احتباس ادرار چیست؟ – مجله سلامت دکترتو

احتباس ادرار چیست؟

آنچه در این مقاله می‌خوانید
  • احتباس ادرار یعنی مثانه با وجود وجود ادرار، نمی‌تواند آن را به‌طور کامل تخلیه کند؛ این وضعیت ممکن است حاد و ناگهانی یا مزمن و تدریجی باشد.
  • بزرگی پروستات، تنگی مجرای ادرار، سنگ، عفونت، یبوست، برخی داروها و اختلالات عصبی از علت‌های مهم احتباس ادرار هستند.
  • ناتوانی ناگهانی در ادرار کردن، درد یا فشار شدید پایین شکم و تورم شکم نیازمند ارزیابی فوری پزشکی و معمولاً تخلیه سریع مثانه است؛ درمان خانگی جایگزین این اقدام نیست.
  • تشخیص با بررسی علائم، معاینه، آزمایش ادرار و اندازه‌گیری ادرار باقی‌مانده با سونوگرافی یا سوند انجام می‌شود و درمان بسته به علت می‌تواند شامل سوندگذاری، دارو یا جراحی باشد.
  • احتباس مزمن حتی با علائم کم باید پیگیری شود، زیرا باقی ماندن ادرار می‌تواند به عفونت، آسیب مثانه و در موارد شدید آسیب کلیه منجر شود؛ این حالت با بی‌ادراری ناشی از توقف تولید ادرار در کلیه تفاوت دارد.
approved-by-doctors

تأیید‌‌‌‌‌‌‌ شده توسط پزشکان متخصص دکترتو

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان دکترتو مشاوره بگیرید.

زمان مطالعه : 11 دقیقه
احتباس ادرار چیست؟

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

آیا شما هم هنگام ادرار احساس می‌کنید هنوز مثانه‌تان کاملا خالی نشده است یا با وجود نیاز به دفع، نمی‌توانید ادرار کنید؟ این حالت که احتباس ادرار نام دارد، زمانی رخ می‌دهد که مثانه نتواند ادرار را به‌طور کامل تخلیه کند. این مشکل می‌تواند ناگهانی یا تدریجی ایجاد شود و دلایل مختلفی مانند بزرگ شدن پروستات، عفونت، سنگ، بعضی داروها یا اختلالات عصبی داشته باشد. اما از کجا می‌توان علت دقیق احتباس ادرار را تشخیص داد و چه زمانی این مشکل نیاز به درمان فوری دارد؟ در ادامه این مطلب از دکترتو به علل، علائم و روش‌های درمان احتباس ادرار می‌پردازیم. البته بهترین راه درمان نیامدن ادرار، مراجعه به دکتر متخصص است. اگر ساکن تهران هستید می‌توانید به دکتر اورولوژی تهران یا دکتر کلیه و نفرولوژی تهران مراجعه کنید.

doctoreto-App-gifdoctoreto-App-gif

احتباس ادرار به چه معناست؟

معنی کلمه احتباس ادرار یعنی ناتوانی در تخلیه کامل ادرار از مثانه؛ یعنی فرد با وجود پر بودن مثانه، نمی‌تواند ادرار کند یا مقدار کمی ادرار دفع می‌کند. این مشکل ممکن است به‌صورت ناگهانی ایجاد شود یا به‌تدریج پیش برود. در حالت حاد، فرد ممکن است با نیامدن ادرار و احساس فشار یا درد در پایین شکم روبه‌رو شود و به تخلیه فوری مثانه نیاز داشته باشد. در نوع مزمن، ادرار به‌طور ناقص خارج می‌شود و مقداری از آن در مثانه باقی می‌ماند. احتباس ادرار در زنان و مردان ممکن است به دلایل متفاوتی ایجاد شود و شدت آن هم یکسان نیست.

تفاوت بی‌ ادراری و احتباس ادرار چیست؟

بی‌ادراری (Anuria) به این معنی است که کلیه‌ها تقریباً ادراری تولید نمی‌کنند (کمتر از حدود ۱۰۰ میلی‌لیتر در روز) و معمولاً ناشی از نارسایی حاد کلیه، اختلال شدید در گردش خون یا انسداد مجاری ادرار است و یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود. درمان آن بر اساس علت زمینه‌ای (مثل اصلاح کم‌آبی و شوک، رفع انسداد، یا در صورت آسیب شدید کلیه، دیالیز) انجام می‌شود و پیوند کلیه فقط در نارسایی مزمن انتهایی مطرح است. اما احتباس ادرار به ناتوانی در تخلیه ادرار از مثانه اشاره دارد، در حالی که ادرار در مثانه وجود دارد ولی به دلایل انسدادی یا عصبی نمی‌تواند خارج شود.

اینفوگرافی بی ادراری
بی‌ادراری یا قطع ادرار زمانی رخ می‌دهد که کلیه‌ها تولید ادرار را متوقف کنند.

علائم احتباس ادرار چیست؟

علائم احتباس ادرار بر اساس شدت و نوع آن می‌تواند متفاوت باشد. در حالت حاد، علائم به‌صورت ناگهانی و شدید ظاهر می‌شوند و معمولاً با درد و ناراحتی همراه هستند. در حالت مزمن، علائم ممکن است به‌تدریج و به‌صورت خفیف‌تری بروز کنند و در برخی موارد فرد حتی متوجه احتباس ادرار نمی‌شود. به‌طور کلی، این علائم نشان‌دهنده تخلیه‌نشدن کامل مثانه، فشار بیش‌ازحد در مجاری ادراری و اختلال در جریان طبیعی ادرار هستند. مهم‌ترین علائم احتباس ادرار شامل موارد زیر است:

  • ناتوانی در ادرار کردن: احساس نیاز فوری به دفع ادرار بدون توانایی در انجام آن
  • درد در پایین شکم: ناشی از پر شدن بیش‌ازحد مثانه
  • احساس پری یا فشار در ناحیه شکم: به دلیل تجمع ادرار در مثانه
  • جریان ضعیف یا منقطع ادرار: کاهش شدت جریان ادرار یا قطع و وصل شدن آن
  • نیاز مکرر به ادرار کردن: احساس نیاز به دفع ادرار در فواصل کوتاه
  • احساس تخلیه ناقص مثانه: احساس باقی ماندن ادرار پس از ادرار کردن
  • عفونت‌های مکرر دستگاه ادراری: به دلیل باقی ماندن ادرار در مثانه و ایجاد محیط مناسب برای رشد باکتری‌ها

متن انگلیسی:
The symptoms of urinary retention can range from severe abdominal pain and the inability to urinate, to few or no symptoms at all. Urinary retention results from either a blockage that partially or fully prevents the flow of urine, or your bladder not being able to maintain a strong enough force to expel all the urine.
ترجمه فارسی:
علائم احتباس ادرار می‌تواند از درد شدید شکمی و ناتوانی در ادرار کردن تا داشتن علائم بسیار کم یا حتی بدون هیچ‌گونه علامتی متغیر باشد. احتباس ادرار یا ناشی از انسدادی است که به‌طور جزئی یا کامل از جریان ادرار جلوگیری می‌کند، یا به این دلیل است که مثانه شما قادر نیست نیروی کافی برای تخلیه تمام ادرار را حفظ کند.

به نقل از سایت niddk

چه چیزی باعث احتباس ادرار میشود؟

احتباس ادرار زمانی ایجاد می‌شود که خروج ادرار از مثانه با مانع روبه‌رو شود یا عضلات مثانه نتوانند به اندازه کافی منقبض شوند. علل شایع شامل بزرگی پروستات، تنگی مجرای ادرار، سنگ، عفونت، یبوست، برخی داروها، اختلالات عصبی و ضعف عضلات مثانه هستند و بر اساس سن و جنس متفاوت‌اند. علت نیامدن ادرار همیشه یکسان نیست و برای پیدا کردن علت ادرارنکردن باید شرایط فرد، داروهای مصرفی و علائم همراه بررسی شود. بیماری‌هایی که باعث انسداد مسیر ادرار یا اختلال عملکرد مثانه و اعصاب آن می‌شوند، می‌توانند به احتباس ادرار منجر شوند. برخی از مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

  • بزرگی خوش‌خیم پروستات: در مردان می‌تواند مسیر خروج ادرار را تنگ کند.
  • تنگی مجرای ادرار: باریک شدن مجرا، جریان طبیعی ادرار را کاهش می‌دهد.
  • عفونت ادراری یا پروستات: التهاب و تورم ممکن است تخلیه ادرار را دشوار کند.
  • سنگ‌های ادراری: سنگ می‌تواند مسیر خروج ادرار را مسدود کند.
  • افتادگی اندام‌های لگنی: به‌خصوص در زنان ممکن است روی مسیر خروج ادرار فشار وارد کند.
  • اختلالات عصبی: بیماری‌هایی مانند دیابت، سکته مغزی و ام‌اس می‌توانند عملکرد مثانه را مختل کنند.
  • یبوست شدید: تجمع مدفوع در روده ممکن است به مثانه یا مجرای خروجی آن فشار وارد کند.

علت کم شدن ادرار در زنان چیست؟

کم شدن ادرار در زنان می‌تواند به دلیل کاهش تولید ادرار، کم‌آبی بدن یا اختلال در خروج ادرار از مثانه ایجاد شود. علت بند آمدن ادرار در زنان گاهی عفونت، سنگ، تنگی مجرا یا افتادگی اندام‌های لگنی است. علت قطع و وصل شدن ادرار در زنان هم ممکن است به اختلال عملکرد عضلات کف لگن یا تخلیه ناقص مثانه مربوط باشد. در برخی زنان، بارداری، زایمان یا جراحی لگنی می‌تواند موقتاً عملکرد مثانه را تغییر دهد. ادامه‌دار بودن این علائم نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

علت نیامدن ادرار در بارداری چیست؟

نیامدن ادرار در بارداری می‌تواند با تغییر عملکرد مثانه، فشار رحم و در برخی موارد اختلال در عضلات کف لگن ارتباط داشته باشد. بارداری و زایمان می‌توانند قدرت انقباض مثانه را تغییر دهند و تخلیه آن را دشوار کنند. علت ماندن ادرار در مثانه ممکن است به همین تغییرات یا عواملی مانند عفونت، یبوست و مصرف بعضی داروها مربوط باشد.

نکته مهم: در اوایل بارداری، وضعیت غیرطبیعی رحم (رحم رتروفلکس) هم می‌تواند باعث احتباس حاد ادرار شود و این وضعیت یک اورژانس محسوب می‌شود و نیاز به مراجعه فوری دارد.

علت نیامدن ادرار در مردان چیست؟

در مردان، بزرگی خوش‌خیم پروستات یکی از علل مهم اختلال خروج ادرار، به‌خصوص با افزایش سن، است. دلیل بند آمدن ادرار در مردان می‌تواند علاوه بر بزرگی پروستات، تنگی مجرای ادرار، سنگ، عفونت ادراری یا برخی مشکلات عصبی باشد. علت خالی نشدن مثانه در مردان گاهی ضعف عضله مثانه است که باعث باقی ماندن ادرار می‌شود. علت کم شدن فشار ادرار در آقایان هم ممکن است به انسداد مسیر خروجی مربوط باشد و در صورت تداوم باید بررسی شود.

علت نیومدن ادرار رو نمی‌دونی؟
همین حالا نوبت حضوری بگیر و با پزشک مشورت کن!

علت قطع ادرار در سالمندان چیست؟

قطع ادرار در سالمندان می‌تواند به دلیل بزرگی و التهاب پروستات، ضعف عضلات مثانه، بیماری‌های عصبی، عفونت، یبوست یا مصرف بعضی داروها ایجاد شود. در مردان سالمند، بزرگی پروستات از علل مهم انسداد مسیر خروج ادرار است، اما این مشکل فقط به پروستات محدود نمی‌شود. افزایش سن می‌تواند قدرت عضلات مثانه را هم کاهش دهد و تخلیه کامل را دشوار کند. اگر سالمند ناگهان قادر به ادرار کردن نیست، نباید منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی مشکل ماند و ارزیابی فوری پزشکی لازم است.

ادرار بریده بریده نشانه چیست؟

ادرار بریده‌بریده معمولاً نشان می‌دهد جریان ادرار به‌طور پیوسته برقرار نیست و می‌تواند با انسداد مسیر خروجی یا اختلال عملکرد مثانه ارتباط داشته باشد. علت تخلیه نشدن ادرار ممکن است بزرگی پروستات، تنگی مجرا، سنگ، عفونت یا اختلالات عصبی باشد. علت تخلیه نشدن کامل مثانه هم گاهی ضعف انقباض مثانه است. در کودکان، علت بریده بریده آمدن ادرار در کودکان می‌تواند عفونت، یبوست، اختلال عملکرد مثانه یا مشکلات ساختاری مجاری ادراری باشد و بهتر است بر اساس سن و علائم همراه بررسی شود.

متن انگلیسی:
Your bladder is like a storage tank for the waste product urine (pee). When your bladder is full, you urinate and the waste leaves your body. But, if you have urinary retention, your bladder doesn’t completely empty when you pee. Things like blockages, medications or nerve issues can cause it.
ترجمه فارسی:
مثانه شما مانند یک مخزن ذخیره‌سازی برای ماده زائد ادرار است. وقتی مثانه‌تان پر می‌شود، ادرار می‌کنید و این ماده زائد از بدن شما خارج می‌شود. اما اگر دچار احتباس ادرار باشید، مثانه شما هنگام ادرار کردن به‌طور کامل خالی نمی‌شود. عواملی مانند انسداد، داروها یا مشکلات عصبی می‌توانند باعث ایجاد این حالت شوند.

به نقل از سایت my.clevelandclinic

چه داروهایی باعث احتباس ادرار میشود؟

داروهایی که باعث احتباس ادرار می شوند معمولاً با کاهش انقباض مثانه یا تغییر پیام‌های عصبی مربوط به تخلیه ادرار عمل می‌کنند. از جمله آن‌ها می‌توان به بعضی داروهای آنتی‌کولینرژیک، آنتی‌هیستامین‌ها و ضداحتقان‌ها، برخی داروهای ضدافسردگی، داروهای ضدروان‌پریشی، بنزودیازپین‌ها، بعضی داروهای بیماری پارکینسون، مسکن‌های مخدر و برخی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی اشاره کرد. این موضوع به معنی قطع خودسرانه دارو نیست. اگر مشکل ادرار بعد از شروع دارویی ایجاد شده است، پزشک اورولوژی یا بهترین دکتر مثانه ایران باید احتمال ارتباط آن را بررسی کند.

انواع احتباس ادرار چیست؟

احتباس ادرار به دو نوع اصلی حاد و مزمن تقسیم می‌شود و تفاوت آن‌ها بیشتر به نحوه شروع و میزان اختلال در تخلیه مثانه مربوط است. نوع حاد معمولاً ناگهانی ایجاد می‌شود و فرد نمی‌تواند ادرار کند، در حالی که نوع مزمن به‌تدریج شکل می‌گیرد و ممکن است علائم کمی داشته باشد. این دو مورد به صورت زیر هستند:

  • احتباس ادرار حاد: ناتوانی ناگهانی در دفع ادرار با وجود پر بودن مثانه
  • احتباس ادرار مزمن: تخلیه ناقص و تدریجی مثانه که ممکن است مدت‌ها بدون علامت واضح باقی بماند

تفاوت احتباس ادرار حاد و مزمن چیست؟

تفاوت اصلی احتباس ادرار حاد و مزمن در نحوه شروع و شدت اختلال تخلیه مثانه است. نوع حاد معمولاً ناگهانی ایجاد می‌شود و فرد با وجود پر بودن مثانه قادر به ادرار کردن نیست، در حالی که نوع مزمن به‌تدریج ایجاد می‌شود و ممکن است فرد همچنان مقدار کمی ادرار دفع کند و تکرر ادرار داشته باشد. احتباس حاد به ارزیابی فوری نیاز دارد، اما نوع مزمن هم باید بررسی شود، زیرا باقی ماندن طولانی‌مدت ادرار می‌تواند به مثانه و دستگاه ادراری آسیب بزند.

ویژگیاحتباس ادرار حاداحتباس ادرار مزمن
شروعناگهانیتدریجی
دفع ادرارمعمولاً فرد اصلاً نمی‌تواند ادرار کندمعمولاً مقداری ادرار دفع می‌شود
احساس مثانهپر و معمولاً همراه با فشار یا دردممکن است بدون احساس واضح باشد
علائم همراهدرد پایین شکم، احساس شدید نیاز به ادرارجریان ضعیف، تکرر ادرار، تخلیه ناقص
اقدام لازمارزیابی پزشکی فوریبررسی علت و درمان پزشکی
تفاوت احتباس ادرار حاد و مزمن

از کجا بفهمیم دچار احتباس ادرار هستیم؟

احتباس ادرار را نمی‌توان فقط بر اساس احساس فرد تشخیص داد و معمولاً اندازه‌گیری مقدار ادرار باقی‌مانده در مثانه بعد از ادرار کردن، برای تأیید تشخیص احتباس ادرار کمک‌کننده است. علائمی مانند شروع دشوار ادرار، جریان ضعیف، احساس تخلیه نشدن مثانه، ادرار کردن مکرر با حجم کم یا احساس نیاز دوباره بعد از ادرار می‌توانند مطرح‌کننده این مشکل باشند. پزشک یا بهترین دکتر کلیه و نفرولوژی ایران بر اساس علائم، معاینه و در صورت نیاز سونوگرافی یا سوندگذاری، مقدار ادرار باقی‌مانده را بررسی می‌کند. روش‌های تشخیص نیامدن ادرار عبارت‌اند از:

  • گرفتن شرح حال پزشکی: پزشک با پرسش درباره علائم، سابقه بیماری‌ها و داروهای مصرفی، اطلاعات اولیه را جمع‌آوری می‌کند.
  • معاینه فیزیکی: شامل ارزیابی ناحیه شکم، اندام تناسلی و در مردان، معاینه پروستات از طریق معاینه دیجیتال رکتوم برای بررسی هرگونه انسداد یا ناهنجاری
  • آزمایش ادرار (آنالیز ادرار): برای تشخیص عفونت‌های ادراری، وجود خون یا دیگر ناهنجاری‌ها در ادرار
  • سونوگرافی مثانه: برای اندازه‌گیری حجم ادرار باقی‌مانده پس از ادرار کردن (PVR) و ارزیابی تخلیه مثانه
  • تصویربرداری (مانند MRI یا CT اسکن): در صورت نیاز، برای بررسی ساختارهای داخلی و شناسایی هرگونه توده یا ناهنجاری که ممکن است باعث احتباس ادرار شده باشد
  • سیستوسکوپی: استفاده از یک لوله نازک مجهز به دوربین برای مشاهده داخل مثانه و مجرای ادرار به‌منظور شناسایی انسدادها یا ناهنجاری‌ها
  • تست‌های اورودینامیک: برای ارزیابی عملکرد مثانه و عضلات مرتبط با ادرار، از جمله اندازه‌گیری فشار داخل مثانه و جریان ادرار

بهترین روش درمان احتباس ادرار چیست؟

بهترین روش درمان احتباس ادرار به علت و حاد یا مزمن بودن آن بستگی دارد و یک روش ثابت برای همه افراد وجود ندارد. در احتباس حاد، تخلیه سریع مثانه معمولاً اولین اقدام است و پس از آن علت زمینه‌ای بررسی می‌شود. مواردی مانند درمان احتباس ادرار بعد از عمل معمولاً با بررسی حجم باقی‌مانده ادرار و در صورت نیاز تخلیه مثانه انجام می‌شود و برای درمان احتباس ادرار بعد از بیهوشی نیز با توجه به اثر بیهوشی، داروها و وضعیت مثانه، ممکن است نیاز به تخلیه موقت مثانه وجود داشته باشد. درمان‌های اصلی شامل موارد زیر هستند:

  • سوندگذاری یا کاتتریزاسیون: برای تخلیه سریع ادرار از مثانه
  • دارودرمانی: برای درمان علت زمینه‌ای، مانند بزرگی پروستات یا عفونت
  • جراحی: در صورت وجود انسداد ساختاری که با روش‌های دیگر برطرف نشود.
نکات مهم درباره احتباس ادراری را در این ویدئو ببینید.

۱. درمان احتباس ادرار با سوند گذاری

سوندگذاری یکی از روش‌های اصلی برای تخلیه مثانه در احتباس ادرار است، به‌خصوص زمانی که فرد به‌طور ناگهانی قادر به ادرار کردن نیست. در این روش، یک لوله باریک از مجرای ادرار وارد مثانه می‌شود تا ادرار خارج شود. سوند ممکن است برای مدت کوتاه باقی بماند یا در بعضی افراد به‌صورت متناوب استفاده شود. انتخاب نوع و مدت استفاده به علت احتباس و وضعیت فرد بستگی دارد. سوندگذاری باید با روش مناسب و طبق نظر پزشک یا بهترین دکتر اورولوژی ایران انجام شود تا خطر عفونت و آسیب کاهش پیدا کند.

۲. بهترین قرص برای تخلیه کامل ادرار چیست؟

قرص مناسب برای تخلیه کامل ادرار به علت احتباس بستگی دارد و داروی واحدی برای همه افراد وجود ندارد. در مردانی که بزرگی پروستات باعث انسداد شده است، داروهای مسدودکننده آلفا مانند تامسولوسین ممکن است با شل کردن عضلات پروستات و گردن مثانه، جریان ادرار را بهتر کنند. در برخی شرایط داروهای دیگر هم استفاده می‌شوند. قرص درمان احتباس ادرار در زنان هم باید بر اساس علت انتخاب شود، زیرا احتباس در زنان ممکن است به عفونت، افتادگی اندام‌های لگنی، اختلال عضلات کف لگن یا مشکلات عصبی مربوط باشد.

درمان نیامدن ادرار در مرداندرمان نیامدن ادرار در زنان
دارو برای بهبود علائم ناشی از بزرگی پروستاتدرمان عفونت ادراری در صورت وجود عفونت
درمان تنگی مجرای ادرار یا سنگ در صورت وجوددرمان یبوست در صورت نقش داشتن آن در احتباس
بررسی و درمان مشکلات عصبی یا ضعف مثانهاصلاح اختلال عملکرد عضلات کف لگن
جراحی در صورت وجود انسداد یا بزرگی شدید پروستاتدرمان افتادگی اندام‌های لگنی یا سایر مشکلات ساختاری
درمان علت زمینه‌ای و پیگیری میزان ادرار باقی‌ماندهبررسی و درمان مشکلات عصبی یا اختلال عملکرد مثانه
درمان نیامدن ادرار در مردان و زنان

۳. درمان احتباس ادرار با جراحی

جراحی زمانی برای احتباس ادرار مطرح می‌شود که علت آن یک مشکل ساختاری یا انسداد باشد و روش‌های ساده‌تر نتوانند مشکل را برطرف کنند. نوع عمل به علت بستگی دارد؛ برای مثال در برخی مردان ممکن است بافت اضافی پروستات برداشته شود و در تنگی مجرای ادرار، ترمیم یا باز کردن قسمت تنگ‌شده انجام شود. افتادگی اندام‌های لگنی، تومورها و بعضی مشکلات ساختاری مثانه هم ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند. بنابراین جراحی درمان مستقیم احتباس نیست و برای برطرف کردن علت آن انجام می‌شود.

برای درمان احتباس ادراری همین الان نوبت دکترتو رزرو کن!

درمان خانگی نیامدن ادرار چیست؟

اگر فرد کاملاً قادر به ادرار کردن نیست، درمان خانگی جایگزین ارزیابی پزشکی و تخلیه مثانه نمی‌شود. در این شرایط، نوشیدن آب بیشتر یا امتحان کردن روش‌های خانگی ممکن است مشکل را برطرف نکند و حتی در صورت پر بودن مثانه، ناراحتی را بیشتر کند.

درمان خانگی باقی ماندن ادرار در مثانه بیشتر برای کاهش عوامل تشدیدکننده در موارد خفیف و با نظر پزشک مطرح است؛ برای مثال درمان یبوست، رعایت زمان منظم دفع ادرار و فرصت دادن کافی برای تخلیه مثانه. درمان خانگی احتباس ادرار نباید باعث تأخیر در مراجعه شود. برخی از مؤثرترین روش‌های خانگی شامل موارد زیر هستند:

  • مصرف دمنوش‌هایی مانند جعفری یا بابونه: که خاصیت ادرارآور دارند و به بهبود جریان ادرار کمک می‌کنند
  • مصرف آب تربچه: دارای خواص پاک‌کنندگی و ضدالتهابی برای بهبود جریان ادرار
  • مصرف انگور: به دلیل پتاسیم بالا به آرامش عضلات مجاری ادراری کمک می‌کند
  • گرم نگه‌داشتن شکم و پایین‌تنه: استفاده از کیسه آب گرم می‌تواند به کاهش اسپاسم مثانه کمک کند
  • تمرینات کگل: تقویت عضلات کف لگن برای بهبود کنترل مثانه
  • افزایش مصرف آب: هیدراته ماندن بدن برای کاهش غلظت ادرار و بهبود عملکرد کلیه‌ها

درمان فوری احتباس ادرار در خانه برای کودکان چیست؟

برای کودکی که ناگهان نمی‌تواند ادرار کند، درمان فوری خانگی قابل اتکایی وجود ندارد و باید علت مشکل توسط پزشک مشخص شود. درمان خانگی ادرار نکردن کودک نباید شامل فشار دادن شکم، دادن دارو یا مجبور کردن کودک به نوشیدن مقدار زیاد آب باشد. عفونت، یبوست، اختلال عملکرد مثانه و بعضی مشکلات ساختاری می‌توانند باعث اختلال دفع ادرار شوند. اگر کودک همراه با ناتوانی در ادرار کردن درد، تورم شکم، بی‌حالی یا تب دارد، ارزیابی پزشکی باید بدون تأخیر انجام شود.

درمان خانگی تخلیه نشدن کامل ادرار در زنان چیست؟

در زنان، اقدام خانگی مناسب به علت مشکل بستگی دارد و اگر تخلیه مثانه به‌طور واضح مختل شده باشد، نباید درمان پزشکی به تأخیر بیفتد. نشستن کامل در سرویس بهداشتی و آرام نگه داشتن عضلات کف لگن می‌تواند به تخلیه بهتر کمک کند. درمان یبوست و خودداری نکردن طولانی‌مدت از ادرار هم اهمیت دارد. درمان تخلیه نشدن کامل ادرار در زنان در صورت تداوم باید بر اساس علت انجام شود. همچنین درمان قطع و وصل شدن ادرار در زنان ممکن است به بررسی عفونت، کف لگن یا انسداد نیاز داشته باشد.

عکس سی تی اسکن از احتباس ادرار
در این تصویر، نمای سی‌تی‌اسکن از مثانه در احتباس ادراری و ساختارهای اطراف آن مشاهده می‌شود.
تاثیر استرس بر احتباس ادرار
استرس می‌تواند با افزایش تنش عضلات کف لگن و اختلال در هماهنگی عضلات هنگام ادرار کردن، تخلیه مثانه را دشوارتر کند.
احتباس ادراری یعنی چه؟
احتباس ادراری یعنی فرد نمی‌تواند مثانه را به‌طور کامل تخلیه کند.

درمان خانگی تخلیه نشدن کامل ادرار در مردان چیست؟

در مردان، تخلیه نشدن کامل ادرار به‌خصوص در سنین بالاتر می‌تواند با بزرگی پروستات ارتباط داشته باشد و صرفاً با درمان خانگی برطرف نمی‌شود. برای کمک به تخلیه بهتر، می‌توان زمان کافی برای ادرار کردن در نظر گرفت و پس از پایان ادرار، مدت کوتاهی صبر کرد و دوباره تلاش کرد؛ این روش به «تخلیه دو مرحله‌ای» معروف است. با این حال، اگر جریان ادرار بسیار ضعیف شده، درد وجود دارد یا فرد نمی‌تواند ادرار کند، بررسی پزشکی لازم است.

درمان خانگی بند آمدن ادرار در سالمندان چیست؟

در سالمندی که ادرار کاملاً بند آمده است، درمان خانگی نباید جایگزین ارزیابی پزشکی شود، زیرا بزرگی پروستات، داروها، یبوست، بیماری‌های عصبی یا ضعف مثانه می‌توانند علت باشند. تا زمان بررسی، مصرف خودسرانه داروهای ادرارآور یا افزایش شدید مصرف آب توصیه نمی‌شود. اگر سالمند اصلا قادر به ادرار کردن نیست، به‌خصوص همراه با درد یا احساس فشار در پایین شکم، باید سریع برای تخلیه مثانه و پیدا کردن علت مراجعه کند.

عوارض احتباس ادرار چیست؟

اگر احتباس ادرار برای مدت طولانی درمان نشود، می‌تواند به عفونت ادراری، آسیب عضلات مثانه و در موارد شدیدتر آسیب و نارسایی کلیه منجر شود. باقی ماندن ادرار در مثانه محیط مناسبی برای رشد باکتری‌ها ایجاد می‌کند و احتمال عفونت را افزایش می‌دهد. کشیده شدن طولانی‌مدت مثانه هم ممکن است عملکرد عضلات آن را مختل کند. در برخی افراد، پر شدن بیش از حد مثانه باعث نشت ادرار می‌شود. به همین دلیل، حتی احتباس مزمن که علامت واضحی ندارد، باید علت‌یابی و پیگیری شود.

پزشکان پیشنهادی

نتیجه گیری

احتباس ادرار یعنی مثانه نمی‌تواند ادرار را به‌طور کامل تخلیه کند و ممکن است به‌دلیل انسداد مسیر ادرار، ضعف عضله مثانه، اختلالات عصبی، بعضی داروها، یبوست یا شرایطی مانند بزرگی پروستات ایجاد شود. نوع حاد معمولاً ناگهانی است و فرد ممکن است اصلاً نتواند ادرار کند، در حالی که نوع مزمن به‌تدریج ایجاد می‌شود. درمان بر اساس علت می‌تواند شامل سوندگذاری، دارو یا جراحی باشد. اگر فرد ناگهان قادر به ادرار کردن نیست، درد یا تورم پایین شکم دارد یا علائم شدید ایجاد شده است، باید فوراً به اورژانس یا پزشک مراجعه کند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

پرسش‌های متداول

احتباس ادراری یعنی فرد نمی‌تواند مثانه را به‌طور کامل تخلیه کند. این حالت ممکن است ناگهانی ایجاد شود و فرد اصلاً نتواند ادرار کند، یا به‌تدریج پیش برود و مقداری ادرار بعد از هر بار دفع در مثانه باقی بماند. علت آن می‌تواند انسداد، ضعف مثانه، مشکلات عصبی یا بعضی داروها باشد.

تخلیه نشدن کامل ادرار معمولاً زمانی رخ می‌دهد که مسیر خروجی مثانه به‌طور کامل باز نباشد یا عضله مثانه نتواند ادرار را به اندازه کافی خارج کند. بزرگی پروستات، تنگی مجرای ادرار، سنگ، عفونت و بعضی مشکلات عصبی از علل شناخته‌شده هستند. یبوست و احتباس ادرار هم می‌توانند با هم ارتباط داشته باشند، زیرا تجمع مدفوع ممکن است به مثانه یا مسیر خروج ادرار فشار وارد کند. احساس باقی ماندن ادرار، جریان ضعیف یا نیاز دوباره به ادرار کردن پس از تخلیه، می‌تواند نشان‌دهنده این مشکل باشد.

فواصل طبیعی برای ادرار کردن معمولاً بین ۳ تا ۴ ساعت در طول روز متغیر است، اما این زمان به میزان مصرف مایعات و فعالیت بدنی فرد بستگی دارد. به‌طور کلی، ۸ تا ۱۰ ساعت ادرار نکردن می‌تواند نشانه‌ای از کم‌آبی بدن یا مشکلات کلیوی و مثانه باشد. در صورتی که فرد احساس دفع ادرار دارد اما نمی‌تواند ادرار کند، باید سریعاً به پزشک مراجعه کند. نگه‌داشتن طولانی‌مدت ادرار می‌تواند به مثانه و کلیه‌ها آسیب برساند.

الیگوری به کاهش غیرطبیعی حجم ادرار گفته می‌شود و با احتباس ادرار یکسان نیست. در الیگوری ممکن است کلیه‌ها ادرار کمتری تولید کنند، در حالی که در احتباس، ادرار تولید شده اما به‌خوبی از مثانه خارج نمی‌شود. کم‌آبی، افت فشار خون، بیماری کلیه و برخی شرایط پزشکی می‌توانند باعث کاهش تولید ادرار شوند.

احساس نیاز به ادرار کردن بدون توانایی دفع می‌تواند از پر بودن مثانه و احتباس ادرار ناشی شود. عفونت، انسداد مجرای ادرار، بزرگی پروستات، مشکلات عصبی یا بعضی داروها هم می‌توانند چنین حالتی ایجاد کنند. اگر با وجود احساس شدید نیاز، هیچ ادراری خارج نمی‌شود، به‌خصوص همراه درد پایین شکم، ارزیابی فوری لازم است.

نیامدن ادرار بعد از کشیدن سوند ممکن است به باقی ماندن علت اصلی احتباس، ضعف موقت عضلات مثانه یا اثر بیهوشی و بعضی داروها مربوط باشد. بعد از عمل هم این مشکل نسبتاً شایع است. اگر پس از برداشتن سوند فرد نمی‌تواند ادرار کند یا درد و فشار پایین شکم دارد، باید سریع با اورژانس تماس بگیرد.

خوردن آب زیاد و ادرار کم می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه به معنی احتباس ادرار نیست. کم‌آبی شدید، اختلال عملکرد کلیه، بعضی داروها یا انسداد مسیر ادرار می‌توانند حجم ادرار را کاهش دهند. اگر کاهش ادرار واضح و مداوم است یا فرد همزمان نمی‌تواند ادرار کند، باید برای بررسی علت مراجعه کند.

غذای خاصی وجود ندارد که بتواند احتباس ادرار را به‌طور کامل برطرف کند. برای نیامدن ادرار چی بخوریم پرسش مهمی است، اما اگر مثانه پر باشد و ادرار خارج نشود، خوردن آب یا مواد غذایی بیشتر مشکل انسداد را برطرف نمی‌کند. در این شرایط باید علت مشخص شود و در صورت نیاز، مثانه تخلیه شود.

اگر اصلاً نمی‌توانید ادرار کنید، به‌ویژه زمانی که احساس پر بودن مثانه، فشار یا درد پایین شکم دارید، درمان خانگی نکنید. احتباس حاد ادرار به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد و ممکن است برای تخلیه مثانه سوندگذاری انجام شود. مصرف خودسرانه دارو یا نوشیدن مقدار بسیار زیاد آب، جای درمان پزشکی را نمی‌گیرد.

احتباس ادرار بعد از زایمان طبیعی ممکن است به تغییر عملکرد مثانه، تورم ناحیه لگن، درد یا اختلال موقت عضلات و اعصاب مرتبط با دفع ادرار مربوط باشد. درمان به شدت مشکل بستگی دارد و ممکن است شامل بررسی حجم ادرار باقی‌مانده و تخلیه موقت مثانه با سوند باشد. ادامه‌دار بودن مشکل باید توسط پزشک بررسی شود.

احتباس ادرار و تکرر ادرار می‌توانند همزمان رخ دهند، زیرا وقتی مثانه کاملاً تخلیه نمی‌شود، فرد ممکن است زودتر دوباره احساس نیاز به ادرار پیدا کند. در این حالت معمولاً هر بار مقدار کمی ادرار دفع می‌شود. بنابراین تکرر ادرار همیشه به معنی تولید زیاد ادرار نیست و گاهی می‌تواند نشانه تخلیه ناقص مثانه باشد.

احتباس ادرار همیشه با درد همراه نیست و نوع مزمن آن ممکن است با علائم خفیف یا حتی بدون علامت واضح ایجاد شود. جریان ضعیف، شروع دشوار ادرار، تکرر ادرار و احساس تخلیه نشدن مثانه می‌توانند سرنخ‌های مهمی باشند. بنابراین نداشتن درد، احتباس را رد نمی‌کند و در صورت تداوم علائم، بررسی پزشکی لازم است.

احتباس ادرار بعد از عمل می‌تواند به اثر بیهوشی، داروهای مصرف‌شده، دریافت مایعات و گاهی تورم یا تغییرات ایجادشده در ناحیه جراحی مربوط باشد. بیهوشی ممکن است احساس نیاز به ادرار کردن را کاهش دهد، در حالی که مثانه همچنان پر می‌شود. اگر بیمار بعد از عمل قادر به ادرار کردن نباشد، بررسی حجم ادرار باقی‌مانده و تخلیه مثانه ممکن است لازم باشد.

برای درمان احتباس ادرار، شواهد کافی برای جایگزین کردن درمان‌های سنتی با روش‌های پزشکی وجود ندارد. موادی مانند پیاز برای احتباس ادرار یا دارچین برای احتباس ادرار نمی‌توانند انسداد مجرای ادرار یا ناتوانی مثانه را برطرف کنند. درباره درمان گیاهی احتباس ادرار هم بهتر است پیش از مصرف هر فرآورده‌ای با پزشک مشورت شود، به‌خصوص اگر فرد داروی دیگری مصرف می‌کند.

امتیاز شما به مقاله:
(3.9از5)
دسته بندی:
برچسب:
منبع:
پزشکان پیشنهادی
مطالب مرتبط

پاسخ دادن

نظرات درباره احتباس ادرار

  1. مجید گفت:

    باسلام خدمت دکتر عزیز ،عذر میخوام مادرم به علت عدم کارایی کلیه هاش دیالیز میشه یک روز درمیان ،چند وقتیه که خیلی بی اشتها شده ،وجدیدا درد شدید از ناحیه شکم و معده داره وفشار خونش هم بالا می‌رفت که برا فشارش بردیم دکتر فشار رو تا حدی کنترل کردیم ولی چند روزیه که مشکل بی ادراری دارن.ودر طول روز در حد چند قطره است ،لطفا نظر بدید . باتشکر

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام
      در مشکلات کلیوی عدم ادار قابل انتظار است
      نارسایی کلیوی حاد این مشکل را ایجاد میکند
      حتمن و منظم باید تحت دیالیز قرار گیرند
      با ارزوی سلامتی

  2. حسام گفت:

    سلام من مامانم دفع پروتئین ادرار داره

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام حسام عزیز
      دفع پروتیین دلایل گوناگونی دارد از قبیل دهیدراتاسیون ( کم آبی شدید) ، بیماریهای عفونی همراه با تب بالا ، کاهش فشار خون ، ورزش شدید ، عفونت ادراری ، حالت های هیجانی و استرس شدید ،سنگ کلیه و یا نارسایی قلب بویژه
      برای بررسی بیشتر به متخصص کلیه مراجعه فرمایید
      با ارزوی سلامتی

      https://doctoreto.com/doctors/speciality/nephrologist

  3. آرش گفت:

    حامین

  4. زهرا گفت:

    سلام پدرم پیوند کلیه شده یک روز کامله که ادرار نداشته میشه بگید به چه علته؟؟

    1. همیار دکترِتو گفت:

      دوست عزیز
      ادار از مسیر کلیوی تشکیل می شود و این احتباس ادراری بعد از عمل طبیعی است و باید تحت نظر پزشک معالج باشند به ایشان داروی ادرار آور داده می شود.

  5. وحید گفت:

    سلام
    مادر من چند روزه ادرار کمی داره مقداری عفونت دیده شده و دکتر سفکسیم تجویز کرده ولی دردی نداره فقط حالت تهوع داره
    چه اقداماتی لازم هست انجام بدیم

  6. عبدی گفت:

    سلام من چند وقته که حس ادرار شدید دارم ولی وقتی دستشویی میرم خیلی فشار بهم میاد

    1. س گفت:

      سلام نامزد من چند وقت هست که ادرار نمیکنه و موهایه سرش میریزه
      نشونه و درمانش چیه؟

  7. دنیز گفت:

    🌸سلام خسته نباشی🌸
    من حدود دوهفته اس که ادرارم بوی تندی گرفته و تکرر ادرار دارم و سوزش ادرار هم دارم پنج روز پیش ادرارم رنگ قرمز شده بود و خیلی درد داشتم دیروز که خیلی ادرار داخل مثانه پر بود ولی اصلا ادرارم نمیومد وفقط خون و لخته خون میامد حدود یک ساعت فقط خون میامد رفتم دکتر دکتر آزمایش برام نوشته آزمایش ادرار و کشت ادرار دادم و برام سونوگرافی نوشته کلیه هام هیچ مشکلی نداشت ومثانه هم همین طور و بهم گفتن مشکلی نداری ولی داخل برگه سونوگرافی نوشته بود که مایع آزاد در فضای لگن رویت شد و خیلی میترسم لطفا جواب منو بدین

    1. همیار دکترِتو گفت:

      سلام دوست عزیز
      خونریزی همراه ادرار و احتباس ادراری شما میتونه به علت سنگ کلیه باشه که در طول مسیر ادراری حرکت کرده و موجب خونریزی شده باشه. این که در سونوگرافی سنگ دیده نشده ممکنه که این سنگ دفع شده باشه. برای پیگیری بیشتر به متخصص کلیه و مجاری تناسلی مراجعه کنید.
      جراح کلیه و مجاری ادراری

    2. ناشناس گفت:

      سلام ضربه نخوردین؟چون مایع آزاد بدنبال ضربه و عفونت هست

  8. فرزین گفت:

    سلام
    مدت ۳ ساله که ادرار کم میکردم
    با قرص مدر انجام میشد

    الان خیلی شزایطم حاد شده
    پزشک پروستات و کلیه رفتم
    میگن همه چیز طبیعیه
    دکترا میگن توهم میزنی امکان نداره

    اما جوری شده ک آب سمت ریه‌ام‌میره و نفس کشیدن برام دشوار میشه پیشنهاد شما چیست

    1. همیار دکترتو گفت:

      سلام همراه گرامی
      لازمه برای این مشکلتون به متخصص کلیه و مجاری ادراری مراجعه کنین:
      لیست متخصصین اورولوژی

    2. حسین شریفی گفت:

      من هم عین شما هستم، درمان شدین؟

  9. علیرضا پرتونیایی گفت:

    من ناراحتی قلبی دارم هفته پیش به دکتر مراجعه کردم با گرفتن فشار ونوار قلبی متوجه فشار پایین شدن و با سورنگ که زدم کمی بهتر شدم ولی از فردای آنروز درد پام شروع شد و از بین نمرفت و من از درد عرق وخشکی دهن پیدا کردم طوری که دو لیتر آب و نوشیدنی مصرف میکردم و کلییها خوب کار میکردن و درد پا جوری بود که امان من رو گرفته تا اینکه امشب یکدفعه با قعطی ادرار مواجعه شدم با درد شکم و حدود ۲۵دقیقه با درد و آمدن چند قطره کمی آرام شدم و احساس میکنم که کلیها دروست کار نمیکنن و هرچه زودتر مخواهم دکتر متخصص نوبت بگیرم

    1. همیار دکترتو گفت:

      سلام همراه گرامی
      لازمه برای این مشکلتون به متخصص کلیه و مجاری ادرار مراجعه کنین:
      لیست متخصصین کلیه و مجاری ادراری

    2. عبدالله اسماعیلی گفت:

      من مریض دیالیزی هستم وقتی میرم دستشوی باید یه ساعت بشینم تا یه کم ادرار کنم خیلی اذیت میشم باید چیگار کنم

      1. همیار دکترتو گفت:

        سلام
        باید از نظر پروتات، مثانه و کلیه ها بررسی بشین. برای این مشکلتون می تونین به متخصص کلیه و مجاری ادراری مراجعه کنین:
        لیست متخصصین کلیه و مجاری ادراری

      2. مهدی گفت:

        سلام وقت بخیر با تشکر از مطالب ارزشمند شما
        خانمم ۲۷ سالشه
        اول ادرار خونی
        بعد تمام بدن داغ میامد
        تشنگی شدید
        مدتی بعد تب شدید بدن درد وسردرد
        ادرار قطع شد
        خفگی و بیحالی
        سپس رفتیم اورژانس دیالیز کرد
        سونو گرفت کلیه ها سالم
        الن ۵ جلسه دیالیز شده هنوز ادرار قطع
        دکتر عزیز این مشکلش چیه خواهش میکنم جواب بدین

        1. همیار دکترِتو گفت:

          سلام دوست عزیز
          مشکل کلیه و مثانه ایشون و عفونت ناشی از احتباس ادرار می تونه باعث ایجاد تب در بدن و احساس تشنگی فراوان شده باشد. بهتره ایشان تحت نظر متخصص کلیه قرار بگیرند.
          بهترين دكتر نفرولوژی

  10. مرتضی عبدالهی گفت:

    سلام خیلی خیلی مطالب مفید برای راهنمایی بیماران هستش فقط بگم متاسفانه من خیلی دیر این مطالب را خواندم در حدود ۵سال قبل من دچار قطع اداره شدم و از الت من خون امد ولی چون اوایل درد نداشتم متاسفانه به دکتر مراجعه نکردم و بعد از گذشت ۴۰روز درد از پاهایم شروع شد و کم کم به کل بدنم کشیده شد و بعد از ازمایشات متوجه شدم که روماتیسم مفصلی حاد گرفتم چون دچاراختلالات خونی شده بدنم والن پنج ساله که زندگی برام شده جهنم.برای اینکه همیشه بدنم درد می‌کنه مخصوصا دستها و پاهایم با تورم شدید امیدوارم که همه مواظب سلامتی یشان باشند

    1. آرش گفت:

      حامین🙏

      1. زهره گفت:

        سلام وقت همگی بخیر
        پدر من ۷۸سالشونه خیلی دستشویی میرن،اصلا شبا مادر نمی‌خوابه چون باید کمکش کنه بره دستشویی،بعد دستشویی ام نمیکنن خیلی کسی می‌تونه کمکون کنه،چ دکتری باید ببرمشون؟

        1. همیارِ دکترِتو گفت:

          سلام، وقت شما هم بخیر. تکرر ادرار در شب و عدم توانایی در ادرار کردن ممکن است به مشکلاتی مانند پروستات بزرگ‌شده یا مشکلات مثانه مربوط باشد. بهتر است پدر شما را به یک urologist (متخصص اورولوژی) ببرید تا بررسی‌های لازم انجام شود و علت این مشکل مشخص گردد. درمان‌های دارویی یا روش‌های دیگر ممکن است برای بهبود وضعیتشان مفید باشد.
          متخصص اورولوژیست

        2. امیر گفت:

          سلام باید به دکتر اورولوژی کلیه و مجاری ادراری مراجعه کنید