بیشتر والدینی که این عبارت را جست‌وجو می‌کنند یا دنبال نشانه‌ای در نوزادشان می‌گردند یا بعد از آزمایش غربالگری برای پیگیری فراخوانده شده‌اند. نکته‌ای که باید از همان ابتدا بدانید این است که کم کاری تیروئید در نوزادان معمولاً در روزهای اول هیچ نشانه آشکاری ندارد و نوزاد کاملاً سالم به نظر می‌رسد؛ به همین دلیل تشخیص آن به آزمایش غربالگری وابسته است، نه به مشاهده علائم. این بیماری اگر به‌موقع درمان شود هیچ اثری بر رشد و هوش کودک نمی‌گذارد، اما تأخیر در درمان آسیبی برجای می‌گذارد که بعداً جبران نمی‌شود. در این مقاله از دکترتو، ماهیت این بیماری، نشانه‌هایی که ممکن است در هفته‌های اول ظاهر شوند، مسیر غربالگری و تشخیص و روش درمان آن را بررسی می‌کنیم.
کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟
کم کاری تیروئید در نوزادان یعنی غده تیروئید از بدو تولد هورمون کافی نمی‌سازد و بدن نوزاد از هورمونی که رشد جسمی و تکامل مغز به آن وابسته است محروم می‌ماند. در بیشتر موارد علت این است که غده تیروئید اصلاً تشکیل نشده، در جای درست خود قرار نگرفته یا ساختار آن کامل نیست؛ در موارد کمتری هم نقص در ساخت هورمون عامل ماجراست. این وضعیت که شکل مادرزادی بیماری نامیده می‌شود، از هر ۲۰۰۰ تا ۴۰۰۰ نوزاد در یک نفر دیده می‌شود و یکی از شناخته‌شده‌ترین علل قابل‌پیشگیری کم‌توانی ذهنی به شمار می‌رود. همین قابل‌پیشگیری بودن است که آن را به یکی از مهم‌ترین آزمایش‌های دوران نوزادی تبدیل کرده است.
علائم کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟
بیشتر نوزادان مبتلا در روزهای نخست هیچ نشانه‌ای ندارند و ظاهر و رفتارشان با نوزاد سالم تفاوتی نمی‌کند. نشانه‌ها در صورت درمان‌نشدن به‌تدریج و طی هفته‌های اول پدیدار می‌شوند و چون هرکدام به‌تنهایی می‌توانند دلایل دیگری داشته باشند، معمولاً دیر جدی گرفته می‌شوند. نشانه‌هایی که در این بازه ممکن است دیده شوند عبارت‌اند از:
- زردی طولانی‌مدت: زردی که برخلاف زردی نوزاد معمول، بیش از دو هفته ادامه پیدا می‌کند
- شیر خوردن ضعیف: بی‌میلی به تغذیه و خسته شدن سریع هنگام شیر خوردن
- خواب‌آلودگی بیش از حد: نوزادی که برای تغذیه هم به‌سختی بیدار می‌شود
- یبوست: اجابت مزاج کم و سفت، بدون علت گوارشی مشخص
- شلی عضلات: کاهش قوام بدن و ضعف در حرکات
- بزرگی ملاج و زبان: باز ماندن بیش از حد ملاج و بیرون ماندن زبان از دهان
- گریه خشن: صدای گریه کلفت‌تر از حد معمول
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medlineplus
“Affected babies may show no features of the condition, although some babies with congenital hypothyroidism are less active and sleep more than normal.”
ترجمه فارسی:
نوزادان مبتلا ممکن است هیچ نشانه‌ای از این بیماری نشان ندهند، هرچند برخی از آن‌ها کم‌تحرک‌تر از حد معمول‌اند و بیشتر می‌خوابند.
کم کاری تیروئید نوزاد چگونه تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص این بیماری با آزمایش غربالگری نوزادان انجام می‌شود و نه با بررسی علائم. در این آزمایش چند قطره خون از پاشنه پای نوزاد گرفته می‌شود و سطح هورمون‌های TSH و T4 در آن سنجیده می‌شود؛ نمونه‌گیری در روز سوم تا پنجم پس از تولد و پس از گذشت کامل ۷۲ ساعت انجام می‌شود تا نتیجه معتبر باشد.
این آزمایش در ایران بخشی از برنامه ملی غربالگری نوزادان است و پوشش آن به بیش از ۹۹ درصد رسیده، به این معنا که تقریباً هر نوزادی که در کشور متولد می‌شود مشمول آن است. نتیجه غیرطبیعی به معنای قطعی بودن بیماری نیست و برای تأیید، آزمایش خون تکمیلی انجام می‌شود؛ پیگیری این مراحل با بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران کمک می‌کند فاصله میان فراخوان و شروع درمان کوتاه بماند.
| مرحله | زمان | چه اتفاقی می‌افتد |
|---|---|---|
| نمونه‌گیری غربالگری | روز سوم تا پنجم تولد | چند قطره خون از پاشنه پا روی کارت مخصوص |
| اعلام نتیجه غیرطبیعی | معمولاً طی چند روز | خانواده برای پیگیری فراخوانده می‌شود |
| آزمایش تأییدی | بلافاصله پس از فراخوان | نمونه خون وریدی برای سنجش دقیق TSH و T4 |
| شروع درمان | هرچه زودتر، در هفته‌های اول | تجویز هورمون جایگزین توسط پزشک |
| پیگیری دوره‌ای | در ماه‌ها و سال‌های بعد | تکرار آزمایش و تنظیم مقدار دارو متناسب با رشد |
درمان کم کاری تیروئید در نوزادان چگونه است؟
درمان این بیماری جایگزین کردن همان هورمونی است که بدن نوزاد نمی‌سازد و با لووتیروکسین انجام می‌شود. این دارو شکل ساختگی هورمون T4 است و برای نوزاد به صورت محلول یا قرص حل‌شده و یک‌بار در روز داده می‌شود؛ مقدار آن بر اساس وزن نوزاد و نتایج آزمایش توسط پزشک تعیین می‌شود و هرگز نباید خودسرانه کم یا زیاد شود. نکته مهم دیگر، منظم بودن مصرف و انجام آزمایش‌های پیگیری است، چون با رشد کودک مقدار موردنیاز تغییر می‌کند. با شروع به‌موقع درمان، روند رشد و تکامل کودک تفاوتی با سایر کودکان نخواهد داشت و پیگیری بلندمدت آن را می‌توان با بهترین دکتر تیروئید ایران ادامه داد.
درمان قطعی کم کاری تیروئید در نوزادان ممکن است؟
درمان قطعی کم‌کاری تیروئید در همه نوزادان ممکن نیست و به علت بیماری بستگی دارد؛ در بیشتر مواردی که غده تیروئید تشکیل نشده، ناقص است یا در محل غیرطبیعی قرار دارد، کم‌کاری دائمی است و کودک باید معمولاً تا پایان عمر لووتیروکسین مصرف کند، اما بعضی موارد ناشی از عوامل موقتی مانند داروها یا آنتی‌بادی‌های مادری، گذرا هستند و ممکن است پس از چند ماه یا چند سال برطرف شوند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
“Your baby will need to start medication within the first month of life to prevent permanent developmental delays or intellectual disabilities.”
ترجمه فارسی:
نوزاد شما باید درمان دارویی را در همان ماه اول زندگی شروع کند تا از تأخیر رشدی دائمی یا کم‌توانی ذهنی جلوگیری شود.
اگر کم کاری تیروئید نوزاد درمان نشود چه می‌شود؟
نبود درمان در این بیماری به کم‌توانی ذهنی و اختلال رشد منجر می‌شود و آسیبی که به تکامل مغز وارد می‌شود بعداً قابل جبران نیست. هورمون تیروئید در ماه‌های نخست زندگی نقشی تعیین‌کننده در رشد مغز دارد و هر هفته تأخیر در شروع درمان، بخشی از این فرصت را از بین می‌برد. کم‌خونی، کاهش شنوایی و مشکلات قلبی از دیگر عوارضی هستند که در موارد درمان‌نشده دیده می‌شوند. شکل بروز بیماری در سنین بالاتر و مسیر پیگیری کم کاری تیروئید در کودکان بالاتر از ۲ سال با نوزادان کمی متفاوت است.
نتیجه گیری
کم کاری تیروئید در نوزادان از معدود بیماری‌هایی است که یک آزمایش ساده و کم‌هزینه تقریباً به‌طور کامل خطر آن را برطرف می‌کند، به شرطی که درمان به‌موقع شروع شود. چون نوزاد مبتلا در روزهای اول سالم به نظر می‌رسد، انتظار برای دیدن نشانه‌ها راه درستی نیست و مبنای تشخیص همان غربالگری روز سوم تا پنجم است. با شروع درمان در هفته‌های نخست، رشد و هوش کودک مسیر طبیعی خود را طی می‌کند. اگر آزمایش غربالگری نوزادتان انجام نشده یا نتیجه آن پیگیری نشده است، این موضوع را به تعویق نیندازید و همین حالا با پزشک کودکان در میان بگذارید.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
در این شرایط باید در اولین فرصت با پزشک کودکان تماس بگیرید تا آزمایش انجام شود، حتی اگر از زمان استاندارد آن گذشته باشد. انجام دیرهنگام آزمایش بهتر از انجام ندادن آن است، چون هرچه تشخیص زودتر باشد فرصت جلوگیری از آسیب بیشتر است. نوزادانی که خارج از مراکز درمانی متولد می‌شوند بیشتر در معرض جا ماندن از این آزمایش هستند.
بیشتر موارد این بیماری ارثی نیستند و به دلیل تشکیل نشدن یا جابه‌جایی غده تیروئید در دوران جنینی رخ می‌دهند. با این حال شکل‌هایی از آن که ناشی از نقص در ساخت هورمون است می‌تواند زمینه ژنتیکی داشته باشد و در چنین خانواده‌هایی مشاوره ژنتیک کمک‌کننده است.
در بیشتر موارد بیماری دائمی است و درمان تا پایان عمر ادامه پیدا می‌کند، اما شکل گذرای آن هم وجود دارد که پس از مدتی برطرف می‌شود. تشخیص اینکه کدام حالت است معمولاً با آزمایش‌های پیگیری و گاهی با قطع آزمایشی دارو در سنین بالاتر و زیر نظر پزشک انجام می‌شود.
۰ دیدگاه ثبت شده برای: کم کاری تیروئید در نوزادان چه نشانه هایی دارد؟