وظیفه دریچه قلب چیست؟

0
دریچه-قلب
دریچه-قلب

قلب انسان چهار حفره دارد که دو حفره در سمت راست (دهلیز و بطن راست) و دو حفره هم در سمت چپ (دهلیز و بطن چپ) قرار گرفته‌اند. بین این حفره‌ها، دریچه‌های قلب وجود دارد. در واقع این دریچه‌ها هستند که جریان خون را در مسیر درست در داخل قلب و از قلب به سمت اندام‌های بدن هدایت می‌کنند. ضخامت دریچه قلب به اندازه یک برگ کاغذ است. دریچه‌ها به جداره قلب وصل شده و برای تنظیم و هدایت جریان خون به‌طور مرتب باز و بسته می‌شود. همین فرآیند باز و بسته‌شدن دریچه‌های قلب است که صدای قلب را به ‌وجود می‌آورد. در این مقاله با ما همراه شوید تا با انواع دریچه‌های قلب، وظیفه‌ی آن‌ها، و انواع بیماری‌های دریچه قلب آشنا شوید.

دریچه قلب چیست و قلب چند دریچه دارد؟

دریچه قلب به انگلیسی با عنوان Heart Valve شناخته می‌شود و وظیفه هدایت جریان خون را برعهده دارد. عملکرد درست این چهار دریچه در کنار هم درستی عملکرد قلب را تضمین می‌کند. قلب پستانداران چهار دریچه دارد. این دریچه‌ها بین حفره‌های قلبی و بزرگ‌سرخرگ‌ها قرار گرفته‌اند و جهت گردش جریان خون را مشخص می‌کنند. همچنین خون را مرتب بین قلب و ریه به گردش در‌ می‌آورند و اجازه بازگشت خون به عقب را نمی‌دهند. البته ساختار و عملکرد این چهار دریچه قلب با هم متفاوت است.

دریچه میترال (mitral valve) و دریچه تریکاپسید (tricuspid valve) یا سه‌لختی بین دهلیز و بطن‌ها قرار دارند. دو دریچه آئورتی (aortic valve) و ریوی (pulmonic valve) یا دریچه پولمونر هم بین بطن‌ها و بزرگ‌سرخرگ‌هایی واقع شده که خون را از قلب خارج می‌کنند. به‌دلیل بخش (لت) داسی‌شکل دریچه‌های ریوی و آئورتی، به آن‌ها دریچه‌های نیمه‌هلالی گفته می‌شود. به دریچه میترال که بین دهلیز و بطن چپ و دریچه ریوی که بین دهلیز و بطن راست قلب قرار دارد، دریچه‌های دهلیزی-بطنی می‌گویند.

جریان خون فاقد اکسیژن از دهلیز راست و دریچه سه‌لختی وارد بطن راست قلب می‌شود. سپس با منقبض شدن بطن راست، دریچه سه‌لختی بسته و دریچه ریوی باز می‌شود. خون از دریچه ریوی به سمت شریان ریوی و ریه‌ها فرستاده می‌شود. جریان خون حاوی اکسیژن برای بازگشت به دهلیز چپ از دریچه میترال عبور می‌کند و برای ورود به آئورت باید از دریچه آئورتی بگذرد. زمانی‌که خون به دریچه آئورت می‌رسد، لت‌های آن باز شده و پس از اینکه خون از دریچه گذشت، دوباره بسته می‌شود.

دریچه-قلب
قلب از چهار حفره تشکیل شده است که بین این حفره‌ها و عروق اصلی رگ دریچه‌هایی وجود دارد.

دریچه‌های قلب

در ادامه هرکدام از این چهار دریچه قلب را به ترتیب گردش جریان خون آورده‌ و مختصری درموردشان توضیح داده‌ایم:

1. دریچه سه‌لختی یا تریکاپسید

دریچه سه‌لختی یا سه‌لتی سه لت دارد که دهلیز راست را از بطن راست جدا می‌کند. این دریچه سه‌لتی به جریان خون اجازه می‌دهد از دهلیز راست وارد بطن راست شود و از بازگشت جریان خون از بطن راست به دهلیز راست جلوگیری کند. انواع بیماری‌های دریچه سه‌لختی عبارت‌اند از:

  • آترزی تریکاپسید
  • برگشت خون تریکاپسید (regurgitation)
  • تنگی مجاری تریکپاسید.

2. دریچه ریوی یا پولمونر

دریچه پولمونر هم سه لت دارد که بطن راست را از سرخرگ ریوی جدا می‌کند. جریان خون باید از بطن راست و از طریق سرخرگ ریوی به ریه‌ها پمپاژ شود تا در آنجا اکسیژن‌ بگیرد. خون در این مسیر از دریچه ریوی یا پولمونر می‌گذرد. وظیفه‌‌ی دیگر این دریچه، جلوگیری از بازگشت خون از سرخرگ ریوی به بطن راست است. از جمله بیماری‌های دریچه ریوی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • تنگی مجرای دریچه ریوی
  • برگشت خون دریچه ریوی.

3. دریچه میترال

دریچه میترال که به دریچه دو لتی هم مشهور است، دهلیز چپ را از بطن چپ جدا می‌کند. این دریچه دو لت دارد و به جریان خون اجازه می‌دهد از دهلیز چپ وارد بطن چپ شود. دیگر وظیفه دریچه میترال این است که از بازگشت جریان خون از بطن چپ به دهلیز چپ جلوگیری کند. بیماری‌های دریچه میترال عبارت‌اند از:

  • پرولاپس دریچه میترال
  • برگشت خون دریچه میترال
  • تنگی مجرای دریچه میترال.

4. دریچه آئورتی

دریچه آئورت سه‌لتی است اما در مواردی که فرد با ناهنجاری مادرزادی متولد شود، شاهد دریچه آئورتی دو لتی خواهیم بود. وظیفه دریچه آئورتی جدا‌کردن بطن چپ از آئورت است. این دریچه به جریان خون اجازه می‌دهد از بطن چپ به‌سمت آئورت و سایر اندام‌های بدن خارج شود. همچنین دریچه آئورتی مانع از بازگشت جریان خون از آئورت به بطن چپ می‌شود. نارسایی دریچه‌های قلب آئورتی عبارت‌اند از:

  • برگشت خون آئورتی یا نارسایی آئورتی
  • تنگی مجرای آئورتی.

قلب دارای چهار دریچه است، خون در ابتدا وارد دهلیز راست می‌شود، از دریچه سه‌لختی وارد بطن راست می‌شود، سپس از دریچه ریوی گذشته و به سمت ریه می‌رود. خون از ریه به دهلیز چپ برمی‌گردد، از دریچه میترال می‌گذرد و وارد بطن چپ می‌شود، سپس از دریچه آئورتی می‌گذرد و از طریق آئورت رهسپار قسمت‌های مختلف بدن می‌شود.

وظایف دریچه قلب چیست؟

چهار دریچه قلب وظیفه هدایت صحیح جریان خون از مسیر درست به اندام‌های بدن را برعهده دارند. پیشتر اشاره کردیم که وظیفه این دریچه‌های یک‌طرفه آن است که جریان خون را به‌صورت منظم بین قلب و ریه حرکت داده و از بازگشت خون به عقب جلوگیری کنند. هر یک از این دریچه‌ها به‌واسطه‌ی باز و بسته‌کردن لت‌ها یا برگچه‌هایشان، جریان خون را کنترل می‌کنند. یک دریچه قلب سالم باید به شکلی فعالیت کند که میزان انسداد را به حداقل برسد و خون بتواند آزادانه در یک جهت حرکت کند. به‌علاوه اینکه در زمان مورد نیاز سریع و کامل بسته شود تا جریان خون به عقب برنگردد.

Heart_Valve-disease
هنگامی‌که دریچه‌های قلب دچار اختلال شود، انواع بیماری‌های دریچه‌ قلب به‌وجود می‌آید.

انواع بیماری دریچه قلب

وقتی یکی از دریچه‌های قلب به‌درستی کار نکند، یعنی به‌موقع باز و بسته نشود، جریان خون دچار اختلال می‌شود و بیماری‌های دریچه به ‌وجود می‌آید. بیماری دریچه قلب از انواع شایع بیماری قلبی به شما رمی‌آید و برخی از آنها برای ما بسیار آشنا هستند. بیماری دریچه انواع مختلفی دارد مانند تنگی دریچه میترال، بیماری دریچه میترال، پرولاپس دریچه میترال، نقص مادرزادی قلب، بیماری دریچه آئورت، تنگی آئورت، اسکلروز آئورت، بیماری دریچه ریوی، و غیره.

گاهی بیماری‌های دریچه قلب علائم خاصی ندارد و فرد متوجه بیماری نمی‌شود. پرولاپس یا افتادگی دریچه میترال که به آن شلی دریچه میترال یا نرمی دریچه قلب هم می‌گویند، یکی از شایع‌ترین بیماری‌های دریچه است که معمولا در زنان جوان و میانسال بیشتر از مردان مشاهده می‌شود. البته نوعی نارسایی میترال شدید هم وجود دارد که معمولا در مردان سه برابر بیشتر دیده می‌شود.

از علائم افتادگی دریچه قلب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

علت اختلال افتادگی دریچه قلب چندان معلوم نیست. اما به‌طورکلی، اختلالات ژنتیکی بافت کلاژن در برخی افراد و بیماری‌های قلبی مادرزادی منجر به افتادگی دریچه می‌شوند. در مجموع، بیماری‌های دریچه قلب را می‌توان به چند دسته کلی زیر تقسیم کرد:

مشاوره با متخصصان
قلب و عروق
دکترِتو

1. گشادی دریچه قلب یا نارسایی دریچه‌های قلب

به این بیماری رگروژیتاسیون یا برگشت خون به عقب می‌گویند. مشکل زمانی روی می‌دهد که دریچه به‌صورت کامل بسته نمی‌شود. در این حالت خون به‌جای اینکه از قلب به شریان‌ها پمپاژ شود، به داخل قلب برمی‌گردد. قلب جهت جبران نشتی خون بیشتر فعالیت می‌کند و جریان خون کمتری به اندام‌ها می‌فرستد. بازگشت خون به عقب در بیشتر موارد باعث افتادگی دریچه یا پرولاپس می‌شود. در پرولاپس دریچه، لت دریچه‌ها در زمان بسته شدن دچار برآمدگی می‌شوند. علائم گشادی دریچه عبارت‌اند از:

  • تنگی نفس
  • درد قفسه سینه
  • خستگی
  • تپش قلب
  • سرگیجه
  • سردرد
  • غش
  • سرفه.
  • ادم ریوی
  • ورم پا، مچ و شکم (به دلیل احتباس آب).

2. تنگی دریچه قلب

رایج‌ترین نوع تنگی دریچه، تنگی دریچه میترال است. ضخیم‌شدن لت‌های دریچه میترال یا گرفتگی و چسبندگی آن‌ها باعث می‌شود که دریچه نتواند به‌خوبی باز شود. وقتی دریچه کامل باز نشود، خون کافی هم از دریچه خارج نمی‌شود. در مواردی مشاهده شده که دریچه‌های قلب هم‌زمان به مشکل بازگشت خون و تنگی مجرا دچار شوند. افتادگی دریچه میترال و تنگی دریچه قلب با تشکیل بافت کشسانی همراه است که نشت‌پذیری دریچه را به‌ دنبال دارد. افتادگی دریچه میترال علائمی ندارد و به‌تدریج به مرحله‌ای می‌رسد که نیاز به درمان پیدا می‌کند.


3. انسداد دریچه قلب

در این بیماری، دریچه به‌صورت کامل بسته می‌شود و امکان عبور جریان خون نیست. بیماری دریچه‌ می‌تواند از بدو تولد و به‌صورت مادرزادی در فرد وجود داشته باشد یا پس از تولد، به‌دلیل عوامل دیگری به‌وجود بیاید. عفونت‌ها و سایر بیماری‌ها و مشکلات سلامتی منجر به ایجاد انواع بیماری دریچه می‌شوند.


4. آترزی دریچه (بیماری مادرزادی قلب)

در این بیماری مادرزادی، دریچه قلب از دوران جنینی تشکیل نمی‌شود و غشای بافتی بر سر راه جریان خون بین حفره‌های قلب قرار می‌گیرد و موجب انسداد می‌شود.


تشخیص بیماری‌های دریچه‌های قلبی

پزشک با معاینه بالینی می‌تواند متوجه اختلال در کارکرد دریچه شود. اما برای تعیین نوع بیماری دریچه باید آزمایش‌های بیشتری انجام شوند مثل:

پزشک با بررسی شکل و سایز دریچه‌ها و حفره‌های قلب، عملکرد قلب در پمپاژ خون، تنگی مجاری یا پس‌زدن خون توسط دریچه قلب، وجود بیماری دریچه را تأیید یا رد می‌کند.


علل بیماری‌های دریچه قلب

موارد مختلفی باعث ابتلا به بیماری دریچه‌های قلب می‌شود. مثلا افرادی که با ماهیچه ضعیف قلبی به‌ دنیا می‌آیند، احتمال نشت خون از دریچه‌های قلبشان بیشتر است. افزایش سن هم موجب می‌شود احتمال بروز استنوز یا تنگی دریچه افزایش یابد. به‌طورکلی می‌توان عوامل زیر را در ابتلا به بیماری دریچه‌ قلب دخیل دانست:

  • بالا رفتن سن موجب تغییر شکل و انعطاف‌پذیری دریچه‌های قلب می‌شود. افزون بر آن، نشست کلسیم و سایر رسوبات هم باعث سفت یا ضخیم شدن لت‌های دریچه می‌گردد.
  • عفونت احتمال ابتلا به بیماری دریچه‌ای مثل اندوکاردیت را بیشتر می‌کند. زمانی‌که باکتری‌ها وارد جریان خون شده و به قلب حمله می‌کنند، بیماری اندوکاردیت پیش می‌آید. این بیماری سوراخ و زائده‌ و نهایتا جای زخم روی قلب ایجاد کرده و در نتیجه خون از دریچه‌ها نشت می‌کند. جراحی، دندانپزشکی، مصرف داروی وریدی و عفونت‌های شدید از جمله مواردی هستند که موجب ورود میکروب‌های عامل اندوکاردیت به قلب می‌شوند. احتمال ابتلا به اندوکاردیت در افرادی که از بیماری دریچه رنج می‌برند، به ‌مراتب بالاتر است.
  • تب روماتیسمی ناشی از عفونت‌های باکتریایی ساده مثل گلودردهای چرکی در دوران کودکی که به درستی درمان نشده‌ است.
  • سایر بیماری‌هایی که به دریچه‌های قلب آسیب می‌زنند مثل:
بیماری‌-دریچه-قلب
ابتلا به دیگر بیماری‌های قلب خطر ابتلا به بیماری دریچه قلب را افزایش می‌دهد.

علائم بیماری دریچه قلب

در برخی از موارد افراد مبتلا به بیماری دریچه ممکن است تا سال‌ها نشانه و علائمی نداشته باشند. اما در ادامه علائم شایع بیماری دریچه را آورده‌ایم. در صورت مشاهده این علائم بیماری قلبی، به متخصص قلب و عروق مراجعه کنید:

  • تنگی نفس و احساس حبس شدن نفس حین فعالیت‌های جسمی یا موقع دراز کشیدن
  • درد قفسه سینه
  • صدای غیرطبیعی قلب که حین معاینه ضربان قلب مشخص می‌شود.
  • ضعف، سرگیجه و گاهی هم غش
  • تورم در اندام تحتانی مثل پا و شکم
  • تپش قلب
  • خستگی
  • ضربان غیرطبیعی.

عوامل دیگری هم وجود دارند که به بیماری قلبی مربوط هستند. این عوامل موجب ایجاد مشکلات و اختلال در وظیفه دریچه می‌شوند:

  • اختلالات خودایمنی مثل آرتریت روماتوئید یا لوپوس
  • سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی
  • فشارخون بالا
  • دیابت
  • چاقی بیش از حد
  • کلسترول بالا
  • ورزش‌نکردن و عدم تحرک بدنی
  • پرتودرمانی
  • مصرف برخی داروهای خاص برای رژیم غذایی.

روش‌های درمانی

اولین و ساده‌ترین روشی که در روند درمان بیماری توسط پزشک انتخاب می‌شود، دارو درمانی است. داروهای تجویز شده در دسته‌های مختلفی قرار دارند. به‌عنوان مثال مصرف داروهای ادرارآور موجب خروج آب اضافی در بافت‌های بدن و خون و کنترل ریتم منظم قلب می‌شود. داروهای گشادکننده رگ‌ها، عملکرد قلب را کاهش و جریان خون را افزایش می‌دهند. بتابلوکرها می‌توانند فشارخون را کنترل کرده و به تپش کمتر قلب کمک کنند. اگر هم پزشک ریسک لخته خون را تشخیص دهد، مصرف داروهای ضد انعقادی را تجویز می‌کند.

عمل دریچه قلب مصنوعی

زمانی‌که دریچه به‌درستی فعالیت نمی‌کند و درمان هم جواب نمی‌دهد، بهترین گزینه تعویض دریچه قلب با انجام عمل دریچه قلب مصنوعی خواهد بود. نوع دریچه قلب مصنوعی و روش جراحی نقش زیادی در بهبود کوتاه‌مدت بیمار و کیفیت زندگی طولانی فرد ایجاد می‌کند. دریچه‌های قلب مصنوعی انواع مختلفی دارند:

  • مکانیکی
  • مصنوعی بیولوژیک
  • مصنوعی سیلیکونی.

دریچه‌های مکانیکی ماندگارترین نوع دریچه مصنوعی محسوب می‌شوند که تقریبا همه عمر فرد را در بدنش می‌مانند. دریچه بیولوژیک از بافت حیوانات ساخته می‌شود و معمولا بین ۱۰ تا ۲۰ سال دوام می‌آورند، به‌علاوه اینکه فرد دیگر نیازی به استفاده طولانی‌مدت از دارو ندارد. دریچه مصنوعی سیلیکونی کاملا متناسب با حفره قلب بیمار و با استفاده از نرم‌افزار کامپیوتری طراحی می‌شود.


راهنمای مراجعه به پزشک

اگر یکی از چهار دریچه به‌درستی به وظیفه‌اش عمل نکند، بیماری دریچه به ‌وجود می‌آید. به غیر از بیماری‌های قلبی مادرزادی که موجب اختلال در وظیفه دریچه می‌شود و علتش مشخص نیست، تغییرات ناشی از سن، عفونت‌ها یا تب روماتیسمی از جمله فاکتورهایی هستند که باعث بروز بیماری‌ دریچه‌های قلب می‌شوند. بیماران قلبی عروقی یا افرادی که سابقه بیماری قلبی خانوادگی دارند، یا سبک زندگی و تغذیه سالمی ندارند هم در معرض ابتلا به این بیماری هستند. با انتخاب سبک زندگی سالم، ترک دخانیات، رژیم غذایی فاقد چربی مضر و انجام فعالیت‌های ورزشی می‌توان از ابتلا به بیماری دریچه قلب غیرمادرزادی جلوگیری کرد.

اگر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌ها و اختلالات دریچه قلب هستید یا علائم اولیه این بیماری‌ها را در خود مشاهده می‌کنید، بهتر است سریع‌تر تحت نظر متخصص قلب و عروق قرار بگیرید. برای پیدا کردن بهترین متخصص قلب و عروق سری به وب‌سایت دکترتو بزنید. در دکترتو علاوه بر آشنایی با بهترین متخصصان و پزشکان هر حوزه، می‌توانید به‌راحتی نوبت اینترنتی بگیرید و یا از خدمات مشاوره آنلاین و تلفنی دکترتو استفاده کنید.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

منبع: webmd، my.clevelandclinic، heart، nhlbi.nih

از سال ۹۵ فعالیت خود را در حوزه تولید و مدیریت محتوا آغاز کرده‌ام و همیشه مشتاق روبرویی با موقعیت‌های جدید شغلی‌ هستم. آشنایی با دنیای متفاوت در حوزه‌های مختلف مانند پزشکی و سلامت نیز من را به دنبال کردن سبک زندگی سالم تشویق می‌کند. به همین دلیل همکاری‌ام با دکترتو شروع شد.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید