وقتی غذا خوردن ناگهان با سوزش همراه می‌شود و روی زبان یا داخل گونه‌ها لکه‌های سفیدی می‌بینید که کاملا پاک نمی‌شوند، احتمالا اولین فکرتان این است که این چیست و خطرناک است یا نه. این وضعیت معمولا برفک دهان است؛ عفونتی قارچی که از رشد بیش‌ازحد در دهان ایجاد می‌شود و می‌تواند زبان، گونه‌ها، لثه‌ها و گاهی گلو را درگیر کند. خیلی‌ها فکر می‌کنند برفک فقط مشکل نوزادان است، ولی در بزرگسالان سالم هم دیده می‌شود. خبر خوب این است که تشخیص آن معمولا با یک معاینه‌ی ساده‌ی دهان ممکن است و با داروی ضدقارچ مناسب درمان می‌شود. در این مطلب از دکترتو، علت، علائم، شکل ظاهری و روش‌های درمان برفک دهان را بررسی می‌کنیم تا بدانید چه زمانی مراقبت در خانه کافی است و چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید. اگر علائم این بیماری رو دارید می‌توانید برای تشخیص و درمان آن به دکتر عفونی تهران، دکتر گوش و حلق و بینی تهران یا شهر خودتان مراجعه کنید.
برفک دهان چیست؟
برفک دهان (Oral Thrush) نوعی عفونت قارچی در دهان است که در اثر رشد بیش‌ازحد قارچ کاندیدا ایجاد می‌شود. این عارضه به شکل لکه‌های سفید یا کرمی‌رنگ روی زبان، داخل گونه‌ها، لثه‌ها و گلو ظاهر شده و معمولاً خفیف است و به‌ندرت عوارض جدی ایجاد می‌کند. برفک دهانی در نوزادان، سالمندان، افراد با سیستم ایمنی ضعیف و کسانی که از آنتی‌بیوتیک‌ها یا کورتیکواستروئیدها استفاده می‌کنند، شایع‌تر است. رعایت بهداشت دهان و درمان به‌موقع می‌تواند از گسترش این عفونت جلوگیری کند.
قارچ کاندیدا (کاندیدیازیس دهانی) به‌طور طبیعی در دهان بسیاری از افراد وجود دارد و حضور آن به‌تنهایی به معنای ابتلا به عفونت نیست. در شرایط عادی، سیستم ایمنی و میکروارگانیسم‌های طبیعی دهان از رشد بیش‌ازحد این قارچ جلوگیری می‌کنند؛ اما اگر تعادل طبیعی محیط دهان برهم بخورد، کاندیدا می‌تواند تکثیر شود و عفونت قارچی دهان را به وجود آورد. شدت این عفونت از موارد خفیف و محدود به سطح دهان تا موارد گسترده‌تر متفاوت است.
علائم برفک دهان چیست؟
علائم برفک دهان معمولا به شکل تغییرات ظاهری و احساس ناراحتی در مخاط دهان بروز می‌کنند. یکی از نشانه‌های شایع این عفونت، ایجاد لکه‌های سفید یا کرمی‌رنگ روی زبان، داخل گونه‌ها، لثه‌ها، لوزه‌ها یا گلو است. این لکه‌ها ممکن است هنگام پاک شدن، ناحیه‌ای قرمز و ملتهب از خود باقی بگذارند که گاهی با خونریزی خفیف همراه است. قرمزی و التهاب مخاط دهان و گلو نیز از علائم احتمالی برفک محسوب می‌شود.
برخی افراد علاوه بر تغییرات ظاهری، دچار حساسیت، سوزش یا درد در دهان می‌شوند؛ این ناراحتی ممکن است هنگام غذا خوردن یا بلعیدن تشدید شود. خشکی دهان، ترک‌خوردگی گوشه لب‌ها و تغییر حس چشایی یا احساس مزه ناخوشایند و تلخ نیز ممکن است همراه این عفونت دیده شود. در مواردی که برفک به نواحی عمیق‌تر گسترش پیدا کند، فرد ممکن است در بلع غذا یا مایعات مشکل داشته باشد. البته دشواری یا درد هنگام بلع، به‌ویژه اگر ادامه‌دار باشد، نیاز به بررسی توسط پزشک دارد. در جدول زیر خلاصه‌ای از علائم برفک دهان و نحوه بروز آنها آورده‌ایم.
| علامت | نحوه بروز علامت |
|---|---|
| لکه‌های سفید یا کرمی‌رنگ | ایجاد پلاک‌هایی روی زبان، داخل گونه‌ها، لثه‌ها، لوزه‌ها یا گلو |
| قرمزی و التهاب | قرمز شدن مخاط دهان و گاهی خونریزی خفیف پس از پاک شدن لکه‌ها |
| درد و حساسیت دهان | احساس درد یا سوزش که هنگام غذا خوردن و بلع تشدید می‌شود |
| خشکی دهان | احساس خشکی و کاهش رطوبت طبیعی دهان |
| ترک گوشه لب‌ها | ایجاد ترک و التهاب در کناره‌های لب |
| تغییر حس چشایی | احساس مزه تلخ یا ناخوشایند در دهان |
| مشکل در بلع | دشواری یا احساس درد هنگام پایین دادن غذا و مایعات |
آیا برفک دهان باعث تب می‌شود؟
برفک دهان محدود به مخاط دهان معمولا باعث تب نمی‌شود. تب علامت معمول این عفونت نیست و در صورت همراهی با لکه‌های سفید دهان، باید احتمال وجود عفونت یا بیماری دیگری نیز بررسی شود. اگر عفونت کاندیدا به مری گسترش پیدا کند، ممکن است فرد دچار درد هنگام بلع، دشواری در بلع یا احساس گیر کردن غذا در گلو و قفسه سینه شود. بااین‌حال، تب به‌تنهایی نشانه گسترش برفک به مری نیست. افرادی که ضعف سیستم ایمنی دارند و هم‌زمان با تب یا اختلال در بلع مواجه می‌شوند، باید برای بررسی توسط بهترین دکتر گوش و حلق و بینی ایران اقدام کنند.
شکل ظاهری برفک دهان چگونه است؟
برفک دهان معمولا به شکل لکه‌ها یا پلاک‌های سفید و کرم‌رنگ روی زبان و مخاط داخل دهان دیده می‌شود. این ضایعات ممکن است روی سطح زبان، داخل گونه‌ها، سقف دهان و لثه‌ها ظاهر شوند. در بعضی افراد لکه‌ها پراکنده و در برخی دیگر به‌صورت لایه‌های گسترده‌تر هستند. یکی از ویژگی‌های ظاهری برفک دهان این است که با پاک شدن پلاک‌های سفید، ممکن است سطح زیر آنها قرمز، ملتهب و گاهی دچار خونریزی خفیف شود. این وضعیت می‌تواند با حساسیت و درد موضعی همراه باشد. البته ظاهر سفید زبان به‌تنهایی برای تشخیص برفک کافی نیست؛ زیرا پوشش طبیعی زبان و بعضی بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند چنین نمایی ایجاد کنند. شما می‌توانید سوالات خود را درباره علائم لکه‌های سفید زبان و دهان‌تان از طریق اپلیکیشن دکترتو از بهترین پزشکان بپرسید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs
When you wipe off the white patches, they leave red spots that can bleed
ترجمه فارسی:
با پاک کردن لکه‌های سفید، نقاط قرمزی باقی می‌مانند که ممکن است خونریزی کنند.
عکس برفک و قارچ دهان کدام است؟
لازم به ذکر است که این تصاویر نمای احتمالی برفک دهان را نشان می‌دهند و تشخیص قطعی به معاینه پزشکی نیاز دارد. همچنین لکه‌های سفید ممکن است در بیماری‌های دیگری نیز دیده شوند. با این‌حال، در برفک دهان و عفونت قارچ دهان و زبان، سطح زبان و درون دهان با لایه‌ای ضخیم از لکه‌های سفیدِ تکه‌تکه و کرِمی‌رنگ پوشیده شده است که زیر آن موضع‌هایی قرمز و ملتهب دیده می‌شود؛ این نمای ظاهری مشخصه برفک دهان (کاندیدیازیس دهانی) است. بنابراین، می‌تواند با برفک دهان سازگار باشد، اما تشخیص قطعی به ارزیابی پزشکی نیاز دارد.
علائم قارچ دهان و گلو چیست؟
علائم عفونت قارچی دهان و گلو به محل درگیری بستگی دارد. وقتی عفونت به مخاط حلق و نواحی اطراف آن گسترش پیدا می‌کند، ممکن است فرد علاوه بر ضایعات سفید دهان، هنگام بلع احساس درد یا ناراحتی داشته باشد. درگیری مری نیز می‌تواند باعث درد پشت جناغ، دشواری در بلع غذا و احساس گیر کردن لقمه شود. در برخی افراد، به‌خصوص کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، علائم ممکن است شدیدتر یا گسترده‌تر باشند. بااین‌حال، گلودرد و لکه‌های سفید حلق اختصاصی عفونت قارچی نیستند و برای تشخیص علت آنها باید سایر بیماری‌های عفونی نیز در نظر گرفته شوند.
علت برفک دهان چیست؟
برفک دهان زمانی ایجاد می‌شود که قارچ کاندیدا، که به‌طور طبیعی در دهان بسیاری از افراد وجود دارد، بیش‌ازحد رشد کند و باعث عفونت مخاط دهان شود. در حالت طبیعی، سیستم ایمنی بدن و تعادل میکروارگانیسم‌های دهان از رشد کنترل‌نشده این قارچ جلوگیری می‌کنند. اختلال در این تعادل می‌تواند زمینه بروز عفونت را فراهم کند.
عوامل مختلفی می‌توانند احتمال رشد بیش‌ازحد کاندیدا را افزایش دهند. مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است با تغییر ترکیب میکروبی دهان، زمینه رشد قارچ را فراهم کند. استفاده از کورتیکواستروئیدها، به‌خصوص انواع استنشاقی، نیز با افزایش احتمال کاندیدیازیس دهانی ارتباط دارد. دیابت کنترل‌نشده، ابتلا به HIV یا سرطان و مصرف داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی نیز از عوامل موثر هستند. خشکی دهان و استفاده از دندان مصنوعی، به‌خصوص در صورت رعایت نکردن بهداشت آن، می‌توانند احتمال تجمع و رشد کاندیدا را افزایش دهند. بنابراین برفک دهان معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و شرایط سلامت فرد و وضعیت محیط دهان در بروز آن نقش دارند. در جدول زیر علت برفک دهان و زبان بزرگسالان و تاثیر آن بر سلامت را شرح داده‌ایم.
| عامل خطر | تاثیر بر سلامت دهان |
|---|---|
| مصرف آنتی‌بیوتیک و کورتیکواستروئید | برهم خوردن تعادل میکروبی دهان |
| ضعف سیستم ایمنی | کاهش توان بدن برای کنترل رشد قارچ |
| خشکی دهان | کاهش بزاق و محافظت طبیعی دهان |
| دیابت کنترل‌نشده | افزایش احتمال رشد قارچ کاندیدا |
| پروتز دندانی نامناسب | تجمع میکروب‌ها و رشد قارچ |
| مصرف سیگار و الکل | اختلال در تعادل طبیعی محیط دهان |
| تغذیه نامناسب | کمبود آهن، ویتامین B12 و فولات |
علت برفک دهان در بارداری چیست؟
برفک دهان ممکن است در دوران بارداری نیز ایجاد شود، اما بارداری به‌تنهایی به معنای ابتلا به این عفونت نیست. کاندیدا به‌طور طبیعی در محیط دهان زندگی می‌کند و زمانی مشکل‌ساز می‌شود که شرایط برای رشد بیش‌ازحد آن فراهم شود. در صورت مشاهده لکه‌های سفید داخل دهان، احساس سوزش یا درد هنگام غذا خوردن، لازم است علت علائم بررسی شود؛ زیرا هر نوع سفیدی زبان یا مخاط دهان ناشی از برفک نیست. تشخیص عفونت و انتخاب داروی ضدقارچ در بارداری باید با نظر پزشک انجام شود. مصرف خودسرانه داروهای ضدقارچ خوراکی، به‌خصوص فلوکونازول، در این دوران توصیه نمی‌شود.
ارتباط برفک دهان و ایدز چیست؟
برفک دهان و ایدز با یکدیگر ارتباط دارند، زیرا ضعف سیستم ایمنی ناشی از HIV می‌تواند توانایی بدن برای کنترل رشد قارچ کاندیدا را کاهش دهد. به همین دلیل، کاندیدیازیس دهانی در افراد مبتلا به HIV، به‌خصوص در مراحل پیشرفته‌تر نقص ایمنی، بیشتر مشاهده می‌شود. بااین‌حال، ابتلا به برفک دهان به‌تنهایی به معنای ابتلا به HIV یا ایدز نیست. این عفونت در افراد مبتلا به دیابت، مصرف‌کنندگان بعضی داروها، سالمندان و افرادی که شرایط مستعدکننده دیگری دارند نیز ایجاد می‌شود. اگر برفک دهان به‌صورت مکرر یا بدون علت مشخص در فرد بزرگسال ایجاد شود، پزشک ممکن است بررسی وضعیت سیستم ایمنی و بیماری‌های زمینه‌ای را پیشنهاد کند.
استرس و برفک دهان چه ارتباطی دارند؟
استرس به‌تنهایی علت مستقیم و اثبات‌شده برفک دهان نیست. اگرچه استرس طولانی‌مدت می‌تواند بر عملکرد سیستم ایمنی و رفتارهای مرتبط با سلامت تاثیر بگذارد، شواهد کافی برای معرفی آن به‌عنوان عامل مستقل ایجاد عفونت کاندیدا در دهان وجود ندارد. در بررسی علت برفک دهان، عواملی مانند مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها و کورتیکواستروئیدها، دیابت، ضعف سیستم ایمنی و خشکی دهان اهمیت بیشتری دارند. بنابراین در صورت بروز مکرر این عفونت، نباید همه علائم را صرفاً به استرس نسبت داد.
راه های سرایت برفک دهان چیست؟
برفک دهان در بزرگسالان معمولا یک عفونت مسری محسوب نمی‌شود. قارچ کاندیدا به‌طور طبیعی در بدن بسیاری از افراد وجود دارد و بروز عفونت بیشتر به رشد بیش‌ازحد آن در شرایط مستعدکننده مربوط است، نه صرفا تماس با فرد مبتلا. به همین دلیل، بوسیدن یا استفاده مشترک از ظروف و لیوان به‌عنوان راه معمول انتقال برفک دهان در بزرگسالان شناخته نمی‌شود.
بااین‌حال، ارتباط کاندیدیازیس با شیردهی و درگیری هم‌زمان دهان نوزاد و نوک سینه مادر نیازمند توجه است. در این شرایط ممکن است عفونت در مادر و نوزاد به‌صورت هم‌زمان وجود داشته باشد و هر دو به ارزیابی و مراقبت مناسب نیاز داشته باشند. بنابراین نباید برفک دهان را مانند عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی رایج، بیماری‌ای با انتقال معمول از طریق تماس روزمره در نظر گرفت.
چه افرادی در معرض خطر قارچ دهان هستند؟
برفک دهان در نوزادان، به‌خصوص نوزادان زیر یک ماه، بیشتر دیده می‌شود. در بزرگسالان نیز افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند یا از داروهای موثر بر تعادل میکروبی و ایمنی بدن استفاده می‌کنند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
افراد مبتلا به دیابت، HIV/AIDS و سرطان، مصرف‌کنندگان آنتی‌بیوتیک‌ها و کورتیکواستروئیدها و کسانی که از دندان مصنوعی استفاده می‌کنند، ممکن است بیشتر به این عفونت مبتلا شوند. خشکی دهان و دریافت درمان‌هایی مانند شیمی‌درمانی نیز می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. به طور کلی، در صورت داشتن سیستم ایمنی ضعیف و هر کدام از شرایط زیر بیش تر از سایر افراد در معرض خطر هستید:
- افراد مبتلا به دیابت، کمخونی یا HIV
- افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ساز خشکی دهان
- مصرف‌کنندگان آنتی‌بیوتیک و کورتیکواستروئیدها
- افراد تحت درمان سرطان با شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا داروهای ضدسرطان
- افراد استفاده‌کننده از دندان مصنوعی
- افراد سیگاری
- افراد دریافت‌کننده پیوند عضو و مصرف‌کننده داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی
متن انگلیسی:
به نقل از سایت cdc
The risk is highest among babies under 1 month of age
ترجمه فارسی:
خطر (برفک دهان) در نوزادان زیر یک ماه بیشتر است.
روش تشخیص برفک دهان چگونه است؟
تشخیص برفک دهان معمولا با معاینه مستقیم زبان و مخاط دهان توسط پزشک انجام می‌شود. پزشک با بررسی محل، شکل و نحوه توزیع لکه‌های سفید و توجه به علائم همراه، احتمال عفونت قارچی را ارزیابی می‌کند. در مواردی که ظاهر ضایعات برای تشخیص کافی نباشد، عفونت به درمان پاسخ ندهد یا احتمال بیماری دیگری مطرح باشد، ممکن است نمونه‌ای از ضایعه برای بررسی میکروسکوپی یا آزمایش قارچ گرفته شود.
بیوپسی نیز در شرایط خاص و برای بررسی ضایعات غیرمعمول یا رد سایر بیماری‌ها کاربرد دارد و آزمایش معمول همه بیماران نیست. اگر فرد دچار درد یا دشواری در بلع باشد و احتمال درگیری مری مطرح شود، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی مانند آندوسکوپی را درخواست کند. این روش برای تمام افراد مبتلا به برفک دهان ضرورت ندارد.
درمان قارچ دهان در بزرگسالان چیست؟
درمان قارچ دهان در بزرگسالان با توجه به شدت عفونت، سن بیمار، وضعیت سیستم ایمنی و بیماری‌های زمینه‌ای انتخاب می‌شود. هدف از درمان برفک دهان، کنترل رشد قارچ کاندیدا و برطرف کردن عفونت است. در موارد خفیف تا متوسط معمولا داروهای ضدقارچ موضعی مانند نیستاتین، کلوتریمازول یا میکونازول استفاده می‌شوند.
اگر عفونت گسترده باشد، علائم شدید ایجاد کند یا بیمار به ضعف سیستم ایمنی مبتلا باشد، ممکن است درمان خوراکی با فلوکونازول ضرورت پیدا کند. در موارد مقاوم به درمان نیز پزشک پس از بررسی پاسخ بیمار و احتمال مقاومت قارچی، داروی دیگری مانند ایتراکونازول را در نظر می‌گیرد.
در کنار درمان دارویی، برطرف کردن عوامل زمینه‌ای در خانه نیز اهمیت دارد. برای مثال، کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت، اصلاح بهداشت دندان مصنوعی و بررسی ضرورت مصرف داروهای مستعدکننده می‌توانند به کنترل عفونت کمک کنند. اگر برفک دهان به‌صورت مکرر بازگردد، لازم است علت زمینه‌ای آن بررسی شود.
1. دارو های ضد قارچ برای برفک دهان
داروهای ضدقارچ مختلفی برای درمان برفک دهان استفاده می‌شوند که انتخاب آنها به شدت عفونت و شرایط بیمار بستگی دارد. نیستاتین به شکل سوسپانسیون خوراکی و کلوتریمازول به شکل قرص مکیدنی برای درمان موارد خفیف کاربرد دارند. میکونازول نیز به شکل ژل دهانی تجویز می‌شود و داکتارین یکی از نام‌های تجاری آن است. در موارد متوسط تا شدید یا زمانی که درمان موضعی مناسب نباشد، ممکن است پزشک فلوکونازول خوراکی را تجویز کند. داروهایی مانند ایتراکونازول و آمفوتریسین B نیز در برخی موارد مقاوم یا خاص، با نظر پزشک استفاده می‌شوند. داروهای رایج مورد استفاده برای درمان برفک دهان عبارت‌اند از:
- نیستاتین: سوسپانسیون خوراکی
- کلوتریمازول: قرص مکیدنی
- میکونازول (داکتارین): ژل دهانی
- فلوکونازول: داروی ضدقارچ خوراکی برای موارد متوسط تا شدید
- ایتراکونازول: برای برخی عفونت‌های مقاوم به درمان اولیه
- آمفوتریسین B: برای عفونت‌های شدید یا مقاوم در شرایط خاص
انتخاب دارو و مدت مصرف آن باید بر اساس تشخیص پزشک باشد. همچنین مصرف هم‌زمان یا جایگزین کردن داروهای ضدقارچ بدون بررسی شرایط بیمار توصیه نمی‌شود.
2. درمان خانگی برفک دهان بزرگسال
درمان خانگی برفک دهان بزرگسال بیشتر بر کاهش تحریک مخاط، رعایت بهداشت دهان و کنترل عواملی تمرکز دارد که به رشد کاندیدا کمک می‌کنند. این اقدامات می‌توانند در کنار درمان پزشکی مفید باشند، اما جایگزین داروهای ضدقارچ در موارد نیازمند درمان نیستند. استفاده از مسواک نرم به پاکیزه نگه داشتن دهان کمک می‌کند و احتمال آسیب به مخاط ملتهب را کاهش می‌دهد. اگر فرد از دندان مصنوعی استفاده می‌کند، باید آن را به‌طور منظم تمیز کند و در صورت نامناسب بودن اندازه یا ایجاد فشار و زخم، برای اصلاح آن به بهترین دکتر دندانپزشک ایران مراجعه کند.
افراد مبتلا به دیابت نیز باید قند خون خود را کنترل کنند؛ زیرا قند خون کنترل‌نشده می‌تواند زمینه رشد کاندیدا را فراهم کند. شست‌وشوی دهان با آب ساده و پرهیز از مواد غذایی محرک در صورت وجود سوزش نیز ممکن است به کاهش ناراحتی کمک کند. مصرف ماست پروبیوتیک به‌عنوان یک اقدام حمایتی مطرح می‌شود، اما شواهد کافی برای معرفی آن به‌عنوان درمان مستقل برفک دهان وجود ندارد. همچنین استفاده از دهان‌شویه‌های تحریک‌کننده یا مواد ضدعفونی‌کننده غلیظ ممکن است مخاط دهان را بیشتر تحریک کند. درمان‌های خانگی برفک دهان بزرگسالان شامل موارد زیر هستند:
- دندان‌های خود را با مسواک نرم مسواک کنید تا ضایعات دچار زخم دهان نشوند.
- به صورت منظم دندان‌های مصنوعی خود را تمیز کنید.
- از دهان شویه‌ها و اسپری‌های دهان دیگر در کنار موارد تجویز شده استفاده نکنید.
- اگر مبتلا به دیابت هستید قند خون خود را کنترل کنید.
- از مخلوط آب نمک برای شستشوی دهان خود استفاده کنید.
- ماست پروبیوتیک برای برگرداندن یا نگه داشتن سطح بالای باکتری‌های خوب مصرف کنید.
3. درمان برفک دهان در طب سنتی
در طب سنتی برای کاهش ناراحتی‌های دهان از موادی مانند گلاب، جوش‌شیرین و بعضی فرآورده‌های گیاهی استفاده می‌شود؛ اما شواهد بالینی کافی برای اثبات اثربخشی این مواد در درمان عفونت قارچی کاندیدا وجود ندارد. برای مثال، شست‌وشوی دهان با محلول رقیق آب‌نمک ممکن است به پاکیزگی دهان کمک کند، اما عفونت قارچی را از بین نمی‌برد. درباره جوش‌شیرین نیز نمی‌توان آن را جایگزین داروهای ضدقارچ دانست.
مصرف خوراکی عرقیات گیاهی مانند عرق کاسنی نیز درمان تاییدشده برفک دهان محسوب نمی‌شود. بنابراین اگر فرد به برفک دهان مبتلا شده است، نباید برای درمان قطعی به روش‌های گیاهی یا سنتی تکیه کند. به‌خصوص در کودکان، زنان باردار و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی، استفاده از فرآورده‌های گیاهی بدون مشورت پزشک مناسب نیست.
طول درمان برفک دهان در بزرگسالان
طول درمان برفک دهان در بزرگسالان به شدت عفونت، نوع داروی ضدقارچ و وضعیت سیستم ایمنی بیمار بستگی دارد. در بسیاری از موارد، درمان دارویی حدود ۷ تا ۱۴ روز طول می‌کشد؛ اما عفونت‌های مقاوم یا موارد همراه با بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است به درمان طولانی‌تر یا تغییر دارو نیاز داشته باشند.
طبق راهنمای انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا، برای موارد خفیف کاندیدیازیس دهانی، درمان با کلوتریمازول یا نیستاتین معمولا به مدت ۷ تا ۱۴ روز توصیه می‌شود. برای موارد متوسط تا شدید نیز فلوکونازول خوراکی با همین بازه زمانی کاربرد دارد. اگر علائم پس از پایان دوره درمان برطرف نشوند یا دوباره بازگردند، لازم است بیمار برای بررسی علت عدم پاسخ به درمان و احتمال وجود بیماری زمینه‌ای به پزشک مراجعه کند. قطع زودهنگام دارو نیز می‌تواند باعث باقی ماندن عفونت و بازگشت علائم شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت idsociety
For mild disease, clotrimazole troches, 10 mg 5 times daily, OR miconazole mucoadhesive buccal 50-mg tablet applied to the mucosal surface over the canine fossa once daily for 7–14 days are recommended
ترجمه فارسی:
برای موارد خفیف بیماری (برفک دهان)، یکی از روش‌های درمان توصیه‌شده، مصرف قرص مکیدنی کلوتریمازول با دوز ۱۰ میلی‌گرم، ۵ بار در روز است. روش دیگر، استفاده از قرص چسبنده مخاطی میکونازول ۵۰ میلی‌گرمی است که روزی یک‌بار روی سطح مخاط دهان، در ناحیه بالای دندان نیش (Canine Fossa) قرار داده می‌شود. مدت درمان با هر یک از این روش‌ها ۷ تا ۱۴ روز است.
درمان برفک دهان کودک
درمان برفک دهان کودک با توجه به سن، شدت عفونت و وضعیت تغذیه او انتخاب می‌شود. در بسیاری از موارد، پزشک برای کنترل رشد قارچ کاندیدا داروهای ضدقارچ موضعی مانند نیستاتین یا ژل‌های مخصوص دهان تجویز می‌کند. برفک دهان در کودکان ممکن است به شکل لکه‌های سفید روی زبان، داخل گونه‌ها و سقف دهان ظاهر شود. این لکه‌ها معمولا به‌راحتی پاک نمی‌شوند و ممکن است هنگام شیر خوردن یا غذا خوردن باعث ناراحتی کودک شوند. اگر کودک به دلیل درد یا سوزش تمایلی به تغذیه نداشته باشد، باید از نظر دریافت کافی شیر و مایعات بررسی شود.
در نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند، در صورت وجود علائم عفونت قارچی در دهان نوزاد و نوک سینه مادر، ممکن است درمان هر دو نفر ضرورت داشته باشد. ادامه شیردهی در صورت امکان معمولا مجاز است، اما درمان برفک دهان نوزاد باید با نظر پزشک انجام شود.
آیا برفک دهان خطرناک است؟
برفک دهان در افراد سالم معمولاً عفونتی محدود به مخاط دهان است و با درمان مناسب برطرف می‌شود. بااین‌حال، در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ممکن است عفونت گسترده‌تر شود یا به بخش‌های دیگری از دستگاه گوارش مانند مری گسترش پیدا کند.
درگیری مری می‌تواند باعث درد هنگام بلع، دشواری در بلع و احساس گیر کردن غذا شود. این وضعیت به بررسی و درمان پزشکی نیاز دارد. همچنین برفک دهان مکرر یا مقاوم به درمان ممکن است نشانه وجود یک بیماری زمینه‌ای مانند دیابت کنترل‌نشده یا اختلال در عملکرد سیستم ایمنی باشد. اگر فرد دچار درد یا مشکل در بلع، ناتوانی در خوردن و نوشیدن، تب همراه با علائم عمومی بیماری یا ضعف سیستم ایمنی است، باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کند. در صورت ناتوانی در بلع مایعات یا علائم کم‌آبی، ارزیابی فوری ضرورت دارد.
چگونه میتوان از برفک دهان پیشگیری کرد؟
برای کاهش احتمال ابتلا به برفک دهان، رعایت بهداشت دهان و کنترل عوامل مستعدکننده اهمیت دارد. مسواک زدن منظم، تمیز کردن زبان و مراقبت از دندان‌های مصنوعی به حفظ سلامت محیط دهان کمک می‌کند. افرادی که از دندان مصنوعی استفاده می‌کنند، باید آن را طبق دستور بهداشتی تمیز کنند و هنگام خواب از دهان خارج کنند.
اگر از اسپری‌های کورتیکواستروئیدی استنشاقی استفاده می‌کنید، پس از مصرف دهان خود را با آب بشویید و آب را بیرون بریزید. این کار به کاهش باقی ماندن دارو در مخاط دهان کمک می‌کند. کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت، مراجعه منظم به دندانپزشک و پیگیری بیماری‌های زمینه‌ای نیز در کاهش احتمال بروز عفونت اهمیت دارند. همچنین مصرف آنتی‌بیوتیک باید فقط در صورت نیاز و طبق تجویز پزشک باشد. افزودن ماست به رژیم غذایی یا مصرف مکمل‌های پروبیوتیک را نمی‌توان روش قطعی پیشگیری از برفک دهان دانست. شما می‌توانید با استفاده از روش‌های ساده زیر احتمال ابتلا به برفک دهان را کاهش دهید:
- سعی کنید بهداشت دهان را با مسواک زدن وکشیدن نخ دندان به صورت روزانه رعایت کنید.
- بعد از استفاده از کورتیکواستروئید‌های استنشاقی حتما دهان خود را بشوید.
- هرزمان که از آنتی بیوتیک استفاده می‌کنید ماست را نیز به رزیم غذایی خود بیافزایید.
- عفونت‌های قارچی واژن را فورا درمان کنید مخصوصا اگر باردار هستید.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به دکتر
برفک دهان عفونتی قارچی ناشی از رشد بیش‌ازحد کاندیداست که می‌تواند زبان، لثه‌ها، داخل گونه‌ها و گاهی حلق را درگیر کند. این عارضه در بسیاری از افراد با داروهای ضدقارچ قابل درمان است، اما انتخاب دارو به شدت عفونت و شرایط سلامت بیمار بستگی دارد. اگر لکه‌های سفید دهان مکرر ایجاد می‌شوند، به درمان پاسخ نمی‌دهند یا با درد و دشواری بلع همراه هستند، باید علت آنها بررسی شود. افراد دارای دیابت، HIV یا ضعف سیستم ایمنی نیز به پیگیری دقیق‌تری نیاز دارند. برای تشخیص و درمان میتوان به بهترین دکتر عفونی ایران، متخصص گوش و حلق و بینی یا دندانپزشک مراجعه کرد.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
برفک دهان به‌طور معمول واگیردار نیست و در بیشتر موارد از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. اما در شرایط خاص، مانند رابطه دهانی، استفاده مشترک از وسایل شخصی (مثل مسواک) یا زایمان طبیعی از مادر مبتلا به نوزاد، ممکن است انتقال یابد. افراد با سیستم ایمنی ضعیف بیشتر در معرض خطر عفونت هستند. رعایت بهداشت دهان و دندان و جلوگیری از تماس مستقیم با ضایعات عفونی می‌تواند از انتقال احتمالی پیشگیری کند.
دهانشویه می‌تواند به عنوان مکملی در کاهش تعداد قارچ‌های کاندیدا و تسکین علائم برفک دهان مفید باشد، به‌ویژه اگر حاوی مواد ضد قارچی باشد. اما تنها استفاده از دهانشویه کافی نیست و درمان اصلی معمولاً شامل داروهای ضد قارچی مانند نایستاتین یا فلوکونازول است. استفاده از دهانشویه ممکن است به بهبود موقتی علائم کمک کند، اما بدون درمان دارویی عفونت به‌طور کامل برطرف نخواهد شد. بنابراین، توصیه می‌شود در صورت بروز علائم برفک دهان به پزشک مراجعه و درمان مناسب را دریافت کنید.
برفک زبان نیز نوعی عفونت قارچ زبان است که در اثر رشد بیش‌ازحد قارچ کاندیدا روی سطح زبان ایجاد می‌شود. این عارضه ممکن است به شکل لایه‌ها یا لکه‌های سفید و کرمی‌رنگ روی سطح زبان دیده شود و گاهی با قرمزی، حساسیت، سوزش یا تغییر حس چشایی همراه باشد. در بعضی افراد، لکه‌های سفید با پاک شدن از سطح زبان، نواحی قرمز و ملتهبی را نمایان می‌کنند.
قارچ گلو و زبان به عفونت قارچی ناحیه دهان و حلق گفته می‌شود که معمولاً عامل آن گونه‌هایی از قارچ کاندیدا هستند. این عفونت ممکن است علاوه بر سطح زبان، مخاط حلق و نواحی اطراف لوزه‌ها را نیز درگیر کند. درگیری حلق می‌تواند با قرمزی، احساس ناراحتی یا درد هنگام بلع همراه باشد.
برفک روی زبان می‌تواند نشانه رشد بیش‌ازحد قارچ کاندیدا در دهان باشد. این عارضه معمولاً به شکل لکه‌های سفید یا کرمی‌رنگ ظاهر می‌شود، اما هر نوع سفیدی زبان به معنای عفونت قارچی نیست. پوشش طبیعی زبان، خشکی دهان و برخی بیماری‌های دهانی نیز می‌توانند ظاهر مشابهی داشته باشند.
