آیا می‌دانید آمفتامین چیست و چرا نام آن هم در درمان برخی اختلالات پزشکی و هم در بحث مواد محرک و اعتیاد مطرح میشود؟ آیا این ماده فقط کاربرد پزشکی دارد یا میتواند باعث وابستگی و آسیب‌های جدی شود؟ آمفتامین چه تاثیری بر مغز می‌گذارد و مصرف آن چه عوارضی برای سلامت جسم و روان دارد؟ اگرچه برخی داروهای حاوی آمفتامین برای درمان اختلالاتی مانند بیش‌فعالی و نقص توجه (ADHD) و نارکولپسی، تحت نظارت پزشک تجویز می‌شوند، اما مصرف خودسرانه یا غیرپزشکی این ماده ممکن است به بیخوابی، افزایش ضربان قلب، اضطراب، وابستگی و مشکلات جدی جسمی و روانی منجر شود. در ادامه این مقاله از دکترتو با انواع آمفتامین، کاربردها و عوارض آن آشنا می‌شوید. برای پیدا کردن پزشکان متخصص شهر خود مثل دکتر عمومی تهران، دکتر ترک اعتیاد تهران، دکتر روانشناس تهران یا دکتر روانپزشک تهران می‌توانید از دکترتو استفاده کنید.
آمفتامین چیست؟
آمفتامین (Amphetamine) یک ماده محرک سیستم عصبی مرکزی است که فعالیت مغز را افزایش می‌دهد و میتواند باعث افزایش هوشیاری، تمرکز، انرژی و کاهش اشتها شود. این ماده در برخی داروهای تجویزی برای درمان اختلال نقص توجه اختلال adhd یا بیش‌فعالی و حملات خواب ناگهانی کاربرد دارد. بااین‌حال، مصرف خودسرانه آمفتامین ممکن است باعث وابستگی، افزایش ضربان قلب، اضطراب و حتی مسمومیت شدید شود.
آمفتامین‌های غیرقانونی مانند اسپید و آیس به صورت غیرمجاز تولید و عرضه می‌شوند که میتواند به آسیب‌های مغزی، قلبی-عروقی، سوءتغذیه و مشکلات روانی مانند اضطراب و پارانویید منجر شود. مصرف غیرپزشکی آمفتامین در میان دانش‌آموزان و دانشجویان رو به افزایش است و علائمی چون بیخوابی، افزایش تمرکز، کاهش خستگی و کاهش اشتها ایجاد می‌کند. مشتقات آمفتامین مانند دگزامفتامین و مت‌آمفتامین (شیشه) اثر متفاوتی دارند اما همگی اثرات محرکی مشابهی دارند. آمفتامین جزء کلاس دارویی فنتیلامین است. این دارو با اسم‌های زیر نیز شناخته میشود:
- سولفات آمفتامین
- سنترامینا
- دزوکسینورفدرین
- فنامین
- ال-آمفتامین
- لوو آمفتامین
- میدریال
- فنامین
- فنوپرومین
| مشخصات دارو | توضیحات |
|---|---|
| آمفتامین چیست؟ | آمفتامین نوعی ماده محرک سیستم عصبی مرکزی است که با افزایش فعالیت برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی، هوشیاری و انرژی را افزایش می‌دهد و میتواند اشتها و نیاز به خواب را کاهش دهد. |
| نام دارو | آمفتامین (Amphetamine) |
| دسته دارویی | محرک سیستم عصبی مرکزی |
| فرمول شیمیایی آمفتامین | C₉H₁₃N |
| جرم مولی | حدود ۱۳۵٫۲۱ گرم بر مول |
| مکانیسم اثر | افزایش فعالیت دوپامین و نورآدرنالین در مغز |
| کاربرد اصلی | درمان ADHD و نارکولپسی |
| کاربرد محدود | درمان کوتاه‌مدت برخی موارد چاقی با فرآورده‌های مشخص |
| اشکال دارویی | قرص، کپسول، قرص حل‌شونده در دهان و سوسپانسیون خوراکی |
| نحوه مصرف دارویی | خوراکی؛ بعضی مشتقات نیز فرآورده پوستی دارند |
| عوارض شایع | بیخوابی، کاهش اشتها، خشکی دهان، اضطراب و افزایش ضربان قلب |
| عوارض جدی | اختلال ریتم قلب، تشنج، روان‌پریشی و مشکلات قلبی‌عروقی |
| خطر وابستگی | بالا، به‌ویژه در مصرف غیرپزشکی |
| وضعیت عرضه | داروی تحت کنترل و نیازمند نسخه در بسیاری از کشورها |
اشکال دارویی امفتامین چیست؟
آمفتامین‌ها به‌صورت پودر، کریستال، محلول خوراکی، کپسول و قرص آمفتامین در دسترس هستند و در بازار غیرقانونی با نام‌هایی مثل Speed شناخته می‌شوند. آمفتامین‌های غیرقانونی معمولا به‌صورت پودر سفید یا مایل به قهوه‌ای با بوی تند و طعم تلخ عرضه می‌شوند. این پودرها ممکن است با مواد دیگری مانند کافئین یا شکر ترکیب شده باشند.
قرص آمفتامین و کپسول‌های آن نیز در رنگ‌ها و اندازه‌های مختلف وجود دارند و ممکن است حاوی ناخالصی‌هایی باشند که اثرات مصرف را تغییر دهند. مصرف این مواد میتواند به‌صورت خوراکی، استنشاقی یا تزریقی باشد و بسته به روش مصرف، سرعت و شدت اثرات آن‌ها متفاوت است. بعضی فرآورده‌ها برای بهبود علائم در چند ساعت طراحی شده‌اند و بعضی دیگر، اثر طولانی‌تری در طول روز دارند. انتخاب شکل دارویی به سن بیمار، علت تجویز و پاسخ او به درمان بستگی دارد. تمام فرآورده‌های آمفتامین را نمی‌توان با مقدار میلی‌گرم یکسان جایگزین یکدیگر کرد.
۱. قرص آمفتامین چیست؟
قرص آمفتامین یک داروی محرک خوراکی است که در برخی بیماران مبتلا به ADHD یا نارکولپسی استفاده میشود. این قرص با تأثیر بر پیام‌رسان‌های عصبی مغز به افزایش تمرکز، کنترل تکانشگری و حفظ بیداری کمک می‌کند. قرص‌های آمفتامین از نظر ماده موثره، ترکیب نمک‌های دارویی و مدت اثر متفاوت هستند. برخی از آن‌ها تنها حاوی آمفتامین هستند و بعضی دیگر ترکیبی از آمفتامین و دکستروآمفتامین دارند. مصرف این قرصها برای بیدار ماندن طولانی، مطالعه یا افزایش عملکرد ورزشی بدون تجویز پزشک خطرناک است. انواع قرص آمفتامین عبارت‌اند از:
- قرص آمفتامین سولفات: حاوی نمک سولفات آمفتامین و دارای اثر محرک
- قرص دکستروآمفتامین: حاوی یکی از شکل‌های فعال آمفتامین
- قرص آمفتامین حل‌شونده در دهان: مناسب برای افرادی که با بلع قرص معمولی مشکل دارند
- قرص آمفتامین طولانی‌اثر: طراحی‌شده برای آزادسازی تدریجی دارو
۲. شربت آمفتامین چیست؟
برخی فرآورده‌های مایع درواقع سوسپانسیون هستند؛ یعنی ذرات ماده دارویی در مایع پراکنده شده‌اند. این فرآورده‌ها می‌توانند برای کودکانی که بلع قرص برایشان دشوار است یا بیمارانی که به شکل مایع دارو نیاز دارند، مناسب باشند. یکی از نمونه‌های این گروه، سوسپانسیون طولانی‌اثر آمفتامین است که برای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی کاربرد دارد. محلول خوراکی دکستروآمفتامین نیز از دیگر فرآورده‌های مایع مرتبط با این خانواده دارویی است.
شربت یا سوسپانسیون آمفتامین داروی تقویتی یا افزایش‌دهنده عمومی انرژی نیست. مقدار مصرف آن باید دقیق اندازه‌گیری شود و استفاده از قاشق‌های معمولی آشپزخانه برای اندازه‌گیری دارو مناسب نیست. همچنین، همه فرآورده‌های مایع آمفتامین غلظت یا مدت اثر یکسانی ندارند.
انواع آمفتامین ها کدامند؟
همه ترکیبات آمفتامین‌ها اثر و خطر یکسانی ندارند. بعضی از آن‌ها به‌صورت داروی تجویزی استفاده می‌شوند و بعضی دیگر به دلیل احتمال سوءمصرف و وابستگی، تحت کنترل شدید قرار دارند. تفاوت در ساختار شیمیایی میتواند بر نحوه ورود ماده به مغز، مدت اثر و شدت تحریک سیستم عصبی اثر بگذارد. به همین دلیل، شناخت انواع آمفتامین برای درک کاربردهای درمانی و خطرات آن ضروری است. مهم‌ترین انواع آمفتامین و ترکیبات مرتبط با آن عبارت‌اند از:
- آمفتامین: ترکیب اصلی این خانواده با خاصیت محرک سیستم عصبی
- دکستروآمفتامین: شکل فعال آمفتامین که در برخی داروهای ADHD و نارکولپسی استفاده میشود
- لووآمفتامین: شکل دیگر مولکول آمفتامین که در بعضی فرآورده‌های ترکیبی وجود دارد
- آمفتامین سولفات: شکل نمکی آمفتامین در بعضی داروهای تجویزی
- متامفتامین: مشتق شیمیایی آمفتامین با قابلیت اثرگذاری شدید بر سیستم عصبی
- لیسدگزامفتامین: پیش‌دارویی که پس از ورود به بدن به دکستروآمفتامین تبدیل میشود
- نمک‌های ترکیبی آمفتامین: ترکیبی از شکل‌های مختلف آمفتامین در برخی داروهای تجویزی
۱. متا امفتامین
متامفتامین (Methamphetamine) یا مت‌آمفتامین، یک ماده محرک قوی است که از نظر ساختار شیمیایی به آمفتامین شباهت دارد. این ماده میتواند وارد مغز شود و فعالیت دوپامین را به‌شدت افزایش دهد. متامفتامین به‌ویژه هنگام مصرف غیرپزشکی، خطر بالایی برای وابستگی، روان‌پریشی و آسیب‌های قلبی‌عروقی دارد. برای کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید از طریق سایت دکترتو با بهترین دکتر روانپزشک ایران، بهترین دکتر روانشناس ایران یا بهترین دکتر داخلی ایران در ارتباط باشید.
۲. دکس آمفتامین
دکستروآمفتامین (Dextroamphetamine) یکی از ۲ شکل فضایی مولکول آمفتامین است. این ماده معمولا اثر محرک مرکزی برجسته‌تری نسبت به لووآمفتامین دارد و در بعضی داروهای مورد استفاده برای درمان ADHD و نارکولپسی وجود دارد. دکستروآمفتامین با تغییر فعالیت دوپامین و نورآدرنالین در مغز به کنترل برخی علائم این اختلالات کمک می‌کند.
این دارو ممکن است باعث کاهش اشتها، بیخوابی، خشکی دهان، افزایش فشار خون و تپش قلب شود. مصرف طولانی‌مدت نیازمند بررسی وضعیت قلب، وزن، فشار خون و پاسخ بیمار به درمان است. دکستروآمفتامین نیز مانند سایر محرک‌های تجویزی، احتمال سوءمصرف و وابستگی دارد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
Dextroamphetamine is a subtype of amphetamine. Amphetamine is a 50-50 mix of dextroamphetamine and levoamphetamine. These two are the same molecule, but they’re mirror images of each other. It’s similar to how your hands have the same structure but are mirror images of each other.
ترجمه فارسی:
دکستروآمفتامین زیرمجموعه‌ای از آمفتامین است. آمفتامین ترکیبی ۵۰-۵۰ از دکستروآمفتامین و لووآمفتامین است. این دو مولکول یکسانی هستند، اما تصویر آینه‌ای یکدیگرند. شبیه به این است که دستان شما ساختار یکسانی دارند اما تصویر آینه‌ای یکدیگرند.
۳. آمفتامین سولفات
آمفتامین سولفات (Amphetamine Sulfate) شکل نمکی آمفتامین است که در بعضی داروهای خوراکی استفاده میشود. تبدیل آمفتامین به نمک سولفات به تولید فرآورده دارویی با ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی مناسب کمک می‌کند. ماده موثره پس از مصرف، اثر محرک خود را بر سیستم عصبی مرکزی اعمال می‌کند. در برخی کشورها برای درمان ADHD و نارکولپسی آمفتامین سولفات تجویز میشود. بعضی فرآورده‌های آن نیز کاربرد محدود و کوتاه‌مدتی در درمان چاقی دارند.
مصرف خودسرانه آمفتامین سولفات ممکن است باعث افزایش ضربان قلب، بیخوابی، اضطراب و وابستگی شود. همچنین، مقدار میلی‌گرم نمک دارویی الزاماً با همان مقدار آمفتامین آزاد برابر نیست؛ بنابراین، جایگزینی فرآورده‌ها باید با بررسی تخصصی انجام شود.
۴. لیست داروهای آمفتامین
داروهای آمفتامین با نام‌های تجاری مختلفی عرضه می‌شوند و ترکیب آن‌ها همیشه یکسان نیست. برخی فرآورده‌ها حاوی آمفتامین هستند و برخی دیگر دکستروآمفتامین، لیسدگزامفتامین یا ترکیبی از نمک‌های آمفتامین دارند. کاربرد اصلی بسیاری از این داروها درمان ADHD است و بعضی از آن‌ها برای نارکولپسی نیز تجویز می‌شوند. لیست داروهای آمفتامین موجود که کاربرد پزشکی دارند عبارت‌اند از:
- دکستروآمفتامین
- قرص متامفتامین
- آدرال
۵. آمفتامین گیاهی چیست؟
آمفتامین گیاهی به ماده‌ای طبیعی گفته میشود که خواص محرک مشابه آمفتامین‌های صنعتی داشته باشد و بیشترین نمونه شناخته‌شده آن، کاتینون موجود در گیاه خات (Catha edulis Forsk) است. خات یا قات گیاهی است که در شرق آفریقا، شاخ آفریقا و جنوب غربی شبه‌جزیره عربستان رشد می‌کند و برگ‌ها و شاخه‌های جوان آن توسط میلیون‌ها نفر برای اثرات محرک روانی جویده میشود.
تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف خات میتواند منجر به روان‌پریشی‌های قابل برگشت شبیه به آمفتامین شود و همچنین پتانسیل ایجاد وابستگی روانی را دارد. هنوز شواهد کافی برای قضاوت دقیق درباره تاثیرات بلند مدت آن وجود ندارد، اما مواردی مانند اختلالات روانی، استرس پس از سانحه و پارانویید در ارتباط با مصرف خات مشاهده شده است.
۶. آمفتامین در قهوه
قهوه به‌طور طبیعی حاوی آمفتامین نیست بلکه حاوی کافئین است که یک محرک طبیعی است و اثرات مشابهی مانند افزایش هوشیاری و انرژی را ایجاد می‌کند. کافئین با مسدود کردن گیرنده‌های آدنوزین در مغز عمل می‌کند و باعث افزایش تولید دوپامین میشود. این مکانیزم مشابه اثرات آمفتامین‌ها است، اما شدت و مدت‌زمان آن کمتر است.
مطالعات نشان داده‌اند که مصرف همزمان کافئین و آمفتامین‌ها میتواند اثرات تحریک‌کننده را تقویت کند و خطر عوارض جانبی مانند افزایش فشار خون، ضربان قلب بالا، اضطراب و بیخوابی را افزایش دهد. بنابراین، اگر داروهایی مانند آدرال (که حاوی آمفتامین است) مصرف می‌کنید، توصیه میشود از مصرف همزمان قهوه یا سایر محصولات کافئین‌دار خودداری کنید.
تفاوت آمفتامین و متامفتامین چیست؟
آمفتامین و متامفتامین ساختار شیمیایی مشابهی دارند، اما تفاوت‌های مهمی بین آن‌ها وجود دارد. متامفتامین تنها برای درمان اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) تایید شده است، در حالی که آمفتامین برای درمان ADHD، نارکولپسی و چاقی مورد تایید است.
متامفتامین به طور قابل توجهی قوی‌تر از آمفتامین بوده و اثرات آن نیز سریع‌تر ظاهر میشود. همچنین متامفتامین در بازار با نام شیشه یا کریستال به فروش می‌رسد. این ماده هیچ گونه مصرف پزشکی ندارد و بسیار اعتیادآور است، اما برخی آمفتامین‌ها مانند ریتالین مصرف پزشکی دارند و برای درمان ADHD استفاده می‌شوند.
| ویژگی | آمفتامین | متامفتامین |
|---|---|---|
| فرمول شیمیایی | C₉H₁₃N | C₁₀H₁₅N |
| ساختار | ترکیب اصلی خانواده آمفتامین | مشتق متیله آمفتامین |
| اثر بر مغز | افزایش فعالیت دوپامین و نورآدرنالین | افزایش فعالیت این پیام‌رسان‌ها با قابلیت اثرگذاری شدید |
| کاربرد پزشکی | درمان ADHD و نارکولپسی در فرآورده‌های مشخص | کاربرد پزشکی بسیار محدود |
| نام رایج غیرقانونی | اسپید و بعضی محرک‌های خیابانی | شیشه و کریستال |
| خطر وابستگی | بالا در مصرف غیرپزشکی | بسیار بالا، به‌ویژه در مصرف غیرپزشکی |
| عوارض احتمالی | بیخوابی، اضطراب، تپش قلب و روان‌پریشی | بیخوابی شدید، روان‌پریشی، مشکلات قلبی و آسیب‌های مرتبط با مصرف مکرر |
آزمایش آمفتامین در تست اعتیاد چیست؟
آمفتامین در آزمایش اعتیاد برای شناسایی آمفتامین، متامفتامین یا برخی ترکیبات مرتبط در نمونه‌های زیستی انجام میشود. این آزمایش ممکن است برای بررسی مصرف مواد، ارزیابی مسمومیت یا پایش درمان درخواست شود. رایج‌ترین روش تشخیص، آزمایش ادرار است؛ اما در شرایط مشخص از آزمایش خون، بزاق و مو نیز استفاده میشود. روش‌های تشخیص آمفتامین در بدن عبارت است از:
- آزمایش مو (آزمایش فولیکول‌های مو که میتواند تا مصرف آمفتامین را تا ۹۰ روز قبل هم مشخص کند)
- آزمایش بزاق دهان
- آزمایش خون
- آزمایش با تزریق داروها (تزریق ماده نالین در سه مرحله و بررسی علائم طی ۳۰ دقیقه پس از هربار تزریق)
- آزمایش ادرار.
هرکدام از این روش‌ها بازه زمانی متفاوتی را برای شناسایی ماده پوشش می‌دهند. برای مثال، آزمایش خون بیشتر به تشخیص مصرف اخیر کمک می‌کند و آزمایش مو ممکن است سابقه مصرف را در دوره طولانی‌تری نشان دهد. بهترین و دقیق‌ترین تست اعتیاد آمفتامین تاکنون، تست خون اعتیاد است.
آمفتامین چند روز در خون میماند؟
بسیاری از افراد این سوال را دارند که آمفتامین چقدر در خون میماند؟ در بسیاری از شرایط، امکان شناسایی مصرف اخیر در آزمایش خون حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت و گاهی تا ۴۸ ساعت وجود دارد. این بازه قطعی نیست و به حساسیت آزمایش، نوع آمفتامین، مقدار مصرف و ویژگی‌های بدن فرد بستگی دارد.
نیمه‌عمر آمفتامین، یعنی مدت زمانی که غلظت دارو در بدن تقریبا به نصف می‌رسد، در بسیاری از بزرگسالان حدود ۱۰ تا ۱۳ ساعت است؛ اما این مقدار نیز ثابت نیست. عواملی مانند عملکرد کلیه، سن، مصرف مکرر، نوع فرآورده و ویژگی‌های شیمیایی ادرار می‌توانند بر دفع دارو تاثیر بگذارند. همچنین، مدت باقی ماندن دارو در بدن با مدت احساس اثر آن یکسان نیست. بنابراین، نمی‌توان براساس زمان سپری‌شده از مصرف، نتیجه آزمایش خون را با اطمینان پیش‌بینی کرد.
آمفتامین در آزمایش ادرار مشخص میشود؟
آمفتامین در آزمایش ادرار قابل‌شناسایی است و این روش یکی از رایج‌ترین آزمایش‌ها برای بررسی مصرف آمفتامین‌ها است. در بسیاری از موارد، آمفتامین حدود ۱ تا ۳ روز پس از مصرف در ادرار شناسایی میشود. در بعضی آزمایش‌ها این بازه حدود ۲ تا ۴ روز است و با مصرف سنگین یا مکرر ممکن است طولانی‌تر شود.
برای بررسی دقیق‌تر نتیجه مثبت، ممکن است آزمایش تاییدی درخواست شود. این مرحله به شناسایی اختصاصی‌تر ماده و کاهش احتمال اشتباه کمک می‌کند. مصرف آب زیاد، تغییر عمدی اسیدیته ادرار یا استفاده از محصولات موسوم به پاک‌کننده بدن روش قابل‌اعتمادی برای تغییر نتیجه آزمایش نیست. بعضی از این اقدامات نیز ممکن است خطرناک باشند.
آزمایش ادرار آمفتامین برای چیست؟
آزمایش ادرار آمفتامین برای شناسایی آمفتامین در ادرار انجام میشود و معمولا میتواند مصرف این ماده را تا ۱ تا ۳ روز پس از استفاده نشان دهد. آمفتامین‌ها شامل موادی مانند مت امفتامین و MDMA هستند که مصرف غیرقانونی آن‌ها میتواند باعث افزایش تحریک‌پذیری، توهم، خشونت و مشکلات جدی سلامت مثل سکته و بیماری قلبی شود.
آزمایش امفتامین در ادرار ممکن است برای افرادی که داروی تجویزی مصرف می‌کنند تا دکتر از مصرف دوز تجویزی آن‌ها باخبر شود، یا کسانی که به اورژانس مراجعه کرده‌اند و علائم اوردوز دارند، انجام شود. همچنین برای استخدام یا کنترل افراد تحت درمان اعتیاد هم استفاده میشود.
آزمایش ادرار آمفتامین نسبت به آزمایش خون ارزان‌تر است اما احتمال تقلب در آن وجود دارد، زیرا برخی افراد ممکن است مواد خاصی به نمونه اضافه کنند تا نتیجه را تغییر دهند. همچنین همه انواع آمفتامین‌ها توسط این آزمایش قابل تشخیص نیستند و برخی داروها می‌توانند روی نتیجه اثر بگذارند. برای جلوگیری از تقلب، در برخی موارد ناظر در حین نمونه‌گیری حضور دارد.
آمفتامین مثبت یعنی چه؟
آمفتامین مثبت در آزمایش اعتیاد یعنی مقدار یک ماده شناسایی‌شده یا واکنش آزمایشگاهی مرتبط با آمفتامین از حد تعیین‌شده آزمایش بیشتر بوده است. این نتیجه ممکن است به دلیل مصرف آمفتامین تجویزی، مصرف غیرپزشکی آمفتامین یا متامفتامین و در بعضی موارد، واکنش متقاطع داروهای دیگر ایجاد شود.
نتیجه مثبت تست غربالگری آمفتامین به‌تنهایی اثبات‌کننده اعتیاد یا مصرف غیرقانونی نیست. بعضی داروهای تجویزی ممکن است نتیجه مثبت واقعی ایجاد کنند و برخی مواد دیگر نیز باعث واکنش مثبت کاذب شوند. در مواردی که نتیجه آزمایش پیامد پزشکی یا قانونی دارد، معمولا از روش‌های تاییدی دقیق‌تر مانند کروماتوگرافی همراه با طیف‌سنجی جرمی استفاده میشود.
عوارض آمفتامین چیست؟
آمفتامین‌ها با افزایش آزادسازی نوراپی‌نفرین و دوپامین باعث افزایش فعالیت این مواد و افزایش فعالیت مغزی و کاهش خواب‌آلودگی میشود. عوارض آمفتامین ممکن است از بیخوابی و کاهش اشتها تا اختلالات جدی قلبی و روانی متفاوت باشند. این عوارض به مقدار مصرف، نوع دارو، مدت استفاده و وضعیت جسمانی فرد بستگی دارند. عوارض مصرف آمفتامین را می‌توان به عوارض شایع، روانی و عوارض جدی تقسیم کرد. شایع‌ترین عوارض مصرف آمفتامین عبارت است از:
- کاهش اشتها و کاهش وزن
- بیخوابی یا دشواری در به خواب رفتن
- خشکی دهان و تعریق بیشتر
- سردرد، سرگیجه، حالت تهوع و درد شکم
- پرخاشگری و تحریک‌پذیری
- افزایش ضربان قلب و افزایش فشار خون
- لرزش دست‌ها
- تغییرات شدید خلق‌وخو، اضطراب و بی‌قراری
- توهم دیداری یا شنیداری، بدبینی شدید یا پارانویا
- افزایش شدید دمای بدن
- سکته مغزی
- آسیب کلیوی، به‌ویژه در مسمومیت شدید
- تجزیه بافت عضلانی یا رابدومیولیز
- مسمومیت شدید و مرگ
افرادی که داروهایی مثل آمفتامین و متامفتامین را مصرف می‌کنند بیشتر در معرض بیماری‌های عفونی مثل ایدز، هپاتیت ب و هپاتیت سی قرار دارند. علت آن هم استفاده از سوزن‌های آلوده‌ی مشترک و یا رفتارهای پرخطر مانند رابطه جنسی ناامن است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت adf
High doses and frequent heavy use can also create a drug-induced psychosis. This can include experiencing delusions, hallucinations and out of character behaviour. s.
ترجمه فارسی:
مصرف دوزهای بالا و مکرر آمفتامین میتواند موجب روان‌پریشی ناشی از دارو شود که شامل تجربه هذیان‌ها، توهمات و رفتارهای غیرمعمول می‌باشد.
اعتیاد به آمفتامین
معمولا در صورتی که آمفتامین‌های تجویزی به دوز مناسب و تحت نظر پزشک مصرف شوند، اعتیادآور نیستند. اعتیاد زمانی ایجاد میشود که فرد برای سرخوشی یا افزایش عملکرد، آمفتامین را مصرف کند. اعتیاد به آمفتامین به معنای وابستگی جسمی و روانی است که باعث میشود فرد کنترل مصرف خود را از دست بدهد. همچنین اعتیاد میتواند منجر به افزایش تحمل دارو شود؛ یعنی برای رسیدن به همان احساس سرخوشی باید دوز بیشتری مصرف کرد. نشانه‌های احتمالی اعتیاد به آمفتامین عبارت‌اند از:
- احساس میل شدید و مداوم به مصرف آمفتامین
- مصرف مقدار بیشتر یا طولانی‌تر از آنچه فرد قصد داشته است
- تلاش ناموفق برای کاهش یا قطع مصرف
- صرف زمان زیاد برای تهیه، مصرف یا بهبود از اثرات ماده
- ادامه مصرف باوجود مشکلات جسمی، خانوادگی یا شغلی
- کاهش علاقه به فعالیت‌های روزمره
- نیاز به مقدار بیشتر برای رسیدن به برخی اثرات قبلی
- تجربه خستگی، افت خلق یا خواب‌آلودگی پس از قطع مصرف
درمان اعتیاد به آمفتامین با پذیرش وجود مشکل شروع میشود. وقتی تصمیم گرفتید که مصرف این ماده را ترک کنید، گام بعدی دریافت کمک و حمایت است. گزینه‌های درمان برای اعتیاد به آمفتامین شامل موارد زیر است:
- سم‌زدایی (دتوکسیکاسیون)
- مشاوره فردی
- درمان گروهی
- حمایت همسالان یا صحبت با افرادی که تجربه مشابهی داشته‌اند
علائم مصرف امفتامین کدام است؟
مصرف آمفتامین معمولا با افزایش فعالیت جسمی و ذهنی، کاهش نیاز به خواب و تغییر در رفتار فرد همراه است. برخی افراد پس از مصرف احساس انرژی بیشتر، اعتمادبه‌نفس غیرعادی یا سرخوشی دارند. در مقابل، بعضی دیگر ممکن است دچار اضطراب، تپش قلب و تحریک‌پذیری شوند. مصرف آمفتامین‌ها اثرات زیادی روی عروق مغزی و گوارشی دارد و اگر در دوزهای بالا استفاده شود، باعث تشنج اغما و مرگ می شود. برخی از علائم مصرف آمفتامین‌ها عبارت‌اند از:
- کاهش وزن
- گشادی مردمک
- سراسیمگی یا کندی روانی –حرکتی
- تاکی کاردی
- تعریق و لرز
- بیخوابی
- تحریک پذیری
- اختلال قضاوت
- رفتار جنسی بالقوه خطرناک و تکانشی
- پرخاشگری و افزایش فشارخون
درمان مسمومیت با آمفتامین چیست؟
پادزهر اختصاصی برای مسمومیت با آمفتامین وجود ندارد. به همین دلیل، درمان در بیمارستان با توجه به شدت علائم و عوارض ایجادشده انجام میشود. مسمومیت با آمفتامین ممکن است با بی‌قراری شدید، افزایش ضربان قلب، فشار خون بالا، تب، درد قفسه سینه، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد. این وضعیت در بعضی بیماران تهدیدکننده زندگی است و نباید برای بهبود خودبه‌خودی علائم منتظر ماند. برای درمان مسمویت با آمفتامین در بیمارستان ممکن است اقدامات زیر انجام شود:
- پایش علائم حیاتی: بررسی مداوم ضربان قلب، فشار خون، دمای بدن و میزان اکسیژن
- داروهای آرام‌بخش از گروه بنزودیازپین‌ها: برای کنترل بی‌قراری شدید یا تشنج، با تشخیص پزشک
- مایع‌درمانی وریدی: در صورت نیاز برای اصلاح کم‌آبی و حمایت از عملکرد گردش خون و کلیه‌ها
- خنک‌سازی فعال بدن: برای کنترل افزایش خطرناک دمای بدن
- کنترل عوارض قلبی: بررسی نوار قلب و درمان مشکلات فشار خون یا ریتم قلب برحسب شرایط بیمار
- بررسی آسیب اندام‌ها: انجام آزمایش‌های لازم برای ارزیابی عملکرد کلیه، وضعیت عضلات و اختلالات الکترولیتی
- مراقبت‌های ویژه: در موارد شدید همراه با تشنج مقاوم، اختلال هوشیاری یا نارسایی اندام‌ها
اگر احتمال مسمومیت وجود دارد، باید فورا با اورژانس تماس بگیرید. تا رسیدن کمک، فرد را در محیطی امن و دور از گرمای شدید نگه دارید و او را تنها نگذارید. اگر فرد بیهوش است اما تنفس طبیعی دارد، می‌توان او را در وضعیت بهبودی به پهلو قرار داد. وادار کردن فرد به استفراغ، خوراندن داروهای آرام‌بخش، مصرف خودسرانه داروهای قلبی یا تلاش برای درمان با نوشیدنی‌های مختلف میتواند خطرناک باشد.
آمفتامین با چه داروهایی تداخل دارد؟
آمفتامین‌ها ممکن است با بسیاری از داروهای دیگر تداخل داشته باشند. بهترین راه برای اطلاع از داروهایی که باید از مصرف همزمان آن‌ها با آمفتامین خودداری کنید، مشورت با پزشک یا داروساز است. این داروها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- آنتی‌اسیدها
- داروهای ضد افسردگی مانند: فلوکستین، سرترالین، آمی تریپتیلین
- داروهای مخدر صنعتی مانند: متادون، ترامادول
- مهارکننده‌های MAO مانند: ایزوکربوکسازید، لینزولید، متیلن بلو
- داروهای مسکن مانند: ایبوپروفن و استامینوفن
- داروهای آرام بخش مانند: سیتالوپرام، دیازپام، اگزازپام، کاپتوپریل، آتنولول، آملودیپین، آسبوتولول
- داروهای ضد آلرژی مانند: استازولامید، اکریواستین، آلفنتانیل، آلفازوسین، آلماسیلات
- برخی داروهای بیماری‌های قلبی و زمینه‌ای مانند: آلو گلوتامول، آلپرنولول، هیدروکسید آلومینیوم، آمیودارون، آموکساپین
- داروهای حاوی بتا بلاکرها مانند: آستمیزول، بیزوپرولول، برومو دیفن هیدرامین، بروم فنیرامین مالئات، ریتالین
- انسولین و سایر داروهای کنترل قند خون
- داروهایی که سطح سروتونین را افزایش می‌دهند
- مهارکننده‌های پمپ پروتون
موارد احتیاط مصرف داروی آمفتامین چیست؟
لازم است قبل از شروع مصرف داروهایی که آمفتامین دارند با پزشک خود مشورت کنید و سابقه‌ی پزشکی خود را با او به اشتراک بگذارید. اگر سابقه سوءمصرف مواد، مشکلات سلامت روانی مانند روان‌پریشی، افسردگی، یا مشکلات قلبی دارید، با پزشک خود در میان بگذارید. مواردی که باعث منع مصرف آمفتامین میشود عبارت است از:
- آلرژی به سایر داروها
- بارداری یا شیردهی
- افرادی که قصد بارداری دارند
- مبتلایان به صرع و تشنج
- افراد دچار اختلالات روانی مانند اختلال دو قطبی
- افراد دارای افکار منفی مانند آسیب به خود یا دیگران
- بیماری تیروئیدی
- سابقه سوء مصرف الکل و اعتیاد به سایر مواد مخدر
- افرادی که حداقل ۱۴ روز گذشته از داروهای حاوی MAO (لینزولید، ایزوکربوکسازید) استفاده کرده‌اند.
- افراد دارای بیماری‌های قلبی و مشکلات گردش خون
- افراد مبتلا به بیماری‌های کلیوی (به‌دلیل دفع آمفتامین از طریق کلیه و آسیب شدید به آن).
مصرف آمفتامین در دوران بارداری و شیردهی
مصرف آمفتامین در دوران بارداری فقط با نظر پزشک و با بررسی دقیق مزایا و معایب او برای مادر انجام میشود. آمفتامین میتواند از جفت عبور کند و بر جنین تاثیر بگذارد. خطرات مصرف به نوع دارو، مقدار مصرف، شرایط مادر و همراهی سایر مواد بستگی دارد. مصرف غیرپزشکی آمفتامین‌ها در دوران بارداری ممکن است با افزایش احتمال زایمان زودرس، اختلال رشد جنین و وزن کم هنگام تولد همراه باشد.
در دوران شیردهی، آمفتامین و دکستروآمفتامین می‌توانند وارد شیر مادر شوند. میزان انتقال و خطرات احتمالی به مقدار مصرف و نوع فرآورده بستگی دارد. مصرف غیرپزشکی آمفتامین در دوران شیردهی خطرناک است و باید از آن خودداری شود. برای مصرف تجویزی نیز تصمیم درباره ادامه دارو و شیردهی باید به‌صورت فردی انجام شود.
نتیجه گیری
آمفتامین یک داروی محرک سیستم عصبی مرکزی است که در شرایط پزشکی مشخص، برای درمان اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی و نارکولپسی کاربرد دارد. آمفتامین‌ها از نظر ترکیب شیمیایی، شکل دارویی و مدت اثر متفاوت هستند و نباید بدون بررسی پزشکی جایگزین شوند. برای شناسایی مصرف آمفتامین، آزمایش آمفتامین در ادرار و خون انجام میشود هرچند مثبت شدن تست غربالگری به‌تنهایی اعتیاد را اثبات نمی‌کند. اگر فردی داروی آمفتامین مصرف می‌کند، بررسی تداخل‌های دارویی و پایش عوارض اهمیت دارد. در صورت مصرف غیرقانونی یا بروز نشانه‌های وابستگی، مراجعه به روانپزشک یا متخصص درمان اعتیاد میتواند به شروع درمان مناسب کمک کند. علائم مسمومیت شدید نیز نیازمند رسیدگی فوری اورژانسی هستند.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
سوالات متداول
آمفتامین در بعضی داروهای تجویزی برای درمان ADHD و نارکولپسی وجود دارد. این ماده ممکن است به‌صورت آمفتامین سولفات، دکستروآمفتامین یا نمک‌های ترکیبی آمفتامین در داروها استفاده شود. بعضی مواد محرک غیرقانونی نیز حاوی آمفتامین یا مشتقات آن هستند. مواد غذایی معمولی به‌طور طبیعی حاوی داروی آمفتامین نیستند و وجود یک ماده محرک در غذا به معنای وجود آمفتامین نیست.
شیر خشک استاندارد نوزادان نباید حاوی آمفتامین باشد و این ماده جزو ترکیبات مجاز و معمول شیر خشک نیست. آمفتامین یک داروی محرک تحت کنترل است و افزودن آن به شیر خشک کاربرد تغذیه‌ای یا درمانی تاییدشده‌ای ندارد. اگر نگرانی درباره آلودگی محصول مشخصی وجود داشته باشد، بررسی اصالت محصول و آزمایش تخصصی لازم است. از روی ظاهر، طعم یا بوی شیر خشک نمی‌توان وجود یا نبود آمفتامین را تشخیص داد.
مدت اثر آمفتامین به نوع فرآورده و ویژگی‌های بدن فرد وابسته است. اثر قرص‌های رهش فوری معمولاً حدود ۴ تا ۶ ساعت باقی میماند، درحالی‌که برخی فرآورده‌های طولانی‌اثر ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۳ ساعت یا بیشتر اثر داشته باشند. مدت احساس اثر با زمان باقی ماندن ماده در خون و ادرار متفاوت است. برای اطلاع از مدت اثر دقیق، باید نوع دارو و اطلاعات همان فرآورده بررسی شود.
پوشش بیمه‌ای داروهای حاوی آمفتامین به کشور، نوع بیمه، نام تجاری دارو، تشخیص پزشکی و مقررات پرداخت هزینه بستگی دارد. در بعضی کشورها برخی فرآورده‌های تجویزی این گروه تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرند، اما ممکن است محدودیت‌هایی مانند تایید قبلی یا پرداخت بخشی از هزینه وجود داشته باشد. برای ایران نیز نمی‌توان پوشش همه این داروها را به‌صورت یکسان تایید کرد. وضعیت پوشش باید برای نام دقیق دارو از بیمه‌گر یا داروخانه استعلام شود.
ترک اعتیاد آمفتامین شامل دو دوره است. دوره اول که سخت‌تر بوده ۲ تا ۴ روز با شدیدترین علائم سم‌زدایی همراه است. در این مدت، فرد ممکن است علائمی مانند اضطراب، خستگی، کابوس و گرسنگی شدید را تجربه کند. مرحله دوم درمان آسیب‌های روحی و روانی و یاد دادن اصول خود شناسی برای جلوگیری از بازگشت دوباره به اعتیاد است. این مرحله میتواند تا یک ماه یا بیشتر زمان ببرد.
فروش غیرمجاز آمفتامین و متامفتامین در بسیاری از کشورها جرم است و ممکن است مجازات سنگینی داشته باشد. در ایران نیز نوع ماده، مقدار آن، سابقه محکومیت و شرایط پرونده در تعیین مجازات نقش دارند. نمی‌توان بدون بررسی قانون جاری و جزئیات پرونده، حکم مشخصی مانند حبس، جزای نقدی یا مجازات دیگر را تعیین کرد. برای آگاهی از حکم قانونی دقیق، باید مقررات به‌روز مربوط به مواد روان‌گردان و نظر متخصص حقوق کیفری بررسی شود.
مصرف آمفتامین ممکن است با بیخوابی، افزایش انرژی، کاهش اشتها، پرحرفی، تپش قلب و گشاد شدن مردمک چشم همراه باشد. در بعضی افراد تغییرات رفتاری مانند تحریک‌پذیری، اضطراب یا پرخاشگری نیز دیده میشود. این نشانه‌ها اختصاصی نیستند و ممکن است به علت بیماری‌ها یا داروهای دیگر ایجاد شوند. برای بررسی دقیق‌تر، پزشک از شرح حال، معاینه و در صورت نیاز آزمایش مواد در ادرار یا خون استفاده می‌کند.
بله، آمفتامین میتواند نسبتا سریع اثر کند، اما زمان شروع اثر به شکل دارویی و نحوه مصرف بستگی دارد. اثر برخی قرص‌های خوراکی با رهش فوری معمولا طی حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه ظاهر میشود. فرآورده‌های طولانی‌اثر الگوی جذب متفاوتی دارند و برای اثرگذاری در مدت طولانی‌تری طراحی شده‌اند. شروع سریع اثر به معنای بی‌خطر بودن دارو نیست و مصرف مقدار بیشتر میتواند عوارض جدی ایجاد کند.
بله، آمفتامین در بسیاری از کشورها داروی تحت کنترل است و تهیه قانونی فرآورده‌های تجویزی آن به نسخه معتبر پزشک نیاز دارد. این محدودیت به دلیل احتمال سوءمصرف، وابستگی و بروز عوارض جدی اعمال میشود. عرضه و دسترسی به فرآورده‌های مختلف آمفتامین در همه کشورها یکسان نیست. خرید قرص از فروشندگان غیرمجاز خطر دریافت داروی تقلبی، ترکیب نامشخص یا مقدار غیرقابل‌پیش‌بینی ماده موثره را افزایش می‌دهد.
خیر، فلوکستین حاوی آمفتامین نیست و از گروه داروهای ضدافسردگی مهارکننده بازجذب سروتونین محسوب میشود. این دارو برای درمان برخی اختلالات مانند افسردگی، وسواس و اختلال هراس کاربرد دارد. فلوکستین ممکن است با آمفتامین تداخل داشته باشد و خطر بعضی عوارض، از جمله سندرم سروتونین را افزایش دهد. مصرف همزمان این ۲ دارو باید با بررسی پزشک انجام شود و نباید خودسرانه تغییر کند.
عبارت AMP در تست اعتیاد معمولا مخفف آمفتامین (Amphetamine) است و به بخش مربوط به شناسایی این ماده در نمونه اشاره دارد. اگر نتیجه AMP مثبت باشد، یعنی تست غربالگری واکنشی بالاتر از حد تعیین‌شده ثبت کرده است. این نتیجه ممکن است به مصرف واقعی آمفتامین یا واکنش متقاطع بعضی داروها مربوط باشد.
قرص آمفتامین برای کنترل علائم اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی و در بعضی فرآورده‌ها، درمان نارکولپسی استفاده میشود. این دارو میتواند به بهبود تمرکز، کاهش تکانشگری و کنترل خواب‌آلودگی شدید کمک کند. برخی فرآورده‌های مشخص کاربرد بسیار محدود و کوتاه‌مدتی برای درمان چاقی دارند. مصرف آن برای افزایش انرژی، بیدار ماندن هنگام مطالعه یا لاغری خودسرانه توصیه نمی‌شود؛ زیرا خطر وابستگی و عوارض قلبی و روانی دارد.
