گاهی ممکن است هنگام دفع، احساس کنید رودهتان کاملا تخلیه نمیشود یا مدام به دستشویی نیاز دارید؛ حتی اگر چیزی برای دفع نداشته باشید. گاهی هم درد مقعد، خونریزی یا خروج مخاط همراه مدفوع را تجربه میکنید. خون یا مخاط همراه مدفوع هم از نشانههایی است که بسیاری از بیماران را نگران میکند و اغلب با بواسیر اشتباه گرفته میشود. این علائم ممکن است به پروکتیت یا التهاب پوشش داخلی راست روده مربوط باشند. پروکتیت به دلایل مختلفی مانند عفونت، بیماریهای التهابی روده و پرتودرمانی ایجاد میشود و بر اساس علت ایجاد آن، درمان متفاوتی دارد. اما پروکتیت دقیقا چه علائمی دارد؟ چگونه تشخیص داده میشود و چه روشهایی برای درمان آن وجود دارد؟ در این مقاله از دکترتو، با علتها، علائم، روشهای تشخیص و درمان پروکتیت آشنا میشویم.
بیماری پروکتیت چیست؟
پروکتیت التهاب لایه داخلی راست روده است که به نامهای التهاب رکتوم و التهاب راست روده هم شناخته میشود. راست روده حدود ۱۲ تا ۱۵ سانتیمتر انتهایی روده بزرگ است و مدفوع را تا زمان دفع در خود نگه میدارد. وقتی پوشش این بخش ملتهب میشود، متورم، قرمز و حساس میشود و گاهی زخمهای کوچکی روی آن ایجاد میشود.
پروکتیت ممکن است حاد یا مزمن باشد. بیماری پروکتیت حاد ناگهان شروع میشود و مدت کوتاهی طول میکشد. پروکتیت مزمن ماهها یا سالها ادامه پیدا میکند یا هر از گاهی برمیگردد. نوع حاد بیشتر به عفونت مربوط است و نوع مزمن بیشتر به بیماریهای التهابی روده.
تفاوت پروکتیت با بواسیر و شقاق مقعد چیست؟
پروکتیت، بواسیر و شقاق مقعد هر سه میتوانند باعث درد و خونریزی مقعدی شوند، اما علت و محل درگیری آنها متفاوت است. پروکتیت به التهاب پوشش داخلی راستروده گفته میشود و ممکن است با اسهال، ترشح مخاط و احساس دفع مداوم همراه باشد.
بواسیر به تورم عروق ناحیه مقعد گفته میشود و معمولا باعث خونریزی یا بیرونزدگی میشود. شقاق مقعد هم نوعی پارگی کوچک در پوست اطراف مقعد است که معمولا هنگام دفع مدفوع درد و خونریزی ایجاد میکند.
| نوع بیماری | علت | علائم |
|---|---|---|
| پروکتیت | پوشش داخل راست روده | احساس دفع ناتمام، دفع مخاط یا چرک، اسهال |
| بواسیر | رگهای متورم داخل یا اطراف مقعد | بواسیر داخلی ممکن است خونریزی روشن و معمولا بدون درد ایجاد کند؛ بواسیر خارجی، بهویژه در صورت لختهشدن، میتواند دردناک باشد. |
| شقاق | ترک در پوست لبه مقعد | درد تیز و شدید هنگام دفع و تا ساعتی بعد از آن |
پروکتیت اولسراتیو چیست؟
پروکتیت اولسراتیو نوعی التهاب مزمن روده است که در آن التهاب ناشی از کولیت اولسراتیو فقط پوشش داخلی راستروده را درگیر میکند و به قسمتهای بالاتر روده بزرگ گسترش نمییابد. این بیماری میتواند باعث خونریزی مقعدی، دفع مخاط، اسهال، احساس فوریت در دفع و تخلیه ناقص روده شود. علائم معمولا دورهای هستند و ممکن است با دورههای بهبودی و عود همراه باشند.
علائم پروکتیت چیست؟
علائم پروکتیت به علت التهاب راست روده و شدت آن بستگی دارد و معمولا با تغییر در اجابت مزاج و ناراحتی مقعدی همراه است. برخی افراد احساس دفع مداوم مدفوع دارند، حتی زمانی که روده خالی است. علائم پروکتیت عبارتاند از:
- درد یا فشار در ناحیه مقعد و راست روده
- خونریزی مقعد یا وجود مخاط در مدفوع
- اسهال یا یبوست
- احساس فوریت در دفع مدفوع
- درد هنگام اجابت مزاج
- ترشح از مقعد
علت پروکتیت چیست؟
معمولا علتهای پروکتیت عفونتها و بیماریهای التهابی روده هستند. عفونتهای مقاربتی مانند سوزاک، کلامیدیا و تبخال تناسلی، کولیت اولسراتیو و بیماری کرون از عوامل اصلی این التهاب هستند. همچنین پرتودرمانی ناحیه لگن، جراحی استومی، آسیب به راست روده و کاهش خونرسانی به این ناحیه میتوانند باعث پروکتیت شوند.
علاوه بر این موارد، آسیب به مقعد یا راست روده، مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن و کم شدن خونرسانی راست روده هم ممکن است پروکتیت ایجاد کنند. برای بررسی و تشخیص علت پروکتیت میتوانید در هر ساعت از شبانهروز از طریق اپلیکیشن دکترتو از پزشک مورد نظر خود نوبت بگیرید. دلایل ایجاد پروکتیت عبارتاند از:
- عفونتهای مقاربتی: مانند سوزاک، کلامیدیا، تبخال تناسلی و سیفلیس
- بیماریهای التهابی روده: مانند کولیت اولسراتیو و بیماری کرون
- پرتودرمانی: بهویژه پرتودرمانی ناحیه لگن برای درمان سرطان
- عفونتهای گوارشی: ناشی از برخی باکتریها یا عوامل عفونی
- مصرف برخی داروها: داروهایی که ممکن است باعث التهاب یا آسیب مخاط روده شوند.
- آسیب به راستروده: در اثر ضربه، جراحی یا اقدامات پزشکی
- کاهش خونرسانی: اختلال در جریان خون بافت راستروده که میتواند باعث التهاب شود.
۱. کولیت اولسراتیو و بیماری کرون علت پروکتیت است؟
کولیت اولسراتیو و بیماری کرون شایعترین علت پروکتیت مزمن هستند. کولیت اولسراتیو معمولا از راست روده شروع میشود و در بخشی از بیماران فقط همین بخش را درگیر میکند. پزشکان این حالت را پروکتیت اولسراتیو مینامند.
پروکتیت اولسراتیو معمولا دورههایی از بهبودی و عود دارد و ممکن است به درمان و پیگیری طولانیمدت نیاز پیدا کند. خطر سرطان کولورکتال در افرادی که التهاب فقط به راستروده محدود است، برخلاف بیمارانی که بخش وسیعتری از روده بزرگ درگیر شده، افزایش زیادی ندارد. بیماری کرون هم دستگاه گوارش را درگیر میکند و وقتی به راست روده برسد پروکتیت ایجاد میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت niddk
About 30% of people diagnosed with ulcerative colitis have inflammation in the rectum only.
ترجمه فارسی:
حدود ۳۰ درصد افرادی که کولیت اولسراتیو در آنها تشخیص داده میشود فقط در راست روده التهاب دارند.
۲. پروکتیت عفونی علت پروکتیت است؟
پروکتیت عفونی بیشتر حاد است و علت آن معمولا یک بیماری مقاربتی است که از راه رابطه جنسی مقعدی به راست روده رسیده است. سوزاک، کلامیدیا، تبخال تناسلی و سیفلیس از عوامل ایجادکننده این نوع پروکتیت هستند. عفونتهای گوارشی مانند سالمونلا، شیگلا و کمپیلوباکتر هم پروکتیت ایجاد میکنند.
۳. پروکتیت ناشی از پرتو درمانی است؟
پروکتیت ناشی از پرتو درمانی در کسانی ایجاد میشود که برای سرطان دهانه رحم، پروستات، راست روده یا سایر سرطانهای لگن و پایین شکم پرتو درمانی شدهاند. پرتو به پوشش راست روده آسیب میزند و این آسیب بیشتر از التهاب است. نوع حاد آن معمولا در ۳ ماه اول پرتودرمانی شروع میشود و نوع مزمن بیشتر ۹ تا ۱۴ ماه بعد از درمان ظاهر میشود، هرچند ممکن است سالها بعد هم بروز کند. خونریزی از مقعد علامت نوع مزمن است.
۴. پروکتیت بعد از جراحی استومی ایجاد میشود؟
درمان پروکتیت بعد از استومی به شرایط بیمار و امکان بازگرداندن مسیر طبیعی عبور مدفوع بستگی دارد. در برخی بیماران، جراحی برای اتصال دوباره روده میتواند التهاب را برطرف کند؛ اما در افرادی که امکان جراحی ندارند، ممکن است از درمانهای دارویی موضعی برای کنترل علائم استفاده شود.
پروکتیت چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک برای تشخیص پروکتیت ابتدا درباره علائم، سوابق پزشکی و شرایط بیمار سوال میکند و سپس معاینه مقعد را انجام میدهد. او ممکن است درباره سابقه بیماریهای التهابی روده در خانواده، پرتودرمانی، رابطه جنسی محافظتنشده، سفرهای اخیر و مصرف آنتیبیوتیک یا مسکن هم سوال کند. برای تشخیص پروکتیت میتوانید از پزشک متخصص گوارش مشورت بگیرید. در ادامه، برای تشخیص دقیقتر التهاب و پیدا کردن علت آن، آزمایشهای زیر را درخواست میکند:
- آزمایش خون برای بررسی عفونت و کمخونی
- آزمایش مدفوع برای پیدا کردن میکروبهای گوارشی
- کشت از راست روده با سواب برای عفونتهای مقاربتی
- سیگموئیدوسکوپی یا کولونوسکوپی برای دیدن پوشش راست روده و نمونهبرداری
درمان پروکتیت چیست؟
انتخاب روش درمان پروکتیت به علت ایجاد التهاب و شدت علائم بستگی دارد. پزشک ابتدا عامل بیماری را مشخص میکند و سپس درمان مناسب را انتخاب میکند. برای مثال، پروکتیت ناشی از عفونت معمولا با داروهای ضدعفونت درمان میشود، اما پروکتیت ناشی از بیماریهای التهابی روده به درمان طولانیمدت برای کنترل التهاب نیاز دارد.
جراحی فقط در موارد منتخب و بر اساس علت بیماری، عوارض و پاسخ به درمانهای دیگر مطرح میشود؛ برای مثال، در برخی بیماران دارای استومی، بازگرداندن مسیر عبور مدفوع ممکن است گزینه درمانی باشد. برای درمان قطعی پروکتیت همین الان از بهترین دکتر جراحی روده ایران نوبت بگیرید. روشهای درمان پروکتیت بر اساس علت آن عبارتاند از:
- پروکتیت اولسراتیو و کرون با شیاف یا تنقیه مزالامین، کورتون موضعی یا خوراکی، داروهای سرکوبکننده ایمنی و داروهای بیولوژیک
- پروکتیت ناشی از پرتودرمانی با شیاف یا تنقیه دارویی در موارد خفیف و بند آوردن خونریزی از راه آندوسکوپی در موارد شدید
- پروکتیت بعد از استومی با جراحی وصل دوباره روده یا شیاف و تنقیه دارویی
- پروکتیت ناشی از دارو با قطع یا تعویض داروی مسکن
۱. درمان قطعی پروکتیت چیست؟
درمان قطعی پروکتیت به نوع آن بستگی دارد. در پروکتیت عفونی، درمان عامل عفونی میتواند باعث برطرف شدن التهاب شود. در نوع ناشی از دارو هم پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار، داروی عامل را قطع یا جایگزین کند. بااینحال، میزان بهبودی به علت بیماری و شدت آسیب بستگی دارد و نمیتوان درمان قطعی را برای همه بیماران تضمین کرد.
۲. کدام دارو برای پروکتیت بهتر است؟
درمان دارویی پروکتیت به علت التهاب و شدت بیماری بستگی دارد. اگر پروکتیت ناشی از کولیت اولسراتیو و خفیف تا متوسط باشد، شیاف مزالازین (۵-ASA) معمولا خط اول درمان است. در صورت پاسخ ندادن به این دارو یا عدم تحمل آن، پزشک ممکن است کورتیکواستروئیدهای موضعی مانند بودزوناید را تجویز کند. اگر علت پروکتیت عفونت باشد، درمان بر اساس عامل عفونی انتخاب میشود و ممکن است به آنتیبیوتیک یا داروی ضدویروس نیاز باشد.
۳. درمان پروکتیت در طب سنتی چیست؟
در حال حاضر شواهد علمی کافی برای اثبات اثربخشی درمانهای گیاهی و طب سنتی در درمان پروکتیت وجود ندارد. این روشها نباید جایگزین درمان پزشکی شوند؛ بهویژه استفاده از شیافها یا مواد موضعی تاییدنشده ممکن است مخاط ملتهب راستروده را تحریک کند. چند اقدام خانگی کنار درمان پزشکی علائم پروکتیت را تحملپذیرتر میکند. اقدامهایی که در خانه کمک میکنند عبارتاند از:
- نشستن در لگن آب ولرم روزی چند بار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه برای کم کردن درد
- نوشیدن آب کافی، بهویژه وقتی اسهال دارید.
- کم کردن غذاهای تند و نوشیدنیهای کافئیندار در دوره شعلهور شدن علائم
- خودداری از مصرف ایبوپروفن، ناپروکسن و سایر مسکنهای ضد التهاب بدون نظر پزشک
- خودداری از رابطه جنسی مقعدی تا پایان درمان پروکتیت عفونی
آیا پروکتیت خطرناک است؟
پروکتیت در بیشتر بیماران با درمان مناسب کنترل میشود، اما پروکتیتی که درمان نشود یا به درمان جواب ندهد ممکن است عوارض جدی ایجاد کند. عوارض پروکتیت درماننشده عبارتاند از:
- خونریزی مزمن یا شدید که به کمخونی میرسد.
- زخمهای عمیق در پوشش راست روده
- آبسه، یعنی تجمع چرک و تورم دردناک ناشی از عفونت
- فیستول مقعدی، یعنی مسیر غیرطبیعی بین راست روده و پوست یا عضو دیگر
- تنگی راست روده که دفع را دشوار میکند.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
پروکتیت التهاب راست روده است و درمان درست آن بدون پیدا کردن علت ممکن نیست. احساس مداوم دفع، خون و مخاط همراه مدفوع نشانههایی هستند که پروکتیت را از بواسیر و شقاق جدا میکنند. پروکتیت عفونی معمولا با یک دوره دارو خوب میشود، اما پروکتیت اولسراتیو و نوع ناشی از پرتودرمانی پیگیری طولانیمدت میخواهند.
اگر بیش از چند روز خون یا مخاط در مدفوع دیدید یا احساس دفع ناتمام رهایتان نمیکند، به بهترین دکتر گوارش و کبد ایران، دکتر گوارش و کبد تهران یا پزشک متخصص در محل سکونت خود مراجعه کنید تا با معاینه و آندوسکوپی علت آن مشخص شود.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسشهای متداول درباره بیماری پروکتیت
پروکتیت عفونی از راه رابطه جنسی مقعدی منتقل میشود، چون میکروبهای عامل آن مانند سوزاک و کلامیدیا مقاربتی هستند. پروکتیت ناشی از کولیت اولسراتیو، کرون، پرتودرمانی یا استومی واگیر ندارد. استفاده از کاندوم خطر پروکتیت عفونی را کم میکند و شریک جنسی فرد مبتلا هم باید همزمان آزمایش و درمان شود.
پروکتیت عفونی و پروکتیت ناشی از دارو خطر سرطان را بالا نمیبرند. پروکتیت اولسراتیو هم نسبت به کولیتی که کل روده بزرگ را درگیر کرده خطر سرطان بسیار کمتری دارد. پزشک برای بیماری که التهاب از راست روده بالاتر رفته یا سالها کولیت داشته، کولونوسکوپی دورهای تجویز میکند تا هر تغییری زود پیدا شود.

۰ دیدگاه ثبت شده برای: بیماری پروکتیت چیست و چه علائمی دارد؟