فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
ریزش مو به یکی از چالش‌های بزرگ برایتان تبدیل شده؟ ریزش مو در زنان همیشه منشا هورمونی ندارد و انتخاب آزمایش مناسب به شکل ریزش مو و نشانه‌های همراه آن بستگی دارد. وجود علائمی مانند نامنظمی قاعدگی، موهای زائد یا آکنه می‌تواند بررسی برخی هورمون‌ها را مهم‌تر کند. آزمایش هورمونی برای ریزش مو در زنان بر اساس نوع ریزش و یافته‌های معاینه انتخاب میشود و ممکن است شامل بررسی تستوسترون، SHBG، DHEA-S، آندروستن‌دیون، TSH و پرولاکتین باشد. هورمون‌هایی مانند FSH، LH، استرادیول و پروژسترون نیز در شرایط خاص و با توجه به وضعیت قاعدگی بررسی می‌شوند. در ادامه این مقاله از دکترتو به کاربرد هرکدام از این آزمایش‌ها، ارتباط آنها با ریزش مو و بررسی‌های هورمونی مورد نیاز در زنان مبتلا به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک می‌پردازیم.
کدام فاکتورها برای ریزش مو هورمونی در زنان باید چک شود؟
آزمایش‌های موردنیاز به نوع ریزش مو و علائم همراه آن بستگی دارد و لازم نیست همه زنان تمام هورمون‌ها را آزمایش کنند. در صورت شک به افزایش آندروژن، بررسی تستوسترون، SHBG، DHEA-S و آندروستن‌دیون اهمیت بیشتری دارد. TSH برای بررسی عملکرد تیروئید و پرولاکتین هم در شرایط بالینی مناسب می‌توانند بررسی شوند. FSH، LH و استرادیول بیشتر برای ارزیابی محور تولیدمثل و شرایطی مثل اختلال قاعدگی کاربرد دارند.
پروژسترون نیز بر اساس مرحله چرخه قاعدگی و علت احتمالی اختلال ممکن است درخواست شود. بنابراین بهتر است آزمایش هورمون برای ریزش مو بر اساس شرح‌حال، الگوی ریزش مو، وضعیت قاعدگی و معاینه پزشک انتخاب شوند. فاکتورهایی که باید بررسی شوند شامل این مواردند:
- TSH و در صورت نیاز Free T4
- تستوسترون تام و در صورت نیاز تستوسترون آزاد یا شاخص آندروژن آزاد
- DHEA-S
- SHBG
- آندروستن‌دیون
- پرولاکتین (PRL)
- FSH و LH
- استرادیول (E2)
- پروژسترون (P4)
متن انگلیسی:
به نقل از سایت pmc
Further investigations (e.g., ferritin, thyroid-stimulating hormone) should be reserved for when alternative diagnoses are suspected. Androgen levels are usually normal and not helpful.
ترجمه فارسی:
بررسی‌های بیشتر، مانند اندازه‌گیری فریتین و هورمون محرک تیروئید (TSH)، باید زمانی انجام شوند که احتمال تشخیص‌های دیگری مطرح باشد. سطح آندروژن‌ها نیز معمولا طبیعی است و در این شرایط کمک تشخیصی زیادی نمی‌کند.
۱. آزمایش هورمون های تیروئید برای ریزش مو
اختلال عملکرد تیروئید می‌تواند با تغییر چرخه رشد مو و ریزش منتشر مو همراه باشد، بنابراین آزمایش تیروئید TSH یکی از آزمایش‌هایی است که در صورت وجود علائم یا شک بالینی بررسی میشود. اگر TSH غیرطبیعی باشد، پزشک معمولا آزمایش‌های تکمیلی مانند Free T4 را نیز در نظر می‌گیرد.
کم‌کاری تیروئید ممکن است همراه با خستگی، احساس سرما، افزایش وزن، خشکی پوست و تغییرات قاعدگی دیده شود. البته ریزش مو به‌تنهایی به معنی بیماری تیروئید نیست و انجام آزمایش هورمونی زنان باید بر اساس شرایط فردی باشد.
۲. آزمایش تستوسترون برای ریزش مو
تستوسترون یکی از مهم‌ترین آندروژن‌هایی است که هنگام بررسی افزایش هورمون‌های مردانه در زنان اندازه‌گیری میشود. افزایش آندروژن‌ها می‌تواند با علائمی مانند ریزش موی الگوی زنانه، موهای زائد و آکنه همراه باشد. معمولا ابتدا تستوسترون تام اندازه‌گیری میشود و در صورت نیاز، تستوسترون آزاد یا شاخص آندروژن آزاد نیز بررسی میشود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت pubmed
In all patients with FPHL, assessment of a possible androgen excess is mandatory. Measurement of vitamin D, iron, zinc, thyroid hormones, and prolactin are optional but recommended.
ترجمه فارسی:
در تمام زنان مبتلا به ریزش موی الگوی زنانه، بررسی احتمال افزایش آندروژن‌ها ضروری است. اندازه‌گیری ویتامین D، آهن، روی، هورمون‌های تیروئید و پرولاکتین نیز اختیاری است اما توصیه میشود.
فکر می‌کنی دلیل ریزش موهات اختلالات هورمونی باشه؟
برای ارزیابی نوبت بگیر.
۳. آزمایش DHEA-S برای ریزش مو
DHEA‑S آندروژنی است که تقریبا به‌طور کامل در غده فوق‌کلیه ساخته میشود و به همین دلیل در بررسی منبع آندروژن بالا (آدرنال در برابر تخمدانی) می‌تواند کمک‌کننده باشد. در صورت افزایش واضح آندروژن‌ها، پزشک ممکن است بررسی‌های تکمیلی غده فوق‌کلیه را نیز در نظر بگیرد. DHEA-S برخلاف برخی هورمون‌های جنسی، تغییرات مهمی در طول چرخه قاعدگی ندارد. بنابراین نتیجه آن باید با سن، محدوده مرجع آزمایشگاه و سایر یافته‌های هورمونی تفسیر شود.
۴. آزمایش SHBG برای ریزش مو
SHBG پروتئینی است که در خون به هورمون‌های جنسی، به‌ویژه تستوسترون، متصل میشود. به همین دلیل، اندازه‌گیری آن به پزشک کمک می‌کند میزان هورمون جنسی در دسترس بدن را بهتر ارزیابی کند. پایین بودن SHBG می‌تواند باعث افزایش بخش آزاد و فعال تستوسترون شود، حتی اگر تستوسترون تام کاملا بالا نباشد.
کاهش SHBG بیشتر در شرایطی مانند چاقی و مقاومت به انسولین دیده میشود؛ در اختلالات تیروئید، پرکاری تیروئید سطح SHBG را افزایش می‌دهد و تغییرات در کم‌کاری تیروئید باید همراه با سایر یافته‌ها تفسیر شود.
۵. آزمایش آندروستن دیون برای ریزش مو
آندروستن دیون یا Androstenedione (A4) یک هورمون آندروژنی است که هم از تخمدان و هم از غده فوق‌کلیه تولید میشود. این هورمون نسبت به تستوسترون قدرت آندروژنی کمتری دارد، اما در ارزیابی افزایش آندروژن‌ها می‌تواند مفید باشد.
در برخی زنان مبتلا به PCOS، آندروستن‌دیون افزایش پیدا می‌کند. این آزمایش به‌خصوص زمانی می‌تواند کمک‌کننده باشد که تستوسترون تام طبیعی است اما همچنان شواهد بالینی افزایش آندروژن وجود دارد. نتیجه آن باید همراه با تستوسترون، DHEA-S و SHBG تفسیر شود. افزایش آن نیز ممکن است نیاز به بررسی علل نادرتر افزایش آندروژن داشته باشد.
۶. آزمایش پرولاکتین (PRL) برای ریزش مو
پرولاکتین هورمونی است که عمدتا از غده هیپوفیز ترشح میشود و افزایش آن می‌تواند چرخه قاعدگی و عملکرد محور تولیدمثل را تحت تاثیر قرار دهد. در خانمی که ریزش مو همراه با نامنظمی پریود، قطع پریود یا ترشح شیر از سینه دارد، بررسی پرولاکتین می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.
بااین‌حال، بالا بودن خفیف پرولاکتین به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که علت ریزش مو همین هورمون است. استرس، برخی داروها و شرایط فیزیولوژیک نیز می‌توانند سطح پرولاکتین را تغییر دهند. اگر افزایش پرولاکتین پایدار یا زیاد باشد، پزشک یا بهترین دکتر درمان ریزش مو ایران ممکن است بررسی‌های بیشتری برای علت آن درخواست کند. بنابراین PRL باید در کنار علائم و سایر نتایج هورمونی تفسیر شود.
دنبال راهی برای تشخیص علت دقیق ریزش موهات هستی؟ مشاوره بگیر.
۷. آزمایش FSH و LH برای ریزش مو
FSH و LH هورمون‌های هیپوفیزی هستند که عملکرد تخمدان‌ها و چرخه قاعدگی را تنظیم می‌کنند. این دو آزمایش به‌طور معمول صرفا برای پیدا کردن علت هر نوع ریزش مو انجام نمی‌شوند. اما اگر ریزش مو با پریودهای نامنظم، قطع قاعدگی، ناباروری یا سایر علائم اختلال هورمونی همراه باشد، بررسی آنها توسط پزشک یا دکتر غدد و متابولیسم تهران می‌تواند مفید باشد. نسبت یا سطح LH و FSH به‌تنهایی برای تشخیص PCOS کافی نیست و نباید بر اساس آن تشخیص قطعی داد.
۸. آزمایش استرادیول (E2) برای ریزش مو
استرادیول یا E2 مهم‌ترین نوع استروژن در سنین باروری است و سطح آن در طول چرخه قاعدگی تغییر می‌کند. به همین دلیل، یک عدد E2 بدون توجه به روز چرخه قاعدگی ممکن است اطلاعات محدودی داشته باشد. در بررسی ریزش مو، استرادیول معمولا آزمایش اختصاصی و روتین برای همه زنان نیست. اما در صورت وجود اختلالات قاعدگی، مشکلات تخمک‌گذاری یا شک به اختلال محور هورمونی، ممکن است همراه FSH و LH بررسی شود.
۹. آزمایش پروژسترون (P4) برای ریزش مو
پروژسترون نیز مانند استرادیول در طول چرخه قاعدگی تغییرات مهمی دارد و به همین دلیل زمان آزمایش آن اهمیت زیادی دارد. آزمایش پروژسترون معمولا بخشی از ارزیابی ناباروری و اختلالات تخمک‌گذاری است و به‌تنهایی تست اصلی برای تشخیص علت ریزش مو محسوب نمی‌شود، مگر این‌که ریزش مو همراه با علائم اختلال چرخه قاعدگی یا مشکلات باروری باشد.
| علائم | آزمایش مرتبط | علت بررسی |
|---|---|---|
| ریزش موی الگوی زنانه، موهای زائد، آکنه | تستوسترون تام، تستوسترون آزاد، شاخص آندروژن آزاد | بررسی افزایش آندروژن‌ها |
| علائم افزایش آندروژن | SHBG و DHEA-S | SHBG برای ارزیابی میزان تستوسترون آزاد و فعال، محاسبه FAI |
| شواهد بالینی افزایش آندروژن با تستوسترون تام طبیعی | آندروستن‌دیون (A4) | ارزیابی بیشتر افزایش آندروژن‌ها |
| خستگی، احساس سرما، افزایش وزن، خشکی پوست، تغییرات قاعدگی | TSH، در صورت غیرطبیعی بودن TSH، آزمایش Free T4 | بررسی اختلال عملکرد تیروئید |
| ریزش مو همراه با نامنظمی پریود، قطع پریود، ترشح شیر از سینه | پرولاکتین (PRL) | بررسی افزایش پرولاکتین و تاثیر آن بر چرخه قاعدگی و محور تولیدمثل |
| پریود نامنظم، قطع قاعدگی، ناباروری، سایر علائم اختلال هورمونی | FSH و LH | بررسی عملکرد تخمدان‌ها و چرخه قاعدگی |
| اختلال قاعدگی، مشکلات تخمک‌گذاری، شک به اختلال محور هورمونی | استرادیول (E2) | بررسی همراه FSH و LH |
| اختلال قاعدگی، مشکلات تخمک‌گذاری، بررسی عملکرد فاز لوتئال | پروژسترون (P4) | ارزیابی وضعیت پروژسترون با توجه به مرحله چرخه قاعدگی |
کدام آزمایش ها برای ریزش موی ناشی از تنبلی تخمدان تجویز می‌شوند؟
اگر منظور از تنبلی تخمدان سندرم تخمدان پلی‌کیستیک یا PCOS باشد، ریزش موی الگوی زنانه می‌تواند یکی از تظاهرات افزایش آندروژن‌ها باشد. در چنین شرایطی معمولا تستوسترون تام و آزاد، SHBG، DHEA-S و گاهی آندروستن‌دیون بررسی می‌شوند. بر اساس علائم، بهترین دکتر غدد و متابولیسم ایران ممکن است ۱۷-OHP، TSH و پرولاکتین را برای بررسی سایر علل مشابه درخواست کند.
در صورت وجود علائم مقاومت به انسولین یا اضافه‌وزن، بررسی قند خون، HbA1c و گاهی آزمایش‌های متابولیک نیز اهمیت دارد. FSH، LH و استرادیول ممکن است بر اساس وضعیت قاعدگی و هدف تشخیصی بررسی شوند اما هیچ‌کدام به‌تنهایی PCOS را تشخیص نمی‌دهند. تشخیص PCOS بر اساس ترکیبی از علائم بالینی، آزمایش‌ها و در موارد لازم بررسی تخمدان‌ها انجام میشود. برای مشخص کردن آزمایش‌های لازم جهت بررسی ریزش مو ناشی از تنبلی تخمدان و اختلالات هورمونی، می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو با متخصص زنان یا غدد مشورت کنید.
۴.۶ (۱۴۳۹ نظر)۴.۵ (۱۳۱۵ نظر)۴.۷ (۱۱۶۱ نظر)۴.۴ (۱۱۵۵ نظر)۴.۵ (۱۰۰۷ نظر)۴.۱ (۹۴۷ نظر)نتیجه گیری
آزمایش هورمونی برای ریزش مو در زنان یک پنل ثابت و یکسان برای همه افراد نیست. اگر ریزش مو همراه با آکنه، موهای زائد، پریود نامنظم یا سایر نشانه‌های افزایش آندروژن باشد، بررسی تستوسترون، SHBG، DHEA-S و آندروستن‌دیون اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. TSH، پرولاکتین، FSH، LH و استرادیول نیز بر اساس علائم و شرایط فرد ممکن است به آزمایش‌ها اضافه شوند. در صورت شک به PCOS، ارزیابی هورمونی باید در کنار بررسی علائم بالینی و وضعیت متابولیک انجام شود. از طرف دیگر، طبیعی بودن هورمون‌ها ریزش موی واقعی را رد نمی‌کند زیرا بسیاری از انواع ریزش مو منشا غیرهورمونی دارند. بهترین رویکرد، تشخیص نوع ریزش مو و سپس انتخاب آزمایش‌های هدفمند به‌جای انجام یک پنل هورمونی گسترده و خودسرانه است.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
