پرولاکتین هورمونی است که در غده هیپوفیز تولید میشود و نقش اصلی آن تحریک تولید شیر پس از زایمان است. بااین‌حال، مقدار این هورمون در شرایط مختلف تغییر می‌کند و اندازه‌گیری آن می‌تواند بخشی از بررسی‌های پزشکی برای ارزیابی وضعیت هورمونی بدن باشد. آزمایش پرولاکتین با گرفتن نمونه خون انجام میشود و نتیجه آن بر اساس محدوده مرجع آزمایشگاه و شرایط فرد بررسی میشود. در ادامه این مطلب از دکترتو، با ماهیت آزمایش پرولاکتین و نکات کلی مربوط به انجام آن آشنا می‌شویم.
آزمایش پرولاکتین چیست؟
آزمایش خون پرولاکتین (PRL) میزان هورمونی به نام پرولاکتین را در خون اندازه‌گیری می‌کند. این هورمون در غده هیپوفیز که درست در زیر مغز قرار دارد، ساخته میشود. پرولاکتین بر بسیاری از فرایندهای بدن تاثیر می‌گذارد؛ اما نقش اصلی آن ارسال سیگنال به بافت پستان برای رشد در دوران بارداری و تولید شیر برای شیردهی پس از زایمان است.
بنابراین، سطح پرولاکتین در زنان باردار و مادرانی که تازه زایمان کرده‌اند، به طور طبیعی بالاست. اما در مردان و زنانی که باردار نیستند، سطح پرولاکتین به طور طبیعی پایین است. با این حال شرایط مختلفی ممکن است سطح این هورمون را در سرم تغییر دهد که در این صورت به انجام تست پرولاکتین نیاز است.
آزمایش پرولاکتین برای چیست؟
در تست پرولاکتین، سطح این هورمون در خون را می‌سنجند. گاهی این تست به‌تنهایی و گاهی هم همراه با سایر آزمایش‌ها برای بررسی برخی مشکلات و بیماری‌های مرتبط با تغییر هورمون‌های بدن انجام میشود. به‌صورت کلی هدف از انجام آزمایش پرولاکتین در زنان و مردان شامل موارد زیر است:
- تشخیص پرولاکتینوما (تومور غده هیپوفیز که پرولاکتین ترشح می‌کند)
- یافتن علت بی‌نظمی در قاعدگی یا پریود نشدن زنان
- یافتن علت ناباروری در مردان و زنان
- یافتن علت کاهش میل جنسی یا اختلال نعوظ در مردان
- پایش پرولاکتینوما و بررسی تاثیر درمان روی تومور
- بررسی بیماری‌های زنان مانند تخمدان پلی‌کیستیک
- بررسی علت خروج شیر از نوک سینه‌ها
چرا دکتر ازمایش پرولاکتین مینویسد؟
پزشکان آزمایش خون پرولاکتین را زمانی توصیه می‌کنند که علائم عدم تعادل هورمونی یا نگرانی‌های غیر قابل توضیح در مورد باروری را نشان دهید. اگر علائمی وجود دارد که نشان می‌دهد ممکن است سطح پرولاکتین بالاتر از حد طبیعی باشد، به آزمایش سنجش سطح پرولاکتین نیاز است. این علائم در زنان و مردان متفاوت‌اند و بهترین دکتر مشکلات هیپوفیز ایران با درنظرگرفتن این نشانه‌ها، تشخیص می‌دهد که چه زمانی باید تست پرولاکتین انجام شود. در زنان و مردان، علائمی که ممکن است پزشک سطح پرولاکتین را بررسی کند شامل موارد زیر است:
- تغییرات در قاعدگی (قاعدگی نامنظم یا قطع قاعدگی)
- تولید شیر از پستان در زمانی که فرد باردار نیست یا شیر نمی‌دهد
- ترشح از نوک پستان
- ناباروری
- اختلال نعوظ یا ناتوانی جنسی
- بزرگ شدن پستان‌ها (ژنیکوماستی)
- کاهش موهای صورت و بدن
- کاهش میل جنسی
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medlineplus
If you’ve already been diagnosed with high prolactin levels from a prolactinoma, you may need prolactin testing to check whether your treatment is working.
ترجمه فارسی:
اگر قبلا تشخیص داده شده که به دلیل پرولاکتینوما سطح پرولاکتین بالایی دارید، ممکن است برای بررسی اثربخشی درمان به آزمایش پرولاکتین نیاز داشته باشید.
نحوه خواندن جواب آزمایش پرولاکتین چیست؟
معمولا در خون زنانی که باردار نیستند یا در دوره شیردهی به سر نمی‌برند و در خون مردان، سطح پرولاکتین پایین است. محدوده طبیعی یا رنج نرمال این هورمون در مردان و زنان متفاوت است و از طرفی ممکن است بر اساس معیارهای آزمایشگاهی هم نحوه خواندن تست‌ها کمی متفاوت باشد.
سطوح بالاتر یا پایین‌تر از این مقادیر معمولا به بررسی‌های بیشتری توسط پزشک یا بهترین دکتر غدد و متابولیسم ایران نیاز دارند و ممکن است نشان‌دهنده وجود یک مشکل زمینه‌ای باشند. با این حال عموما محدوده خوانش پرولاکتین در آزمایش خون به‌صورت زیر است:
- سطح نرمال مردان کمتر از ۲۰ نانوگرم در میلی‌لیتر (ng/mL)
- زنان غیرباردار کمتر از ۲۵ نانوگرم در میلی‌لیتر
- زنان باردار: ۸۰ تا ۴۰۰ نانوگرم در میلی‌لیتر
تفسیر نتایج آزمایش پرولاکتین چیست؟
برای تفسیر آزمایش پرولاکتین، پزشک علائم شما، جنسیت، سوابق پزشکی و نتایج سایر آزمایش‌هایتان را در نظر خواهد گرفت. اگر نتایج آزمایش سطح بالای پرولاکتین را نشان دهد، دکتر غدد و متابولیسم تهران یا دکتر متخصص شهرهای دیگر، معمولا برای تشخیص علت، آزمایش‌های خون دیگری را تجویز می‌کند و اگر احتمال دهد که به پرولاکتینوما مبتلا هستید، ممکن است برای بررسی وجود تومور در غده هیپوفیز، انجام ام‌آرآی را نیز توصیه کند.
سطح پایین‌تر از حد طبیعی پرولاکتین نادر است اما می‌تواند نشانه‌ای از اختلال غده هیپوفیز باشد. در صورت کمبود پرولاکتین، ممکن است بدن زن پس از زایمان شیر کافی برای شیردهی تولید نکند. به‌طورکلی، در مردان و همچنین زنانی که باردار نیستند، سطح پرولاکتین بالاتر از حد طبیعی ممکن است نشان‌دهنده شرایط مختلفی باشد، از جمله:
- پرولاکتینوما یا سایر اختلالات غده هیپوفیز
- بیماری هیپوتالاموس
- کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدی)
- بیماری کلیوی
متن انگلیسی:
به نقل از سایت webmd
Sometimes the levels can be higher if you’ve eaten or were under a lot of stress when you got your blood test.
ترجمه فارسی:
گاهی اوقات بالابودن سطح پرولاکتین به دلیل خوردن برخی غذاها یا داشتن استرس زیاد قبل از خون‌گیری است.
آزمایش پرولاکتین چگونه انجام میشود؟
مراحل انجام آزمایش پرولاکتین بسیار ساده است و تنها کافی است شرایط و دستورالعمل‌های قبل از انجام تست را رعایت کنید. در ادامه بعد از مراجعه به آزمایشگاه، از طریق یک نمونه‌گیری ساده خون، تست پرولاکتین انجام خواهد شد. تکنسین آزمایشگاه با یک سرنگ از رگ بازوی شما مقداری خون می‌گیرد و سپس در مراحل بعدی بررسی‌های تخصصی روی نمونه انجام میشود.
| نتیجه آزمایش | علت احتمالی |
|---|---|
| پرولاکتین طبیعی | عملکرد طبیعی ترشح پرولاکتین |
| پرولاکتین بالا در زنان غیرباردار | پرولاکتینوما، اختلالات هیپوفیز، کم‌کاری تیروئید، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) |
| پرولاکتین بالا در مردان | پرولاکتینوما، اختلالات هیپوفیز، بیماری هیپوتالاموس، بیماری کلیوی یا کبدی |
| پرولاکتین بالا در اثر بیماری‌های زمینه‌ای | کم‌کاری تیروئید، سیروز کبدی، بیماری کلیوی، بیماری هیپوتالاموس |
| افزایش موقت پرولاکتین | استرس زیاد، خوردن برخی غذاها، بی‌خوابی، مصرف برخی داروها |
| پرولاکتین بالا در بارداری و پس از زایمان | افزایش طبیعی هورمون در دوران بارداری و شیردهی |
| پرولاکتین پایین‌تر از حد طبیعی | اختلال غده هیپوفیز |
| پرولاکتین بالا در فرد مبتلا به پرولاکتینوما | تومور ترشح‌کننده پرولاکتین در غده هیپوفیز |
آزمایش پرولاکتین چند مرحله انجام میشود؟
آزمایش پرولاکتین یک تست تک‌مرحله‌ای است و تنها با یک‌بار نمونه‌گیری، آزمایش انجام میشود. با این حال در مواردی که بیماران شرایط قبل از نمونه‌گیری مانند آزمایش پرولاکتین روز چندم پریود را رعایت نکرده باشند، ممکن است به تکرار مجدد آزمایش نیاز باشد.
شرایط انجام آزمایش پرولاکتین چیست؟
رعایت ناشتایی در صورت نیاز به مدت ۸ تا ۱۲ ساعت، نداشتن رابطه جنسی قبل از انجام تست، عدم تحریک نوک پستان‌ها و خودداری از انجام ورزش یا فعالیت‌های بدنی شدید قبل از انجام تست از نکات و شرایط آزمایش پرولاکتین هستند.
تست پرولاکتین یک آزمایش بسیار حساس است و این هورمون ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی مانند استرس، بی‌خوابی یا مصرف برخی داروها، به‌صورت کاذب تغییر کند. به همین دلیل هم برای دستیابی به نتایج دقیق‌تر باید دستورالعمل‌های قبل از آزمایش را به‌صورت کامل رعایت کرد. قبل از انجام آزمایش پرولاکتین حتما در خصوص داروها یا مکمل‌هایی که مصرف می‌کنید با پزشک صحبت کنید. ممکن است به تغییر زمان مصرف برخی داروها یا حتی قطع موقت مصرف دارو نیاز باشد. برای ارتباط با بهترین پزشکان ایران می‌توانید از اپلیکیشن دکترتو کمک بگیرید.
پزشکان پیشنهادی
دکتر بهروز مقدادی
متخصص کودکان و اطفال
دکتر بهنام مقدادی
متخصص کودکان و اطفال
دکتر مهدی قاضی
متخصص اورولوژی
دکتر محمود هادی زاده
متخصص لیزر و درمان واریس
دکتر حمیدرضا معظم
متخصص کودکان و اطفال
دکتر رامین اسدی
فوق تخصص غدد و رشد کودکاننتیجه گیری
آزمایش پرولاکتین برای اندازه‌گیری سطح هورمون پرولاکتین در خون انجام میشود و در بررسی اختلالات قاعدگی، ترشح شیر از پستان خارج از دوران شیردهی، مشکلات باروری و برخی اختلالات غده هیپوفیز کاربرد دارد. تفسیر نتیجه به محدوده مرجع آزمایشگاه، علائم فرد، داروهای مصرفی و شرایط انجام آزمایش بستگی دارد. استرس، خواب و بعضی داروها هم می‌توانند سطح این هورمون را به‌طور موقت افزایش دهند؛ بنابراین، بالا بودن یک نتیجه لزوما به معنای وجود بیماری نیست و گاهی تکرار آزمایش یا بررسی‌های تکمیلی لازم است. برای تفسیر دقیق نتیجه و تصمیم‌گیری درباره ادامه بررسی یا درمان، با پزشک مشورت کنید و داروهای خود را خودسرانه تغییر ندهید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
زنانی که علائم بالابودن غیرطبیعی سطح پرولاکتین را دارند، مانند قاعدگی نامنظم یا ناباروری یا مردانی که دچار مشکلاتی مانند اختلال نعوظ یا کاهش میل جنسی هستند، باید سطح پرولاکتین خونشان از طریق آزمایش پرولاکتین اندازه‌گیری شود.
در مواردی که نشانه‌ها حاکی از بالا یا پایین‌بودن غیرنرمال سطح پرولاکتین باشد، به انجام این آزمایش نیاز است. علاوه بر این در برخی مواقع برای تشخیص تاثیر درمان روی پرولاکتینوما یا سایر اختلالات غده هیپوفیز، این تست انجام میشود.
