فهرست مطالب
خلاصهی مقاله را در این پادکست گوش کنید:
تپش معده یا همان احساس نبض در بالای شکم، در بیشتر افراد از عبور خون در آئورت شکمی میآید و ربطی به بیماری قلبی ندارد. این حس در افراد لاغر، هنگام دراز کشیدن و تا یک ساعت بعد از یک وعده سنگین بیشتر خودش را نشان میدهد، چون بدن در این حالتها خون بیشتری به دستگاه گوارش میفرستد. استرس و کافئین هم ضربان قلب را بالا میبرند و همین نبض را واضحتر میکنند. تنها علت نگرانکننده تپش معده آنوریسم آئورت شکمی است که با توده نبضدار و درد مداوم شکم و کمر همراه میشود و پزشک آن را با سونوگرافی شکم تشخیص میدهد. معمولا هیچ قرصی این حس را برطرف نمیکند و درمان همیشه به علت زمینهای تپش معده برمیگردد. در این مقاله از دکترتو با علتها، نشانههای هشدار و روشهای درمان تپش معده آشنا میشوید.
تپش معده چیست؟
تپش معده احساس ضربان منظم در بالای شکم و درست زیر جناغ سینه است که بسیاری از افراد آن را با نام نبض زدن معده یا تپش سر معده میشناسند. منشا این ضربان آئورت شکمی است، یعنی بزرگترین سرخرگ بدن که از قلب پایین میآید و از وسط شکم عبور میکند. آئورت با هر ضربان قلب کمی منبسط میشود و چون درست پشت معده و جلوی ستون فقرات قرار دارد، موج آن به جدار شکم میرسد و شما آن را در ناحیه سر دل حس میکنید. سادهترین راه برای مطمئن شدن از تپش معده، گرفتن نبض مچ دست است. ریتم تپش معده دقیقا با نبض مچ شما یکی درمیآید، چون هر دو از یک منبع تولید میشوند. عضله معده هم حرکت دارد، اما حرکت آن موجی و کند است و ریتم ثابت یک نبض را نمیسازد.
شدت این حس از فردی به فرد دیگر فرق میکند و بیشتر به ضخامت جدار شکم بستگی دارد. افرادی که چربی و عضله شکمشان کم است گاهی حتی بالا و پایین شدن پوست شکم را با چشم میبینند و این هم یک یافته کاملا طبیعی است. در افراد با شکم پرحجمتر، همان نبض وجود دارد و فقط به سطح نمیرسد.
علائم تپش معده چگونه است؟
علائم تپش معده یک ضربان آرام و بدون درد در بالای شکم است که خودش شروع میشود و خودش هم آرام میگیرد. بیشتر افراد آن را در حالت دراز کشیده یا بعد از یک وعده سنگین حس میکنند و در طول روز و هنگام فعالیت اصلا متوجه آن نمیشوند. تپش معده به تنهایی درد، تهوع، تعریق یا سرگیجه ایجاد نمیکند و اگر هر کدام از اینها را همراه آن دیدید، باید علت بررسی شود.
بسیاری از افراد این حس را با تپش قلب یا سوزش سر دل اشتباه میگیرند، در حالی که هر سه در محل احساس، ریتم و عامل تشدیدکننده با هم تفاوت دارند:
| احساس یا علامت | کجا حس میشود؟ | چه حالتی دارد؟ | چه زمانی بیشتر میشود؟ |
|---|---|---|---|
| تپش معده | بالای شکم، زیر جناغ | منظم و همریتم با نبض مچ | دراز کشیدن، بعد از غذای سنگین |
| تپش قلب | قفسه سینه و گاهی گردن | تند، نامنظم یا پرشی | فعالیت بدنی، اضطراب، کافئین |
| سوزش سر دل | پشت جناغ تا گلو | سوزش و ترشی بدون ریتم | غذای چرب، خم شدن، دراز کشیدن |
علت تپش معده چیست؟
علت تپش معده در بیشتر موارد یک بیماری نیست و به عاملی برمیگردد که رسیدن نبض آئورت به جدار شکم را آسانتر میکند یا قدرت همان نبض را بالا میبرد. به همین دلیل بیشتر این علتها گذرا هستند و با برطرف شدن عامل، حس نبض هم از بین میرود. شایعترین علتهای تپش معده عبارتند از:
- لاغری و دراز کشیدن
- غذا خوردن و افزایش خونرسانی به دستگاه گوارش
- کافئین و نوشیدنیهای انرژیزا
- استرس و اضطراب
- بارداری
- نفخ، سوء هاضمه و ورم معده
- آنوریسم آئورت شکمی
به دنبال درمان تپش معده هستی؟
از دکترتو نوبت بگیر.
۱. لاغری و دراز کشیدن
لاغری و دراز کشیدن تپش معده را واضحتر میکنند، چون فاصله بین آئورت و پوست شکم را کم میکنند. هر چه لایه چربی و عضله جدار شکم نازکتر باشد، موج نبض راحتتر به سطح میرسد و شما آن را با دست یا حتی بدون لمس کردن حس میکنید.
وضعیت بدن هم همین اثر را دارد. وقتی به پشت دراز میکشید و زانوها را در شکم جمع میکنید، عضلات جدار شکم شل میشوند و رودهها از مسیر کنار میروند، بنابراین آئورت به سطح نزدیکتر میشود. همین که بلند شوید و بایستید، حس نبض معمولا در چند ثانیه از بین میرود.
۲. تپش معده بعد از غذا خوردن
تپش معده بعد از غذا خوردن به افزایش خونرسانی دستگاه گوارش مربوط است. بدن برای هضم غذا و جذب مواد مغذی خون بیشتری به معده و روده میفرستد و جریان قویتر در آئورت شکمی نبض محسوستری میسازد. این حس معمولا نیم تا یک ساعت بعد از وعده شروع میشود و با کامل شدن هضم آرام میگیرد.
وعدههای حجیم و پرچرب این اثر را بیشتر میکنند، چون هضمشان زمان بیشتری میبرد و معده پرتر جدار شکم را به جلو میراند. اگر بلافاصله بعد از غذا دراز بکشید، دو عامل روی هم جمع میشوند و نبض را از همیشه واضحتر حس میکنید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthline.com
“When you eat, your body puts in extra work to digest food and absorb energy and nutrients. To accomplish this, it pumps extra blood to your stomach and small intestine through your aorta.”
ترجمه فارسی:
بدن شما هنگام غذا خوردن برای هضم غذا و جذب انرژی و مواد مغذی کار بیشتری انجام میدهد و برای این کار خون بیشتری را از راه آئورت به معده و روده کوچک میرساند.
۳. کافئین و نوشیدنی های انرژی زا
کافئین تپش معده را با بالا بردن ضربان و قدرت انقباض قلب تشدید میکند. قلب قویتر که بزند، موج فشار بزرگتری وارد آئورت میشود و همان نبض همیشگی برجستهتر به نظر میرسد. قهوه، چای پررنگ، نوشابه کولا و نوشیدنیهای انرژیزا همگی این اثر را دارند و در افرادی که به کافئین حساسترند تا چند ساعت باقی میماند.
۴. استرس و اضطراب
استرس و اضطراب نبض شکم را از دو راه قویتر میکنند. بدن در حالت اضطراب آدرنالین ترشح میکند و ضربان قلب بالا میرود، بنابراین موج نبض در آئورت قویتر میشود. در همان حال، توجه شما به نشانههای بدنی چند برابر میشود و حسی که در حالت عادی از آن رد میشدید، ناگهان خودش را به شما تحمیل میکند.
در معده درد عصبی این چرخه واضحتر دیده میشود، چون فشار روانی همزمان حرکات معده را نامنظم میکند و فرد را نسبت به ناحیه بالای شکم حساس نگه میدارد. کاهش اضطراب در این افراد معمولا حس نبض را هم کم میکند.
۵. بارداری
بارداری حس نبض در شکم را در بسیاری از مادران ایجاد میکند، چون حجم خون در گردش تا نزدیک ۵۰ درصد بالا میرود و آئورت خون بیشتری را در هر ضربان جابهجا میکند. رحم بزرگشده هم اندامهای شکمی را جابهجا میکند و آئورت را به جدار شکم نزدیکتر نگه میدارد.
بسیاری از مادران این ضربان را با ضربان قلب جنین اشتباه میگیرند. ضربان قلب جنین بسیار تندتر از نبض مادر است و مادر آن را با دست خودش حس نمیکند، بنابراین نبضی که در شکم احساس میشود همان نبض آئورت خود مادر است.
۶. نفخ، سوء هاضمه و ورم معده
نفخ، سوء هاضمه و ورم معده یا گاستریت حس نبض را تشدید میکنند، بدون اینکه خودشان ضربانی تولید کنند. گاز جمعشده جدار شکم را کشیده و سفت نگه میدارد و همین کشیدگی موج نبض آئورت را بهتر منتقل میکند. درد و ناراحتی این بیماریها هم توجه فرد را روی ناحیه سر دل متمرکز میکند.
در عمل، بیماری که هم نفخ شکم دارد و هم تپش معده را حس میکند، معمولا با درمان نفخ از هر دو شکایت راحت میشود. در ورم معده هم درمان التهاب معده معمولا حس نبض را کم میکند، چون حساسیت ناحیه سر دل کاهش پیدا میکند.
۷. آنوریسم آئورت شکمی
آنوریسم آئورت شکمی گشاد شدن موضعی دیواره آئورت در ناحیه شکم است و یکی از مهمترین علل تپش معده به شمار میرود که خودش یک بیماری جدی است. دیواره ضعیفشده با هر ضربان بیشتر باز میشود و نبضی پهنتر و قویتر میسازد که گاهی مانند یک توده ضرباندار زیر دست حس میشود.
پزشکان قطر بیش از سه سانتیمتر را آنوریسم مینامند و آنوریسمهای کوچک را فقط با سونوگرافی دورهای پیگیری میکنند. وقتی قطر به ۵.۵ سانتیمتر برسد، جراح گزینه ترمیم را مطرح میکند، چون خطر پارگی از آن اندازه به بعد بالا میرود.
آیا تپش معده خطرناک است؟
تپش معده در بیشتر افراد خطرناک نیست و یک یافته طبیعی به حساب میآید که با تغییر وضعیت بدن یا گذشت زمان از بین میرود. تپش معده وقتی به یک هشدار تبدیل میشود که نشانههای دیگری هم کنار آن ظاهر شوند. این نشانههای هشداردهنده عبارتند از:
- لمس یک توده ضرباندار در شکم که با فشار دست هم از بین نمیرود
- درد عمیق و مداوم در شکم، پهلو یا کمر که با استراحت کم نمیشود
- درد ناگهانی و شدید شکم همراه با تعریق سرد، سرگیجه یا افت فشار
- حس نبض همراه با تهوع، استفراغ یا سیاه شدن مدفوع
- ادامه پیدا کردن نبض قوی حتی در حالت ایستاده و چند ساعت بعد از غذا
مجموعه درد ناگهانی شکم، تعریق سرد و افت فشار یک وضعیت اورژانسی است و باید بدون تاخیر به اورژانس مراجعه کنید، چون این تصویر با پارگی آنوریسم آئورت شکمی سازگار است. در این حالت هیچ اقدام خانگی جایگزین رسیدگی فوری نمیشود.
احتمال آنوریسم در همه افراد یکسان نیست. مردان بالای ۶۵ سال، افراد سیگاری، مبتلایان به فشار خون بالا و کسانی که در خانوادهشان سابقه آنوریسم وجود دارد بیشتر از بقیه در معرض آن هستند. برای این گروه، حس نبض قوی در شکم دلیل کافی برای انجام یک سونوگرافی است.
در مقابل، اگر تپش معده ادامهدار است و همراه با سوزش، نفخ یا درد بالای شکم خودش را نشان میدهد، علت را باید در دستگاه گوارش جستوجو کرد. ارزیابی توسط بهترین دکتر گوارش و کبد ایران در این حالت یکی از راههای روشن کردن مسیر بررسی است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs.uk
“An ultrasound test is offered to all men when they turn 65, as they’re most at risk of getting an abdominal aortic aneurysm.”
ترجمه فارسی:
در بریتانیا به همه مردان با رسیدن به ۶۵ سالگی سونوگرافی غربالگری پیشنهاد میشود، چون بیشترین خطر ابتلا به آنوریسم آئورت شکمی متوجه آنهاست.
تپش معده و تپش قلب چه ارتباطی با هم دارند؟
تپش معده و تپش قلب دو حس جدا در دو ناحیه جدا از بدن هستند، اما مشکلات معده میتوانند تپش قلب واقعی را به دنبال داشته باشند. تپش معده همان نبض عادی آئورت است که در بالای شکم حس میشود، در حالی که در تپش قلب ریتم یا سرعت خود قلب تغییر میکند و فرد آن را در قفسه سینه احساس میکند.
مسیر ارتباط معده و قلب از عصب واگ میگذرد. عصب واگ هم معده و هم قلب را عصبدهی میکند، بنابراین معده پر از گاز یا معدهای که بیش از حد متسع شده میتواند این عصب را تحریک کند و ریتم قلب را برای چند ثانیه تغییر دهد. فشار گاز روده بر دیافراگم هم همین اثر را دارد و بسیاری از افراد بعد از یک وعده سنگین آن را تجربه میکنند.
رفلاکس معده هم در گزارشهای بیماران با تپش قلب همراه شده است، هرچند شواهد این ارتباط قطعی نیست و بخشی از آن به همزمانی اضطراب با هر دو مشکل برمیگردد. تپش قلب مکرر را تا وقتی پزشک قلب سلامت ریتم را با نوار قلب تایید نکرده به معده نسبت ندهید.
تشخیص علت تپش معده چگونه انجام میشود؟
تشخیص علت تپش معده با معاینه شکم شروع میشود و در بیشتر موارد با یک سونوگرافی شکم به نتیجه میرسد. پزشک ابتدا شکم را لمس میکند تا ببیند نبض در حد طبیعی است یا تودهای ضرباندار وجود دارد، سپس قطر آئورت را با سونوگرافی اندازه میگیرد. سونوگرافی شکم بدون اشعه و بدون درد انجام میشود و آنوریسم را با دقت بالایی رد یا تایید میکند.
وقتی سونوگرافی آئورت را سالم نشان دهد و شکایت اصلی بیمار سوزش، نفخ یا درد معده باشد، بررسی به سمت دستگاه گوارش میرود. پزشک در این مرحله ممکن است آندوسکوپی یا آزمایش هلیکوباکتر پیلوری را درخواست کند تا ورم معده و زخم معده را بررسی کند. انتخاب این آزمایشها به علائم همراه بستگی دارد و برای هر بیمار یکسان نیست.
پیگیری این مسیر معمولا کار متخصص گوارش است، چون بیشتر علتهای ماندگار تپش معده ریشه گوارشی دارند. مراجعه به بهترین دکتر معده ایران کمک میکند ترتیب این بررسیها درست انتخاب شود و آزمایش اضافی انجام نشود.
آیا بعد از خوردن غذا تپش معده میگیری؟ با پزشک مشورت کن.
درمان تپش معده چگونه است؟
درمان تپش معده براساس علت زمینهای انجام میشود و خود این حس هدف درمان قرار نمیگیرد، چون نبض آئورت یک پدیده طبیعی است. به همین دلیل کسی که آنوریسم ندارد با اصلاح چند عادت ساده نتیجه میگیرد و کسی که مشکل گوارشی دارد باید همان مشکل را درمان کند. مسیرهایی که برای درمان تپش معده مطرح میشوند عبارتند از:
- دارودرمانی بیماری زمینهای مانند ورم معده و رفلاکس
- تغییر عادتهای غذایی و کاهش عوامل تشدیدکننده در خانه
- روشهای طب سنتی که بیشتر روی ناراحتی گوارشی اثر میگذارند
۱. آیا قرص تپش معده وجود دارد؟
قرص تپش معده به معنای دارویی که ضربان آئورت را متوقف کند وجود ندارد و هیچ دارویی برای خود این حس ساخته نشده است. پزشک در این شرایط دارو را برای بیماری تشخیصدادهشدهای تجویز میکند که حس نبض را برجسته کرده است، بنابراین انتخاب دارو کاملا به همان تشخیص بستگی دارد.
برای بیماری که پزشک ورم معده یا رفلاکس را در او تایید کرده، مهارکنندههای پمپ پروتون مانند امپرازول ترشح اسید را کم میکنند و التهاب را فرصت ترمیم میدهند. در نفخ و تجمع گاز، دایمتیکون حبابهای گاز را میشکند و کشیدگی جدار شکم را کاهش میدهد. هیچکدام از این داروها را بدون تشخیص پزشک شروع نکنید، چون مصرف خودسرانه فقط علامت را میپوشاند و علت را پنهان نگه میدارد.
در آنوریسم آئورت شکمی هیچ قرصی اندازه آنوریسم را کم نمیکند. پزشک در این بیماران فشار خون را با دارو کنترل میکند تا سرعت بزرگ شدن آنوریسم کمتر شود و ترمیم آن در صورت لزوم با جراحی انجام میگیرد.
۲. درمان خانگی تپش معده
درمان خانگی تپش معده روی همان عواملی کار میکند که نبض آئورت را محسوستر میکنند، یعنی حجم وعده غذایی، وضعیت بدن، کافئین و سطح اضطراب. این روشها برای فردی که سونوگرافی سالمی دارد معمولا در عرض چند روز نتیجه میدهند. کارهایی که در خانه میتوانید انجام دهید به این ترتیب هستند:
- وعدههای غذایی را کوچکتر و تعدادشان را بیشتر کنید تا معده کمتر متسع شود
- تا دو ساعت بعد از غذا دراز نکشید و اگر لازم شد با بالاتنه بالاتر بخوابید
- قهوه، چای پررنگ و نوشیدنیهای انرژیزا را به یک تا دو نوبت در روز محدود کنید
- روزی چند دقیقه تنفس عمیق و آرام انجام دهید تا ضربان پایه قلب پایین بیاید
- سیگار را کنار بگذارید و فشار خون خود را در محدوده هدف پزشک نگه دارید
- اضافهوزن را با یک برنامه تدریجی کم کنید تا فشار داخل شکم پایین بیاید
ترک سیگار و کنترل فشار خون در این فهرست نقش دوگانه دارند. هر دو حس نبض را کم میکنند و همزمان دو عامل خطر اصلی آنوریسم آئورت شکمی را از میان برمیدارند.
۳. درمان تپش معده با طب سنتی چقدر موثر است؟
درمان تپش معده با طب سنتی روی خود نبض آئورت اثری ندارد و اثر واقعی آن محدود به بخش گوارشی ماجراست. دمنوشهایی مانند نعنا، بابونه، رازیانه و زنیان که برای این حس توصیه میشوند، گاز روده را کم میکنند و اسپاسم معده را آرام میکنند، بنابراین اگر نفخ عامل تشدیدکننده باشد ممکن است حس نبض هم کمتر شود.
ادعای برطرف شدن ریشهای تپش معده با ترکیبات گیاهی و «تقویت معده» پشتوانه علمی ندارد. هیچ فرآورده گیاهی قطر آئورت را کم نمیکند و مصرف طولانی برخی از آنها با داروهای فشار خون و رقیقکنندههای خون تداخل دارد. اگر تحت درمان دارویی هستید، قبل از شروع هر دمنوش یا فرآورده گیاهی موضوع را با پزشک خود مطرح کنید.
۴.۶ (۲۳۸۸ نظر)۴.۶ (۲۳۰۹ نظر)۴.۶ (۲۰۵۴ نظر)۴.۹ (۱۲۴۳ نظر)۴.۸ (۱۱۲۵ نظر)۴.۲ (۱۲۷۱ نظر)نتیجه گیری
تپش معده برای بیشتر افرادی که آن را تجربه میکنند یک یافته طبیعی از بدن خودشان است. معنای این علامت به ویژگیهای متعددی بستگی دارد، یعنی سن فرد، عوامل خطر او و نشانههایی که همراه نبض ظاهر میشوند. همین چند نکته تفاوت میان کسی که فقط باید عادتهای غذاییاش را اصلاح کند و کسی که به یک سونوگرافی فوری نیاز دارد را مشخص میکند. اگر این حس برای شما تازه است، مدتهاست ادامه دارد یا با درد و توده همراه شده، بررسی پزشکی را به تعویق نیندازید. یک معاینه ساده و یک سونوگرافی معمولا در همان جلسه اول به شما جواب روشنی میدهد و از ماهها نگرانی بیمورد جلوگیری میکند.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
