انگشتان دست به دلایل مختلفی دچار درد و ناراحتی می‌شوند و یکی از این موارد آرتروز است. آرتروز انگشت دست بیماری مزمنی است که با فرسایش غضروف مفاصل انگشتان ایجاد میشود و باعث درد و محدودیت حرکت میشود. عواملی مانند افزایش سن و آسیب قبلی در بروز آن نقش دارند و علائم آن معمولا به‌تدریج در افراد ظاهر می‌شوند. در ادامه این مقاله از دکترتو، با علائم، علل و روش‌های درمان آرتروز انگشت دست آشنا می‌شویم و راهکارهای موثر برای کاهش درد و حفظ عملکرد مفاصل را بررسی می‌کنیم.
آرتروز انگشت دست چیست؟
آرتروز انگشت دست نوعی بیماری مزمن مفصلی است که در اثر فرسایش تدریجی غضروف محافظ بین استخوان‌ها ایجاد میشود. غضروف در حالت طبیعی کمک می‌کند استخوان‌ها هنگام حرکت بدون اصطکاک روی یکدیگر بلغزند؛ اما با آسیب دیدن آن، فضای مفصل کاهش پیدا می‌کند و حرکت انگشتان دردناک و محدود میشود.
بدن ممکن است در واکنش به این تغییرات، زائده‌های استخوانی کوچکی در اطراف مفصل ایجاد کند. آرتروز دست می‌تواند یک یا چند مفصل دست را درگیر کند و شدت آن در افراد مختلف متفاوت است. این بیماری با آرتریت روماتوئید تفاوت دارد و معمولا ماهیتی فرسایشی دارد، نه یک بیماری خودایمنی.
علائم آرتروز انگشت دست چیست؟
علائم آرتروز انگشت دست معمولا به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است در ابتدا فقط پس از فعالیت یا استفاده طولانی از دست احساس شوند. درد مفصل هنگام گرفتن وسایل، خشکی انگشتان پس از بیدار شدن و کاهش قدرت دست از نشانه‌های اولیه هستند. با پیشرفت بیماری، ممکن است مفاصل بزرگ‌تر شوند یا شکل طبیعی انگشتان تغییر کند. نشانه‌های آرتروز انگشت دست عبارت‌اند از:
- درد مفصل: به‌خصوص هنگام خم و راست کردن انگشتان یا گرفتن وسایل
- خشکی انگشتان: معمولا پس از استراحت یا صبح‌ها
- تورم مفاصل: به دلیل التهاب و تغییرات استخوانی اطراف مفصل
- حساسیت به لمس: دردناک شدن مفصل هنگام فشار دادن
- صدای ساییدگی: احساس یا شنیدن صدای تق‌تق و ساییده شدن هنگام حرکت
- کاهش دامنه حرکتی: دشواری در خم کردن یا صاف کردن کامل انگشتان
- ضعف دست: کاهش قدرت گرفتن و نگه داشتن اشیا
- تغییر شکل انگشتان: ایجاد برجستگی استخوانی یا انحراف انگشتان
ورم مفاصل انگشتان دست در آرتروز چه علائمی دارد؟
ورم مفاصل در آرتروز ممکن است به شکل برجستگی‌های سفت در اطراف بندهای انگشت دیده شود. این برجستگی‌ها برخلاف تورم‌های ناشی از تجمع مایع، اغلب منشأ استخوانی دارند و ممکن است با درد یا حساسیت همراه باشند. گاهی ورم پس از فعالیت‌هایی مانند تایپ کردن، آشپزی یا گرفتن طولانی‌مدت وسایل بیشتر میشود.
در مراحل پیشرفته‌تر، التهاب مفصل می‌تواند باعث قرمزی، احساس گرما و محدودیت حرکت شود. البته تورم ناگهانی و شدید، به‌خصوص همراه با تب یا قرمزی واضح، نیازمند بررسی پزشکی است.
علت تغییر شکل انگشتان دست در آرتروز چیست؟
علت آرتروز انگشت دست به مجموعه‌ای از عوامل مانند افزایش سن، استعداد ژنتیکی و آسیب‌های قبلی مفصل مربوط است. برخی فعالیت‌های تکراری و پرفشار نیز ممکن است علائم مفصلی را تشدید کنند؛ بنابراین، بهتر است هنگام انجام این فعالیت‌ها وقفه‌های کوتاه در نظر بگیرید و از وارد کردن فشار بیش از حد به انگشتان خودداری کنید. التهاب مزمن اطراف مفصل، تغییر وضعیت رباط‌ها و ناپایداری مفصل ممکن است در تغییر شکل انگشتان نقش داشته باشند.
علت بیرون زدگی غضروف انگشت دست چیست؟
اصطلاح بیرون‌زدگی غضروف در آرتروز همیشه دقیق نیست؛ زیرا برجستگی‌هایی که اطراف مفاصل انگشت دیده می‌شوند، اغلب ناشی از رشد استخوانی یا استئوفیت هستند، نه بیرون زدن خود غضروف. با فرسایش غضروف، ساختار مفصل تغییر می‌کند و ممکن است کیست‌های کوچک پر از مایع نیز در نزدیکی مفصل ایجاد شوند.
این کیست‌ها گاهی به شکل توده‌ای نرم یا نسبتا سفت در پشت بند انتهایی انگشت دیده می‌شوند. تشخیص نوع برجستگی با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام میشود.
علت بیرون زدگی استخوان انگشت دست چیست؟
بیرون‌زدگی استخوان انگشت معمولاً به دلیل تشکیل زائده‌های استخوانی به نام استئوفیت (Osteophyte) اتفاق می‌افتد. بدن در پاسخ به تغییرات ناشی از فرسایش غضروف، در حاشیه مفصل استخوان‌سازی می‌کند و به‌تدریج برجستگی‌هایی ایجاد میشود. این برجستگی‌ها در مفصل انتهایی انگشت با نام گره هبردن (Heberden’s Nodes) و در مفصل میانی با نام گره بوشارد (Bouchard’s Nodes) شناخته می‌شوند. این گره‌ها ممکن است بدون درد باشند یا با تورم، حساسیت و محدودیت حرکت همراه شوند.
کدام نقاط دست در آرتروز انگشت دست درگیر می‌شوند؟
آرتروز دست معمولا سه ناحیه اصلی را درگیر می‌کند: قاعده شست، مفاصل میانی انگشتان و مفاصل نزدیک به نوک انگشتان. البته در بعضی افراد، مفاصل مچ دست نیز به دلیل آسیب قبلی یا مشکلات زمینه‌ای دچار آرتروز می‌شوند. محل درگیری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا علائم و محدودیت حرکتی بر اساس مفصل آسیب‌دیده متفاوت است. برای مثال، آرتروز قاعده شست بیشتر روی قدرت گرفتن و چرخاندن اشیا تأثیر می‌گذارد. نواحی درگیر عبارت‌اند از:
- مفصل پایه انگشت شست: محل اتصال شست به مچ و درد هنگام گرفتن و چرخاندن اشیا
- مفاصل انتهایی انگشتان: نزدیک نوک انگشت با احتمال ایجاد گره‌های هبردن
- مفاصل میانی انگشتان: وسط انگشت با احتمال ایجاد گره‌های بوشارد
- مچ دست: درگیری کمتر شایع که گاهی پس از آسیب یا شکستگی قبلی رخ می‌دهد.
آیا آرتروز انگشتان دست درمان دارد؟
آرتروز انگشتان دست درمان قطعی برای بازسازی غضروف از دست‌رفته ندارد، اما روش‌های مختلفی برای کنترل درد، کاهش التهاب و حفظ حرکت مفاصل وجود دارد. انتخاب درمان به شدت علائم، تعداد مفاصل درگیر و میزان آسیب بستگی دارد.
در مراحل اولیه معمولا اصلاح فعالیت‌ها، ورزش‌های مخصوص دست، آتل و داروهای ضدالتهاب کمک‌کننده هستند. در برخی بیماران که با وجود درمان‌های معمول همچنان درد شدیدی دارند، پزشک ممکن است تزریق کورتیکواستروئید داخل مفصل را بررسی کند. این روش برای همه مفاصل دست و تمام بیماران مناسب نیست و معمولا فقط در شرایط خاص، از جمله بعضی موارد آرتروز دردناک مفاصل بین‌بندی انگشتان، به‌عنوان درمان آرتروز انگشتان دست در نظر گرفته میشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت arthritis
Osteoarthritis is a chronic disease. There is no cure, but healthy lifestyle habits and treatments can help manage your symptoms and keep you active.
ترجمه فارسی:
آرتروز یک بیماری مزمن است. درمان قطعی ندارد، اما عادت‌های سالم زندگی و روش‌های درمانی می‌توانند به کنترل علائم و حفظ فعالیت بدنی کمک کنند.
۱. درمان خانگی آرتروز انگشت دست چیست؟
درمان خانگی بیشتر به کاهش درد و جلوگیری از فشار اضافی روی مفاصل کمک می‌کند و جایگزین درمان پزشکی نیست. استفاده از کمپرس گرم برای کاهش خشکی و کمپرس سرد برای تسکین درد و تورم می‌تواند مفید باشد. انجام حرکات ملایم انگشتان، استراحت دادن به دست هنگام تشدید درد و استفاده از ابزارهای کمکی برای باز کردن ظروف نیز فشار مفاصل را کاهش می‌دهد.
بهتر است هنگام کارهای تکراری، بین فعالیت‌ها وقفه بگذارید و از وارد کردن فشار زیاد به شست و انگشتان خودداری کنید. در صورت ادامه درد، درباره استفاده از پمادهای ضدالتهاب موضعی مانند دیکلوفناک با پزشک مشورت کنید.
۲. کدام ورزش برای آرتروز انگشت شست دست موثر است؟
ورزش‌های کنترل‌شده می‌توانند دامنه حرکتی شست را حفظ کنند و عضلات اطراف مفصل را تقویت کنند. یکی از حرکات ساده، دور کردن شست از کف دست و نزدیک کردن آرام آن به انگشت کوچک است. حرکت دیگر، لمس نوک انگشتان با نوک شست و تشکیل شکل O با هر انگشت است.
همچنین می‌توانید شست را به‌آرامی به سمت بیرون حرکت دهید و چند ثانیه نگه دارید. هر حرکت را بدون فشار و در محدوده‌ای انجام دهید که درد ایجاد نکند؛ اگر مفصل ملتهب یا دردناک است، برنامه تمرینی را با فیزیوتراپیست یا متخصص دست تنظیم کنید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت niams
Exercising, which can reduce joint pain and stiffness and increase flexibility, muscle strength, and endurance.
ترجمه فارسی:
ورزش می‌تواند درد و خشکی مفاصل را کاهش داده و انعطاف‌پذیری، قدرت عضلانی و استقامت را افزایش دهد.
۳. درمان آرتریت انگشتان دست در طب سنتی ممکن است؟
در طب سنتی روش‌هایی مانند ماساژ با روغن‌های گیاهی، استفاده از کمپرس گرم و مصرف برخی دمنوش‌ها برای تسکین درد پیشنهاد می‌شوند. با این حال، شواهد علمی کافی برای اثبات اینکه این روش‌ها غضروف تخریب‌شده را ترمیم می‌کنند یا جلوی پیشرفت آرتروز را می‌گیرند وجود ندارد.
ماساژ شدید یا استفاده از مواد داغ و محرک روی مفصل ملتهب نیز ممکن است شرایط را بدتر کند. اگر به درمان‌های مکمل علاقه دارید، بهتر است پیش از مصرف خوراکی گیاهان دارویی یا استفاده از روغن‌ها با پزشک مشورت کنید. این روش‌ها نباید جایگزین درمان‌های اثبات‌شده و تمرین‌های توان‌بخشی شوند.
| علت آرتروز انگشت دست | روش درمان یا کنترل |
|---|---|
| افزایش سن و فرسایش غضروف | اصلاح فعالیت‌ها، ورزش‌های مخصوص دست و استفاده از آتل |
| آسیب‌های قبلی مفصل | درمان به‌موقع آسیب‌های دست |
| فعالیت‌های تکراری و پرفشار | ایجاد وقفه بین فعالیت‌ها و خودداری از وارد کردن فشار بیش از حد به انگشتان |
| درد و خشکی مفاصل | استفاده از کمپرس گرم و انجام حرکات ملایم انگشتان |
| درد شدید و مداوم و اختلال عملکرد دست | تزریق کورتیکواستروئید در موارد خاص یا جراحی |
۴. جراحی آرتروز انگشت دست در چه شرایطی لازم است؟
جراحی معمولا زمانی مطرح میشود که درد شدید و مداوم باشد، تغییر شکل مفصل عملکرد دست را مختل کند و درمان‌های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند. نوع جراحی به مفصل درگیر بستگی دارد و می‌تواند شامل برداشتن زائده‌های استخوانی، خشک کردن مفصل با اتصال استخوان‌ها به یکدیگر (فیوژن) یا تعویض مفصل باشد.
در آرتروز قاعده شست نیز روش‌هایی برای کاهش فشار و درد مفصل وجود دارد. جراحی ممکن است درد را کاهش دهد، اما همیشه حرکت طبیعی مفصل را بازنمی‌گرداند. تصمیم‌گیری درباره آن باید پس از بررسی تصاویر رادیولوژی، میزان محدودیت و انتظارات بیمار توسط جراح دست انجام شود.
چگونه از پیشرفت آرتروز انگشت دست جلوگیری کنیم؟
نمی‌توان همیشه از پیشرفت آرتروز جلوگیری کرد، اما با مراقبت درست می‌توان فشار واردشده به مفاصل را کاهش داد و عملکرد دست را برای مدت بیشتری حفظ کرد. بهتر است هنگام انجام کارهای روزمره از هر دو دست استفاده کنید و به‌جای گرفتن محکم اشیا، ابزارهایی با دسته‌های ضخیم‌تر انتخاب کنید. انجام منظم تمرین‌های دامنه حرکتی و تقویتی زیر نظر متخصص، حفظ وزن مناسب و درمان به‌موقع آسیب‌های دست نیز اهمیت دارد.
با مشاهده درد، خشکی یا برجستگی‌های جدید، برای بررسی زودهنگام به پزشک مراجعه کنید. برای انتخاب راهکارهای مناسب کنترل آرتروز انگشت دست و کاهش احتمال پیشرفت علائم، می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو با متخصص روماتولوژی مشورت کنید.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
آرتروز انگشت دست بیماری مزمنی است که می‌تواند با درد، خشکی، تورم و تغییر شکل مفاصل همراه باشد. اگرچه غضروف آسیب‌دیده معمولا به حالت اولیه بازنمی‌گردد، اما تشخیص به‌موقع توسط بهترین دکتر ارتوپد ایران و استفاده از روش‌های مناسب می‌تواند علائم را کنترل کند و مانع افت عملکرد دست شود. ورزش اصولی، اصلاح فعالیت‌های روزمره، داروهای مناسب و در موارد پیشرفته جراحی، از گزینه‌های درمانی هستند. در صورت مشاهده برجستگی استخوانی، انحراف انگشت یا درد مداوم، بهتر است به‌جای خوددرمانی، علت مشکل را با کمک دکتر ارتوپد تهران یا شهرهای دیگر بررسی کنید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول درباره آرتروز انگشت دست
ورزش‌های ملایم دست، کمپرس گرم برای کاهش خشکی و کمپرس سرد برای تسکین تورم می‌توانند مفید باشند. استفاده از آتل مناسب، اصلاح نحوه گرفتن اشیا و داروهای ضدالتهاب موضعی نیز به کنترل علائم کمک می‌کنند. انتخاب دارو و روش درمان باید متناسب با شرایط فرد و با نظر پزشک باشد.
آرتروز معمولا به دلیل فرسایش تدریجی غضروف ایجاد میشود و درد آن با فعالیت بیشتر میشود. آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به مفاصل حمله می‌کند و معمولا با التهاب، تورم و خشکی طولانی صبحگاهی همراه است. این دو بیماری از نظر مفاصل درگیر و روش درمان نیز تفاوت دارند و تشخیص آن‌ها به معاینه و گاهی آزمایش خون نیاز دارد.
احتمال ابتلا به آرتروز انگشتان با افزایش سن بیشتر میشود و این بیماری به‌خصوص پس از ۵۰ سالگی شایع‌تر است. زنان، به‌ویژه پس از یائسگی، بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. البته سابقه خانوادگی و آسیب قبلی مفصل می‌توانند باعث بروز آرتروز در سنین پایین‌تر نیز شوند.
تشخیص معمولا با بررسی سابقه علائم و معاینه مفاصل انجام میشود. عکس رادیولوژی می‌تواند کاهش فاصله مفصلی، زائده‌های استخوانی و تغییر شکل مفصل را نشان دهد. آزمایش خون معمولا برای تشخیص مستقیم آرتروز نیست، اما ممکن است برای رد بیماری‌هایی مانند آرتریت روماتوئید یا نقرس درخواست شود. MRI نیز در شرایط خاص کاربرد دارد.
برای بررسی کج شدن انگشتان بهتر است به متخصص ارتوپدی، ترجیحا جراح دست، یا متخصص روماتولوژی مراجعه کنید. اگر تغییر شکل همراه با تورم چند مفصل، خشکی طولانی صبحگاهی یا علائم التهابی باشد، مراجعه به روماتولوژیست اهمیت بیشتری دارد. پزشک با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری، علت انحراف انگشت را مشخص می‌کند.
۰ دیدگاه ثبت شده برای: آرتروز انگشت دست؛ دلایل بروز و روش کنترل آن