آشنایی کامل با دریچه میترال قلب و بیماری‌های آن

0
mitral-valve
mitral-valve

ساختار قلب انسان از چهار دریچه، دو دریچه در سمت راست و دو دریچه در سمت چپ تشکیل شده‌است که جریان خون قلب را به سایر اندام‌های بدن پمپاژ می‌کنند. یکی از این دریچه‌ها، دریچه قلب میترال است که بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد. این دریچه در حالت دیاستول (Diastole) که قلب در استراحت است، باز می‌شود و جریان خون را به‌سمت بطن چپ هدایت می‌کند. سپس در مرحله سیستول (Systole) که همان انقباض قلب است، کاملا بسته می‌شود تا خون را از بطن چپ به آئورت بفرستد. در این مقاله با دریچه قلب میترال بیشتر آشنا می‌شویم و عارضه‌ها و بیماری‌های آن را با هم می‌شناسیم.

دریچه قلب میترال چیست و چه وظیفه‌ای دارد؟

قلب انسان چهار دریچه دارد که هر کدام ساختار و عملکرد متفاوتی دارند. دریچه میترال (Mitral Valve) که به آن دریچه دولتی یا دریچه دهلیزی-بطنی هم می‌گویند، یکی از دریچه‌های قلب است که از بازگشت جریان خون به عقب حین عبور از قلب جلوگیری می‌کند. این دریچه در سمت راست قلب بین دهلیز چپ و بطن چپ واقع شده است. وظیفه دریچه قلب میترال، یک‌طرفه کردن جریان خون است. خون حاوی اکسیژن از ریه توسط عروق ریوی وارد دهلیز چپ می‌شود. زمانی‌که دهلیز چپ کاملا از خون پر شد، دریچه میترال باز می‌شود تا جریان خون وارد بطن چپ گردد. پس از عبور جریان خون، دریچه دوباره بسته می‌شود تا جریان خون به عقب برنگشته و وارد بطن چپ نشود. تمام این اتفاقات در کسری از ثانیه و با هر ضربان قلب اتفاق می‌افتند.


آناتومی دریچه میترال

دریچه قلب میترال چهار قسمت دارد:

  • لت یا لیفلت (Leaflet): سطح این دریچه از دو صفحه نازک و محکم به ‌نام لت تشکیل شده است.
  • آنولوس (Annulus): حلقه محکمی از جنس فیبر دور تا دور دریچه است که لت‌ها به آن می‌چسبند.
  • کوردا (Chorda Tendinae): تارهای محکم سفید رنگی که به لبه لت‌ها چسبیده‌اند.
  • پاپیلری (Papillary): این بخش دو پایه عضلانی قوی چسبیده به دیواره قلب هستند و پایه دریچه محسوب می‌شوند.

وظیفه این دریچه کنترل جریان خون از دهلیز به ‌سمت بطن‌ها است. حرکت آزادانه و بدون انسداد جریان خون در یک جهت و بسته‌شدن دریچه‌ها به‌صورت درست برای جلوگیری از برگشت خون، از مشخصه‌های دریچه قلب سالم و طبیعی به ‌شمار می‌آیند. کوچک‌ترین اختلال در باز یا بسته‌شدن هرکدام از دریچه‌های قلب، موجب اختلال در عملکرد قلب و خون‌رسانی به سایر اندام‌ها می‌شود و اینجاست که با بیماری دریچه قلب روبه‌رو می‌شویم. وقتی دریچه خوب کار نکند، قلب برای تامین خون بدن فشار بیشتری را تحمل می‌کند. درمان بیماری دریچه‌های قلب به عوامل مختلفی از جمله نوع دریچه قلب و شدت اختلال و نارسایی دریچه قلب بستگی دارد. گاهی درمان دارویی جوابگو خواهد بود و در مواردی هم باید جراحی انجام داد یا دریچه قلب را تعویض کرد.

mitral-valve
میترال یک دریچه دولتی بین دهلیز و بطن راست است.

انواع بیماری‌های دریچه میترال

بیماری دریچه میترال از انواع شایع بیماری قلبی هستند. در انواع بیماری‌‌های دریچه میترال این دریچه به‌دلیلی مشکلات مختلف، به درستی فعالیت خود را انجام نمی‌دهد و به‌موقع و سریع باز و بسته نمی‌شود. انواع بیماری‌های دریچه قلب میترال عبارت‌اند از:

۱- تنگی دریچه میترال

تنگی دریچه قلب میترال که به آن استنوز (Mitral Stenosis) گفته می‌شود، مهم‌ترین بیماری دریچه قلب میترال است. این بیماری به‌حدی سطح دریچه را تنگ می‌کند که جریان خون قادر به عبور نخواهد بود. معمولا تب روماتیسمی حاد که در کودکی روی می‌دهد، از شایع‌ترین علل ابتلا به بیماری تنگی دریچه به‌شمار می‌آید. این معضل در بزرگسالی به‌صورت نارسایی یا تنگی دریچه بروز می‌کند.


۲- نارسایی میترال

پیش از این عنوان کردیم که وظیفه دریچه قلب میترال این است که وقتی بطن چپ منقبض شد، کاملا بسته شود تا جریان خون وارد شده به بطن چپ از دهلیز چپ، بدون برگشت وارد آئورت شود. اما زمانی‌که دریچه به‌طور کامل بسته نشود، با نارسایی دریچه میترال قلب (Mitral Regurgitation) مواجه هستیم که در هربار انقباض بطن، مقداری از خون پس زده شده و وارد دهلیز چپ می‌شود. در این شرایط میزان خون ورودی به آئورت کاهش می‌یابد و به‌تبع خون پمپاژ‌شده به کل بدن هم کم می‌شود. نارسایی خفیف این دریچه چندان خطرناک و جدی نیست. اما نارسایی متوسط یا شدید دریچه باعث می‌شود بطن چپ بیشتر فعالیت کند. این اضافه فعالیت بر ماهیچه‌های قلب تأثیر سوء می‌گذارد و باعث ضعیف‌شدن عضله قلب می‌شود.

با تحلیل‌رفتن قلب، خون کافی به درون آئورت پمپاژ نمی‌شود و در هربار انقباض، مقداری خون در قلب باقی می‌ماند که موجب بزرگ‌تر‌شدن قلب می‌گردد. هرچقدر قلب بزرگ‌تر شود، خون بیشتری به دهلیز پس‌زده می‌شود و دهلیز چپ را بزرگ‌تر می‌کند. در این مرحله آریتمی قلب به‌وجود می‌آید. خون از دهلیز به سمت ریه برگشت می‌خورد و باعث ایجاد فشار خون ریوی می‌شود. تمام این موارد در نهایت به نارسایی قلبی ختم خواهند شد.


۳- پرولاپس یا افتادگی دریچه میترال

یکی از ناهنجاری‌های شایع دریچه قلب، افتادگی یا پرولاپس (Mitral Valve Prolapse) است که دلیل مشخصی ندارد و می‌تواند ارثی باشد. زمانی‌که بطن چپ منقبض می‌شود، دهانه دریچه به سمت دهلیز باز شده و همین امر موجب افتادگی یا شلی دریچه می‌شود. به ‌این ترتیب، جریان خون رو به ‌جلو نمی‌رود و پس ‌زدن خون توسط دریچه قلب روی می‌دهد. به این نارسایی، گشادی دریچه قلب، شلی دریچه یا پس‌زدگی خون هم می‌گویند.

پرولاپس دریچه قلب میترال دو نوع اولیه و ثانویه دارد:

  • افتادگی اولیه: وقتی یک یا هر دو دهانه دریچه میترال ضخیم می‌شود، روی سطح دهانه دریچه فیبروز ایجاد می‌شود، تارهای نگهدارنده دریچه نازک شده یا کش می‌آیند، افتادگی اولیه است.
  • افتادگی ثانویه: در حالت افتادگی ثانویه دهانه‌ی دریچه ضخیم نمی‌شود، بلکه عملکرد میوکاردیوم تغییر می‌‌کند. روماتیسم قلبی، بزرگ‌شدن بطن چپ و آسیب‌دیدگی دریچه پس از انفارکتوس میوکاردی حاد، از علل افتادگی ثانویه هستند.

خطرناک‌بودن گشادی دریچه قلب، به شدت نارسایی بستگی دارد. شلی دریچه‌های سه‌‌لتی و گشادی دریچه قلب میترال خطرناک نیست. البته اگر گشادی شدید باشد، باید مراقبت بیشتری صورت بگیرد.


۴- اندوکاردیت یا عفونت دریچه میترال

عفونت دریچه ناشی از قارچ‌ها و باکتری‌های مختلف است که منجر به نشت خون از دریچه‌ها و نارسایی دریچه قلب می‌شود.


۵- بیماری‌های نادر

این دریچه می‌تواند دچار مشکلات و بیماری‌های نادری هم شود مانند:

  • بدخیمی دریچه
  • تومورها
  • مشکلات مادرزادی دریچه قلب.
mitral-valve-d-sease
بیماری‌های دریچه میترال باعث می‌شوند که خون کافی از دریچه عبور نکند یا برگشت خون به دهلیز اتفاق بیفتد که باعث فشار مضاعف بر قلب می‌شود.

علائم اختلال در دریچه قلب میترال

وجود اختلالات دریچه قلب به این معنا است که قلب نمی‌تواند به‌درستی کار کند. وقتی قلب درست کار نکند باید منتظر مشکلات زیادی بود. شناخت علائم مشکلات دریچه قلب به تشحیص زودهنگام و جلوگیری از عوارض شدیدتر کمک می‌کند. در ادامه علائم اختلالات دریچه میترال قلب آشنا می‌شویم.

علائم تنگی دریچه

از نشانه‌های متداول تنگی دریچه میترال می‌توان به تنگی نفس پس از انجام فعالیت‌های ورزشی یا در حالت درازکش، حس سوزش در قفسه سینه یا درد پراکنده در قفسه سینه اشاره نمود. گاهی هم تنگی دریچه بدون علائم است و در زمان عفونت یا حاملگی به‌ وجود می‌آید. سایر علائم تنگی دریچه قلب میترال به‌شرح زیرند:


علائم نارسایی دریچه

معمولا نارسایی میترال، علائم و نشانه مشخصی ندارد و گاهی افراد مبتلا به نارسایی خفیف تا متوسط، هیچ علامتی نشان نمی‌دهند و تا آخر عمر زندگی عادی خواهند داشت. افرادی که نارسایی شدید هم دارند، ممکن است علائمی نداشته باشند. از علائم شایع نارسایی این دریچه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ضعف
  • کم‌آوردن‌نفس
  • خستگی
  • تنگی نفس حین انجام فعالیت
  • تورم اندام‌های تحتانی.

علائم پرولاپس دریچه

علائم پرولاپس دریچه قلب میترال عبارت‌اند از:

  • کم آوردن نفس
  • درد سینه
  • سرگیجه و حس سبکی در سر در حین برخاستن
  • اضطراب
  • خستگی و منگی
  • اختلالات فکری
  • افزایش فشار خون.

افتادگی دریچه میترال در زنان جوان تا میانسال بیشتر از مردان دیده می‌شود.

درست است که لزوما داشتن علائم بالا نشانه افتادگی دریچه قلب میترال نیست، اما در هر صورت با مشاهده هرگونه نشانه‌ جدی و خطرناک باید بلافاصله به پزشک مراجعه کنید.


ارتباط بین استرس و افتادگی دریچه میترال

یکی از مشکلات ناشی از افتادگی دریچه، واکنش‌هایی است که موجب تشدید استرس می‌شوند. درصورت مشاهده علائم شدید استرس و حمله پانیک، احتمال افتادگی دریچه وجود دارد و بهتر است در این مورد با پزشک مشورت کنید. ترس از بیماری قلبی و نگرانی از خطرناک بودن بیماری‌های قلبی یکی از عوامل تشدیدکننده استرس در فرد بیمار به شمار می‌رود.

تشخیص اختلال دریچه قلب میترال

پزشک با انجام معاینه بالینی، اختلال کارکرد دریچه قلب را شناسایی می‌کند. ابتدای روند تشخیص بیماری دریچه میترال هم تقریبا با روش تشخیص بیماری‌های قلبی دیگر یکی است. نوع بیماری دریچه قلب باید با انجام آزمایش‌های بیشتری مثل عکس اشعه ایکس از قفسه سینه، اکوکاردیوگرام، الکتروکاردیوگرام در حالت معمولی و در حالت شرایط استرسی مشخص شود. بررسی شکل و سایز دریچه‌ها و حفره‌های قلب، تنگی مجاری یا پس زدن خون توسط دریچه قلب و عملکرد قلب در پمپاژ خون، وجود بیماری دریچه قلب را تأیید یا رد می‌کند. تنگی دریچه با آزمایش‌های مختلف زیر مشخص می‌شود:

  • معاینه فیزیکی: شنیدن صدای غیرعادی از قلب، آریتمی و بی‌نظمی ضربان و وجود مایع در ریه‌های فرد نشانه‌های وجود تنگی دریچه هستند که در معاینه با استتوسکوپ مشخص می‌شوند.
  • اکوکاردیوگرام و عکس اشعه ایکس از قفسه سینه
  • اکوکاردیوگرام از طریق مری
  • آنژیوگرافی قلب: یکی از روش‌های تهاجمی است که در آن لوله بلند و نازکی از ران، گردن، یا بازو وارد بدن فرد شده و به قلب می‌رسد و تصاویر عروق خونی قلب را در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

مشاوره با متخصصان
قلب و عروق
دکترِتو


درمان بیماری‌‌ها و اختلالات دریچه میترال

بسته به شدت و نوع بیماری دریچه، پزشک روش‌های درمان مختلفی تجویز می‌کند. تنگی دریچه‌ خفیف معمولا نیازی به درمان ندارد. به‌طورکلی روش‌های رایج برای درمان تنگی دریچه قلب عبارت‌اند از:

  • دارو درمانی: پزشک برای درمان تنگی دریچه متوسط که علائم مشخصی دارد، می‌تواند داروهای رقیق‌کننده خون، داروی ضدانعقاد، داروی کاهش ریسک لخته خون، داروهای ضدآریتمی، بتابلوکرها جهت کاهش ضربان قلب و داروی دیورتیک (ادرارآور) را تجویز کند.
  • والوولوپلاستی: چنانچه شدت تنگی دریچه به حدی باشد که دارو جواب‌گو نباشید اما نیازی هم به جراحی نیست، پزشک والووپلاستی بالونی میترال یا همان بالن قلب را تجویز می‌کند. کاتتر متصل به بالون از طریق ورید وارد قلب می‌شود، سپس بالون باد شده تا دریچه باز شود.
  • عمل جراحی ترمیم یا تعویض دریچه قلب: روش جراحی ترمیم یا تعویض دریچه برای درمان بیماری‌های دریچه‌ای تجویز می‌شود. در مواردی که شدت تنگی دریچه قلب میترال شدید است، جراحی ترمیم دریچه تجویز می‌شود که از روش جراحی قلب باز انجام می‌شود. چنانچه شدت آسیب به‌حدی باشد که ترمیم‌شدنی نباشد، گزینه نهایی عمل تعویض دریچه و استفاده از دریچه قلب مصنوعی خواهد بود. برای تعویض دریچه قلب دریچه‌های بیولوژیکی یا مکانیکی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
mitral-valve-treatment
دارو درمان و روش‌های دیگر جوابگو نباشند، از جراحی دریچه قلب و یا تعویض دریچه قلب استفاده می‌شود.

عوارض ترمیم یا تعویض دریچه قلب

عمل ترمیم یا تعویض دریچه قلب، همانند هر روش درمانی و جراحی دیگری، خطرات احتمالی خود را دارد. در ادامه برخی از عوارض ترمیم یا تعویض دریچه قلب را بررسی می‌کنیم:

  • خون‌ریزی حین و پس از عمل
  • ایجاد لخته خون که ممکن است موجب سکته مغزی، حمله قلبی یا مشکلات ریوی شود.
  • ذات‌الریه
  • عفونت
  • مشکلات تنفسی
  • آریتمی
  • پانکراتیت
  • اختلال در عملکرد درست دریچه ترمیم یا تعویض شده
  • مرگ.

عوارض افتادگی دریچه میترال

افتادگی دریچه قلب میترال به‌ندرت ممکن است عوارض داشته باشد. برگشت خون از این دریچه باعث افتادگی دریچه میترال می‌شود و در مردان و مبتلایان به فشارخون بالا شیوع بیشتری دارد. اگر شدت برگشت خون زیاد باشد، پزشک جراحی ترمیم دریچه یا تعویض دریچه قلب را توصیه می‌کند تا از عوارض افتادگی دریچه جلوگیری شود. از دیگر عوارض افتادگی این دریچه می‌توان به بازگشت خون به ریه‌ها و تنگی نفس اشاره کرد. پس‌زدن خون توسط دریچه قلب باعث می‌شود که خون برگشتی از میترال، وارد دهلیز چپ شود و عضلات دهلیز و بطن را دچار کشیدگی کند.

نهایتا، این کشیدگی عضلانی منجر به ایجاد بی‌نظمی در ریتم ضربان قلب یا همان آریتمی قلب خواهد شد. یکی دیگر از عوارض افتادگی دریچه، ریسک بالای اندوکاردیت عفونی یا عفونت دریچه قلب است.


گشادی دریچه قلب در بارداری

معمولا در دوران بارداری، گشادی دریچه‌های میترال و دریچه آئورت بیشتر شایع است. معمولا شلی‌ دریچه خفیف نیازی به درمان ندارد. اما در حالت شدید، عدم درمان، ترمیم یا تعویض دریچه، خطرات جبران‌ناپذیری برای مادر و جنین دارد و موجب آریتمی و نارسایی قلبی می‌شود. بسته به شدت گشادی دریچه قلب در بارداری، متخصص قلب تشخیص می‌دهد که بیمار می‌تواند زایمان طبیعی داشته باشد یا سزارین کند.

در رابطه با گشادی دریچه میترال قلب و زایمان طبیعی باید بگوییم که اگر شدت شلی دریچه شدید نباشد، متخصص زنان برای زایمان طبیعی از دستگاه مکش خلا یا انبرک برای خروج راحت‌تر نوزاد استفاده می‌کند. البته در مورد افتادگی دریچه میترال و سزارین، باید گفت سزارین قابل‌قبول‌تر است، چون طی آن مادر فشار کمتری تحمل می‌کند و در طول سزارین وضعیت قلب مادر مانیتور می‌شود. 


افتادگی دریچه میترال و بدنسازی

همان‌طور که چندبار اشاره کردیم، افتادگی، گشادی یا شلی دریچه قلب میترال خفیف یا متوسط معمولا علائم زیادی ندارند و لزومی ندارد فعالیت‌های فیزیکی و ورزشی خود را محدود کنید. افتادگی دریچه میترال و ورزش منافاتی با هم ندارند و برعکس، انجام فعالیت‌های ورزشی سبک نقش مؤثری در سلامت قلب ایفا می‌کند. اما در رابطه با افتادگی دریچه میترال و بدنسازی باید با متخصص قلب و عروق مشورت کنید.

هرچند انجام حرکات ورزشی سنگین برای افراد مبتلا به بیماری‌های دریچه قلب میترال باید زیر نظر متخصص قلب و عروق باشد، اما به‌‌طور کلی منعی برای ورزش و بیماران مبتلا به افتادگی دریچه قلب میترال وجود ندارد. بلکه افراد بسته به شدت گرفتگی یا نارسایی دریچه می‌توانند نوع و میزان فعالیت ورزشی‌ خود را انتخاب کنند. افتادگی دریچه و بدنسازی هم تداخلی باهم ندارند. فقط باید از انجام حرکاتی که فشار فیزیک شدیدی دارند، اجتناب شود.


راهنمای مراجعه به پزشک

افتادگی دریچه قلب میترال در حالت خفیف تا متوسط معمولا خطری ندارد و با رعایت سبک زندگی سالم، کنترل وزن و ورزش منظم می‌توان بیماری‌های دریچه را بدون دارو درمان نمود. معمولا بیمارانی که دچار تنگی دریچه، افتادگی یا شلی دریچه قلب میترال می‌شوند، تا آخر عمر با این بیماری زندگی می‌کنند؛ بنابراین باید سبک زندگی سالم را دنبال کنند و همواره تحت نظر پزشک متخصص قلب و عروق باشند. در بیماری دریچه‌های قلب، مهمترین اصل کنترل احساسات است. نباید اجازه دهید که استرس بر شما غلبه کند، به حرف پزشک گوش کنید و نگران سلامتی خود نباشید.

برای دیدن لیست بهترین پزشکان قلب و عروق و رزرو وقت ویزیت یا مشاوره تفنی و مشاوره آنلاین با پزشکان به وب‌سایت دکترتو مراجعه کنید.

منبع: healthline، mitralvalverepair، mayoclinic، my.clevelandclinic، nyulangone

از سال ۹۵ فعالیت خود را در حوزه تولید و مدیریت محتوا آغاز کرده‌ام و همیشه مشتاق روبرویی با موقعیت‌های جدید شغلی‌ هستم. آشنایی با دنیای متفاوت در حوزه‌های مختلف مانند پزشکی و سلامت نیز من را به دنبال کردن سبک زندگی سالم تشویق می‌کند. به همین دلیل همکاری‌ام با دکترتو شروع شد.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید