هورمون درمانی یک روش درمانی پزشکی است که با هدف تنظیم، مسدود کردن و کنترل رشد برخی سرطان‌ها یا جایگزینی هورمون‌های بدن انجام می‌شود. هورمون‌ها پیام‌رسان‌های شیمیایی قدرتمندی هستند که توسط غدد درون‌ریز ترشح شده و عملکردهای حیاتی بدن مانند رشد، متابولیسم، خلق‌وخو و تولید مثل را کنترل می‌کنند. وقتی سطح این مواد شیمیایی از تعادل خارج می‌شود یا بدن به دلیل بیماری‌هایی مانند سرطان نیاز به متوقف کردن رشد سلول‌های وابسته به هورمون داشته باشد، هورمون درمانی به کمک بیمار می‌آید. در این مقاله از دکترتو با انواع هورمون درمانی، تفاوت هورمون درمانی و شیمی درمانی، موارد استفاده، روش‌های انجام آن، عوارض احتمالی و شرایطی که مراجعه به پزشک را ضروری می‌کنند، آشنا می‌شوید.
هورمون درمانی چیست؟
هورمون درمانی (Hormone Therapy) مجموعه‌ای از مداخلات درمانی است که با توجه به نوع بیماری و وضعیت هورمونی فرد انتخاب می‌شوند. در این روش، پزشک ممکن است از داروهایی استفاده کند که مقدار هورمون مشخصی را در بدن افزایش می‌دهند، تولید آن را کاهش می‌دهند یا مانع اثرگذاری آن بر بافت‌های هدف می‌شوند. انتخاب این روش درمان به این بستگی دارد که بدن با کمبود یا اختلال عملکرد هورمون مواجه باشد یا رشد یک بیماری وابسته به فعالیت هورمون خاصی باشد. این تفاوت در عملکرد داروها باعث می‌شود که هورمون درمانی برای هر بیمار با هدف متفاوتی انجام شود.
بنابراین، هورمون‌درمانی یک روش واحد با کاربرد و نتیجه یکسان نیست و نوع دارو، مدت درمان و مراقبت‌های موردنیاز آن براساس تشخیص پزشک تعیین می‌شود. این روش با تغییر دادن سطح هورمون‌ها در جریان خون، به بدن کمک می‌کند تا تعادل از دست رفته را بازگرداند و یا جلوی پیشرفت برخی بیماری‌های خاص را بگیرد. اگر مدتی است دچار تغییرات قاعدگی، یائسگی زودرس، گرگرفتگی، تعریق شبانه، کاهش میل جنسی یا خستگی مداوم هستید، بهتر است برای بررسی علائم و درمان مناسب به بهترین دکتر غدد و متابولیسم ایران مراجعه کنید.
تفاوت شیمی درمانی و هورمون درمانی چیست؟
شیمی‌درمانی و هورمون‌درمانی هر دو در درمان بعضی سرطان‌ها کاربرد دارند اما با سازوکارهای متفاوتی عمل می‌کنند. تفاوت شیمی درمانی و هورمون درمانی در نحوه اثرگذاری آن‌ها بر سرطان است. در شیمی درمانی (Chemotherapy) از داروهایی استفاده می‌شود که سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند یا رشد و تقسیم آن‌ها را مختل می‌کنند.
از آنجا که برخی سلول‌های سرطانی به سرعت تقسیم می‌شوند، هدف این داروها قرار می‌گیرند؛ اما متاسفانه سلول‌های سالم بدن مانند سلول‌های ریشه مو، جداره روده و مغز استخوان نیز در این فرایند ممکن است آسیب ببینند. به همین دلیل عوارضی مانند ریزش مو و تهوع شدید در شیمی‌درمانی شایع است. در مقابل، هورمون‌درمانی سرطان یا درمان غددی (Endocrine Therapy) با کاهش تولید هورمون‌های محرک تومور یا مسدود کردن اثر آن‌ها بر سلول‌های سرطانی، رشد سرطان‌های حساس به هورمون را مهار می‌کند.
| معیار مقایسه | هورمون درمانی | شیمی درمانی |
|---|---|---|
| نحوه عملکرد | مسدود کردن گیرنده‌های هورمونی مؤثر بر رشد تومور | از بین بردن تمام سلول‌های در حال تقسیم سریع (سرطانی و سالم) |
| نوع درمان | درمان هدفمند (Targeted Therapy) | درمان سیستمیک و عمومی |
| دامنه کاربرد | تومورها و بیماری‌های وابسته به هورمون | طیف وسیعی از سرطان‌ها بدون وابستگی به هورمون |
| عوارض شایع | گرگرفتگی، تعریق شبانه، تغییر میل جنسی و درد مفاصل | تهوع، خستگی، ریزش مو و کاهش سلول‌های خونی |
| مدت درمان | معمولا طولانی‌مدت، چند ماه تا چند سال | به صورت دوره‌های مشخص و فواصل زمانی معین |
| هدف نهایی | مهار اثر هورمون‌ها یا کاهش تولید آن‌ها برای کنترل سرطان‌های حساس به هورمون | از بین بردن سلول‌های سرطانی یا مهار رشد و تقسیم آن‌ها |
هورمون درمانی بهتر است یا شیمی درمانی؟
هورمون‌درمانی و شیمی‌درمانی دو مسیر با مکانیسم‌های متفاوت هستند و هیچ‌کدام بر دیگری برتری مطلقی ندارند. در برخی بیماران، پزشک برای افزایش اثربخشی درمان از شیمی‌درمانی و هورمون‌درمانی در مراحل مختلف یا در کنار یکدیگر و یا همراه با سایر روش‌های درمان سرطان استفاده می‌کند. در برخی شرایط، شیمی‌درمانی برای کوچک کردن تومور پیش از جراحی یا کاهش احتمال بازگشت سرطان پس از جراحی استفاده می‌شود.
هورمون‌درمانی نیز ممکن است برای کنترل طولانی‌مدت بیماری یا کاهش احتمال عود سرطان تجویز شود. بنابراین در پاسخ به این سوال که هورمون درمانی بهتر است یا شیمی درمانی، باید پاسخ داد که درمانی مناسب‌تر است که با نوع سرطان و هدف درمان هماهنگی داشته باشد و بیشترین فایده را با خطرات قابل‌قبول برای بیمار فراهم کند.
برای مثال، در بعضی سرطان‌های سینه، هورمون استروژن می‌تواند رشد سلول‌های سرطانی را تحریک کند. در برخی سرطان‌های پروستات نیز هورمون تستوسترون و سایر آندروژن‌ها در رشد تومور نقش دارند. در این شرایط، هورمون‌درمانی مسیرهای هورمونی را هدف قرار می‌دهد. البته مهم این است بدانیم همه سرطان‌ها به هورمون وابسته نیستند و هورمون‌درمانی هم برای همه انواع سرطان کاربرد ندارد.
هورمون درمانی چه کاربردهایی دارد؟
اگرچه هورمون درمانی بیش از هر چیز با درمان سرطان شناخته می‌شود، اما در علم پزشکی به عنوان یک ابزار قدرتمند برای تنظیم تعادل حیاتی بدن، مدیریت بیماری‌های غدد درون‌ریز، حل اختلالات سیستم تولیدمثل و حتی کنترل روند رشد در کودکان و نوجوانان استفاده می‌شود. بنابراین این شیوه درمان محدود به جنسیت یا سن مشخصی نیست و پاسخی به نیازهای درمانی خاص در شاخه‌های مختلف پزشکی است.
هورمون تراپی در حوزه سلامت زنان نقشی کلیدی دارد. از تنظیم چرخه‌های قاعدگی و کنترل سندرم تنبلی تخمدان پلی کیستیک (PCOS) گرفته تا کاهش علائم یائسگی و حفظ تراکم استخوان‌ها، این روش می‌تواند تجویز شود. از سوی دیگر، در درمان ناباروری و روش IVF هم از داروهای هورمونی برای تحریک کنترل‌شده تخمدان و رشد فولیکول‌ها استفاده می‌شود. البته این داروها بخشی از پروتکل درمان ناباروری هستند و نباید با هورمون‌درمانی جایگزین برای جبران کمبود هورمون اشتباه گرفته شوند.
Hormone therapy is treatment that adds, blocks, or removes hormones. To slow or stop the growth of certain cancers, synthetic hormones or other drugs may be given to block the body’s natural hormones.
هورمون‌درمانی درمانی است که هورمون‌ها را اضافه، مسدود یا حذف می‌کند. برای کند یا متوقف کردن رشد برخی سرطان‌ها، ممکن است هورمون‌های مصنوعی یا داروهای دیگر برای مسدود کردن هورمون‌های طبیعی بدن تجویز شوند.
به نقل از سایت cancer
۱. هورمون درمانی برای پریود شدن موثر است؟
بی‌نظمی‌های شدید پریود یا قطع آن (آمنوره) معمولا ریشه در عدم تعادل هورمونی دارد. هورمون درمانی برای پریود شدن می‌تواند در برخی افراد به شروع خونریزی قاعدگی یا تنظیم چرخه‌های نامنظم کمک کند. در این شرایط، هدف درمان معمولا تنظیم عملکرد هورمونی یا محافظت از پوشش داخلی رحم است، و هدف آن شبیه به مهار هورمون‌ها برای کنترل سرطان نیست. هورمون درمانی زنانه با تجویز استروژن و پروژسترون به نظم‌بخشی چرخه قاعدگی و ریزش منظم دیواره رحم کمک می‌کند.
در سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)، برخی داروهای هورمونی مانند قرص‌های ترکیبی ضدبارداری می‌توانند به تنظیم چرخه قاعدگی و کاهش علائمی مانند آکنه و پرمویی کمک کنند. انتخاب درمان و هورمون تراپی برای تنبلی تخمدان به علائم فرد و قصد او برای بارداری بستگی دارد. در افرادی که به دلیل اختلال تخمک‌گذاری دچار ناباروری هستند، ممکن است پزشک از داروهای تحریک تخمک‌گذاری مانند لتروزول استفاده کند.
۲. هورمون تراپی در درمان سرطان سينه کاربرد دارد؟
هورمون‌درمانی یکی از روش‌های مهم درمان سرطان سینه است اما فقط برای تومورهایی در سینه کاربرد دارد که به هورمون‌ها حساس هستند. در این سرطان‌ها، هورمون‌هایی مانند استروژن می‌توانند به رشد سلول‌های سرطانی کمک کنند. هدف هورمون درمانی سرطان سینه برای جبران کمبود استروژن نیست؛ بلکه هدف کاهش تولید آن یا مسدودکردن اثر آن بر سلول‌های سرطانی است. اگر سلول‌های تومور سینه گیرنده‌های هورمونی داشته باشند، پزشک ممکن است هورمون‌درمانی را برای مهار رشد سرطان یا کاهش احتمال بازگشت آن تجویز کند.
هورمون‌تراپی در درمان سرطان سینه ممکن است پس از جراحی برای کاهش خطر عود بیماری، پیش از جراحی در شرایط منتخب یا برای کنترل سرطان پیشرفته تجویز شود. داروهایی مانند تاموکسیفن و مهارکننده‌های آروماتاز از گزینه‌های این درمان هستند. در برخی بیماران پیش از یائسگی نیز سرکوب عملکرد تخمدان به برنامه درمانی اضافه می‌شود. با این حال، هورمون‌تراپی جایگزین تمام روش‌های درمان سرطان سینه نیست و لزوما به‌تنهایی انجام نمی‌شود. با توجه به شرایط بیمار، ممکن است جراحی، پرتودرمانی، شیمی‌درمانی یا درمان‌های هدفمند دیگری نیز در برنامه درمانی بیمار قرار بگیرند.
۳. هورمون تراپی یائسگی مفید است؟
یکی از موثرترین درمان‌ها برای از بین بردن عوارض یائسگی، هورمون تراپی یائسگی است. با کاهش عملکرد تخمدان‌ها، سطح استروژن پایین می‌آید و ممکن است علائمی مانند گرگرفتگی، تعریق شبانه، اختلال خواب و خشکی واژن ایجاد شود. درمان جایگزین هورمونی (Hormone Replacement Therapy یا HRT) در هورمون تراپی زنانه، می‌تواند با تامین هورمون‌های موردنیاز به کاهش این علائم کمک کند. در افرادی که از تعریق شبانه مداوم و اختلالات خواب رنج می‌برند، هورمون درمانی یائسگی می‌تواند کیفیت زندگی آن‌ها را به طور چشمگیری افزایش دهد و آرامش را به فعالیت‌های روزمره بازگرداند.
علاوه بر این، از آنجا که افت ناگهانی استروژن سرعت تحلیل استخوان‌ها را بالا می‌برد و خطر پوکی استخوان را به همراه دارد، هورمون تراپی با حفظ تراکم استخوانی از شکستگی‌های خطرناک در سنین بالاتر جلوگیری می‌کند. همچنین این روش بافت‌های واژن و مجاری ادراری را که به دلیل خشکی و تغییرات هورمونی آسیب دیده‌اند، ترمیم کرده و مشکلات این ناحیه از بدن را به خوبی برطرف می‌سازد.
شروع هورمون درمانی یائسگی در سن ۶۰ سالگی یا بالاتر، یا بیش از ۱۰ سال پس از آغاز یائسگی، معمولا با خطرات بیشتری نسبت به شروع درمان در سنین پایین‌تر و نزدیک به زمان یائسگی همراه است. در این شرایط، احتمال بروز مشکلات قلبی و عروقی، سکته و لخته خون باید با دقت بیشتری بررسی شود. بااین‌حال، تصمیم درباره شروع درمان به وضعیت سلامت فرد، سابقه پزشکی، نوع دارو و روش مصرف آن بستگی دارد.
۴. هورمون تراپی برای افزایش قد موثر است؟
هورمون‌درمانی با هورمون رشد می‌تواند در افزایش قد بعضی کودکان و نوجوانان موثر باشد. هورمون تراپی برای افزایش قد تنها در مواردی موثر است که کودک یا نوجوان دچار کمبود اثبات‌شده هورمون رشد باشد یا به بیماری‌های ژنتیکی خاصی مانند سندرم ترنر یا شوکامی مبتلا باشد. افزایش قد کودکان به باز بودن صفحه رشد استخوانی و میزان ترشح هورمون رشد (GH) وابسته است. بنابراین میزان اثر هورمون درمانی به علت کوتاهی قد، وضعیت صفحات رشد استخوان و زمان شروع درمان بستگی دارد.
در شرایطی که اختلالات هورمونی کودک یا نوجوان توسط پزشک ثابت می‌شود، تزریق روزانه یا دوره‌ای هورمون رشد زیر نظر فوق تخصص غدد اطفال می‌تواند سرعت رشد استخوان‌های بلند را افزایش داده و قد فرد را به محدوده نرمال نزدیک کند. استفاده از هورمون رشد بدون تجویز و نظارت پزشکی می‌تواند عوارض غیر قابل جبرانی ایجاد کند.
۵. هورمون تراپی مردان به چه منظور تجویز می‌شود؟
جبران کمبود تستوسترون و گاه مهار اثر هورمون‌های جنسی در درمان بعضی سرطان‌ها، از اهدافی است که هورمون تراپی مردان توسط پزشک معالج تجویز می‌شود. در مردانی که کمبود تستوسترون در آن‌ها با علائم و آزمایش‌ها تایید شده است، پزشک ممکن است درمان جایگزینی تستوسترون را در نظر بگیرد. این درمان می‌تواند به بهبود بعضی علائم مانند کاهش میل جنسی کمک کند؛ اما برای همه افراد مبتلا به خستگی، اختلال نعوظ یا کاهش انرژی مناسب نیست. همچنین تستوسترون درمانی می‌تواند تولید اسپرم را کاهش دهد؛ بنابراین، در مردانی که قصد باروری دارند، باید گزینه‌های درمانی با دقت بیشتری بررسی شوند.
اگرچه هورمون تراپی غالبا با سلامت زنان تداعی می‌شود اما کاربردهای فراوانی نیز در سلامت مردان دارد. مهم‌ترین شاخص این کاربرد، هورمون درمانی سرطان پروستات است. سلول‌های سرطانی پروستات برای رشد خود شدیدا به هورمون‌های آندروژن، به ویژه تستوسترون، نیاز دارند. هورمون درمانی در مردان مبتلا به این سرطان با دارو، سطح تستوسترون بدن را به میزان نزدیک به صفر (سطح اخته) می‌رساند تا رشد تومور متوقف شود. این درمان ممکن است با دارو یا در شرایط خاص با جراحی انجام شود و گاهی در کنار پرتودرمانی یا سایر درمان‌های سرطان پروستات قرار می‌گیرد.
چه کسانی نباید هورمون درمانی انجام دهند؟
محدودیت‌ها و موارد منع مصرف هورمون‌درمانی به نوع دارو و هدف درمان بستگی دارند. برای مثال، سابقه لخته خون یا برخی بیماری‌های کبدی ممکن است بر انتخاب هورمون‌درمانی یائسگی اثر بگذارد. در مردانی که قصد باروری دارند، مصرف تستوسترون جایگزین توصیه نمی‌شود؛ زیرا می‌تواند تولید اسپرم را کاهش دهد. همچنین، سابقه برخی سرطان‌ها، بیماری‌های قلبی و عروقی یا خونریزی غیرطبیعی واژینال باید پیش از شروع درمان بررسی شود. بنابراین، نمی‌توان یک فهرست واحد از موارد منع مصرف را برای تمام انواع هورمون‌درمانی در نظر گرفت.
For people with a condition that may be affected by HRT, consider seeking advice on the choice of HRT from a healthcare professional with specialist knowledge of that condition.
برای افرادی که به بیماری‌ای مبتلا هستند که ممکن است تحت تاثیر هورمون‌درمانی جایگزین (HRT) قرار بگیرد، توصیه می‌شود درباره انتخاب نوع هورمون‌درمانی با متخصص که دانش تخصصی در زمینه آن بیماری دارد، مشورت شود.
به نقل از سایت nice
انواع روش هورمون درمانی چیست؟
انواع هورمون‌درمانی را می‌توان بر اساس هدف درمان و شیوه اثرگذاری دسته‌بندی کرد. برخی روش‌ها برای جایگزینی هورمون‌های کمبود‌یافته استفاده می‌شوند و برخی دیگر تولید یا عملکرد هورمون‌ها را کاهش می‌دهند. انتخاب هر یک از اشکال دارویی بر اساس نیاز بیمار، سرعت جذب مطلوب، راحتی مصرف و نحوه متابولیسم دارو تعیین می‌شود.
پزشک ممکن است برای جبران کمبود هورمون، کنترل علائم یائسگی یا مهار رشد برخی سرطان‌ها، داروهای خوراکی، تزریقی یا موضعی تجویز کند. داروسازی مدرن این توانایی را ایجاد کرده است تا هورمون‌ها از راه‌های گوناگونی وارد بدن شوند تا هم اثربخشی درمانی به حداکثر برسد و هم عوارض ناخواسته کاهش یابد. مهم‌ترین روش‌های هورمون درمانی شامل موارد زیر است:
- هورمون‌درمانی جایگزین: برای جبران کمبود هورمون یا کاهش علائم ناشی از افت آن
- هورمون‌درمانی ضدسرطان: کاهش تولید هورمون‌های محرک تومور یا مسدودکردن اثر آن‌ها
- درمان هورمونی اختلالات قاعدگی: تنظیم چرخه قاعدگی و محافظت از پوشش داخلی رحم در شرایط مشخص
- درمان با هورمون رشد: برای برخی کودکان یا بیماران دارای کمبود هورمون رشد و شرایط پزشکی تاییدشده
- درمان با داروهای تنظیم‌کننده هورمون‌ها: کنترل برخی اختلالات غدد درون‌ریز یا بیماری‌هایی که به فعالیت هورمون خاصی وابسته‌اند.
داروهای هورمون درمانی چیست؟
داروهای هورمون درمانی شامل طیف وسیعی از ترکیبات شیمیایی و زیستی هستند که برای جایگزینی، تنظیم یا مسدود کردن هورمون‌های طبیعی بدن طراحی شده‌اند. تفاوت این داروها با سایر اقلام دارویی این است که به جای درمان مستقیم یک عارضه، به‌عنوان پیام‌رسان‌های مولکولی عمل کرده و دستورات جدیدی به سلول‌های هدف ابلاغ می‌کنند. شناخت داروهای هورمون تراپی مستلزم بررسی نقش آن‌ها در توازن حیاتی بدن است.
برخی داروهای حاوی استروژن خوراکی، به دلیل عبور اولیه از کبد، می‌توانند خطر لخته شدن خون را افزایش دهند. در افراد دارای عوامل خطر ترومبوآمبولی، پزشک ممکن است شکل پوستی استروژن را در نظر بگیرد که معمولا با خطر کمتری از لخته خون همراه است. بااین‌حال، انتخاب مسیر مصرف به نوع دارو و شرایط بیمار بستگی دارد.
| گروه دارویی | شکل دارویی | کاربرد دارو |
|---|---|---|
| استروژن‌ها | قرص، چسب پوستی، ژل، اسپری و فرآورده واژینال | کاهش علائم یائسگی مانند گرگرفتگی و خشکی واژن، جبران کمبود استروژن |
| پروژستروژن‌ها | قرص، کپسول، آمپول و برخی فرآورده‌های واژینال | محافظت از پوشش داخلی رحم هنگام مصرف استروژن سیستمیک، درمان برخی اختلالات قاعدگی |
| قرص‌های ترکیبی هورمونی | قرص خوراکی | تنظیم خونریزی قاعدگی، کنترل برخی علائم سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و پیشگیری از بارداری |
| هورمون‌های تیروئیدی | قرص و در شرایط خاص شکل تزریقی | جایگزینی هورمون تیروئید در کم‌کاری تیروئید |
| آندروژن‌ها | ژل، آمپول، چسب | درمان کمبود تستوسترون تاییدشده در مردان |
| آنالوگ‌ها و آگونیست‌های GnRH | آمپول یا ایمپلنت طولانی‌اثر | کاهش تولید هورمون‌های جنسی موثر در سرطان پروستات، اندومتریوز و فیبروم رحم |
| آنتاگونیست‌های گیرنده استروژن و تعدیل‌کننده‌های آن | قرص و تزریق عضلانی | درمان برخی سرطان‌های پستان با گیرنده هورمونی مثبت |
| مهارکننده‌های آروماتاز | قرص خوراکی | کاهش تولید استروژن و درمان برخی سرطان‌های حساس به هورمون |
| داروهای ضدآندروژن | قرص یا کپسول خوراکی | مهار اثر آندروژن‌ها در درمان برخی سرطان پروستات |
| هورمون رشد | تزریق زیرجلدی | درمان کمبود تاییدشده هورمون رشد |
هورمون تراپی چگونه انجام می‌شود؟
پس از تایید صلاحیت بالینی، پزشک براساس نوع عارضه و نتایج آزمایش هورمونی، بهترین شکل دارویی که شامل سیستمیک، موضعی، ایمپلنت یا فرم‌های تزریقی است را انتخاب می‌کند. دوز و نحوه شروع هورمون‌درمانی به نوع دارو و هدف درمان بستگی دارد. در برخی درمان‌ها، مانند هورمون‌درمانی یائسگی، پزشک از کمترین دوز موثر استفاده می‌کند و در صورت نیاز آن را تغییر می‌دهد. در درمان‌های جایگزینی دیگر، مقدار دارو بر اساس نتایج آزمایش‌ها، وضعیت بیمار و پاسخ بدن تنظیم می‌شود.
وقتی کارخانه‌های هورمونی بدن با افزایش سن، جراحی یا بیماری از تولید هورمون بازمی‌مانند، تعادل بدن به هم می‌خورد. در این وضعیت، داروهای جایگزین وارد می‌شوند تا نقش پیام‌رسان‌های گمشده را بازی کنند. بنابراین اینکه هورمون تراپی چگونه انجام می‌شود را می‌توان چنین شرح داد که مولکول‌های داروهای جایگزین پس از ورود به جریان خون، با چسبیدن به گیرنده‌های سلول‌های هدف، فرمانِ بازسازی و بازگشت به ریتم طبیعی را صادر می‌کنند و بدن دوباره به فعالیت‌های حیاتی خود ادامه می‌دهد.
برای برخی بیماران، درمان کوتاه‌مدت است؛ اما در درمان برخی سرطان‌های حساس به هورمون، ممکن است مصرف دارو چند سال ادامه پیدا کند. البته لازم به ذکر است که بیمار نباید صرفا به دلیل کاهش علائم، مصرف دارو را خودسرانه قطع کند یا مقدار آن را تغییر دهد. در صورت بروز عوارض ناشی از هورمون درمانی یا تغییر در وضعیت جسمی، لازم است درباره ادامه درمان یا تغییر روش آن به دکتر غدد و متابولیسم تهران یا شهر خود مراجعه کنید.
هورمون درمانی چند جلسه است؟
مدت هورمون‌درمانی به نوع بیماری، داروی تجویزشده، پاسخ بدن به درمان و هدف پزشک بستگی دارد. بنابراین، نمی‌توان برای همه بیماران تعداد جلسات مشخصی تعیین کرد. بسیاری از روش‌های هورمون‌درمانی به شکل مصرف روزانه دارو یا تزریق در فواصل زمانی مشخص انجام می‌شوند و لزوما مانند شیمی‌درمانی چرخه‌های درمانی ندارند.
تعداد دفعات مراجعه به پزشک نیز با تعداد دفعات مصرف دارو یکسان نیست. ممکن است دارویی هر روز مصرف شود اما بیمار در فواصل زمانی مشخص برای بررسی عوارض و ارزیابی پاسخ نسبت به درمان مراجعه کند. مدت درمان یا زمان قطع دارو فقط به نظر پزشک معالج بستگی دارد.
عوارض هورمون درمانی چیست؟
عوارض هورمون‌درمانی به نوع هورمون یا داروی مصرفی، دوز، مدت درمان، سن بیمار و وضعیت سلامت او بستگی دارد. از آنجا که هورمون‌ها در تنظیم عملکردهای مختلف بدن، از جمله سوخت‌وساز، تولیدمثل، رشد استخوان‌ها و فعالیت دستگاه عصبی نقش دارند، تغییر سطح آن‌ها می‌تواند بخش‌های مختلف بدن را تحت تاثیر قرار دهد.
بعضی از عوارض خفیف هستند و با گذشت زمان کاهش پیدا می‌کنند، اما برخی دیگر ممکن است به بررسی پزشکی، تغییر مقدار دارو یا جایگزین کردن روش درمان نیاز داشته باشند. شایع‌ترین عوارض هورمون درمانی عبارت‌اند از:
- تهوع، سردرد و سرگیجه
- گرگرفتگی و تعریق شبانه
- تغییرات خلقی و اختلال خواب
- خستگی و کاهش میل جنسی
- تغییر وزن و احتباس مایعات
- لکه‌بینی و خونریزی نامنظم
- افزایش خطر لخته شدن خون
- افزایش خطر برخی بیماری‌های قلبی و عروقی
- کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر پوکی استخوان
آیا ریزش مو از عوارض هورمون تراپی است؟
تغییرات هورمونی ناشی از هورمون‌درمانی می‌تواند بر چرخه رشد فولیکول‌های مو تاثیر بگذارد. در برخی انواع هورمون تراپی که بر سطح استروژن یا تستوسترون تاثیر می‌گذارند، نازک شدن تار موها یا ریزش مو به صورت پراکنده گزارش می‌شود. این عارضه در همه افراد رخ نمی‌دهد و به نوع دارو و تغییرات هورمونی ایجادشده بستگی دارد. برای مثال، استفاده از بعضی فرآورده‌های هورمون درمانی یائسگی ممکن است با تغییرات مو همراه باشند. برخی داروهای مورد استفاده در درمان سرطان نیز می‌توانند بر وضعیت مو تأثیر بگذارند.
در مقابل، تغییرات هورمونی ناشی از یائسگی، اختلالات تیروئید، کمبودهای تغذیه‌ای، استرس و برخی بیماری‌ها نیز می‌توانند باعث ریزش مو شوند. به همین دلیل، اگر ریزش مو پس از شروع هورمون‌تراپی ایجاد شود، نباید بدون بررسی آن را صرفا به دارو نسبت داد. پزشک ممکن است با بررسی زمان شروع ریزش مو، نوع داروی مصرفی و وضعیت پوست سر، علت احتمالی را مشخص کند و در صورت نیاز آزمایش‌های تکمیلی درخواست دهد. گاهی تغییر دوز یا جایگزینی دارو می‌تواند به کاهش عارضه کمک کند؛ اما قطع یا تغییر خودسرانه هورمون‌درمانی توصیه نمی‌شود.
نتیجه گیری
هورمون درمانی یکی از دستاوردهای ارزشمند پزشکی نوین است که با تنظیم، جایگزینی و یا مسدود کردن هورمون‌ها نقشی مهمی در درمان اختلالات غدد، مشکلات قاعدگی، عوارض ناشی از یائسگی و کنترل و بهبود سرطان‌های وابسته به هورمون ایفا می‌کند. در هورمون‌درمانی جایگزین، هدف جبران کمبود هورمون یا کاهش علائم ناشی از افت آن است. در درمان برخی سرطان‌های پستان و پروستات، تولید یا اثر هورمون‌های محرک تومور مهار می‌شود.
تجربه یک فرد از هورمون درمانی لزوما با تجربه فرد دیگر یکسان نیست و حتی دارویی که برای یک بیمار موثر است، ممکن است برای فردی دیگر مناسب نباشد. بنابراین اگر قصد شروع هورمون‌تراپی را دارید، قبل از هر چیز باید با مشورت پزشک مشخص شود که آیا این درمان برای شرایط شما ضرورت دارد و کدام روش بیشترین فایده را با خطرات قابل‌قبول برایتان فراهم می‌کند.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
هیچ‌کدام مطلقا بهتر از دیگری نیستند و انتخاب روش درمان، به نوع هورمون‌درمانی و شرایط فرد بستگی دارد. در هورمون‌درمانی یائسگی، چسب و ژل استروژن معمولا خطر کمتری برای لخته‌شدن خون دارند.
قبل از شروع هورمون درمانی آزمایش خون تخصصی برای سنجش سطوح هورمونی، بررسی کامل عملکرد کبد و کلیه، تست‌های انعقادی خون و در صورت نیاز، تصویربرداری‌های ساختاری مانند ماموگرافی یا سونوگرافی‌های تخصصی انجام می‌شود تا هرگونه منع مصرف پنهان رد شود.
در درمان‌های جایگزین طولانی‌مدت، ریسک برخی سرطان‌ها مانند سرطان پستان در هورمون درمانی یائسگی ممکن است افزایش یابد؛ اما در آنکولوژی خود این روش برای مهار سرطان استفاده می‌شود. میزان خطر به نوع دارو، مدت مصرف و شرایط فرد بستگی دارد.
در صورت بروز علائمی مانند گرگرفتگی شدید، تعریق شبانه یا نشانه‌های کمبود هورمون، برای بررسی علت و انتخاب درمان مناسب به پزشک مراجعه کنید. پیش از شروع یا تغییر روش هورمون درمانی باید سابقه بیماری‌ها و داروهای مصرفی با پزشک در میان گذاشته شود.
۰ دیدگاه ثبت شده برای: هورمون درمانی چگونه به درمان بیماری کمک می‌کند؟