آشنایی با علائم و روش‌ های درمان یبوست کودکان

خلاصه مقاله را در این پادکست گوش کنید

2:18

سرعت عادی1x سرعت ۱.۲۵1.25x سرعت ۱.۵1.5x دانلود صوت

یبوست کودکان یکی از شایع‌ترین مشکلات گوارشی کودکان در سال‌های ابتدایی زندگی، نوپایی و مدرسه است. بسیاری از والدین وقتی کودکشان چند روز مدفوع نمی‌کند، هنگام دفع گریه می‌کند یا مدفوع تکه‌تکه و سفت دارد، دنبال درمان سریع یبوست کودک می‌گردند. نکته مهم این است که یبوست فقط به تعداد دفعات مدفوع مربوط نیست؛ شکل مدفوع، درد، زور زدن، نفخ و رفتار کودک هنگام دفع هم اهمیت دارد. در این مقاله از دکترتو، یبوست کودک را از نظر علائم، علت‌ها، روش تشخیص، داروی یبوست کودکان، درمان فوری یبوست کودکان و روش‌های مراقبت در سنین مختلف را بررسی می‌کنیم. اگر فکر می‌کنید شکم کودکتان خوب کار نمی‌کند یا در دفع مدفوع شکل دارد، بی‌توجه از کنار آن رد نشوید. مراجعه به متخصص کودکان و دکتر گوارش در این موارد ضروری است و از مشکلات سلامتی در آینده جلوگیری می‌کند. برای دریافت مشاوره و نوبت حضوری دکتر خوب برای یبوست کودکان در شهر خود مثل دکتر یبوست کودکان تهران، دکتر گوارش و کبد کودکان تهران یا دکتر کودکان و اطفال تهران نیز می‌توانید از سایت دکترتو استفاده کنید.

یبوست در کودکان چیست؟

منظور از یبوست در کودکان زمانی است که مدفوع کودک سفت، خشک، دردناک یا سخت‌دفع باشد. بعضی کودکان هر روز مدفوع می‌کنند، اما چون مدفوع آن‌ها گلوله‌ای، تکه‌تکه یا همراه با درد است، همچنان یبوست دارند. در مقابل، بعضی کودکان ممکن است هر ۲ یا ۳ روز یک بار دفع داشته باشند، اما مدفوعشان نرم باشد و درد یا نفخ نداشته باشند. پس مدفوع نکردن کودک به‌تنهایی برای تشخیص یبوست کافی نیست. در بیشتر موارد، یبوست کودک به نگه داشتن مدفوع، کمبود فیبر، کم نوشیدن آب یا ترس از دفع دردناک مربوط است.

برخلاف بزرگسالان، کودکان نمی‌دانند چه اتفاقی می‌افتد و بسته به سنشان، همیشه نمی‌توانند علائم خود را درست بیان کنند. وقتی مدفوع مدت زیادی در روده می‌ماند، آب بیشتری از آن جذب می‌شود. در نتیجه، مدفوع خشک‌تر و سفت‌تر می‌شود و خروج آن درد بیشتری ایجاد می‌کند. همین درد باعث می‌شود کودک دفع بعدی را هم عقب بیندازد. اگر این چرخه ادامه پیدا کند، یبوست کودکان مزمن می‌شود و ممکن است به نشت مدفوع، زخم مقعد یا دل‌دردهای تکراری برسد.

مدفوع نکردن کودک تا چند روز طبیعی است؟

به‌جای تمرکز بر اینکه چند روز دقیقا طبیعی است، باید به الگوی همیشگی کودک، تعداد دفعات کمتر از ۳ بار در هفته، قوام سفت و هرگونه درد، بی‌اشتهایی یا نفخ توجه کرد و در صورت وجود این موارد، با پزشک مشورت نمود. اگر کودک ۱ تا ۲ روز مدفوع نکند، اما شکم‌درد، نفخ، بی‌اشتهایی و مدفوع سفت نداشته باشد، معمولا جای نگرانی فوری نیست. اما اگر دفع نکردن با درد، زور زدن، مدفوع خشک، خون روشن یا بی‌قراری همراه شود، احتمال یبوست بیشتر است. بعضی کودکان هر روز دفع دارند ولی مدفوعشان سخت است و بعضی هر ۲ روز یک بار دفع نرم دارند. بنابراین، کیفیت دفع از تعداد روزها مهم‌تر است.

اگر کودک ۳ روز یا بیشتر مدفوع نکرده و هم‌زمان درد، نفخ یا بی‌اشتهایی دارد، بهتر است وضعیت او جدی‌تر بررسی شود. مدفوع نکردن طولانی می‌تواند باعث سفت‌تر شدن مدفوع شود. هرچه مدفوع سفت‌تر شود، دفع بعدی دردناک‌تر خواهد بود. به همین دلیل، بهتر است والدین فقط منتظر دفع خودبه‌خودی نمانند و عادت غذایی و دفع کودک را اصلاح کنند.

سن کودک	میانگین دفع مدفوع
تازه متولد شده تا یک ماهگی	۴ تا ۶ بار در روز
۱ تا ۳ ماهگی	۳ تا ۵ بار در روز
۳ تا ۶ ماهگی	۲ تا ۵ بار در روز
۶ ماهگی تا ۱۲ ماهگی	۱ تا ۴ بار در روز
۱ سالگی تا ۳ سالگی	۱ تا ۳ بار در روز
۳ سالگی تا ۶ سالگی	۱ تا ۲ بار در روز
۶ تا ۱۲ سالگی	۱ بار در روز

علائم یبوست در کودکان چیست؟

مدفوع سفت و خشک، دفع دردناک، کمتر از ۳ بار دفع در هفته و نگه داشتن مدفوع از اصلی‌ترین علائم یبوست کودک هستند. بعضی کودکان به‌جای گفتن تجربه درد، پاهایشان را جمع می‌کنند، بدنشان را سفت می‌کنند یا از رفتن به دستشویی فرار می‌کنند. بعضی دیگر شکم‌درد، نفخ، بی‌اشتهایی یا لکه مدفوع روی لباس زیر دارند. اگر این نشانه‌ها بیشتر از چند روز ادامه پیدا کند، باید علت یبوست بررسی شود. مهم‌ترین علائم یبوست در کودکان عبارتند از:

• در یک هفته اخیر حداقل ۳ بار دفع را نداشته است
• مدفوع او بزرگ و سفت است
• مدفوع او شبیه فضولات خرگوش یا گلوله‌های کوچک است
• در هنگام دفع مدفوع درد دارد یا خیلی زور می‌زند
• به علت بزرگی یا سفتی مدفوع در حین یا بعد از فرایند دفع خونریزی دارد
• احساس دفع ناقص بعد از توالت دارد
• شکم‌درد، نفخ یا سفتی شکم دارد
• احساس شکم‌درد دارد که پس از دفع مدفوع رفع می‌شود
• کم‌اشتها بودن کودک را مشاهده می‌کنید
• بی‌قراری، بدخلقی یا ترس از توالت رفتن دارد
• نشت مدفوع شل یا لکه مدفوع در لباس زیر دارد
• خون روشن روی مدفوع یا دستمال می‌بینید

اسهال بعد از یبوست در کودکان

در برخی کودکان با یبوست شدید، ممکن است مدفوع آبکی یا بسیار نرم از اطراف توده سفت مدفوع در رکتوم سرریز کند و روی لباس زیر لکه ایجاد کند که به آن در زمینه یبوست مزمن، انکوپرزیس یا نشت مدفوع گفته می‌شود و با اسهال عفونی فرق دارد. Encopresis می‌تواند برای کودکان و والدین بسیار نگران‌کننده باشد زیرا می‌تواند شبیه اسهال ناشی از عفونت باشد. بااین‌حال، در واقع بدن کودک تلاش می‌کند مقدار زیادی مدفوع را تخلیه کند و به همین دلیل این‌طور به نظر می‌رسد که کودک اسهال است.

در این شرایط، دادن داروی ضد اسهال می‌تواند مشکل را بدتر کند. چون روده برای تخلیه مدفوع گیرکرده نیاز به درمان متفاوتی دارد. کودک ممکن است هم‌زمان دل‌درد، نفخ، بی‌اشتهایی و بوی بد مدفوع داشته باشد. درمان اسهال بعد از یبوست باید بعد از بررسی وضعیت روده انجام شود. اگر نشت مدفوع تکرار می‌شود، بهتر است کودک توسط متخصص کودکان یا فوق تخصص گوارش کودکان معاینه شود.

علائم یبوست مزمن در کودکان

یبوست شدید می‌تواند باعث گیرکردن مدفوع شود، یعنی یک مدفوع بسیار بزرگ در قسمت تحتانی روده، معمولاً درست بالای مقعد، در بخشی به نام رکتوم گیر می‌کند. این امر می‌تواند باعث شود که کودک شلوار خود را مرتباً با مدفوع بسیار نرم یا مخاط آغشته به مدفوع کثیف کند. معمولاً این حالت توسط والدین با اسهال اشتباه گرفته‌می‌شود. علائم یبوست مزمن در کودکان عبارت‌اند از:

• یبوست بیشتر از چند هفته
• مدفوع بسیار بزرگ یا انسداد توالت
• دفع دردناک در بیشتر نوبت‌ها
• نگه داشتن مدفوع برای فرار از درد
• نشت مدفوع در لباس زیر
• دل‌درد و نفخ تکرارشونده
• بی‌اشتهایی یا زود سیر شدن
• زخم یا درد اطراف مقعد
• ترس از لگن، توالت یا سرویس مدرسه
• بدخلقی هنگام نزدیک شدن زمان دفع

چه زمانی یبوست در کودکان خطرناک است؟

یبوست در کودکان زمانی خطرناک است که با علائم هشدار مانند تب، استفراغ، خون‌ریزی، درد شدید شکم، کاهش وزن، شکم متورم یا بی‌حالی همراه باشد که نیاز به بررسی فوری دارد. معمولا یبوست ساده خطرناک نیست، اما یبوست شدید کودک می‌تواند باعث تجمع مدفوع، زخم مقعد، نشت مدفوع یا کم شدن اشتها شود. اگر کودک در روزهای اول تولد مدفوع دفع نکرده است، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری دارد. درمان خانگی در این وضعیت‌ها نباید جای معاینه را بگیرد. علائم خطرناک یبوست کودکان عبارت‌اند از:

• یبوست بیشتر از ۲ هفته
• تب همراه با یبوست
• استفراغ یا تهوع مکرر
• شکم متورم، سفت یا بسیار دردناک
• خون زیاد یا تکراری در مدفوع
• کاهش وزن یا رشد نامناسب
• بی‌حالی، کم‌آبی یا نخوردن غذا
• ضعف پاها یا مشکلات عصبی همراه با یبوست
• بیرون‌زدگی بافت از مقعد
• نشت مکرر مدفوع در لباس زیر

اگر کودک این علائم را دارد، منتظر اثر کردن میوه، روغن یا درمان‌های خانگی نمانید. بعضی علائم می‌توانند نشانه انسداد، التهاب، بیماری زمینه‌ای یا گیر کردن شدید مدفوع باشند. در این موارد، نوع درمان باید بعد از معاینه مشخص شود. استفاده خودسرانه از تنقیه یا ملین قوی می‌تواند مشکل را پیچیده‌تر کند.

متن انگلیسی:
«Some diseases that commonly cause constipation include celiac disease, hypothyroidism, inflammatory bowel disease, spinal cord issues, neuromuscular diseases, lead poisoning, and anal malformations.»
ترجمه فارسی:
«برخی از بیماری‌هایی که معمولاً باعث یبوست می‌شوند شامل بیماری سلیاک، کم‌کاری تیروئید، بیماری التهابی روده، مشکلات نخاعی، بیماری‌های عصبی-عضلانی، مسمومیت با سرب و ناهنجاری‌های مقعدی هستند.»

به نقل از سایت choc

با دیدن علائم یبوست در کودکان به چه دکتری مراجعه کنیم؟

اگر تعداد دفعات دفع کودک مانند همیشه و روتینی که دارد نیست یا علائمی مانند تب، بی اشتهایی در کودکان، مدفوع همراه با درد و خونریزی یا نفخ‌های طولانی‌مدت در کودک دیده‌می‌شود، در این شرایط باید برای درمان یبوست کودک به یک پزشک مراجعه کرد. خصوصا زمانی که درمان‌های خانگی یبوست در کودکان نتیجه‌ای ندارد. بهتر است برای درمان یبوست کودکان زیر دو سال به متخصص اطفال مراجعه کرد. در کودکان بالای ۳ سال هم یک متخصص اطفال یا یک نوبت دکتر گوارش و کبد می‌تواند به درمان یبوست آنها کمک کند.

کودکان چرا یبوست می گیرند؟

در حالت طبیعی روده بزرگ آب را از باقی‌مانده مواد غذایی جذب می‌کند. در انتها وقتی مدفوع به راست‌روده می‌رسد، حالت جامدی دارد. وقتی کودک شما یبوست دارد، حرکات ماهیچه روده بزرگ بسیار کند می‌شود. این باعث می‌شود مدفوع با سرعت کمتری در روده بزرگ حرکت کند و روده بزرگ بیشتر از حد معمول آب جذب می‌کند. در این حالت مدفوع بسیار سفت و خشک می‌شود. به‌طورکلی علت واحد و مشخصی برای یبوست کودکان وجود ندارد. دلایل متعددی می‌توانند منجر به کارنکردن شکم کودکان شوند. از جمله مهم‌ترین علت یبوست در کودکان عبارت است از:

• کم خوردن میوه، سبزی، حبوبات، غلات کامل و آب و مایعات مناسب
• مصرف زیاد غذاهای کم‌فیبر مانند برنج سفید، نان سفید، بیسکویت و تنقلات
• نگه داشتن مدفوع به‌دلیل درد قبلی
• آموزش زودهنگام یا همراه با فشار برای دستشویی رفتن
• کم‌تحرکی و نشستن طولانی
• سفر، استرس، شروع مهد یا مدرسه
• مصرف بعضی داروها و مکمل‌ها
• سابقه خانوادگی یبوست
• حساسیت به شیر گاو در برخی کودکان

روش تشخیص یبوست در کودک چیست؟

پدر و مادر کودک احتمالا اولین کسانی هستند که متوجه یبوست کودک خود می‌شوند. شما باید به ریتم دفع مدفوع فرزند خود دقت کنید و اگر متوجه تغییری در آن شدید باید به دنبال دلیل آن باشید. متخصص کودکان از شما در مورد بیماری‌های قبلی فرزندتان از شما سؤال خواهد کرد. او همچنین احتمالا درباره رژیم غذایی و الگوهای فعالیت بدنی فرزندتان سؤالاتی را از شما خواهد‌پرسید.

معاینه شکم کودکان شما احتمالا شامل معاینه فیزیکی مقعد (واردکردن انگشت با دستکش در مقعد کودک) برای بررسی ناهنجاری‌ها یا وجود مدفوع نهفته است. مدفوع یافت‌شده در رکتوم ممکن است برای وجود خون، آزمایش شود. آزمایش‌های گسترده‌تر معمولا فقط برای شدیدترین موارد یبوست در نظر گرفته‌می‌شود. وجود خون در مدفوع خطرناک است. متخصص پزشکی اطفال در صورت لزوم، این آزمایش‌ها را درخواست خواهد‌داد:

• تصویربرداری اشعه ایکس از شکم: این تست استاندارد اشعه ایکس به پزشک اجازه می‌دهد تا ببیند آیا انسدادی در شکم کودک شما وجود دارد یا خیر
• تست تحرک: در این آزمایش، یک لوله نازک به نام کاتتر در مقعد قرار داده می‌شود تا هماهنگی ماهیچه‌هایی را که کودک برای دفع مدفوع استفاده می‌کند، اندازه‌گیری کند
• بیوپسی رکتوم: در این آزمایش، نمونه کوچکی از بافت پوششی راست‌روده گرفته می‌شود تا ببیند آیا سلول‌های عصبی طبیعی هستند یا خیر
• مطالعه ترانزیت یا مطالعه نشانگر: کودک شما یک کپسول حاوی نشانگرهایی را می‌بلعد که در اشعه ایکس نشان داده‌می‌شود. پزشک نحوه حرکت نشانگرها در دستگاه گوارش کودک را تجزیه‌وتحلیل خواهد‌کرد

درمان یبوست کودکان چیست؟

رفع یبوست کودکان به کمک مصرف آب کافی، غذای فیبردار، تحرک، برنامه منظم توالت و در صورت نیاز داروی مناسب انجام می‌شود. اگر مدفوع در روده گیر کرده باشد، ابتدا باید تخلیه انجام شود و بعد درمان نگهدارنده ادامه پیدا کند. درمان فقط با یک بار دفع کامل نمی‌شود، چون عادت روده و رفتار کودک باید اصلاح شود. در یبوست شدید کودک، درمان باید با نظر پزشک باشد. روش‌های اصلی درمان یبوست کودکان عبارت‌اند از:

• افزایش مصرف آب، مایعات مناسب سن و فیبر غذایی
• مصرف میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل
• کاهش مصرف غذاهای کم‌فیبر و تنقلات خشک
• استفاده از زیرپایی هنگام توالت رفتن
• تشویق کودک بدون تنبیه
• افزایش بازی و فعالیت بدنی
• درمان دارویی با نظر پزشک
• درمان تجمع مدفوع در صورت وجود
• پیگیری تا برگشت الگوی دفع طبیعی

مصرف ملین برای کودکانی که غذاهای جامد می‌خورند، در کنار تغییر در رژیم غذایی، مصرف فیبر و ضد یبوست کودکان و همچنین شیوه زندگی به عنوان راهی برای درمان یبوست کودکان در خانه توصیه می‌شود. ممکن است چندین ماه طول بکشد تا درمان‌ها مؤثر واقع شوند. به یاد داشته باشید که درمان با ملین ممکن است باعث افزایش مشاهده لکه آلودگی بر لباس کودک تا قبل از بهبود او شود. هنگامی‌که یبوست کودک شما برطرف شد، مهم است که از عود مجدد آن جلوگیری کنید. پزشک ممکن است توصیه کند که کودک برای مدتی به مصرف ملین ادامه دهد تا مطمئن شوید که مدفوع او آن‌قدر نرم می‌ماند که به‌طور منظم دفع می‌شود.

۱. برای درمان یبوست شدید در کودکان چه کنیم؟

برای درمان یبوست شدید در کودکان باید اول مشخص شود مدفوع در روده گیر کرده است یا نه. جواب مستقیم این است که یبوست شدید کودک با دفع نکردن طولانی، شکم‌درد، نفخ، مدفوع خیلی سفت، نشت مدفوع یا درد شدید هنگام دفع شناخته می‌شود و باید جدی گرفته شود. در این حالت، فقط میوه و آب معمولاً کافی نیست. اگر مدفوع گیر کرده باشد، درمان باید با تخلیه یا تنقیه انجام شود و سپس با داروی نگهدارنده و برنامه توالت ادامه پیدا کند. درمان یبوست شدید کودکان باید زیر نظر پزشک انجام شود.

در یبوست شدید کودکان، هدف فقط خالی کردن روده نیست. کودک باید چند هفته تا چند ماه مدفوع نرم و بدون درد داشته باشد تا ترس از دفع از بین برود. اگر خانواده درمان را بعد از اولین دفع قطع کند، احتمال برگشت یبوست زیاد است. اگر کودک بی‌حال است، استفراغ دارد یا شکم او به‌شدت متورم شده، مراجعه فوری لازم است.

۲. دارو برای یبوست کودکان

داروهایی که برای درمان یبوست کودکان تجویز می‌شوند بسته به سن کودک و میزان و شدت یبوست می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال اگر تجمع مواد مدفوعی باعث انسداد شده‌باشد، پزشک کودک شما ممکن است از یک ملین با تنقیه برای رفع انسداد کمک بگیرد. داروها و قرص تخلیه کننده و روان کننده روده یبوست کودکان، می‌توانند به‌صورت شیاف یا شربت برای کودکان زیر سه سال تجویز شوند. در کودکان بالای سه سال هم ممکن است داروها به‌صورت پودری، قرص، شیاف یا شربت باشند. از جمله داروی ضد یبوست کودکان و ملین تجویزی برای درمان یبوست کودکان می‌توان به پلی‌اتیلن گلیکول‌ها مانند MiraLax یا GlycoLax و روغن‌های معدنی اشاره‌کرد. داروهای رایج برای رفع یبوست کودکان عبارت‌اند از:

• پلی اتیلن گلیکول
• لاکتولوز
• دوکوزات در بعضی شرایط
• سنا در موارد انتخاب‌شده
• بیزاکودیل در موارد کوتاه‌مدت و با احتیاط
• شیاف گلیسیرین برای کمک کوتاه‌مدت
• شیاف بیزاکودیل در موارد خاص
• مکمل فیبر در کودکانی که آب کافی می‌نوشند

۳. بهترین شیاف برای یبوست کودکان

یکی از رایج‌ترین و سریع‌ترین درمان‌هایی که برای رفع یبوست کودکان، خصوصا کودکان زیر ۳ سال وجود دارد، استفاده از شیاف یبوست کودکان است. شیاف می‌تواند به میزان قابل‌توجهی به درمان یبوست کودکان کمک‌کند. شیاف گلیسیرین و شیاف بیزاکودیل از جمله داروهایی است که به‌صورت ملین عمل کرده و برای درمان یبوست در کودکان زیر ۱۰ سال از آنها استفاده می‌شود. البته استفاده از این شیاف‌ها باید حتما با نظر پزشک معالج باشد. اسم شیاف برای یبوست کودکان که ممکن است مطرح شود عبارت است از:

• شیاف بیزاکودیل برای یبوست کودکان با تحریک روده به دفع کمک می‌کند، اما برای مصرف روزانه یا طولانی‌مدت کودک مناسب نیست
• شیاف گلیسیرین برای یبوست کودکان با نرم‌تر کردن ناحیه و تحریک ملایم روده می‌تواند دفع مدفوع نزدیک مقعد را آسان‌تر کند. این شیاف برای درمان ریشه‌ای یبوست مزمن کافی نیست
• شیاف‌های ترکیبی فقط در صورت تجویز پزشک

۴. پودر یبوست کودکان

پودر برای یبوست کودکان به فرآورده‌هایی گفته می‌شود که معمولاً در آب یا نوشیدنی حل می‌شوند و برای نرم کردن مدفوع یا کمک به تنظیم روده به کار می‌روند. جواب مستقیم این است که مهم‌ترین پودر برای یبوست کودکان معمولاً پودرهای حاوی پلی اتیلن گلیکول هستند. بعضی پودرها داروی ملین‌اند و بعضی دیگر پروبیوتیک یا مکمل محسوب می‌شوند. پودر ملین برای درمان مستقیم یبوست کاربرد دارد، اما پودر پروبیوتیک به‌تنهایی درمان یبوست شدید کودک نیست. انتخاب پودر باید بر اساس سن، شدت یبوست و ماده مؤثره انجام شود. برخی از انواع پودر برای یبوست کودکان عبارت‌اند از:

• پلی اتیلن گلیکول در درمان یبوست کودکان با نگه داشتن آب در روده، مدفوع را نرم‌تر و دفع را راحت‌تر می‌کند
• پودرهای حاوی ماکروگل
• پودر پیدرولاکس برای یبوست کودکان معمولا برای نرم کردن مدفوع استفاده می‌شود
• لاکتولوز به شکل محلول، نه پودر
• مکمل‌های فیبر در کودکان بزرگ‌تر
• پودر کیدی لاکت برای یبوست کودکان یک نام تجاری پروبیوتیک است، نه ملین اصلی یبوست شدید

۵. قطره یبوست کودکان

در کودکان زیر ۲ سال هم می‌توان از قطره یبوست کودکان کولوکسیل و شربت دی سیکلومین برای کودکان استفاده کرد. این قطره یک نرم‌کننده ملایم مدفوع برای رفع یبوست در کودکان تا ۳ سال است. قطره .دایمتیکون نیز برای کودکانی که در کنار یبوست به نفخ معده دچار هستند کمک می‌کند. این دارو با کند‌ کردن حرکات طبیعی روده و عضلات معده عمل می کند. قطره‌ها و محلول‌هایی که ممکن است در یبوست کودکان مطرح شوند عبارت‌اند از:

• محلول لاکتولوز با تجویز پزشک
• قطره‌های پروبیوتیک در موارد انتخاب‌شده
• قطره‌های ضد نفخ که درمان یبوست نیستند
• فرآورده‌های گیاهی که باید با احتیاط مصرف شوند

۶. جراحی برای درمان یبوست کودکان

یبوست معمولی، یبوست ناشی از تغذیه یا یبوست بعد از پوشک گرفتن با جراحی درمان نمی‌شود. جراحی فقط زمانی مطرح می‌شود که علت ساختاری، بیماری هیرشپرونگ، اختلال شدید حرکت روده یا عارضه خاص وجود داشته باشد. بیشتر کودکان با دارو، رژیم غذایی، برنامه توالت و پیگیری درمان می‌شوند. بنابراین، شنیدن نام جراحی برای یبوست کودک نباید باعث نگرانی بی‌دلیل شود. سکوستومی جراحی است که برای پاکسازی روده کودک از مدفوع در زمانی که درمان‌های دیگر موثر نبوده‌اند استفاده می‌شود. این روش بیشتر برای کودکان مبتلا به بی‌اختیاری مدفوع ناشی از مشکلات بیماری زمینه‌ای استفاده می‌شود.

درمان یبوست کودکان بر اساس بازه سنی چیست؟

روش رفع یبوست کودکان بر اساس سن متفاوت است، چون تغذیه، داروهای مجاز، توانایی توالت رفتن و علت یبوست در هر سن متفاوت است. در کودکان زیر ۲ سال باید با احتیاط بیشتری درمان کرد، اما در کودکان بزرگ‌تر برنامه توالت، رژیم غذایی و عادت دفع نقش پررنگ‌تری دارد. درمان فوری یبوست کودکان زیر ۲ سال با درمان کودک مدرسه‌ای یکسان نیست. هرچه کودک کوچک‌تر باشد، مصرف دارو، قطره و شیاف باید حساس‌تر بررسی شود. علائم هشدار در هر سنی نیاز به مراجعه دارد.

سن	روش درمان
زیر ۲ سال	بررسی تغذیه، آب، غذای کمکی، استفاده از پوره میوه و سبزی مناسب سن؛ پرهیز از مصرف خودسرانه دارو، شیاف و تنقیه
درمان یبوست کودک یک ساله	پوره آلو یا گلابی، سبزیجات پخته، آب کافی، تحرک و مراجعه در صورت علائم هشدار
درمان یبوست کودک 18 ماهه	میوه‌های نرم، سبزی، تنظیم مقدار شیر و لبنیات، بازی و پرهیز از فشار برای آموزش توالت
درمان یبوست کودک دو ساله	نشستن بعد از غذا روی لگن، زیرپایی، غذای فیبردار و تشویق بدون تنبیه
درمان یبوست کودکان بالای 3 سال	برنامه ثابت توالت، مصرف میوه، سبزی، حبوبات و غلات کامل، بررسی نشت مدفوع
درمان یبوست در کودکان 4 ساله تا ۶ ساله	برنامه دفع منظم، آب کافی، فعالیت بدنی، ثبت دفعات دفع و درمان دارویی در صورت نیاز
درمان یبوست در کودکان 7 ساله تا ۸ ساله	آب کافی در مدرسه، غذای پرفیبر، جلوگیری از نگه داشتن مدفوع و گفت‌وگوی بدون خجالت
درمان یبوست در کودکان ۹ ساله	مشارکت کودک در درمان، ثبت دفع، تغذیه مناسب، تحرک و بررسی علائم طولانی‌مدت

درمان یبوست کودکان زیر 2 سال

اگر کودک زیر ۲ سال شما درگیر یبوست است، تغییرات ساده‌ای را در رژیم غذایی کودک خود در نظر بگیرید. می‌توانید کمی آب یا آب‌میوه را به رژیم غذایی روزانه کودک اضافه کنید. علاوه‌بر تغذیه معمول، مقدار کمی آب یا یک وعده روزانه آب سیب، آلو یا گلابی صددرصد پخته‌شده را به‌صورت پوره به کودک خود بدهید. این آب‌میوه‌ها حاوی سوربیتول، شیرین‌کننده‌ای است که مانند یک ملین عمل می‌کند و به درمان فوری یبوست کودکان زیر ۲ سال تا درمان یبوست نوزاد ۱۵ روزه کمک زیادی می‌کند. اقدام‌های مناسب در کودکان زیر ۲ سال عبارت‌اند از:

• ادامه تغذیه مناسب سن
• بررسی کافی بودن شیر یا غذا
• دادن آب طبق توصیه پزشک و متناسب با سن
• استفاده از پوره آلو، گلابی یا هلو در سن مجاز
• اضافه کردن سبزی پخته مناسب سن
• حرکت دادن پاها به شکل دوچرخه
• ماساژ آرام شکم
• پرهیز از تنقیه خانگی
• مراجعه در صورت استفراغ، تب، بی‌حالی یا شکم متورم

انواع یبوست کودکان کدامند؟

یبوست کودکان از نظر علت به دو گروه اصلی تقسیم می‌شود: یبوست اولیه یا آیدیوپاتیک. بیشتر کودکان یبوست عملکردی یا اولیه دارند و بیماری جدی پشت آن نیست. یبوست ثانویه کمتر شایع است، اما زمانی مطرح می‌شود که بیماری، دارو یا مشکل ساختاری باعث یبوست شده باشد. تشخیص نوع یبوست کمک می‌کند درمان درست انتخاب شود. به‌طورکلی انواع یبوست کودکان عبارت‌اند از:

• یبوست اولیه یا آیدیوپاتیک
• یبوست عملکردی
• یبوست ثانویه
• یبوست بعد از پوشک گرفتن
• یبوست همراه با تجمع مدفوع
• یبوست مزمن
• یبوست مقاوم به درمان

۱. یبوست اولیه یا آیدیوپاتیک در کودکان

پزشکان گاهی یبوست اولیه را به‌عنوان یبوست ایدیوپاتیک یا بدون عامل زمینه‌ای نام می‌برند. در این حالت یبوست خودش یک بیماری اولیه است و نشانه‌ای از بیماری یا شرایط دیگری نیست. این نوع یبوست در کودک با علائم زیر مشخص می‌شود:

• یبوست با انتقال و حرکت طبیعی: در این حالت فرد خودش احساس یبوست می‌کند اما مدفوع او حالت طبیعی دارد و میزان حرکات روده در دستگاه گوارش فرد به‌صورت طبیعی است. افراد مبتلا به این حالت علائمی مانند نفخ و درد را احساس می‌کنند
• یبوست با انتقال و حرکت آهسته: در این حالت بعد از خوردن غذا، روده‌ها به طور طبیعی تحریک نمی‌شوند؛ بنابراین غذا در دستگاه گوارش کندتر از حد معمول حرکت می‌کند. در نتیجه دفع مدفوع از روده بزرگ بیشتر طول می‌کشد. در این حالت افراد تعداد دفعات دفع کمتری هم دارند
• یبوست خروجی: این حالت در نتیجه آسیب به عضلات لگن رخ می‌دهد. عضلاتی که از حرکات روده، مثانه و همچنین رحم در خانم‌ها پشتیبانی می‌کنند. این آسیب می‌تواند به دلایل مختلفی مانند بارداری و زایمان رخ دهد و دفع را برای فرد دشوار کند. از علائم این حالت زور زدن برای تخلیه روده، تأخیر در حرکات روده به علت درد و گاها نیاز به استفاده از دست برای کمک به حرکات روده را می‌توان نام برد

متن انگلیسی:
«First line treatment of all idiopathic constipation in children is with laxatives, usually macrogols. Prompt treatment may prevent constipation becoming chronic.»
ترجمه فارسی:
«خط اول درمان تمام یبوست‌های ایدیوپاتیک یا اولیه در کودکان با ملین‌ها، معمولا ماکروگول (نوعی داروی درمانی) است. درمان سریع ممکن است از مزمن‌شدن یبوست جلوگیری کند.»

به نقل از سایت england.nhs

۲. یبوست ثانویه در کودک

یبوست ثانویه، یبوستی است که در نتیجه یک مشکل اساسی در سلامتی (مانند بیماری‌های زمینه‌ای) یا عوارض مصرف دارو رخ می‌دهد. اگر کودک رشد مناسبی ندارد، شکم او زیاد متورم می‌شود یا یبوست از روزهای اول تولد شروع شده، احتمال علت زمینه‌ای بیشتر است. بعضی داروها و مکمل‌ها هم می‌توانند دفع را کند کنند. تشخیص این نوع یبوست نیاز به معاینه و گاهی آزمایش دارد. شایع‌ترین علل یبوست ثانویه عبارت‌اند از:

• کم‌کاری تیروئید
• دیابت
• بیماری‌هایی که بر مغز یا رگ‌های خونی تأثیر می‌گذارد، مانند زوال عقل و آلزایمر
• افسردگی
• استفاده از داروهای خاص
• بیماری روده تحریک پذیر (IBS)
• کمبود ویتامین‌ها و مواد معدنی
• شقاق مقعد (به پارگی‌های کوچک در بافت مقعد گفته می‌شود)
• آسیب عصبی
• آسیب‌های نخاعی
• بیماری‌هایی که بر سیستم عصبی تأثیر می‌گذارند، مانند بیماری پارکینسون و ام‌اس
• سرطان روده بزرگ یا سرطان های کودکان مانند رابدومیوسارکوم

۳. مدفوع نکردن کودک بعد از پوشک گرفتن

یبوست کودک بعد از پوشک گرفتن معمولا به ترس، فشار آموزشی یا تغییر عادت دفع مربوط است. جواب مستقیم این است که یبوست کودک بعد از پوشک گرفتن بیشتر زمانی رخ می‌دهد که کودک برای توالت رفتن آماده نیست یا دفع قبلی برایش دردناک بوده است. بعضی کودکان ادرار را در توالت انجام می‌دهند، اما مدفوع را نگه می‌دارند. اگر مدفوع سفت شود، دفع دردناک‌تر می‌شود و کودک بیشتر مقاومت می‌کند. در این وضعیت، اول باید مدفوع نرم شود و بعد آموزش توالت ادامه پیدا کند. راهکارهای مناسب برای رفع یبوست کودک بعد از پوشک گرفتن عبارت‌اند از:

• کاهش فشار و اجبار برای توالت رفتن
• نشاندن کوتاه بعد از غذا
• استفاده از لگن یا رابط توالت راحت
• تشویق برای تلاش، نه فقط دفع
• نرم کردن مدفوع با تغذیه و در صورت نیاز دارو
• پرهیز از سرزنش کودک
• ایجاد زمان ثابت و آرام برای دفع
• مراجعه در صورت دفع نکردن چندروزه یا درد شدید

عوارض یبوست در کودکان چیست؟

سفت‌شدن مدفوع می‌تواند باعث تحریک یا پاره شدن پوشش مقعد شود. این پارگی باعث دردناک‌شدن فرایند دفع می‌شود. در این حالت کودک شما ممکن است در برابر دفع مدفوع مقاومت کند؛ زیرا باعث درد می‌شود. در این حالت یبوست کودکان بدتر می‌شود. گاهی اوقات یک کودک مبتلا به یبوست ممکن است توده‌هایی را که شبیه اسهال است دفع کند. وقتی کودک مدفوع خود را نگه می‌دارد، مدفوع تشکیل می‌شود و بزرگتر می‌شود. ممکن است آن‌قدر بزرگ شوند که راست رود کشیده شود. در این‌صورت ممکن است کودکان از رفتن به دستشویی امتناع کنند. اگر ادامه پیدا کند، مدفوع آن‌قدر بزرگ می‌شود که بدون ملین یا درمان‌های دیگر دفع نمی‌شود.

گاهی اوقات مدفوع فقط به‌صورت مایعات یا لکه‌های جامد بیرون می‌آید و روی لباس زیر نمایان می‌شود. این حالت انکوپرزیس یا بی‌اختیاری مدفوع نامیده می‌شود. بهتر است حتما با متخصص کودکات در مورد این موضوع صحبت کنید. این شرایط می‌تواند بهتر شود، اما ماه‌ها طول می‌کشد. عوارض شایع یبوست در کودکان عبارت‌اند از:

• زخم یا ترک مقعد، خون روشن روی مدفوع
• درد هنگام دفع
• ترس از توالت رفتن
• تجمع مدفوع در روده
• نشت مدفوع و کثیف شدن لباس زیر
• شکم‌درد و نفخ تکراری
• کم شدن اشتها
• بیرون‌زدگی مقعد در موارد شدید
• مشکلات ادراری در بعضی کودکان
• اضطراب و خجالت کودک
• مزمن شدن یبوست

۱. یبوست و خون در مدفوع کودک

مدفوع سفت هنگام خروج می‌تواند پوست مقعد را زخمی کند و خون روشن روی مدفوع یا دستمال دیده شود. این خون معمولاً قرمز روشن است و روی سطح مدفوع قرار دارد. با این حال، خون در مدفوع همیشه نباید ساده تلقی شود. اگر خون زیاد، تکراری یا همراه با تب، اسهال، بی‌حالی، کاهش وزن یا درد شدید باشد، کودک باید معاینه شود.

۲. یبوست و تب در کودکان

یبوست و تب می‌توانند هم‌زمان رخ دهند، اما این لزوما به این معنا نیست که یبوست باعث تب شما شده‌است. تب ممکن است ناشی از یک بیماری زمینه‌ای باشد که با یبوست نیز مرتبط است. درنتیجه باید برای درمان به دنبال نشانه‌های بیشتری بود. این تب خصوصا اگر با دردهای شکمی شدید، حالت تهوع و خون در مدفوع همراه باشد به بررسی‌های پزشکی دقیقی نیاز دارد. برای درمان تب ناشی از یبوست مزمن کودک حتما به متخصص مراجعه کنید تا از عوارض آن جلوگیری شود.

۳. یبوست مزمن در کودکان

یبوست مزمن در کودکان یعنی یبوست برای مدت طولانی ادامه دارد یا مرتب برمی‌گردد. این یبوست می‌تواند باعث نشت مدفوع، درد شکم، زخم مقعد، بی‌اشتهایی و ترس شدید از دفع شود. در این حالت، کودک ممکن است از توالت فرار کند یا لباس زیرش بدون اختیار کثیف شود. درمان یبوست مزمن کودکان معمولاً با یک بار دفع یا یک روز دارو کامل نمی‌شود. کودک به برنامه چند هفته‌ای یا چندماهه نیاز دارد. درمان یبوست مزمن باید منظم و پیوسته باشد. مدفوع باید برای مدتی نرم بماند تا روده و کودک به دفع بدون درد عادت کنند. والدین باید صبور باشند و کودک را سرزنش نکنند. اگر یبوست مزمن با درمان اولیه بهتر نشود، ارجاع به فوق تخصص گوارش کودکان لازم است.

برای پیشگیری از ابتلا به یبوست کودکان چه کنیم؟

با تعیین زمان وقوع یبوست و ایجاد تغییرات مناسب می‌توان از یبوست پیشگیری کرد. به‌عنوان‌مثال، هنگامی‌که کودکان شروع به خوردن غذای جامد می‌کنند، یبوست می‌تواند ایجاد شود. به این دلیل که آنها فیبر کافی در رژیم غذایی جدید خود دریافت نمی‌کنند. می‌توانید با افزودن سبزیجات و میوه‌های پوره‌شده فیبر را به رژیم غذایی کودک خود اضافه کنید.

یبوست همچنین می‌تواند در زمان آموزش توالت‌رفتن کودکان رخ دهد. کودکانی که دوست ندارند از توالت عمومی استفاده‌کنند، ممکن است مدفوع خود را نگه دارند. این باعث یبوست می‌شود. در سن خیلی پایین آموزش را شروع نکنید و در حین آموزش خیلی به کودک فشار نیاورید. اگر کودک در مقابل آموزش مقاومت دارد، راه‌های دیگر را هم امتحان کنید. همه کودکان باید مقدار مناسب فیبر و مایعات دریافت کنند. سایر اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

• افزودن میوه و سبزیجات بیشتر به رژیم غذایی کودک
• بهترین صبحانه برای یبوست کودکان با افزودن غلات کامل و نان بیشتر. برچسب‌های مواد تشکیل‌دهنده روی بسته‌بندی مواد غذایی را برای غذاهایی که فیبر بیشتری دارند، بررسی کنید
• از کودک خود بخواهید مایعات بیشتری بنوشد
• محدودکردن فست‌فودها و غذاهای ناسالم که اغلب سرشار از چربی هستند. به‌جای آن وعده‌های غذایی و میان وعده‌های متعادل‌تری فراهم کنید
• محدودکردن مصرف شیر و نوشیدنی‌های حاوی کافئین، مانند نوشابه و چای

پزشکان پیشنهادی

دکتر سید محسن دهقانی

فوق تخصص گوارش کودکان

4,6 امتیاز

نوبت‌دهی آنلاین

مشاوره آنلاین و تلفنی

نوبت بگیرید

دکتر علی اکبر سیاری

فوق تخصص گوارش و کبد کودکان

4,6 امتیاز

نوبت‌دهی آنلاین

مشاوره آنلاین و تلفنی

نوبت بگیرید

دکتر مرتضی آقاجان پورپاشا

فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان

4,6 امتیاز

نوبت‌دهی آنلاین

مشاوره آنلاین و تلفنی

نوبت بگیرید

دکتر بهناز دربان

فوق تخصص گوارش کودکان

4,9 امتیاز

نوبت‌دهی آنلاین

مشاوره آنلاین و تلفنی

نوبت بگیرید

دکتر افشین محمد باقری

فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان

4,8 امتیاز

نوبت‌دهی آنلاین

مشاوره آنلاین و تلفنی

نوبت بگیرید

دکتر محمد تلک آبادی

فوق تخصص گوارش و کبد بزرگسالان

4,2 امتیاز

نوبت‌دهی آنلاین

مشاوره آنلاین و تلفنی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

یبوست کودکان مسئله‌ای نیست که بتوان به آن بی‌توجهی کرد. بهتر است عادات دفع مدفوع فرزند خود را بدانید و در صورت تغییر آن با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید. برخی تغییرات در دوره‌هایی از زندگی کودک می‌تواند باعث بروز یبوست شود. برای مثال یبوست کودک ۳ ساله در بسیاری از موارد به خاطر لجبازی کودک است. در واقع در این سن کودک قدرت خود را این‌گونه به پدر و مادر نشان می‌دهد. در سنین پایین‌تر مانند موارد یبوست در کودکان زیر ۲ سال یکی از دلایل یبوست می‌تواند مربوط به آموزش توالت‌رفتن به کودک باشد. اگر آموزش از سن پایین شروع شود می‌تواند باعث ناراحتی کودک شود و کودک برای اجتناب از این ناراحتی مدفوع خود را نگه دارد و در نهایت دچار یبوست شود. اگر متوجه شدید که کودکتان یبوست دارد، برای تشخیص درست و درمان به بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران یا بهترین دکتر گوارش و کبد کودکان ایران مراجعه کنید. همچنین می‌توانید از دکتر گوارش آنلاین هم کمک بگیرید.

دکترتو مراقب سلامت شماست!

پرسش‌های متداول