کمبود آهن یکی از مشکلات تغذیه‌ای در دوران کودکی است که می‌تواند با علائمی مانند رنگ‌پریدگی، بی‌حالی، کاهش تمرکز و اختلال در رشد همراه باشد. به همین دلیل، تامین آهن کافی در این دوران اهمیت زیادی دارد و گاهی پزشک برای پیشگیری یا جبران کمبود آن، مکمل آهن تجویز می‌کند. انتخاب مکمل مناسب، به‌ویژه برای کودکانی که با طعم فلزی یا عوارض گوارشی آهن مشکل دارند، می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. در این میان، قطره آهن لیپوزوفر با فرمولاسیون لیپوزومال به‌عنوان یکی از گزینه‌های مکمل آهن مطرح است. اما مصرف آن چه نکاتی دارد و برای چه کودکانی مناسب است؟ در ادامه این مطلب از دکترتو بررسی می‌کنیم.
قطره آهن لیپوزوفر چیست؟
قطره آهن لیپوزوفر یک مکمل غذایی ایرانی حاوی آهن لیپوزومال است که توسط شرکت بنیان سلامت کسری تولید می‌شود. فناوری لیپوزومال با هدف کاهش تماس مستقیم آهن با مخاط دستگاه گوارش طراحی شده است و ممکن است تحمل گوارشی بهتری نسبت به برخی مکمل‌های آهن معمولی داشته باشد؛ بااین‌حال، احتمال بروز عوارض گوارشی همچنان وجود دارد. لیپوزوفر یک مکمل آهن است و دارو محسوب نمی‌شود. قطره لیپوزوفر طعم تافی دارد و کودکان آن را راحت‌تر از قطره‌های آهن تلخ و فلزی مزه قبول می‌کنند.
| شناسنامه دارویی | توضیحات |
|---|---|
| قطره لیپوزوفر چیست؟ | مکمل خوراکی آهن حاوی آهن به فرم لیپوزومال، تولید شرکت بنیان سلامت کسری (BSK) که برای تامین آهن مورد نیاز نوزادان و کودکان و کمک به پیشگیری از کم‌خونی ناشی از فقر آهن استفاده می‌شود. |
| نام عمومی | آهن لیپوزومال (Liposomal Iron) |
| نام تجاری | لیپوزوفر فورت (Liposofer Fort) |
| گروه دارویی | مکمل‌های آهن |
| مکانیسم اثر | آهن در این فرآورده در ساختار لیپوزومال و داخل غشای فسفولیپیدی قرار دارد. این ساختار به انتقال آهن و کاهش تماس مستقیم آن با مخاط دستگاه گوارش و سطح دندان‌ها کمک می‌کند. آهن جذب‌شده در ساخت هموگلوبین، تولید گلبول‌های قرمز و عملکرد طبیعی مغز و سیستم عصبی نقش دارد. |
| نحوه مصرف | روزانه ۱ میلی‌لیتر معادل ۱۴ میلی‌گرم آهن المنتال، به‌صورت خوراکی؛ مگر اینکه پزشک مقدار دیگری تجویز کرده باشد. پیش از مصرف، بطری را به‌خوبی تکان دهید و از قطره‌چکان داخل بسته‌بندی استفاده کنید. |
| شکل دارویی | قطره خوراکی |
| حجم بسته‌بندی | ۳۰ میلی‌لیتر |
| طعم | تافی |
| ویژگی‌های فرمولاسیون | احتمال کمتر تغییر رنگ دندان‌ها و بروز برخی عوارض گوارشی در مقایسه با بعضی مکمل‌های آهن معمولی |
| موارد احتیاط و منع مصرف | در افراد مبتلا به هموکروماتوز، هموسیدروز و کم‌خونی همولیتیک نباید بدون نظر پزشک مصرف شود. نوزادان نارس و نوزادان دارای کمبود ویتامین E نیز پیش از مصرف به ارزیابی پزشک نیاز دارند. |
| شرایط نگهداری | مطابق دستورالعمل درج‌شده روی بسته‌بندی و دور از دسترس کودکان نگهداری شود. |
| شرکت سازنده | بنیان سلامت کسری (BSK) |
| کشور سازنده | ایران |
قطره آهن لیپوزوفر آبی بهتر است یا قرمز؟
مهم‌ترین تفاوت لیپوزوفر آبی و قرمز در مقدار آهن آن‌هاست و لیپوزوفر آبی که قطره آهن لیپوزوفر فورت نام دارد، دو برابر لیپوزوفر قرمز آهن دارد. هر دو قطره آهن لیپوزومال، طعم تافی و حجم ۳۰ میلی‌لیتر دارند.
قطره آهن لیپوزوفر آبی بهتر از قطره لیپوزوفر قرمز نیست و فقط آهن غلیظ‌تری دارد. انتخاب بین این دو را پزشک بر اساس وزن کودک، هدف مصرف و نتیجه آزمایش خون انجام می‌دهد. لیپوزوفر مولتی، شربت لیپوزوفر و کپسول لیپوزوفر فورت هم فرآورده‌های دیگر همین برند هستند که ترکیب و دوز متفاوتی دارند و نباید آن‌ها را به جای قطره تجویزشده به کار برد.
قطره آهن سیدرال بهتر است یا لیپوزوفر؟
هر دو قطره آهن سیدرال و لیپوزوفر از نسل جدید مکمل‌های آهن هستند و هیچ‌کدام به طور کلی از دیگری بهتر نیست. سیدرال آهن را در پوشش سوکروزومی و لیپوزوفر در پوشش لیپوزومی عرضه می‌کند و هدف هر دو پوشش، رساندن آهن به روده با عوارض گوارشی کمتر است. انتخاب بین این دو به مقدار آهن هر دوز، تحمل کودک، طعمی که کودک قبول می‌کند و دسترسی بستگی دارد. سیدرال علاوه بر قطره به شکل قرص آهن سیدرال و کپسول هم عرضه می‌شود، در حالی که لیپوزوفر بیشتر به شکل قطره کودکان شناخته شده است.
آهن‌های لیپوزومال و گلیسینات در مرور پژوهش‌های کم خونی کودکان اثر رضایت‌بخشی داشته‌اند و عوارض آن‌ها به طور قابل توجهی کمتر از نمک‌های قدیمی آهن بوده است. فروس سولفات هنوز رایج‌ترین شکل آهن است، قیمت کمتری دارد و در کودکی که آن را تحمل می‌کند، به اندازه آهن‌های جدید اثر دارد.
قطره آهن لیپوزوفر برای چه سنی مناسب است؟
از حدود ۶ ماهگی، با افزایش نیاز نوزاد به آهن، ممکن است مصرف مکمل آهن ضروری باشد. انتخاب فرآورده و مقدار مصرف به وضعیت تولد، نوع تغذیه و نیاز کودک بستگی دارد و باید طبق توصیه پزشک انجام شود. ذخایر آهن نوزادان ترم که هنگام تولد دریافت می‌کنند، معمولا در حدود ۶ ماهگی رو به کاهش می‌رود. به همین دلیل، از این سن باید منابع غذایی غنی از آهن یا مکمل آهن متناسب با شرایط کودک در برنامه تغذیه او قرار بگیرد. کودکانی که بیشتر به قطره آهن نیاز دارند عبارت‌اند از:
- نوزادان شیرمادرخوار بعد از شش ماهگی
- نوزادان نارس یا کم‌وزن، که پزشک ممکن است زودتر آهن را شروع کند.
- کودکان بدغذا یا گیاه‌خوار
- کودکانی که آزمایش خون کمبود آهن یا کم خونی خفیف را نشان داده است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت ods
By age 6 to 9 months, full-term infants could become iron deficient unless they eat iron-enriched solid foods or drink iron-fortified formula.
ترجمه فارسی:
تا سن ۶ تا ۹ ماهگی، نوزادانی که به‌موقع متولد شده‌اند ممکن است دچار کمبود آهن شوند، مگر اینکه غذاهای جامد غنی‌شده با آهن بخورند یا شیر خشک غنی‌شده با آهن مصرف کنند.
نحوه مصرف قطره آهن لیپوزوفر چگونه است؟
روزی یک بار قطره آهن لیپوزوفر را بعد از تکان دادن شیشه، با قطره‌چکان مدرج اندازه بگیرید و مستقیم در دهان کودک بریزید. بهترین زمان مصرف قطره آهن لیپوزوفر ساعتی است که هر روز بتوانید آن را تکرار کنید، چون نظم مصرف بیش از ساعت آن اهمیت دارد. شیشه قطره آهن را دور از نور و رطوبت، در دمای زیر ۲۵ درجه و دور از دسترس کودکان نگه دارید. مراحل مصرف قطره لیپوزوفر در کودک به این ترتیب است:
- شیشه را چند ثانیه به خوبی تکان دهید.
- مقدار تجویزشده را با درجه‌های قطره‌چکان بکشید.
- کودک را نیمه‌نشسته نگه دارید و قطره را آرام کنار گونه یا پشت زبان او بریزید.
- پس از مصرف قطره، در صورت نیاز می‌توانید کمی آب به کودک بدهید. برای مصرف همزمان با شیر یا سایر فرآورده‌های لبنی، دستورالعمل محصول را بررسی کنید.
- قطره‌چکان را بشویید و درب شیشه را محکم ببندید.
قطره آهن لیپوزوفر فورت چند قطره به نوزاد بدم؟
مقدار مصرف قطره آهن لیپوزوفر فورت باید بر اساس سن، وزن، وضعیت تغذیه و هدف مصرف تعیین شود. مقدار پیشنهادی سازنده روی بسته‌بندی، جایگزین دستور پزشک برای پیشگیری یا درمان کمبود آهن نیست. مقدار درج‌شده روی جعبه معمولا برای پیشگیری از کمبود آهن است، نه درمان کم‌خونی. اگر کودک دچار کم‌خونی باشد، پزشک با توجه به وزن کودک، شدت کمبود آهن و نتایج آزمایش‌ها، دوز درمانی مناسب را تعیین می‌کند. دوز قطره را خودسرانه افزایش ندهید.
عوارض قطره آهن لیپوزوفر چیست؟
عوارض قطره آهن لیپوزوفر معمولا خفیف و گوارشی هستند و در مقایسه با قطره‌های آهن قدیمی کمتر دیده می‌شوند. سیاه یا تیره شدن مدفوع کودک بعد از مصرف آهن طبیعی است و نشانه مشکل خاصی نیست. عوارضی که ممکن است با قطره لیپوزوفر دیده شوند عبارت‌اند از:
- یبوست یا گاهی اسهال
- دل‌درد و بی‌قراری بعد از مصرف
- تهوع یا بالا آوردن قطره
- بثورات پوستی و خارش که ممکن است نشانه حساسیت باشد.
مصرف بیش از حد قطره آهن لیپوزوفر چه خطری دارد؟
مصرف بیش از حد قطره آهن لیپوزوفر در کودکان ممکن است باعث مسمومیت جدی با آهن شود، به‌خصوص اگر کودک خودش شیشه را بخورد. مسمومیت با آهن چند ساعت بعد با استفراغ، اسهال، دل‌درد و خواب‌آلودگی شروع می‌شود و ممکن است بعد از یک دوره بهبود ظاهری، به کبد و قلب آسیب بزند. اگر کودک بیش از مقدار تجویزشده لیپوزوفر خورده یا شیشه را باز و خالی پیدا کردید، حتی اگر علامتی ندارد، فوری با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا او را به اورژانس ببرید و شیشه قطره را همراه ببرید.
چه کودکانی نباید قطره آهن لیپوزوفر را مصرف کنند؟
کودکانی که دچار تجمع بیش‌ازحد آهن در بدن هستند یا کم‌خونی آن‌ها ناشی از کمبود آهن نیست، نباید بدون تشخیص و تجویز پزشک از قطره آهن لیپوزوفر استفاده کنند. برای مثال، در برخی انواع تالاسمی، کم‌خونی با مصرف آهن برطرف نمی‌شود و مصرف غیرضروری مکمل می‌تواند به تجمع آهن در بدن منجر شود. البته ابتلا به تالاسمی به‌تنهایی به معنای ممنوعیت مصرف آهن نیست.
برای بررسی مناسب‌بودن قطره آهن لیپوزوفر برای کودک و تعیین دوز ایمن متناسب با سن و شرایط او، می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو با متخصص کودکان مشورت کنید. موارد منع یا احتیاط مصرف لیپوزوفر عبارت‌اند از:
- هموکروماتوز، بیماری ارثی که آهن را در بدن جمع می‌کند.
- هموسیدروز یا رسوب آهن در بافت‌ها
- کم خونی همولیتیک، که در آن گلبول‌های قرمز زودتر از موعد از بین می‌روند.
- کودکان مبتلا به تالاسمی نباید بدون بررسی وضعیت آهن و تجویز پزشک مکمل آهن مصرف کنند.
- حساسیت به هر کدام از ترکیبات قطره
- در نوزادان نارس، به‌ویژه در صورت وجود کمبود ویتامین E یا بیماری‌های زمینه‌ای، مقدار و زمان شروع مکمل آهن باید با نظر پزشک تعیین شود.
قطره آهن لیپوزوفر چه زمانی کافی نیست؟
مصرف قطره آهن لیپوزوفر وقتی به‌تنهایی کافی نیست که کودک کم خونی واقعی دارد و علائم آن با چند هفته مصرف منظم بهتر نشده است. رنگ‌پریدگی، خستگی و بی‌حالی، بی‌اشتهایی، کندی رشد و میل به خوردن خاک یا یخ از نشانه‌های کم خونی فقر آهن در کودکان هستند. پزشک با آزمایش خون و اندازه‌گیری فریتین، شدت کمبود آهن را می‌سنجد و در صورت نیاز دوز را بالا می‌برد یا علت دیگری مثل از دست دادن خون را بررسی می‌کند.
کم خونی که با مکمل آهن درمان نمی‌شود، ممکن است علتی غیر از کمبود آهن مثل تالاسمی داشته باشد و نیاز به بررسی تخصصی خون دارد. مراجعه به بهترین دکتر خون ایران یکی از راه‌های پیدا کردن علت کم خونی مقاوم است.
نتیجه گیری
قطره آهن لیپوزوفر مکمل آهن لیپوزومال ایرانی است که برای پیشگیری از کمبود آهن در نوزادان بعد از شش ماهگی و کودکان خردسال کاربرد دارد و عوارض گوارشی کمتری از آهن‌های قدیمی دارد. لیپوزوفر آبی یا فورت دو برابر لیپوزوفر قرمز آهن دارد و مقدار هر دو را باید با میلی‌لیتر و طبق دستور پزشک اندازه گرفت. کودکی که تالاسمی یا کم خونی مقاوم دارد، قبل از مصرف آهن به آزمایش خون نیاز دارد و شیشه قطره آهن همیشه باید دور از دسترس کودک باشد. برنامه شروع، مقدار و مدت مصرف لیپوزوفر را در معاینه‌های دوره‌ای کودک با بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران، دکتر کودکان و اطفال تهران یا متخصصان باتجربه دیگر در سایر شهرها تنظیم کنید.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسش‌های متداول
قطره آهن لیپوزوفر محصول ایرانی است و شرکت بنیان سلامت کسری آن را تولید می‌کند. بعضی فروشگاه‌ها لیپوزوفر را خارجی معرفی می‌کنند اما روی جعبه اصلی نام همین شرکت ایرانی و مجوز سازمان غذا و دارو درج شده است. قطره لیپوزوفر را از داروخانه بخرید تا از اصل بودن آن مطمئن شوید.
فناوری لیپوزومال ممکن است احتمال تغییر رنگ دندان‌ها را کاهش دهد، اما ایجاد لکه سطحی همچنان ممکن است. برای کاهش این احتمال، قطره را طبق دستور مصرف کنید و پس از آن دهان کودک را تمیز کنید.
مدت مصرف قطره آهن لیپوزوفر به هدف مصرف بستگی دارد و پزشک کودکان آن را تعیین می‌کند. قطره آهن پیشگیری معمولا تا وقتی ادامه پیدا می‌کند که کودک از غذاهای غنی از آهن مثل گوشت، تخم مرغ و حبوبات به اندازه کافی بخورد. درمان کمبود آهن هم معمولا چند ماه طول می‌کشد تا ذخیره آهن بدن پر شود و پزشک پایان آن را با آزمایش خون تعیین می‌کند.
