انتخاب مواد غذایی مناسب می‌تواند به حفظ وزن سالم و تأمین مواد مغذی موردنیاز بدن در افراد مبتلا به آرتروز کمک کند. در حالی که مصرف مکرر خوراکی‌های پرکالری و کم‌ارزش از نظر تغذیه‌ای ممکن است کنترل وزن و مدیریت بیماری را دشوارتر کند. اگرچه رژیم غذایی مشخصی برای درمان آرتروز وجود ندارد، شناخت خوراکی‌هایی که بهتر است مصرف آن‌ها محدود شود، بخشی از مراقبت تغذیه‌ای این بیماران است. در ادامه این مطلب از دکترتو، غذاهای مضر برای آرتروز و مواردی را که بهتر است در رژیم غذایی محدود شوند، معرفی می‌کنیم.
کدام مواد غذایی برای آرتروز مضر هستند؟
برخی مواد غذایی ممکن است با افزایش التهاب و وزن بدن، علائم آرتروز را تشدید کنند. مصرف زیاد غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، فست‌فودها، گوشت‌های فرآوری‌شده، نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های حاوی قند افزوده می‌تواند به افزایش وزن و اختلالات متابولیک منجر شود و فشار بیشتری به مفاصل وارد کند. همچنین بهتر است مصرف چربی‌های ترانس و چربی‌های اشباع زیاد محدود شود. البته هیچ ماده غذایی به‌تنهایی باعث پیشرفت قطعی آرتروز نمی‌شود و شواهد درباره اثر مستقیم برخی خوراکی‌ها بر تخریب غضروف محدود است. اما غذاهای زیر ممکن است علائم آرتروز را بدتر کنند:
- غذاهای سرخ‌شده و فست‌فودها: مانند سیب‌زمینی سرخ‌کرده، مرغ سوخاری و همبرگرهای آماده
- گوشت‌های فرآوری‌شده: مانند سوسیس، کالباس و ژامبون
- خوراکی‌های حاوی قند افزوده: مانند نوشابه، شیرینی، کیک و بیسکویت
- مواد غذایی حاوی چربی اشباع زیاد: مانند کره، دنبه و گوشت‌های پرچرب
- غذاهای فوق‌فرآوری‌شده: مانند تنقلات بسته‌بندی‌شده و وعده‌های غذایی آماده پرچرب و پرنمک
۱. آیا شیرینی و قند برای آرتروز مضر است؟
یکی از غذاهای مضر برای آرتروز، شیرینی‌ها و غذاهایی است که از شکر مصنوعی در آن‌ها استفاده شده است. قندهای فراوری شده باعث آزادشدن پیام‌رسان‌های التهابی به نام سیتوکین‌ها می‌شوند. افراد مبتلا به آرتروز باید در مصرف محصولات شیرین بسیار محتاط باشند، زیرا این سیتوکین‌ها می‌توانند درد و التهاب موجود در مفاصل را تشدید کنند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت arthritis-uk
Sugar – can trigger the release of cytokines, which increase inflammation.
ترجمه فارسی:
قند می‌تواند باعث آزاد شدن سیتوکین‌ها شود؛ مولکول‌هایی که التهاب را افزایش می‌دهند.
۲. آیا مصرف فست فود آرتروز را بدتر می‌کند؟
غذاهای سرخ‌کردنی، فست‌فودها و مواد غذایی فراوری شده هم ممکن است برای بیماران مبتلا به آرتروز مضر باشند. این خوراکی‌های مضر برای آرتروز می‌توانند استرس اکسیداتیو و التهاب را در بدن افزایش دهند. به همین دلیل هم معمولا متخصصان این مواد غذایی را به‌عنوان غذاهای مضر برای آرتروز در نظر می‌گیرند. فست‌فودها را می‌توان جزو غذاهای مضر برای آرتروز دست، زانو و گردن در نظر گرفت.
| غذاهای مضر برای آرتروز | نمونه‌ها |
|---|---|
| شیرینی و خوراکی‌های قندی | نوشابه، کیک، شیرینی و بیسکویت؛ به دلیل قند افزوده بهتر است محدود شوند. |
| فست‌فودها و غذاهای سرخ‌شده | سیب‌زمینی سرخ‌کرده، مرغ سوخاری و همبرگر آماده؛ مصرف زیاد آن‌ها ممکن است التهاب و افزایش وزن را تشدید کند. |
| روغن‌ها و چربی‌های ناسالم | چربی‌های ترانس و اشباع مانند دنبه و کره؛ مصرف زیاد آن‌ها بهتر است کاهش یابد. |
| گوشت قرمز و فرآوری‌شده | گوشت قرمز پرچرب، سوسیس، کالباس و ژامبون؛ به‌ویژه انواع فرآوری‌شده و پرچرب باید محدود شوند. |
| غذاهای فوق‌فرآوری‌شده | تنقلات بسته‌بندی‌شده و وعده‌های غذایی آماده پرچرب و پرنمک |
| نمک زیاد | غذاهای شور و محصولات پرنمک؛ مصرف زیاد نمک برای سلامت عمومی مناسب نیست، اما اثر مستقیم آن بر تخریب غضروف اثبات نشده است. |
۳. کدام روغن‌ها برای افراد مبتلا به آرتروز مناسب نیستند؟
در بین غذاهای مضر برای آرتروز می‌توان به برخی از چربی‌ها و روغن‌های مضر هم اشاره کرد. مصرف زیاد چربی‌های ترانس و اشباع ممکن است با افزایش التهاب و مشکلات متابولیک همراه باشد. اسیدهای چرب امگا ۶ برای بدن ضروری هستند،اما بهتر است دریافت آن‌ها در چارچوب یک رژیم متعادل و همراه با منابع امگا ۳ باشد. چربی‌های ترانس هم به‌عنوان محرک التهاب سیستمیک شناخته می‌شوند و جزو غذاهای مضر برای آرتروز گردن، دست‌هاو زانوها هستند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت arthritis
Several studies have shown that saturated fats trigger adipose (fat tissue) inflammation, which is not only an indicator for heart disease but it also worsens arthritis inflammation.
ترجمه فارسی:
چندین مطالعه نشان داده‌اند که چربی‌های اشباع می‌توانند باعث التهاب بافت چربی شوند. این التهاب نه‌تنها با افزایش خطر بیماری‌های قلبی مرتبط است، بلکه می‌تواند التهاب ناشی از آرتروز را هم تشدید کند.
۴. آیا گوشت قرمز برای آرتروز مضر است؟
مصرف زیاد گوشت قرمز پرچرب و گوشت‌های فرآوری‌شده ممکن است به افزایش دریافت چربی‌های اشباع و تشدید برخی عوامل مرتبط با التهاب کمک کند. بااین‌حال، شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد حذف کامل گوشت قرمز به‌تنهایی باعث کاهش درد یا تورم ناشی از آرتروز می‌شود.
۵. آیا مصرف زیاد نمک برای آرتروز مضر است؟
مصرف بیش از حد نمک ممکن است بر سلامت مفاصل تاثیر منفی بگذارد. مصرف بیش‌ازحد نمک می‌تواند فشار خون را افزایش دهد و سلامت قلب و عروق را تحت تاثیر قرار دهد. بااین‌حال، هنوز شواهد علمی کافی وجود ندارد که نشان دهد مصرف زیاد نمک به‌طور مستقیم باعث تخریب غضروف یا تشدید آرتروز می‌شود. بهتر است افراد مبتلا به آرتروز نیز مانند سایر افراد، مصرف نمک را در محدوده توصیه‌شده نگه دارند.
آیا شیر و لبنیات برای آرتروز مضر هستند؟
نتایج پژوهش‌ها در این زمینه یکسان نیست. در یک مطالعه روی بیش از ۴۰ هزار فرد مبتلا به آرتروز، ارتباطی بین مصرف بیشتر لبنیات و شیر و احتمال بالاتر جراحی تعویض مفصل لگن مشاهده شد. بااین‌حال، این یافته به معنای اثبات نقش مستقیم لبنیات در پیشرفت آرتروز نیست و برای نتیجه‌گیری قطعی به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
آیا ماست برای آرتروز ضرر دارد؟
ماست حاوی پروتئین کازئین است اما شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد مصرف معمول ماست باعث تشدید آرتروز می‌شود. نتایج پژوهش‌ها درباره ارتباط لبنیات و التهاب یکسان نیست و بعضی مطالعات حتی اثرات ضدالتهابی ماست را گزارش کرده‌اند. انتخاب ماست ساده و کم‌چرب معمولا با اصول تغذیه سالم سازگار است.
آیا دوغ برای آرتروز ضرر دارد؟
شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد مصرف معمول دوغ باعث تشدید آرتروز می‌شود. دوغ ساده و کم‌نمک می‌تواند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشد. اگر پس از مصرف لبنیات علائم خاصی تجربه می‌کنید، بهتر است علت آن را با کمک پزشک یا متخصص تغذیه از طریق اپلیکیشن دکترتو بررسی کنید.
نتیجه گیری
اگر آرتروز دارید، لازم نیست گروه خاصی از مواد غذایی را به‌طور کامل از رژیم خود حذف کنید؛ اما بهتر است در مصرف بعضی خوراکی‌ها تعادل داشته باشید. شیرینی‌ها، فست‌فودها، غذاهای فرآوری‌شده و خوراکی‌های پرچرب و پرنمک انتخاب‌های مناسبی برای مصرف روزانه نیستند. از طرف دیگر، شواهدی وجود ندارد که مصرف معمول شیر، ماست یا دوغ باعث بدتر شدن آرتروز شود. بهتر است به‌جای تمرکز بر حذف چند ماده غذایی، یک برنامه غذایی متنوع و متعادل داشته باشید و برای دریافت رژیم غذایی خودتان، به بهترین دکتر تغذیه ایران، دکتر تغذیه تهران یا مختصص در شهر خود، مراجعه کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد گوجه‌فرنگی و بادمجان علائم آرتروز را تشدید می‌کنند. این سبزیجات از خانواده بادنجانیان هستند و ترکیبی به نام سولانین دارند؛ اما مقدار این ماده در بخش‌های خوراکی آن‌ها معمولا کم است. گوجه‌فرنگی هم حاوی لیکوپن است که نوعی رنگ‌دانه طبیعی از خانواده کاروتنوئیدها با خواص آنتی‌اکسیدانی محسوب می‌شود.
مصرف الکل به‌تنهایی علت مستقیم آرتروز محسوب نمی‌شود، اما نوشیدن بیش از حد آن ممکن است سلامت عمومی بدن را تحت تاثیر قرار دهد و با برخی داروهای مورد استفاده برای کنترل درد تداخل داشته باشد. مصرف طولانی‌مدت و سنگین الکل همچنین با افزایش استرس اکسیداتیو همراه است؛ فرایندی که ممکن است به سلول‌ها و بافت‌ها آسیب برساند. برخی مطالعات نیز ارتباط مصرف زیاد الکل با افزایش خطر آرتروز زانو را گزارش کرده‌اند.
برخی مطالعات ارتباط بین مصرف قهوه یا کافئین و افزایش احتمال ابتلا به آرتروز، به‌ویژه آرتروز زانو، را گزارش کرده‌اند؛ اما پژوهش‌های دیگر چنین ارتباطی را تایید نکرده‌اند. حتی در برخی مطالعات، مصرف کافئین با اثرات محافظتی همراه بوده است.
