درمان یبوست کودکان در خانه چیست و چگونه انجام می‌شود؟

یبوست کودکان در بیشتر موارد با روش‌های خانگی برطرف می‌شود و کودکی که تازه دچار یبوست شده معمولا به دارو نیازی پیدا نمی‌کند. اولین اقدام در درمان یبوست کودکان در خانه اصلاح تغذیه و رساندن مایعات کافی به کودک است. علاوه بر آن ماساژ شکم و تحرک روزانه حرکت روده کودک را بیشتر می‌کنند و ساختن عادت منظم دفع نتیجه را پایدار نگه می‌دارد. سن کودک هم تعیین می‌کند کدام اقدام و درمان خانگی می‌تواند اثر بیشتری داشته باشد یا کدامیک ممنوع است. بین فرآورده‌های گیاهی همه گزینه‌ها برای کودک بی‌خطر نیستند و چند روش خانگی رایج به مخاط مقعد کودک آسیب می‌زنند. در این مقاله از دکترتو با روش‌های خانگی یبوست کودک به تفکیک سن، جایگاه طب سنتی، روش‌های خطرناکی که باید کنار بگذارید و مرز مراجعه به پزشک آشنا می‌شوید.

برای درمان یبوست کودک در خانه چه کار کنیم؟

اولین اقدام برای یبوست کودک اصلاح تغذیه و رساندن آب کافی به اوست، چون قوام مدفوع مستقیم به فیبر و مایعات بستگی دارد. علاوه بر آن ماساژ شکم حرکت روده را تحریک می‌کند و تحرک روزانه همین اثر را در طول روز ادامه می‌دهد. نشستن منظم روی توالت بعد از غذا هم دفع کودک را به یک عادت ثابت تبدیل می‌کند. روش‌های خانگی یبوست کودک وقتی هم‌زمان و بدون وقفه اجرا شوند نتیجه را زودتر نشان می‌دهند.

۱. تغذیه پرفیبر

تغذیه پرفیبر پایه درمان خانگی یبوست کودک است. روزانه سه وعده سبزی و دو وعده میوه به کودک بدهید و نان سفید و برنج سفید را کم کنید. آلو، گلابی، هلو، زردآلو و انجیر بیشترین اثر ملین را دارند، چون کنار فیبر، سوربیتول هم دارند و سوربیتول آب را در روده نگه می‌دارد. سبزی پخته مانند اسفناج و کدو حلوایی فیبر لازم را می‌رساند بدون اینکه شکم کودک را سنگین کند.

فیبر را طی یک هفته کم‌کم بالا ببرید. اگر مقدار فیبر غذای کودک را یک‌باره زیاد کنید، کودک نفخ و دل‌درد می‌گیرد و همان غذای جدید را پس می‌زند. موز، برنج سفید و پنیر را هم در این دوره محدود کنید، چون در مقدار زیاد مدفوع را سفت‌تر می‌کنند. مقدار فیبر روزانه کودک عدد ثابتی ندارد و با سن او بالا می‌رود. یک فرمول ساده این عدد را برای هر سنی مشخص می‌کند.

۲. آب کافی

آب کافی شرط اثر کردن فیبر است. بدون آب کافی، فیبر بیشتر مدفوع کودک را سفت‌تر می‌کند. فیبر برای حجیم و نرم کردن مدفوع به آب نیاز دارد و اگر آب کافی به کودک نرسد، این آب را از خود روده می‌کشد. پس هر بار که میوه و سبزی کودک را زیاد می‌کنید، آب او را هم زیاد کنید.

شیر را از برنامه غذایی کودک حذف نکنید، فقط مقدارش را کنترل کنید. کودکی که روز را با چند لیوان شیر پر می‌کند، جای کمی برای غذای پرفیبر باقی می‌گذارد. برای شیرخوار زیر شش ماه که هنوز غذای کمکی شروع نکرده، دفعات شیر مادر یا شیر خشک را بیشتر کنید و آب جداگانه به او ندهید.

۳. ماساژ شکم

ماساژ شکم حرکت روده کودک را تحریک می‌کند. شکم او را با نوک انگشتان و در جهت عقربه‌های ساعت ماساژ دهید. مسیر روده بزرگ همین جهت را دنبال می‌کند، پس ماساژ در این جهت مدفوع را در همان راهی که باید برود جلو می‌برد. روزی یک تا دو بار و هر بار حدود پنج دقیقه کافی است و تکرار بیشتر نتیجه را بهتر نمی‌کند. ماساژ را بین دو وعده غذا انجام دهید. ماساژ روی شکم پر برای کودک ناخوشایند است و گاهی باعث بالا آوردن می‌شود.

۴. نشستن روی توالت

نشستن منظم روی توالت دفع کودک را به یک عادت تبدیل می‌کند. کودک را هر روز سر ساعت مشخصی و پنج تا ده دقیقه بعد از غذا روی توالت بنشانید. روده بعد از غذا خوردن به‌طور طبیعی فعال می‌شود و اگر کودک در همین بازه روی توالت باشد، دفع راحت‌تر اتفاق می‌افتد. این کار را روزهایی که کودک احساس نیاز هم ندارد ادامه دهید، چون تکرار روزانه همین کار عادت دفع را در کودک می‌سازد.

اگر از توالت فرنگی استفاده می‌کنید، زیر پای کودک یک چهارپایه کوتاه بگذارید تا پاهایش صاف روی آن بماند. توالت فرنگی بزرگسال برای کودک بلند است و پای آویزان زاویه لگن را طوری نگه می‌دارد که خروج مدفوع سخت‌تر می‌شود. کودک را برای دفع نکردن دعوا نکنید، چون ترس از توالت خودش یکی از دلایل نگه داشتن مدفوع است.

۵. تحرک بدنی

تحرک بدنی سرعت کار روده کودک را بالا می‌برد. کودک را هر روز به بازی‌های پرتحرک تشویق کنید و وقت تماشای تلویزیون و کار با موبایل او را کم کنید. حرکت بدن حرکت روده را هم بیشتر می‌کند و کودکی که بیشتر روز را نشسته می‌گذراند دفع کندتری دارد. ورزش برنامه‌ریزی‌شده لازم ندارید و دویدن، دوچرخه‌سواری و بازی در حیاط همان اثر را می‌گذارند.

درمان یبوست کودکان بالای ۳ سال چه تفاوتی دارد؟

تفاوت درمان یبوست کودکان بالای ۳ سال در این است که نظم توالت رفتن و تحرک بیشتر از تغییر غذا نتیجه می‌دهد. بیشتر کودکان این سن یبوست را از نگه داشتن مدفوع می‌گیرند. مهدکودک و مدرسه این عادت را تشدید می‌کنند، چون کودک معمولا از دستشویی‌های غریبه و محیط‌های جدید خوشش نمی‌آید و دفع را تا رسیدن به خانه عقب می‌اندازد.

بسیاری از پدر و مادرها می‌پرسند برای شل شدن شکم بچه چی خوبه و دنبال یک خوراکی مشخص می‌گردند. در این سن هیچ خوراکی به‌تنهایی کار را درست نمی‌کند. کودک را تشویق کنید هر روز سر ساعت ثابتی به توالت برود، یک نوبت صبح بعد از صبحانه و یک نوبت بعد از برگشتن از مدرسه.

کودک بالای سه سال حرف شما را می‌فهمد، پس ماجرا را برایش توضیح دهید. به او بگویید نگه داشتن مدفوع باعث سفت‌تر شدن آن می‌شود و دفعه بعد درد بیشتری خواهد داشت. کودکی که علت را بفهمد بهتر از کودکی همکاری می‌کند که فقط دستور می‌گیرد.

فرزندت مبتلا به یبوست شده و نگرانی؟

برای درمان نوبت بگیر.

بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران

یبوست کودک زیر دو سال را در خانه چطور درمان کنیم؟

یبوست کودک زیر دو سال را با ماساژ شکم و حرکت دادن پاها درمان کنید. کودکی که هنوز خوب راه نمی‌رود نمی‌تواند با بازی روده‌اش را فعال کند، پس پاهای او را به‌آرامی مانند رکاب دوچرخه بچرخانید. نشستن روی توالت هم برای این سن معنایی ندارد مگر آموزش توالت را شروع کرده باشید.

در تغذیه این سن سخت‌گیرتر باشید. عسل، آجیل کامل و خشکبار درشت برای کودک زیر دو سال خطر خفگی دارند، پس به‌جای آن‌ها پوره آلو و گلابی به کودک بدهید. اگر کودکتان هنوز به یک سال نرسیده، الگوی طبیعی دفع و روش‌های درمان در یبوست نوزاد با این سن فرق می‌کند و باید جداگانه در نظر گرفته شود.

طب سنتی برای یبوست کودکان چه روش‌هایی پیشنهاد می‌کند؟

طب سنتی برای یبوست کودکان بیشتر خوراکی‌های ملین را پیشنهاد می‌کند. انجیر خیسانده، آلوی خیسانده، خاکشیر و روغن زیتون در همین گروه جا می‌گیرند و برای کودک بالای یک سال معمولا مشکلی نمی‌سازند. شربت انجیر برای یبوست کودکان هم اثرش را از همین مسیر می‌گیرد، یعنی از فیبر و قند طبیعی انجیر.

اما همه فرآورده‌های گیاهی در یک سطح ایمنی نیستند. برگ سنا و روغن کرچک برای یبوست ملین محرک هستند، یعنی مستقیم دیواره روده را تحریک می‌کنند و دل‌پیچه می‌سازند. این دو در بزرگسال جا افتاده‌اند، اما در کودک فقط با تجویز پزشک و برای مدت کوتاه جایی دارند. خاکشیر برای یبوست ملایم‌تر عمل می‌کند و با جذب آب حجم مدفوع را بالا می‌برد.

سرکه سیب و دمنوش‌های گیاهی برای کودکان شواهد کافی ندارند. سرکه سیب اسیدی است و مینای دندان و مخاط معده کودک را تحریک می‌کند، پس آن را به کودک ندهید. تخم کتان در کودک بزرگ‌تر و به مقدار کم قابل استفاده است، اما اگر همراه آب کافی نباشد مدفوع را سفت‌تر می‌کند. فرآورده‌های گیاهی رایج از نظر سن مجاز و نکته ایمنی با هم فرق دارند:

هر فرآورده‌ای که مدفوع کودک را شل کند در عمل یک ملین است، حتی اگر روی بسته‌اش نوشته باشد گیاهی و بی‌خطر. به همین دلیل توصیه استانداردی که درباره ملین‌ها وجود دارد، درباره فرآورده‌های گیاهی هم صدق می‌کند.

چرا نباید برای یبوست کودک از صابون استفاده کرد؟

استفاده از صابون برای یبوست کودک ممنوع است، چون قلیای آن مخاط مقعد را می‌سوزاند و زخم می‌کند. همان زخم دفع بعدی را دردناک‌تر می‌کند و کودک را از توالت رفتن می‌ترساند.

استفاده از صابون در ظاهر جواب می‌دهد، چون کودک از تحریک و درد مدفوع را بیرون می‌دهد. اما چرخه‌ای می‌سازد که خود یبوست را طولانی‌تر می‌کند. کودکی که یک بار دفع دردناک را تجربه کند دفعه بعد مدفوع را نگه می‌دارد و مدفوع نگه‌داشته‌شده در روده سفت‌تر می‌شود.

تنقیه خانگی و وارد کردن هر شیء دیگری هم همین خطر را دارد. اگر روش‌های خانگی بعد از چند روز جواب ندادند، به‌جای این کارها با پزشک درباره شربت یبوست کودکان یا شیاف گلیسیرین صحبت کنید.

درمان خانگی یبوست کودک چقدر طول می‌کشد؟

درمان خانگی یبوست کودک بین دو روز تا دو هفته طول می‌کشد. ماساژ شکم و حمام آب گرم ممکن است در همان روز کمی راحتی بدهند، اما نرم شدن واقعی مدفوع دو تا سه روز طول می‌کشد و برگشتن روده به ریتم منظم یک تا دو هفته زمان می‌برد. روش‌های خانگی یبوست کودک را همزمان و پیوسته ادامه دهید. پدر و مادری که فقط میوه کودک را زیاد می‌کند و منتظر نتیجه فوری می‌ماند، معمولا بعد از دو روز ناامید می‌شود و همان روش را کنار می‌گذارد. سرعت اثر هر روش با بقیه فرق دارد:

چه زمانی درمان خانگی یبوست کودک کافی نیست؟

درمان خانگی یبوست کودک وقتی کافی نیست که بعد از دو هفته قوام مدفوع کودک تغییری نکند. در بیشتر این کودکان مدفوع در روده بزرگ انباشته شده و فیبر و ماساژ به توده انباشته‌شده نمی‌رسند. قبل از هر اقدام دیگری علت یبوست در کودکان را بررسی کنید، چون کم‌کاری تیروئید و حساسیت غذایی هم همین تصویر را می‌سازند.

با دیدن این نشانه‌ها همان روز کودک را به پزشک برسانید، حتی اگر دو هفته نگذشته باشد:

• خون تازه در مدفوع یا شکاف قابل مشاهده در مقعد
• تب یا استفراغ همراه با یبوست
• شکم متورم و سفت که با ماساژ نرم نمی‌شود
• کاهش وزن یا کند شدن رشد کودک
• لکه شدن مدفوع در لباس زیر کودکی که قبلا کنترل داشته

یبوست کودکان وقتی بیش از دو هفته طول بکشد به شکل مزمن درمی‌آید و درمانش دیگر با تغییر غذا تمام نمی‌شود. در این مرحله پزشک معمولا اول روده را تخلیه می‌کند و بعد برنامه نگهدارنده می‌نویسد. برای بررسی علت و تنظیم این برنامه، مراجعه به بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران یکی از مسیرهای پیش روی شماست.

پزشکان پیشنهادی

۴.۷ (۶۲۸۳ نظر)

دکتر بهروز مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

۴.۸ (۶۰۲۸ نظر)

دکتر بهنام مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

۴.۹ (۴۰۸۵ نظر)

دکتر حمیدرضا معظم

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

۴.۹ (۳۵۰۷ نظر)

دکتر رامین اسدی

فوق تخصص غدد کودکان

نوبت بگیرید

۴.۹ (۳۳۶۲ نظر)

دکتر حمیدرضا شرکت العباسیه

فوق تخصص عفونی کودکان

نوبت بگیرید

۴.۶ (۲۳۷۷ نظر)

دکتر سید محسن دهقانی

فوق تخصص گوارش و کبد کودکان

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

یبوست کودک معمولا یک بیماری نیست، بلکه نتیجه چند عادت روزمره است که هم‌زمان از ریتم افتاده‌اند. به همین دلیل درمان خانگی آن هم به یک اقدام واحد خلاصه نمی‌شود و با تغییر چند عادت با هم پیش می‌رود. سن کودک تعیین می‌کند کدام بخش کار وزن بیشتری داشته باشد و هرچه کودک بزرگ‌تر باشد، سهم رفتار از سهم غذا بیشتر می‌شود. صبر داشتن و پرهیز از روش‌های تهاجمی خانگی در همه سنین ثابت می‌ماند. دو هفته مرز منطقی برای دیدن نتیجه است و بعد از آن، ادامه دادن همان روش‌ها فقط وقت کودک را می‌گیرد و علت اصلی همچنان ناشناخته می‌ماند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!