهم‌ترین عوارض استفراغ عمدی کاهش پتاسیم خون است که می‌تواند باعث ضعف عضلانی، خستگی و بروز اختلالات خطرناک ضربان قلب شود.
برای جلوگیری از استفراغ چه کنیم؟
جلوگیری از استفراغ به شناسایی عوامل محرک و کنترل شرایطی بستگی دارد که احتمال بروز این واکنش را افزایش می‌دهند. استفراغ می‌تواند در اثر مشکلات گوارشی یا اختلالات خارج از دستگاه گوارش ایجاد شود، اما نمی‌توان برای همه افراد روش پیشگیری یکسانی در نظر گرفت. رعایت اصول بهداشتی مثل شستن دست‌ها، اطمینان از پخت کامل غذا و اصلاح عادت‌های غذایی از اقدامات اولیه پیشگیری است. همچنین در نظر گرفتن سابقه بیماری حرکت، اختلالات گوش و مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای می‌تواند احتمال بروز بسیاری از موارد استفراغ را کاهش دهد.
یکی از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از استفراغ نگهداری مواد غذایی در دمای مناسب و پرهیز از مصرف غذای فاسد و آب آشامیدنی آلوده است. در صورت شیوع عفونت‌های گوارشی در محیط خانه یا محل کار، ضدعفونی کردن سطوح آلوده و رعایت بهداشت فردی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. همچنین اگر پس از مصرف داروی خاصی دچار تهوع یا استفراغ می‌شوید، بهتر است این موضوع را با پزشک مطرح کنید. گاهی تغییر زمان مصرف، تنظیم مقدار دارو یا جایگزین کردن آن با دارویی دیگر می‌تواند به کنترل عارضه کمک کند.
نتیجه گیری
استفراغ می‌تواند از یک واکنش دفاعی گذرا در اثر اختلالات گوارشی تا نشانه‌ای از مشکلات جدی‌تر در سایر بخش‌های بدن متغیر باشد. به همین دلیل، توجه به شرایط بروز آن، مدت تداوم و علائم همراه اهمیت زیادی دارد. در بسیاری موارد با برطرف شدن عامل زمینه‌ای، استفراغ نیز کنترل می‌شود. بنابراین تکرار حملات یا بروز علائمی مانند درد شدید شکم، استفراغ خونی یا سبزرنگ و علائم کم‌آبی نیاز به بررسی پزشکی بیشتری دارد.
جبران مایعات و الکترولیت‌های ازدست‌رفته، تغذیه مناسب و پرهیز از مصرف خودسرانه دارو نیز در مراقبت پس از استفراغ موثر است. شناسایی علت اصلی استفراغ و درمان متناسب، مهم‌ترین گام برای کنترل این عارضه و پیشگیری از تکرار آن است. چنانچه استفراغ بیش‌ازحد طولانی شود یا با علائم اورژانسی همراه باشد، برای ریشه‌یابی علت و درمان می‌توانید به بهترین دکتر عمومی ایران، دکتر عمومی تهران یا متخصص شهر خود مراجعه کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
تهوع احساسی ناخوشایند در معده و تمایل به بالا آوردن محتویات آن و استفراغ، خروج بافشار و غیرارادی محتویات معده از طریق دهان است. استفراغ گاهی با احساس تهوع قبلی همراه است اما تهوع همیشه منجر به استفراغ نمی‌شود.
اگر استفراغ بیش از دو روز ادامه پیدا کند، باید با پزشک تماس بگیرید. در صورت مشاهده خون یا استفراغ سبزرنگ، درد شدید شکم، گیجی، کاهش شدید ادرار یا ناتوانی در نگه‌داشتن مایعات، نباید تا ۴۸ ساعت منتظر بمانید.
