عطسه نشانه چیست؟ فواید و درمان عطسه زیاد

عطسه چرا ناگهان و بدون هشدار سراغ‌مان می‌آید؟ آیا تا به حال در جمع یا هنگام رانندگی عطسه‌های پشت‌سرهم شما را کلافه کرده است؟ این واکنش ساده اما مهم بدن، می‌تواند نشانه‌ای از حساسیت، سرماخوردگی، تحریک مخاط بینی یا حتی نور شدید باشد. اگرچه اغلب بی‌خطر است اما گاهی پیام‌های مهمی درباره سلامت دستگاه تنفسی به ما می‌دهد. در این مقاله از بلاگ دکترتو، با نگاهی علمی و ساده، علت‌ها و راهکارهای کنترل عطسه را بررسی می‌کنیم؛ همراه ما باشید تا پاسخ همه پرسش‌هایتان را بگیرید.

تعریف و مکانیزم عطسه چیست؟

عطسه مکانیزمی است که بدن شما برای پاک کردن بینی از آن استفاده می‌کند. هنگامی که مواد خارجی مانند خاک، گرده، دود یا گردوغبار وارد سوراخ‌های بینی می‌شود، بینی ممکن است تحریک شده یا قلقلک داده شود. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، بدن شما برای پاک کردن بینی عطسه را ایجاد می‌کند. عطسه یکی از اولین دفاع‌های بدن شما در برابر موارد محرک است.

مکانیسم عطسه به این صورت است که هنگامی که یک ذره خارجی وارد بینی می‌شود، ممکن است با موهای ریز و پوست ظریفی که مجرای بینی را پوشانده‌اند، تعامل داشته باشد. این ذرات و آلاینده‌ها از دود تا آلودگی و عطر را شامل می‌شود. هنگامی که پوشش ظریف بینی اولین تماس با ماده خارجی را تجربه کرد، سیگنال الکتریکی را به مغز ارسال می‌کند. این سیگنال به مغز می‌گوید که بینی باید خودش را پاک کند. مغز به بدن سیگنال می‌دهد که زمان عطسه فرا رسیده است و بدن با آماده‌سازی خود برای انقباض قریب‌الوقوع پاسخ می‌دهد. در بیشتر موارد، چشم‌ها به‌اجبار بسته می‌شوند، زبان به سمت سقف دهان حرکت می‌کند و ماهیچه‌ها برای عطسه محکم می‌شوند. همه این موارد فقط در چند ثانیه اتفاق می‌افتد.

علت عطسه و عوامل محرک آن

عطسه زمانی اتفاق می‌افتد که مخاط، یک شی ریز یا یک ماده حساسیت‌زا با پوست یا موهای ریز که روی بینی شما را پوشانده‌اند تماس داشته باشد. عطسه به عنوان یک فاکتور برای سلامتی در نظر گرفته می‌شود و می‌تواند آب، مخاط و هوایی که در بینی وجود دارد با نیرویی باورنکردنی از بینی خارج کند تا به این ترتیب باعث پاک‌سازی آن شود. زمانی که فضای بینی با میکروب‌ها یا مخاط اضافی پر می‌شود، همین اتفاق می‌تواند باعث شود که ما عطسه کنیم.

سرماخوردگی و آلرژی دو عامل اصلی عطسه کردن هستند. برخی از داروها، تماس با شوینده‌ها یا ترکیبات محرک اسیدی، آلودگی هوا، برخورد با ادویه‌جات یا ذرات معلق، مصرف غذاهای تند، تماس با پودرها، هوای خشک، قرار گرفتن در برابر خورشید و حتی تغییرات ناگهانی دما (سرد و گرم شدن مداوم) همگی می‌توانند از عوامل محرک عطسه باشند. از علل کمتر رایج عطسه هم می‌توان به وارد شدن ضربه به بینی و ترک اعتیاد مواد مخدر اشاره کرد.

موارد زیر از دلایل عطسه هستند:

• آلرژی‌ها (حساسیت‌ها)
• عفونت سینوس‌ها (سینوزیت)
• تحریک‌کننده‌های محیطی: خشکی هوا، تغییر ناگهانی دما، گرد و غبار و ذرات معلق
• نور شدید (عطسه نوری)
• سرماخوردگی و آنفلوآنزا یا بیماری
• غذاهای تند یا پرادویه
• اجسام خارجی در بینی

۱. آلرژی و عطسه کردن

یکی از اصلی‌ترین دلایل و عواملی که موجب عطسه کردن ما می‌شود آلرژی یا حساسیت است. آلرژن‌ها طیف گسترده‌ای از ترکیبات و ذرات را شامل می‌شوند. برای مثال بیشتر افراد به گرده گل حساسیت دارند و در صورت تماس با آن، عطسه می‌کنند. بیشتر آلرژی‌های فصلی با عطسه‌های مداوم همراه است. کپک، پودرها، شوره، گردوغبار، دود، برخی از غذاها یا ادویه‌جات همگی می‌توانند دلیل بروز آلرژی باشند که با عطسه همراه است. اجتناب از قرار گرفتن در معرض آلرژن بهترین راه برای کنترل عطسه‌های ناشی از آلرژی است.

۲. عفونت و عطسه

در برخی موارد عطسه نشان‌دهنده یک بیماری است. بیماری‌های عفونی خصوصا ویروس‌ها، مانند یک ذرات خارجی در بینی عمل می‌کنند و در نتیجه بینی برای پاک کردن این میکروب‌ها و مخاط عفونی همراه آنها، از مکانیسم دفاعی عطسه استفاده می‌کند.

۳. تحریکات محیطی مانند دود سیگار، عطرهای قوی و هوای سرد

هر نوع فاکتور خارجی محیطی هم می‌تواند در اثر ورود به فضای داخل بینی، موجب عطسه شود. برای مثال قرار گرفتن در هوای سرد، دود سیگار یا حتی برخی از عطرها و رایحه‌های بسیار قوی و تیز می‌توانند با تحریک پرزهای داخلی بینی موجب عطسه شوند.

۴. عوامل فیزیکی مانند نور شدید یا حرکت سریع سر

گاهی اوقات دلیل عطسه کردن خیره شدن به نور شدید، خصوصاً نور خورشید است. نور شدید می‌تواند با تحریک عصب بینایی، موجب تحریک اعصاب انتهایی بینی شود که نتیجه آن عطسه است. حرکات سریع سر و تحریکات مغز هم می‌تواند موجب عطسه شوند.

۵. علت عطسه زیاد در سرماخوردگی

در پاسخ به اینکه عطسه در سرماخوردگی نشانه چیست باید گفت عطسه یکی از علائم شایع در بیماری‌های دستگاه تنفسی مانند سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی است. وقتی ویروس‌ها مخاط بینی را ملتهب می‌کنند، پایانه‌های عصبی تحریک شده و بدن برای خارج کردن عوامل بیماری‌زا واکنش عطسه نشان می‌دهد. این عطسه‌ها معمولا همراه با آبریزش بینی، گرفتگی، گلودرد یا احساس خستگی دیده می‌شوند و بخشی از سیستم دفاعی طبیعی بدن برای پاکسازی راه‌های هوایی محسوب می‌شوند.

۶. غذاهای تند یا پرادویه

بعضی افراد بعد از خوردن غذاهای تند یا ادویه‌دار دچار عطسه می‌شوند. ترکیباتی مانند کپسایسین در فلفل باعث تحریک پایانه‌های عصبی در بینی و دهان می‌شوند. این تحریک می‌تواند پیام عصبی عطسه را حتی بدون وجود بیماری یا آلرژی فعال کند. این نوع عطسه معمولاً کوتاه‌مدت و بی‌خطر است و بعد از کاهش تحریک مخاط بینی خودبه‌خود برطرف می‌شود.

۷. اجسام خارجی در بینی

ورود جسم خارجی به داخل بینی، به‌‌خصوص در کودکان، یکی از علل مهم عطسه مکرر است. ذرات کوچک، تکه‌های غذا یا اسباب‌بازی می‌توانند مخاط بینی را تحریک کرده و واکنش دفاعی عطسه را فعال کنند. بدن با عطسه تلاش می‌کند جسم مزاحم را خارج کند. در این موارد معمولاً عطسه یک‌طرفه، ترشح غیرطبیعی یا بوی بد از بینی دیده می‌شود و نیاز به بررسی پزشکی دارد.

۸. عطسه در بارداری و جنسیت جنین

تاکنون هیچ ارتباطی بین عطسه زیاد در بارداری و جنسیت جنین ذکر نشده است. عطسه و آبریزش بینی در دوران بارداری معمولاً به دلایلی مانند آلرژی، سرماخوردگی، تحریک مخاط بینی یا تغییرات محیطی رخ می‌دهد. افزایش حساسیت مخاط بینی می‌تواند باعث عطسه‌های مکرر شود. بنابراین عطسه زیاد در بارداری بیشتر به واکنش طبیعی بدن به محرک‌ها مربوط است و نشانه‌ای از جنسیت جنین محسوب نمی‌شود.

۹. عطسه نوزاد تازه متولد شده

نوزادانی که به تازگی متولد می‌شوند، مجرای بینی بسیار باریک و کوچکی دارند؛ بنابراین بیشتر مستعد حساسیت و واکنش به محرک‌ها هستند. از طرفی نیز عطسه به نوزاد کمک می‌کند تا راحت‌تر محتویات داخل بینی را خارج کرده و بینی خود را تمیز کند. با این حال اگر نوزاد همراه با عطسه نشانه‌های دیگری مانند تب، سرفه یا گرفتگی بینی هم داشته باشد، علل عطسه می‌تواند یک عفونت ویروسی یا باکتریایی باشد.

۱۰. دلیل عطسه بعد از جراحی بینی

یکی از چالش‌های رایج بعد از عمل بینی، به دلیل تحریک شدن بینی و در مواردی آلرژی یا سرماخوردگی، عطسه کردن است. در این شرایط مهم است که تعداد و شدت عطسه‌ها کنترل شود. اگر تعداد عطسه‌ها زیاد باشد، پزشک از داروهای ضد حساسیت برای کاهش عطسه استفاده می‌کند. برای کاهش ریسک عطسه بعد از عمل بینی، خصوصاً کاهش احتمال خونریزی، معمولاً به بیماران توصیه می‌شود درحالی‌که سر خود را نگه می‌دارند و دهانشان را باز می‌کنند، به‌آهستگی عطسه کنند تا بخش بیشتر فشار از طریق دهان خارج شود.

آلرژی داری و از عطسه کردن خسته شدی؟
از متخصص راه درمان فوریش رو بپرس.

بهترین پزشکان عمومی

دلیل عطسه زیاد و آبریزش بینی

شایع‌ترین دلیل عطسه زیاد و آبریزش بینی آلرژی‌ها هستند؛ مانند حساسیت به گرده، گرد و غبار، موی حیوانات و کپک. عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی نیز باعث التهاب مخاط بینی و ترشح زیاد می‌شوند. تحریک‌کننده‌های محیطی مانند دود، عطر، آلودگی هوا و مواد شیمیایی هم می‌توانند این علائم را تشدید کنند. وقتی این عوامل به‌طور مداوم وجود داشته باشند، عطسه و آبریزش بینی حالت مزمن و پیوسته پیدا می‌کند.

علت عطسه زیاد و پشت سر هم – عطسه زیاد نشانه چیست؟

عطسه زیاد و پشت سر هم معمولاً زمانی رخ می‌دهد که مخاط بینی به‌شدت تحریک شده باشد. گردوغبار، گرده گیاهان، دود سیگار، عطر، مواد شیمیایی و آلودگی هوا از محرک‌های رایج هستند. این عوامل پایانه‌های عصبی بینی را فعال می‌کنند و پیام‌های مکرر عطسه می‌فرستند. آلرژی فصلی هم نقش مهمی در ایجاد عطسه بیش از حد دارد و باعث التهاب و حساسیت بیشتر بافت‌ها می‌شود. سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی هم می‌توانند واکنش عطسه را تشدید کنند. هرچه تحریک شدیدتر باشد، تعداد عطسه‌ها بیشتر و پشت سر هم خواهد بود.

به زبان ساده عطسه های زیاد معمولاً به دو فاکتور اصلی مربوط می‌شوند؛ یا دچار یک عفونت ویروسی شده‌اید یا اینکه عطسه‌های مکرر به دلیل برخورد با محرک‌ها و آلرژن‌هاست. در بیشتر مواقع زمانی که بیش از حد عطسه می‌کنیم و دلیل آن را نمی‌دانیم، ممکن است به یک چیز جدید در هوا حساسیت داشته باشیم.

اهمیت و فواید عطسه

عطسه یک رفلکس محافظ است که در پاسخ به تحریک پوشش داخلی بینی ایجاد می‌شود. این فرایند اجازه می‌دهد تا ذرات مختلف به شدت از بینی خارج شوند، بنابراین بینی، راه هوایی و بدن از آسیب بعدی محافظت می‌شود. در واقع عطسه، به محافظت از شما در برابر آلرژن‌ها، ویروس‌ها، محرک‌ها و سایر مهاجم‌ها کمک می‌کند که ابتدا از طریق بینی به بدن دسترسی پیدا می‌کنند. علاوه بر این معمولا بعد از عطسه کردن فشار ناشی از محرک‌ها روی مغز کاهش می‌یابد و به این ترتیب احساس بهتری داریم.

فواید عطسه برای مغز

این واکنش عصبی تنفسی صرفاً برای پاکسازی بینی از محرک‌ها و ذرات خارجی طراحی شده است. با خارج شدن عوامل تحریک‌کننده، مسیر هوایی بالایی باز شده و تنفس راحت‌تر می‌شود. این فرآیند غیرمستقیم ممکن است باعث احساس سبکی یا آرامش موقت شود اما تأثیر علمی ثبت‌شده‌ای بر عملکرد مغز، حافظه یا تمرکز ندارد. بنابراین فواید عطسه برای مغز محدود به نقش محافظتی سیستم عصبی بینی است.

خواص عطسه برای قلب

تنها اثر فیزیولوژیک مشاهده‌شده، تغییر لحظه‌ای فشار داخل قفسه سینه و عروق در هنگام خروج ناگهانی هوا است که طبیعی و موقتی است. این واکنش فشار خون را به طور کوتاه افزایش می‌دهد اما اثر درمانی ندارد. در واقع عطسه نقش اصلی خود را در پاکسازی مسیرهای تنفسی انجام می‌دهد.

فواید عطسه برای سرماخوردگی

عطسه بخشی از واکنش دفاعی بدن در سرماخوردگی است. با خارج شدن ویروس‌ها، ترشحات و ذرات تحریک‌کننده از بینی، مسیرهای هوایی پاک می‌شوند و تنفس راحت‌تر می‌شود. این فرآیند به سیستم ایمنی کمک می‌کند تا راه‌های تنفسی فوقانی را از عوامل بیماری‌زا پاک کند. اگرچه عطسه درمان سرماخوردگی نیست اما پاکسازی بینی و کاهش انسداد مخاط یکی از مهم‌ترین فواید آن محسوب می‌شود.

فواید عطسه برای ریه

عطسه مستقیماً وارد ریه‌ها نمی‌شود اما با پاکسازی بینی و مسیرهای هوایی فوقانی، از ورود ذرات، آلرژن‌ها و میکروب‌ها به ریه جلوگیری می‌کند. این نقش محافظتی، غیرمستقیم اما مهم است. وقتی مسیر بینی پاک و باز باشد، هوای تمیزتری وارد ریه‌ها می‌شود و تحریک آن‌ها کمتر می‌شود. بنابراین فواید عطسه برای ریه محدود به حفاظت غیرمستقیم از سیستم تنفسی و کاهش احتمال التهاب یا عفونت در بخش‌های تحتانی دستگاه تنفسی است.

فواید عطسه برای سردرد

عطسه درمان سردرد محسوب نمی‌شود اما در برخی افراد خروج فشار از سینوس‌ها می‌تواند احساس سبکی ایجاد کند. این حالت موقتی است و نقش درمانی ندارد. اگر سردرد به دلیل گرفتگی بینی یا سینوس باشد، پاکسازی راه‌های هوایی ممکن است کمی تسکین ایجاد کند. با این حال، عطسه کردن راه درمان سردرد نیست و باید علت اصلی بررسی شود.

دنبال دارو برای درمان عطسه و آبریزش بینی هستی؟ از دکتر مشاوره بگیر.

دکتر آلرژی بینی

آیا عطسه زیاد خطرناک است؟

یکی از خطرات عطسه مربوط به زمانی است که آن را نگه می‌داریم. مقدار قابل توجهی نیرو در هنگام عطسه ایجاد می‌شود و در صورت نگه داشتن عطسه، این فشار می‌تواند از طریق سایر خروجی‌های بدن مانند گوش‌ها، گلو، ریه‌ها و عروق سر و گردن تخلیه شود. این اتفاق می‌تواند منجر به عوارض جانبی مانند پارگی رگ‌های خونی کوچک در چشم، بینی، گوش، سوراخ شدن پرده گوش و آسیب به گوش میانی شود.

در مقابل عطسه نکردن، عطسه‌های شدید و با فشار هم در موارد بسیار نادر می‌توانند خطرناک باشند. گاهی عطسه‌ها خطر آسیب‌های عضلانی، درد مزمن پشت و کمر یا مواردی از این دست را افزایش می‌دهد. مورد مهم بعدی این است که در برخی مواقع باید در هنگام عطسه کردن احتیاط کرد تا فشار بیش از حد به بینی وارد نشود. برای مثال بعد از برخی جراحی‌ها یا به‌دلیل شرایط زمینه‌ای ممکن است نیاز باشد تا فرد به آرامی و بااحتیاط عطسه کند.

درمان عطسه

درمان عطسه باتوجه به دلیل آن متفاوت است. درمان‌ها می‌توانند شامل درمان دارویی، دوری از محرک‌های عامل عطسه و برخی درمان‌های خانگی باشد. مهم است که ابتدا علت عطسه مشخص شود تا بر اساس آن، درمان مناسب انجام بگیرد. ممکن است در برخی مواقع به هیچ درمان خاصی برای عطسه نیاز نباشد.

۱. درمان حساسیت فصلی عطسه و آبریزش بینی

حساسیت فصلی یکی از شایع‌ترین دلایل عطسه و آبریزش بینی است و زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به گرده گیاهان، گردوغبار یا کپک واکنش نشان می‌دهد. برای کاهش علائم، دوری از محرک‌ها، بستن پنجره‌ها در فصل گرده‌افشانی و شست‌وشوی بینی با سرم نمکی بسیار مؤثر است. مرطوب نگه داشتن هوای خانه و دوش گرفتن بعد از حضور در فضای باز نیز به درمان عطسه و آبریزش بینی کمک می‌کند.

۲. درمان حساسیت عطسه و آبریزش بینی طب سنتی

در طب سنتی از ماساژ با روغن برای درمان عطسه استفاده می‌شود. برای مثال روغن بنفشه و روغن بادام شیرین، دو ترکیبی است که در طب سنتی از آنها برای درمان عطسه استفاده می‌شود. معمولاً باید ناحیه پیشانی یا بینی را با این روغن‌ها ماساژ داد تا عطسه‌های متوالی قطع شود. مصرف چای بابونه و افزایش رطوبت در خانه هم می‌تواند به درمان عطسه کمک کند.

۳. درمان سریع ابریزش بینی و عطسه

برای کاهش سریع آبریزش بینی و عطسه زدن، باید ابتدا عامل تحریک‌کننده را حذف کرد. بخور گرم باعث مرطوب شدن مخاط بینی و کاهش تحریک اعصاب می‌شود. شست‌وشوی بینی با محلول نمکی به تخلیه ترشحات و آرام شدن بافت‌ها کمک می‌کند. نوشیدن مایعات گرم، استراحت کافی و دوری از دود، عطر و آلودگی هوا نیز اثر فوری دارند.

۴. درمان خارش بینی و عطسه

خارش بینی معمولاً همراه با عطسه کردن و نشانه تحریک مخاط یا واکنش آلرژیک است. برای کاهش این حالت، باید تماس با گردوغبار، موی حیوانات و گرده گیاهان محدود شود. شست‌وشوی منظم بینی با سرم نمکی، استفاده از هوای مرطوب و تمیز نگه داشتن محیط نقش مهمی دارد. خاراندن بینی توصیه نمی‌شود زیرا التهاب را تشدید می‌کند.

۵. درمان عطسه زیاد در کودکان

عطسه زدن زیاد در کودکان معمولا به دلیل سرماخوردگی، آلرژی یا وجود جسم خارجی در بینی است. تمیز نگه داشتن محیط زندگی، دوری از دود سیگار و گردوغبار اهمیت زیادی دارد. اگر عطسه کردن همراه با ترشح یک‌طرفه، بدبو یا مداوم باشد، باید بینی کودک بررسی شود.

پزشکان پیشنهادی

4.7 (5674 نظر)

دکتر بهروز مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

4.8 (5462 نظر)

دکتر بهنام مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

4.8 (4996 نظر)

دکتر مهدی قاضی

تخصص اورولوژی

نوبت بگیرید

4.9 (3579 نظر)

دکتر حمیدرضا معظم

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

5 (3123 نظر)

دکتر حمیدرضا شرکت العباسیه

فوق تخصص عفونی کودکان

نوبت بگیرید

4.9 (3106 نظر)

دکتر محمود هادی زاده

فلوشیپ اینترونشنال کاردیولوژی

نوبت بگیرید

۶. درمان خانگی عطسه

درمان خانگی عطسه و آبریزش بینی شامل بخور گرم، نوشیدن مایعات، شست‌وشوی بینی و دوری از محرک‌ها است. این روش‌ها مخاط بینی را آرام کرده و واکنش عصبی عطسه زدن را کاهش می‌دهند. استفاده از هوای مرطوب و تمیز کردن محیط نقش مهمی دارد.

۷. درمان عطسه زیاد

عطسه‌های زیاد معمولاً می‌توانند به دلیل بیماری یا یک حساسیت خاص باشند. در این شرایط می‌توان با مشورت یک پزشک، از درمان‌های مناسب برای رفع عطسه‌های متوالی کمک گرفت. برای درمان خانگی عطسه زیاد بهتر است هوا مرطوب نگه داشته شود و تماس با بوهای تند، دود و آلودگی محدود شود.

داروی ضد عطسه و آبریزش بینی

داروهای ضدحساسیت و اسپری‌های بینی برای کاهش آبریزش و عطسه بسیار مؤثر هستند. این داروها با مهار واکنش ایمنی بدن، ترشح مخاط را کاهش داده و التهاب بینی را کنترل می‌کنند. تمرکز اصلی این درمان‌ها روی کم کردن آبریزش است زیرا کاهش ترشح باعث آرام شدن اعصاب بینی و کاهش عطسه کردن می‌شود. انتخاب نوع دارو باید با توجه به سن، شرایط جسمی و شدت علائم انجام شود. مصرف خودسرانه توصیه نمی‌شود و مشورت پزشکی ضروری است.

نتیجه گیری

عطسه راهی است که بدن شما برای از دفع محرک‌ها از بینی یا گلو انجام می‌دهد. این روش یک دفع قدرتمند و غیرارادی هوا است. در حالی که این علامت می‌تواند بسیار آزاردهنده باشد، معمولاً نتیجه مشکل جدی سلامتی نیست و به اقدام خاصی نیاز ندارد. عطسه اغلب به طور ناگهانی و بدون هشدار اتفاق می‌افتد.

با این حال عطسه می‌تواند نتیجه یک بیماری یا آلرژی هم باشد که در این شرایط باید با مراجعه به یک پزشک، بهترین راهکار را برای درمان عطسه انتخاب کرد. دکتر عمومی یا فوق تخصص آسم و آلرژی پزشکان خوبی برای شناسایی و درمان علت عطسه هستند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!