افتادن نوزاد از روی تخت، برخورد سر او با لبه وسایل یا حتی یک ضربه ناگهانی هنگام بغل کردن می‌تواند والدین را به‌شدت نگران کند. از آنجا که جمجمه و سیستم عصبی نوزاد هنوز در حال رشد هستند، هرگونه آسیب به سر او نیازمند توجه و بررسی دقیق است. البته شدت ضربه، سن نوزاد و علائم پس از حادثه در تعیین میزان خطر اهمیت دارند و هر برخوردی لزوما به معنای آسیب جدی نیست. شناخت نشانه‌های هشداردهنده و زمان مراجعه به پزشک می‌تواند از تاخیر در تشخیص آسیب‌های احتمالی جلوگیری کند. در ادامه این مطلب از دکترتو، درباره ضربه به سر نوزاد و نکات مهم پس از آن صحبت می‌کنیم.
چه زمانی ضربه به سر نوزاد خطرناک است؟
ضربه به سر نوزاد وقتی خطرناک است که بعد از آن تغییری در رفتار، هوشیاری یا ظاهر سر نوزاد دیده شود. استخوان‌های جمجمه نوزاد هنوز به هم جوش نخورده‌اند و قسمت نرمی به نام ملاج دارند که به جمجمه اجازه می‌دهد کمی جابه‌جا شود. جمجمه انعطاف‌پذیر نوزاد ضربه را بهتر تحمل می‌کند و بیشتر ضربه‌ها به مغز او آسیب نمی‌زنند. ازآنجایی‌که نوزاد نمی‌تواند سردرد یا گیجی را توضیح دهد و پدر و مادر فقط از روی رفتار او متوجه آسیب می‌شوند، به همین دلیل علائم خطر در نوزاد کمی با ضربه به سر کودک بزرگتر فرق دارد.
شدت ضربه، سن نوزاد، ارتفاع سقوط و علائم پس از حادثه در تعیین میزان خطر اهمیت دارند. نوزادان زیر ۶ ماه یا نوزادانی که پس از ضربه دچار ورم زیاد، کبودی یا زخم سر شده‌اند، باید سریع‌تر توسط پزشک ارزیابی شوند. سقوط از ارتفاع بیش از یک متر یا ضربه با سرعت بالا هم نیازمند ارزیابی اورژانسی است.
یک بار بالا آوردن شیر بعد از گریه شدید در نوزاد ممکن است طبیعی باشد، اما استفراغ بعد از ضربه به سر کودک اگر تکرار شود، ممکن است نشانه بالا رفتن فشار داخل جمجمه باشد. علائمی که بعد از ضربه به سر نوزاد نیاز به تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ دارند عبارت‌اند از:
- بیهوشی، حتی برای چند ثانیه
- تشنج یا پرش و لرزش غیرعادی دست و پا
- دو بار استفراغ یا بیشتر
- خواب‌آلودگی شدید یا بیدار نشدن با تکان دادن آرام
- گریه شدید و جیغ‌مانند که با بغل کردن آرام نمی‌شود
- برآمده و سفت شدن ملاج
- خونریزی یا خروج مایع شفاف از گوش یا بینی
- کبودی پشت گوش یا دور چشم‌ها
- اندازه نابرابر مردمک‌ها یا حرکت غیرعادی چشم‌ها
- تکان ندادن یک دست یا پا
- نفس کشیدن نامنظم یا کند
متن انگلیسی:
به نقل از سایت clevelandclinic
It’s pretty rare to have any significant injury from a baby falling off a bed, but you don’t want to brush off signs of something serious.
ترجمه فارسی:
آسیب جدی در اثر افتادن نوزاد از تخت اتفاق نادری است اما نباید علائم آسیب‌های جدی را نادیده گرفت.
ضربه به سر نوزاد تا چند ساعت خطرناک است؟
بعضی علائم آسیب سر بلافاصله پس از ضربه ظاهر می‌شوند، اما برخی دیگر ممکن است چند ساعت بعد بروز کنند. بنابراین بهتر است نوزاد را در ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول از نزدیک زیر نظر داشته باشید و در صورت مشاهده هرگونه تغییر در هوشیاری، رفتار، شیر خوردن یا تنفس، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
علائم خفیف ضربه مغزی در کودکان کوچک مثل بی‌حالی، بدخوابی و بی‌قراری ممکن است تا دو هفته بعد از ضربه ادامه پیدا کند. اگر علائم نوزاد بیش از دو هفته طول کشید یا بدتر شد، او را دوباره به پزشک نشان دهید.
ضربه به ملاج نوزاد خطرناک است؟
ضربه آرام به ملاج یا قسمت نرم سر نوزاد معمولا خطری ندارد، چون ملاج با پرده‌ای ضخیم و محکم پوشیده شده که از مغز محافظت می‌کند. لمس کردن، شستن و شانه کردن ملاج هم آسیبی به نوزاد نمی‌زند. نشانه خطر بعد از ضربه، برآمده و سفت شدن ملاج است وقتی نوزاد آرام است و صاف نگه داشته شده است. برآمدگی ملاج ممکن است نشانه بالا رفتن فشار داخل جمجمه باشد و نیاز به مراجعه فوری دارد.
فرورفتگی ملاج معمولا می‌تواند نشانه کم‌آبی بدن باشد و با گودی استخوان جمجمه پس از ضربه تفاوت دارد. اگر پس از حادثه تغییر شکل غیرعادی در سر نوزاد مشاهده کردید، آن را به‌عنوان فرورفتگی ملاج در نظر نگیرید و برای بررسی احتمال آسیب جمجمه به پزشک مراجعه کنید. برای بررسی شدت ضربه به ملاج نوزاد و اطمینان از سلامت او، می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو با متخصص کودکان مشورت کنید.
ورم یا فرورفتگی سر نوزاد بعد از ضربه نشانه چیست؟
ورم سر نوزاد بعد از ضربه معمولا نشانه جمع شدن خون زیر پوست سر است و در بیشتر موارد ظرف چند روز خودبه‌خود کم می‌شود. برآمدگی کوچک و سفت روی پیشانی شایع‌ترین شکل این ورم است و کمپرس سرد آن را کمتر می‌کند. ضربه به سر و تورم بزرگ یا نرم روی سر نوزاد ممکن است ناشی از تجمع خون در بافت‌های سطحی پوست سر باشد و در برخی موارد با آسیب جدی‌تر همراه شود. این نوع تورم، به‌ویژه در نوزادان زیر ۶ ماه یا زمانی که بزرگتر می‌شود، باید توسط پزشک بررسی شود.
بعد از ضربه به سر نوزاد چه کنیم؟
هنگام ضربه به سر نوزاد 4 ماهه، کوچکتر یا بزرگتر، اول بدون جابه‌جا کردن او هوشیاری و ظاهرش را بررسی کنید و بعد او را بغل و آرام کنید. اگر نوزاد بیهوش است یا احتمال آسیب گردن وجود دارد، او را تکان ندهید و با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. اگر نوزاد تشنج کرد، او را به آرامی به پهلو بخوابانید و با اورژانس تماس بگیرید. مراحل مراقبت از نوزادی که هوشیار است و گریه می‌کند به این ترتیب است:
- نوزاد را بغل کنید و چند دقیقه او را آرام نگه دارید.
- سر نوزاد را برای برآمدگی، کبودی، زخم یا فرورفتگی نگاه کنید. اگر نوزاد زیر یک سال هرکدام از این نشانه‌ها را دارد، او را به اورژانس ببرید.
- یک کیسه یخ یا بسته سبزیجات یخ‌زده را در پارچه بپیچید و چند دقیقه روی برآمدگی بگذارید. یخ را مستقیم روی پوست نوزاد نگذارید.
- اگر زخم سطحی خونریزی دارد، با یک پارچه یا گاز تمیز و بدون وارد کردن فشار زیاد، خونریزی را کنترل کنید.
- به نوزاد شیر بدهید و رفتار او را با حالت همیشگی‌اش مقایسه کنید.
- تا ۲۴ ساعت نوزاد را از نزدیک زیر نظر داشته باشید و او را تنها نگذارید.
نوزاد بعد از ضربه به سر می‌تواند بخوابد؟
بعد از ضربه به سر نوزاد می‌تواند بخوابد و لازم نیست او را بیدار نگه دارید. نوزادی که بیش از حد بیدار نگه داشته شود، خسته‌تر و بی‌قرارتر به نظر می‌رسد و تشخیص علائم واقعی آسیب سخت‌تر می‌شود. اگر نوزاد پس از ضربه حال عمومی طبیعی دارد و پزشک دستور دیگری نداده است، می‌تواند بخوابد و لازم نیست برای بررسی مرتب بیدارش کنید. اگر به‌سختی بیدار می‌شود یا واکنش معمول را ندارد، فورا به پزشک مراجعه کنید. اگر نوزاد بیدار نشد، بی‌حال بود یا بیش از حد معمول خواب‌آلود و بی‌قرار بود، با اورژانس تماس بگیرید.
پزشک بعد از ضربه به سر نوزاد چه بررسی‌هایی انجام می‌دهد؟
بعد از ضربه به سر نوزاد ۲ ماهه یا در سنین دیگر، ابتدا پزشک او را از سر تا پا معاینه می‌کند و هوشیاری و واکنش‌های او را می‌سنجد. بیشتر نوزادانی که ضربه خفیف دارند به عکس‌برداری نیاز ندارند و پزشک آن‌ها را چند ساعت زیر نظر می‌گیرد یا با توضیح علائم خطر به خانه می‌فرستد. در مورد انجام سی‌تی‌اسکن پزشک بر پایه معاینه و احتمال آسیب جدی تصمیم می‌گیرد. این تصویربرداری با پرتو همراه است و پزشک خطر پرتودهی را در برابر فایده تشخیص دقیق می‌سنجد.
پزشک درباره نحوه افتادن، ارتفاع و سطحی که نوزاد روی آن افتاده سوال می‌کند. جزئیات افتادن به پزشک کمک می‌کند خطر آسیب را بهتر بسنجد. اگر نوزاد بدون سابقه ضربه مشخص، علائم آسیب سر یا مغز دارد، پزشک ممکن است علل دیگری مانند آسیب مغزی ناشی از آزار را هم بررسی کند. تکان دادن شدید نوزاد می‌تواند بدون برخورد مستقیم سر با جسم سخت، باعث آسیب جدی مغز شود.
چگونه از ضربه به سر نوزاد پیشگیری کنیم؟
بخش زیادی از ضربه‌های سر نوزاد در خانه و بر اثر افتادن از تخت، مبل یا میز تعویض پوشک رخ می‌دهد. با رعایت چند نکته ساده می‌توانید خطر این حوادث را کاهش دهید. نوزاد حتی پیش از یادگیری غلت زدن هم ممکن است با یک حرکت ناگهانی از سطح بلند سقوط کند. احتمال افتادن و نوع حوادث نیز با افزایش سن و تغییر مهارت‌های حرکتی نوزاد متفاوت است.
برای پیشگیری از آسیب، کریر و صندلی ماشین نوزاد را همیشه روی زمین قرار دهید و هرگز آن‌ها را روی مبل یا میز نگذارید. استفاده از روروئک نیز توصیه نمی‌شود، زیرا احتمال واژگونی یا سقوط از پله را افزایش می‌دهد. همچنین تلویزیون، کمد و وسایل سنگین را به دیوار محکم کنید تا روی نوزاد سقوط نکنند.
احتمال افتادن و ضربه به سر نوزاد با افزایش تحرک او بیشتر می‌شود. در نوزادان زیر ۳ ماه، افتادن از بغل یا میز تعویض پوشک شایع است؛ بنابراین باید همیشه یک دست روی نوزاد باشد. از ۳ تا ۹ ماهگی، غلت زدن و افتادن از تخت، مبل یا صندلی غذا اهمیت دارد. بعد از ۹ ماهگی، استفاده از محافظ پله و بستن کمربند ایمنی ضروری است.
| سن نوزاد | شایع‌ترین نوع افتادن و ضربه به سر | مهم‌ترین کار برای پیشگیری |
|---|---|---|
| زیر ۳ ماه | افتادن از بغل یا میز تعویض پوشک | یک دست همیشه روی نوزاد باشد |
| ۳ تا ۶ ماه | غلت زدن و افتادن از تخت یا مبل | نوزاد را روی سطح بلند تنها نگذارید |
| ۶ تا ۹ ماه | افتادن از صندلی غذا و خوردن سر به لبه میز | کمربند صندلی غذا و کریر را ببندید |
| ۹ تا ۱۲ ماه | زمین خوردن هنگام ایستادن و افتادن از پله | جلوی پله‌ها در محافظ بگذارید |
نتیجه گیری
زمانی که ضربه به سر نوزاد 1 ماهه یا در سنین بالاتر رخ می‌دهد، بررسی علائم خطر اهمیت زیادی دارد. اگر نوزاد زیر یک سال دچار ورم، کبودی یا زخم روی سر شده است یا هر نوزادی پس از ضربه بیهوش شده، تشنج کرده، بیش از یک بار استفراغ کرده یا به‌سختی بیدار می‌شود، باید فورا به پزشک مراجعه کنید. خوابیدن بعد از ضربه لزوما خطرناک نیست، اما باید طبق توصیه پزشک وضعیت هوشیاری نوزاد بررسی شود. در صورت مشاهده علائم نگران‌کننده، مراجعه به متخصص اطفال ضروری است. برای بررسی وضعیت نوزاد می‌توانید از بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران، دکتر کودکان و اطفال تهران یا پزشک متخصص در شهر خود، کمک بگیرید.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسش‌های متداول
ضربه‌های خفیف سر مانند ضربه به سر نوزاد ۸ ماهه که علامت خطری ایجاد نکرده‌اند، معمولا اثری روی رشد مغز نوزاد ندارند. آسیب ماندگار بیشتر در ضربه‌های شدید با خونریزی مغزی یا در آسیب ناشی از تکان دادن شدید نوزاد دیده می‌شود. اگر بعد از ضربه در حرکت، نگاه کردن یا واکنش نوزاد تغییری دیدید، با پزشک کودکان مشورت کنید.
فرش و موکت شدت ضربه را کمتر می‌کنند، اما افتادن نوزاد روی فرش هم ممکن است آسیب ایجاد کند، به‌خصوص اگر از ارتفاع بلند یا با پشت سر افتاده باشد. علائم خطر بعد از افتادن روی فرش با افتادن روی سطح سخت فرقی ندارد و نوزاد را باید به همان شکل زیر نظر داشت.
قبل از مصرف هر مسکنی به نوزاد بعد از ضربه به سر با پزشک مشورت کنید، به‌خصوص اگر نوزاد زیر سه ماه است. دوز استامینوفن نوزاد بر اساس وزن او تعیین می‌شود و مسکن ممکن است بی‌قراری ناشی از آسیب را پنهان کند.
