فهرست مطالب
بهترین دارو برای بیماران سکته مغزی مفهومی نسبی است و به نوع سکته (ایسکمیک یا هموراژیک)، زمان شروع علائم و شرایط بیمار بستگی دارد. برای پیشگیری ثانویه از سکته مجدد، داروهای ضدپلاکت (مانند آسپرین یا کلوپیدوگرل) و ضدانعقاد (مانند آپیکسابان یا ریواروکسابان) در بیماران منتخب نقش کلیدی دارند. منابع معتبر تأکید میکنند که هیچ داروی واحدی «بهترین» برای همه نیست و انتخاب بر اساس ارزیابی پزشک انجام میشود. این مقاله دکترتو با هدف بررسی دقیق داروهای مؤثر در فاز حاد و پیشگیری، همراه با زمانبندی و عوارض احتمالی تدوین شده است تا بیماران و خانوادهها آگاهی لازم را کسب کنند.
داروهای فاز حاد سکته مغزی ایسکمیک (ساعات اول)
در ساعات ابتدایی سکته مغزی ایسکمیک، هدف اصلی بازگرداندن جریان خون مغز و جلوگیری از گسترش آسیب عصبی است. پس از تشخیص به کمک معاینه عصبی و تصویربرداری مغزی، درمان دارویی باید بدون تأخیر شروع شود. مهمترین عامل موفقیت در این مرحله زمان است؛ هرچه درمان زودتر شروع شود، احتمال بهبود عملکرد عصبی بیشتر خواهد بود. به همین دلیل پروتکلهای اورژانسی در مراکز درمانی نقش مهمی در کنترل وضعیت بیمار دارند.
1. ترومبولیتیک داخل وریدی (حل کننده لخته)
ترومبولیز سیستمیک با فعالکننده پلاسمینوژن بافتی نوترکیب (rt-PA) درمان استاندارد طلایی در سکته مغزی ایسکمیک حاد است. این دارو با حل سریع لخته خون، جریان خون را به ناحیه آسیبدیده بازمیگرداند و شدت ناتوانی را کاهش میدهد.
اگرچه ۳ ساعت اول استاندارد طلایی است اما بر اساس منابع معتبر، rt-PA باید حداکثر تا ۴.۵ ساعت پس از شروع علائم و فقط در صورت نبود موارد منع مصرف (مانند خونریزی فعال یا فشار خون کنترلنشده) تجویز شود؛ زیرا خطر خونریزی مغزی یکی از عوارض جدی آن است.
2. داروهای کنترل قند، تب یا فشار خون طبق پروتکل مرکز درمانی
کنترل فشار خون، قند خون و دمای بدن در فاز حاد اهمیت زیادی دارد، زیرا نوسانات شدید این عوامل آسیب مغزی را تشدید میکند. در بیماران دیابتی یا دارای فشار خون بالا، درمان باید با احتیاط و به شکل مرحلهای انجام شود. هدف جلوگیری از عوارض ثانویه است.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت mayoclinic
An IV injection of recombinant tissue plasminogen activator (TPA) is the gold standard treatment for ischemic stroke. The two types of TPA are alteplase (Activase) and tenecteplase (TNKase). An injection of TPA is usually given through a vein in the arm within the first three hours.
ترجمه فارسی:
تزریق داخل وریدی فعالکننده پلاسمینوژن بافتی نوترکیب (TPA) درمان استاندارد طلایی برای سکته مغزی ایسکمیک است؛ دو نوع TPA عبارتند از آلتپلاز (اکتیواز) و تنکتپلاز (TNKase). تزریق TPA معمولاً از طریق ورید بازو در سه ساعت اول انجام میشود.
برای بهبود شرایطت بعد از سکته مغزی نیاز به داروی قوی داری؟
از متخصص راهنمایی بگیر.
3. ضدپلاکت ها در فاز حاد
در بیماران مبتلا به سکته مغزی ایسکمیک خفیف یا TIA پرخطر با منشأ غیر قلبی، درمان ضدپلاکتی دوگانه کوتاهمدت توصیه میشود. این روش خطر سکته مجدد زودهنگام را کاهش میدهد. ترکیب کلوپیدوگرل و آسپرین به مدت حدود ۲۱ روز، در صورتی که خطر خونریزی بالا نباشد، مؤثر و ایمن اعلام شده است.
4. دارو برای پیشگیری از لخته وریدی
بیماران بستری و کمتحرک پس از سکته مغزی در معرض ترومبوز ورید عمقی هستند. برای پیشگیری، داروهای ضدانعقاد با دوز پیشگیرانه تجویز میشوند. هپارین با وزن مولکولی کم در فاز بستری شایعتر است، در حالی که داروهای خوراکی جدید ضدانعقاد (DOACs) معمولاً در ادامه درمان و بر اساس علت سکته در برخی از بیماران همچنین بر اساس شدت سکته و نظر متخصص استفاده میشوند.
| گروه دارویی | نمونهها | نوع اثرگذاری (مکانیسم اصلی) | کاربرد بالینی اصلی |
|---|---|---|---|
| ترومبولیتیکها (حلکننده لخته) | Alteplase ، Tenecteplase | فعالسازی پلاسمینوژن و حل مستقیم لخته خون داخل شریان مغزی | فاز حاد سکته ایسکمیک (ساعات اول، در بیماران واجد شرایط) |
| ضدپلاکتها | کلوپیدوگرل، Clopidogrel | مهار تجمع پلاکتها و جلوگیری از تشکیل لخته جدید | فاز حاد خفیف، TIA و پیشگیری ثانویه |
| درمان دوگانه ضدپلاکتی (کوتاهمدت) | آسپیرین + کلوپیدوگرل | مهار همزمان مسیرهای مختلف فعالسازی پلاکت | کاهش خطر سکته زودهنگام مجدد در سکته خفیف یا TIA پرخطر |
| ضدانعقادها | هپارین، وارفارین، DOACs | مهار فاکتورهای انعقادی و جلوگیری از تشکیل ترومبوس | سکته با منشأ قلبی (مثل فیبریلاسیون دهلیزی) |
| استاتینها | آتروواستاتین، رزوواستاتین | کاهش LDL، تثبیت پلاک آترواسکلروتیک و اثر ضدالتهابی عروقی | پیشگیری ثانویه سکته مغزی |
| داروهای کنترل فشار خون | ACE inhibitors ، ARBs | کاهش فشار خون و آسیب عروقی مزمن | پیشگیری از سکته مجدد (نه درمان حاد) |
| داروهای کنترل قند و تب | انسولین، استامینوفن | کاهش متابولیسم مغزی و جلوگیری از تشدید آسیب عصبی | مراقبت حمایتی در فاز حاد |
| داروهای پیشگیری از ترومبوز وریدی عمقی (DVT) | هپارین با دوز پیشگیرانه | جلوگیری از لخته در وریدهای عمقی اندامها | بیماران بستری و کمتحرک پس از سکته |
داروهای پیشگیری از سکته مجدد بعد از سکته یا TIA
پس از عبور از مرحله حاد، تمرکز درمان بر پیشگیری ثانویه است. هدف اصلی، کاهش خطر تشکیل مجدد لخته و کنترل عوامل خطر مانند فشار خون، دیابت و چربی خون خواهد بود. انتخاب دارو در این مرحله مراقبت از بیمار سکته مغزی در منزل به علت سکته، وجود بیماریهای قلبی و میزان خطر خونریزی بستگی دارد و معمولاً درمانی طولانیمدت محسوب میشود.
5 (1788 نظر)4.5 (815 نظر)4.8 (721 نظر)4.9 (696 نظر)4.9 (670 نظر)4.9 (630 نظر)1. مونوتراپی ضدپلاکت
پس از پایان دوره درمان دوگانه ضدپلاکتی، مونوتراپی ضدپلاکت بهعنوان درمان اصلی ادامه مییابد. این روش تعادل مناسبی بین پیشگیری از لخته شدن خون و کاهش خطر خونریزی ایجاد میکند. آسپرین، کلوپیدوگرل یا ترکیب آسپرین–دیپیریدامول از گزینههای رایج هستند و انتخاب نهایی بر اساس تحمل بیمار و سابقه عوارض انجام میشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthline
Tissue plasminogen activator (tPA) used as a common emergency treatment during a stroke. For this treatment, tPA is injected into a vein so it can get to the blood clot quickly. tPA isn’t used for everyone. People at high risk of bleeding into their brain aren’t given tPA.
ترجمه فارسی:
فعالکننده پلاسمینوژن بافتی (tPA) به عنوان یک درمان اورژانسی سکته مغزی استفاده میشود. برای این درمان، tPA به داخل ورید تزریق میشود تا به سرعت به لخته خون برسد. tPA برای همه استفاده نمیشود. به افرادی که در معرض خطر بالای خونریزی مغزی هستند، tPA داده نمیشود.
2. داروهای ضد انعقاد
در بیمارانی که سکته مغزی ناشی از فیبریلاسیون دهلیزی یا آمبولی قلبی دارند، داروهای ضدانعقاد نقش اصلی را ایفا میکنند. این داروها خطر سکته مجدد را بهطور قابلتوجهی کاهش میدهند. DOACها و وارفارین بر اساس شرایط بیمار انتخاب میشوند.
3. استاتین ها
استاتینها مانند پراواستاتین و قرص رزوواستاتین با کاهش کلسترول LDL و تثبیت پلاکهای آترواسکلروتیک، در پیشگیری ثانویه سکته مغزی مؤثر هستند. مطالعات نشان دادهاند که مصرف استاتین خطر سکته ایسکمیک مجدد را کاهش میدهد. با وجود نگرانیها درباره افزایش خطر سکته هموراژیک، در اغلب بیماران فواید استاتینها بر خطرات احتمالی آنها غالب است.
3. داروهای کنترل فشار خون و کنترل دیابت
کنترل دقیق فشار خون یکی از مهمترین عوامل کاهش سکته مجدد است. ACEIها و ARBها در بیماران دیابتی و غیر دیابتی اثربخشی بالایی دارند. در صورت نیاز، دیورتیکها یا مسدودکنندههای کانال کلسیم اضافه میشوند. کنترل مناسب قند خون نیز از آسیب عروقی بیشتر جلوگیری میکند.
انتخاب داروها بر اساس علت سکته مغزی
انتخاب دارو براساس علت سکته مغزی خواهد بود. سکته ناشی از آترواسکلروز، آمبولی قلبی یا اختلالات انعقادی هرکدام درمان متفاوتی دارند. همچنین برخی داروها مانند مواد افیونی، داروهای آنتیکولینرژیک یا ضدروانپریشیها خطر سکته را افزایش داده و باید در بیماران پرخطر با احتیاط مصرف شوند. برخی مطالعات مشاهدهای ارتباط احتمالی گزارش کردهاند، اما رابطه علّی قطعی ثابت نشده است.
داروی سکته مغزی برات تجویز شده اما علتش رو نمیدونی؟ مشاوره بگیر.
نتیجه گیری
بهترین دارو برای بیماران سکته مغزی وجود ندارد و درمان دارویی بر اساس نوع سکته (ایسکمیک یا هموراژیک)، زمان شروع علائم و وضعیت بیمار تعیین میشود. طبق راهنمای ۲۰۲۶ AHA/ASA برای مدیریت حاد سکته ایسکمیک، آلتپلاز (Alteplase) یا تنکتپلاز (Tenecteplase) به عنوان ترومبولیتیکهای وریدی مؤثرترین گزینهها برای حل لخته در بیماران واجد شرایط در بازه زمانی مناسب (تا ۴.۵ ساعت یا بیشتر در موارد منتخب با تصویربرداری پیشرفته) هستند و نتایج عملکردی را بهبود میبخشند. تنکتپلاز به دلیل تزریق سریعتر و آسانتر، جایگزین مناسبی برای آلتپلاز محسوب میشود. در پیشگیری ثانویه (secondary prevention)، داروهای ضدپلاکت مانند آسپیرین یا کلوپیدوگرل (یا ترکیب کوتاهمدت در موارد خاص)، استاتینهای با شدت بالا (مانند آتورواستاتین ۸۰ میلیگرم) برای کاهش LDL-C به زیر ۷۰ mg/dL، و داروهای ضد فشار خون برای هدف <۱۳۰/۸۰ mmHg ضروری هستند. در صورت علائم سکته (مانند فلج ناگهانی، اختلال تکلم یا تاری دید)، فوراً به اورژانس مراجعه کنید تا ارزیابی سریع (CT/MRI) و درمان مناسب (ترومبولیز، ترومبکتومی یا مدیریت حمایتی) انجام شود. این رویکرد سریع، آسیب مغزی را به حداقل رسانده و شانس بهبودی را افزایش میدهد.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!