فهرست مطالب
خلاصه مقاله را در این پادکست گوش کنید:
درد کودک هنگام مدفوع در بیشتر موارد از یک ترک کوچک در پوست لبه مقعد یا از عبور مدفوع سفت میآید و بهندرت نشانه بیماری جدی است. پدر و مادرها معمولا اولین بار زمانی متوجه درد کودک میشوند که کودک روی توالت گریه میکند، خودش را عقب میکشد یا لکه خون روشنی روی دستمال باقی میماند. اما این درد دقیقا از کجا میآید و چطور میشود فهمید کدام علت پشت آن است؟ خون روی مدفوع تا چه اندازه نگرانکننده است و از کجا به بعد باید کودک را نزد پزشک برد؟ شناخت علت درد به شما کمک میکند یک زخم سطحی و زودگذر را از مشکلی که به بررسی پزشک نیاز دارد جدا کنید. در این مقاله از دکترتو با علتهای درد کودک هنگام دفع مدفوع، نشانههای هشدار و زمان درست مراجعه به پزشک آشنا میشوید.
چرا کودک هنگام دفع مدفوع درد دارد؟
اگر کودک هنگام دفع مدفوع درد دارد دلیلش این است که بافت مقعد یا انتهای روده او زخمی، ملتهب یا تحریک شده است. در بیشتر کودکان علت یک آسیب موضعی ساده است که با نرم شدن مدفوع خودش خوب میشود، اما چند بیماری پوستی و گوارشی هم میتوانند همین درد را بسازند و درمان جداگانه بخواهند. علتهای شایع درد هنگام دفع مدفوع در کودکان عبارتند از:
- شقاق مقعد، یعنی ترک باریکی در لبه مقعد
- یبوست و عبور مدفوع سفت و حجیم
- التهاب و سوزش پوست اطراف مقعد بعد از اسهال یا تمیز کردن مکرر
- عفونت استرپتوکوکی پوست اطراف مقعد
- پروکتیت، یعنی التهاب انتهای روده بزرگ
۱. شقاق مقعد
شقاق مقعد ترک باریکی در پوست و مخاط لبه مقعد است و شایعترین علت درد کودک هنگام دفع مدفوع به شمار میرود. وقتی مدفوع سفت و خشک از مقعد عبور میکند، اسفنکتر مقعد برای باز کردن راه کشیده میشود و بافت نازک اطراف آن پاره میشود. این ترک بعد از هر بار دفع شروع به ترمیم میکند، اما نوبت بعدی دفع دوباره آن را باز میکند و درد ادامه پیدا میکند. کودک معمولا هنگام دفع فریاد میزند و تا مدتی بعد از آن هم بیقرار میماند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت gosh.nhs.uk
“Anal fissures are usually small but can be painful, as the tissue around the anus is supplied with lots of nerve endings.”
ترجمه فارسی:
شقاقهای مقعدی معمولا کوچک هستند اما میتوانند دردناک باشند، چون بافت اطراف مقعد پایانههای عصبی فراوانی دارد.
۲. یبوست و مدفوع سفت
یبوست و مدفوع سفت درد را بدون هیچ زخمی هم ایجاد میکنند، چون مدفوع خشک و قطور، مقعد کودک را بیش از اندازه باز میکند. هرچه مدفوع مدت بیشتری در روده بماند، آب بیشتری از دست میدهد و عبور آن سختتر میشود. کودکی که یک بار دفع دردناک را تجربه کرده، دفعه بعد مدفوع را نگه میدارد و همین کار مدفوع را سفتتر میکند. علت یبوست در کودکان از تغذیه کمفیبر تا آموزش توالت رفتن زودهنگام متغیر است و درمان درد هم به شناخت همان علت گره خورده است. در شیرخواران زیر یک سال علت درد هنگام مدفوع کردن فرق میکند و یبوست نوزاد معیارهای سنی خودش را دارد.
۳. التهاب و سوزش پوست اطراف مقعد
التهاب پوست اطراف مقعد وقتی درد ایجاد میکند که این ناحیه بارها با مدفوع شل یا با دستمال تحریک شده باشد. بعد از چند روز اسهال، پوست نازک اطراف مقعد قرمز و ملتهب میشود و تماس مدفوع با آن میسوزد. در کودکان پوشکدار، ماندن طولانی پوشک مرطوب همین اثر را دارد. برخلاف شقاق، در این حالت ترک مشخصی دیده نمیشود و قرمزی روی سطح وسیعتری پخش است.
۴. عفونت استرپتوکوکی اطراف مقعد
عفونت باکتریایی پوست اطراف مقعد که به آن درماتیت استرپتوکوکی پریآنال گفته میشود، قرمزی یکدست و براقی با مرز کاملا مشخص ایجاد میکند و دفع را دردناک میکند. این عفونت را همان باکتریای میسازد که گلودرد چرکی را ایجاد میکند و در کودکان بهویژه در سنین خردسالی و دبستان دیده میشود. خارش مداوم و رگههای خون روی مدفوع از نشانههای همراه آن هستند. پزشکان این عفونت را با آنتیبیوتیک درمان میکنند، بنابراین کرمهای موضعی ساده آن را برطرف نمیکنند.
۵. پروکتیت
پروکتیت یعنی التهاب انتهای روده بزرگ و باعث میشود کودک هنگام دفع درد داشته باشد و مدام احساس کند دفعش کامل نشده است. در این حالت مخاط یا خون با خود مدفوع مخلوط میشود و ظاهر آن با خون روشنی که فقط روی سطح مدفوع مینشیند فرق دارد. پروکتیت در کودکان شایع نیست و معمولا به دنبال عفونت روده، حساسیت به پروتئین شیر گاو یا بیماری التهابی روده پیدا میشود. تشخیص آن به بررسی پزشک نیاز دارد.
تشخیص علت درد کودک هنگام مدفوع چگونه انجام میشود؟
علت درد کودک را از روی ظاهر ناحیه مقعد و زمان اوج گرفتن درد میشود حدس زد. کودک را روی پهلو بخوابانید، با ملایمت دو طرف باسن را از هم باز کنید و در نور کافی به لبه مقعد نگاه کنید. علائم شقاق در کودکان یک ترک باریک روی لبه مقعد است، در حالی که التهاب پوستی قرمزی پخششده و عفونت استرپتوکوکی قرمزی یکدست با مرز مشخص میسازد. اینکه درد فقط هنگام دفع باشد یا تمام روز ادامه پیدا کند هم راهنمای خوبی است:
| علت درد | چه چیزی دیده میشود؟ | درد چه زمانی بیشتر است؟ |
|---|---|---|
| شقاق مقعد | ترک باریک روی لبه مقعد | هنگام دفع و تا یکی دو ساعت بعد از آن |
| یبوست و مدفوع سفت | مدفوع قطور و خشک بدون زخم مشخص | فقط در همان لحظه دفع |
| التهاب پوست اطراف مقعد | قرمزی پخششده و پوستهپوسته | هنگام تمیز کردن و بعد از اسهال |
| عفونت استرپتوکوکی | قرمزی یکدست با مرز مشخص | تمام روز، همراه با خارش |
| پروکتیت | مخاط و خون مخلوط با مدفوع | همراه با احساس دفع ناتمام |
آیا فرزندت هنگام دفع درد داره؟
از متخصص مشاوره بگیر.
خون روی مدفوع کودک نشانه چیست؟
خون روی مدفوع کودک در بیشتر موارد از یک ترک سطحی در لبه مقعد میآید. محل خون مهمترین سرنخ است. خون روشن و کمحجمی که فقط روی سطح مدفوع یا روی دستمال مینشیند منشا موضعی دارد و با ترمیم زخم قطع میشود. خون در مدفوع کودک وقتی معنای دیگری پیدا میکند که با خود مدفوع مخلوط شده باشد یا همراه مخاط بیرون بیاید، چون در این حالت منبع خونریزی بالاتر در روده قرار دارد و بررسی پزشک را لازم میکند. مدفوع سیاه و قیری هم معنای جداگانهای دارد و به خونریزی از قسمتهای بالایی دستگاه گوارش اشاره میکند.
مقدار خون معمولا کمتر از چیزی است که به نظر میرسد، چون چند قطره خون روی دستمال سفید بسیار بیشتر جلوه میکند. با این حال خونریزی تکرارشونده در طول چند هفته را نباید به حساب شقاق ساده گذاشت.
درد دفع مدفوع کودک چقدر طول میکشد؟
درد دفع مدفوع کودک در بیشتر موارد یک تا دو هفته طول میکشد، به شرطی که در همین مدت مدفوع نرم شود. تا وقتی مدفوع سفت بماند، هر بار دفع زخم را دوباره باز میکند و ترمیم عقب میافتد. به همین دلیل نرم نگه داشتن مدفوع بیش از هر پماد و کرمی روی سرعت بهبود اثر میگذارد. دردی که با وجود نرم شدن مدفوع بعد از دو هفته ادامه دارد، دیگر یک زخم ساده نیست و علت دیگری پشت آن است. در این شرایط ارزیابی توسط بهترین دکتر جراحی کولورکتال ایران یکی از گزینهها برای روشن شدن علت زخم مزمن مقعد است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic.org
“Most anal fissures heal within a few days to weeks. A chronic anal fissure lasts more than eight weeks.”
ترجمه فارسی:
بیشتر شقاقهای مقعدی ظرف چند روز تا چند هفته ترمیم میشوند. شقاق مقعدی مزمن بیش از هشت هفته باقی میماند.
بهترین روش درمان یبوست کودکان چیست؟ مشاوره بگیرید.
برای کم کردن درد دفع کودک در خانه چه کنیم؟
برای کم کردن درد دفع کودک در خانه، ناحیه مقعد را آرام کنید و همزمان عبور مدفوع را آسانتر کنید. کودک را بعد از هر بار دفع چند دقیقه در لگن آب ولرم بنشانید، چون گرما اسفنکتر منقبضشده را شل میکند و درد را کم میکند. بعد از آن ناحیه را با حوله نرم خشک کنید و از کشیدن دستمال روی پوست زخمی خودداری کنید. آب کافی و غذای پرفیبر را هم از همان روز اول شروع کنید، چون قوام مدفوع تعیین میکند زخم فرصت ترمیم پیدا کند یا نه.
یک روش خانگی رایج را باید کنار گذاشت. وارد کردن صابون به مقعد کودک برای تحریک دفع خطرناک است، چون قلیای صابون مخاط مقعد را میسوزاند و روی زخمی که از قبل وجود دارد سوختگی تازهای اضافه میکند. دستکاری مقعد با انگشت یا اجسام دیگر هم همین آسیب را میزند. هر دارو و پمادی را که به کودک میدهید با پزشک هماهنگ کنید، چون پمادهای بیحسکننده و کورتوندار بزرگسالان برای پوست کودک ساخته نشدهاند.
چه زمانی درد دفع مدفوع کودک به پزشک نیاز دارد؟
درد دفع مدفوع کودک وقتی به پزشک نیاز دارد که با نرم شدن مدفوع بهتر نشود یا نشانههای دیگری کنار آن پیدا شود. یک شقاق ساده در همان هفته اول رو به بهبود میگذارد، پس ادامه یا تشدید درد یعنی فرض اولیه درست نبوده است. این نشانهها مراجعه به پزشک را لازم میکنند:
- درد و خونریزی که بعد از یک هفته مراقبت خانگی بهتر نشده است
- خونی که با مدفوع مخلوط است یا همراه مخاط بیرون میآید
- مدفوع سیاه و قیری
- تب، استفراغ یا تورم و ترشح چرکی اطراف مقعد
- کاهش وزن یا افت اشتهای کودک
- کودکی که از ترس درد چند روز است دفع را کاملا نگه میدارد
- هر درد دفع در شیرخوار زیر یک سال
مراجعه در این شرایط را به تعویق نیندازید. بررسی این نشانهها در درجه اول کار متخصص کودکان است و بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران میتواند مشخص کند درد از یک زخم موضعی میآید یا ریشه گوارشی دارد.
۴.۹ (۱۷۸۳ نظر)۵ (۹۴۶ نظر)۴.۸ (۷۷۹ نظر)۴.۸ (۷۲۹ نظر)۴.۸ (۵۶۴ نظر)۴.۳ (۵۵۶ نظر)نتیجه گیری
در درد کودک هنگام دفع مدفوع، قوام مدفوع بیش از هر عامل دیگری تعیین میکند درد ادامه پیدا کند یا تمام شود. ترک کوچک لبه مقعد شایعترین علت این درد است و خون روشنی که فقط روی سطح مدفوع مینشیند معمولا از همین ترک میآید. زخم مقعد تا زمانی که مدفوع نرم نشود ترمیم نمیشود، به همین دلیل نرم کردن مدفوع مهمتر از هر پماد موضعی است. از همین امروز آب و فیبر غذای کودک را بالا ببرید و ناحیه مقعد را با آب ولرم آرام کنید. اگر درد بعد از یک هفته بهتر نشد یا خون با مدفوع مخلوط بود، کودک را نزد پزشک ببرید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
