تب نوزاد و هر آنچه باید درباره کنترل و درمان آن بدانید

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

تب نوزاد یکی از نگرانی‌های شایع والدین در ماه‌های اول زندگی است که معمولا نشان‌دهنده واکنش بدن به عفونت‌ها یا عوامل دیگر است. افزایش دمای بدن نوزاد همیشه به معنی بیماری جدی نیست، اما به دلیل حساس بودن نوزادان، شناخت میزان طبیعی دما و زمان نیاز به مراجعه پزشک اهمیت زیادی دارد. علائمی مانند بی‌حالی، کاهش شیر خوردن یا تغییر رفتار هم می‌توانند در کنار تب نیاز به بررسی بیشتری داشته باشند. اما چه زمانی تب نوزاد خطرناک محسوب می‌شود و برای کاهش آن چه اقداماتی باید انجام داد؟ در ادامه این مطلب از دکترتو، به بررسی علت‌ها، علائم و روش‌های مدیریت تب نوزاد می‌پردازیم.

تب نوزاد چه علائمی دارد؟

تب در نوزاد فقط به معنای بالا رفتن دمای بدن نیست، بلکه معمولا با تغییراتی در رفتار و وضعیت عمومی او نیز همراه می‌شود. نوزادی که تب دارد ممکن است بی‌حال‌تر از همیشه به نظر برسد، بیشتر بخوابد یا برعکس، بی‌قرار باشد و مدام گریه کند. کاهش اشتها، شیر نخوردن یا کمتر شیر خوردن، گرم شدن پیشانی و بدن، قرمز شدن گونه‌ها، تعریق یا لرز از دیگر علائم شایع تب هستند. در برخی موارد نیز تنفس نوزاد سریع‌تر از حالت طبیعی می‌شود یا ضربان قلب او افزایش پیدا می‌کند.

بعضی از نوزادان هنگام تب خواب‌آلودتر می‌شوند، در حالی که برخی دیگر به سختی آرام می‌گیرند و مدام کلافه هستند. شدت این علائم به سن نوزاد، علت تب و وضعیت جسمانی او بستگی دارد و ممکن است از یک کودک تا کودک دیگر متفاوت باشد. به همین دلیل نمی‌توان تنها بر اساس ظاهر نوزاد درباره وجود یا شدت تب قضاوت کرد و بهترین راه، اندازه‌گیری دمای بدن با یک تب‌سنج دیجیتال است. اگر تب با علائمی مانند بی‌حالی شدید، کاهش هوشیاری، سختی در تنفس یا امتناع کامل از شیر خوردن همراه باشد، باید هرچه سریع‌تر به بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران مراجعه کنید.

علائم خطرناک تب نوزاد چیست؟

اگر نوزاد زیر ۳ ماه دمای مقعدی ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر داشته باشد، باید بلافاصله و در همان روز توسط پزشک یا در اورژانس ارزیابی شود و نباید منتظر کاهش خودبه‌خودی تب ماند. خواب‌آلودگی شدید، بی‌حالی غیرعادی، سخت بیدار شدن، گریه‌های غیرقابل آرام شدن، تنفس دشوار، کبودی لب‌ها، تب و تشنج در کودکان، سفتی گردن، بثورات پوستی بنفش یا قرمز که با فشار از بین نمی‌روند و کاهش شدید شیر خوردن از مهم‌ترین علائم هشداردهنده هستند. همچنین اگر تب با استفراغ مکرر، کم‌آبی بدن یا کاهش تعداد پوشک خیس همراه باشد، مراجعه فوری به مراکز درمانی ضروری است.

تب نوزاد چند درجه باشد خطرناک است؟

خطرناک بودن تب تنها به عدد دماسنج بستگی ندارد و سن نوزاد نیز اهمیت زیادی دارد. در نوزادان زیر ۳ ماه، دمای ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر (اندازه‌گیری از مقعد) یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود و باید سریع بررسی شود. در نوزادان ۳ تا ۶ ماهه، اگر دمای بدن ۳۸.۹ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر باشد، یا در کودکان زیر ۲ سال هر تبی بیش از ۲۴ ساعت طول بکشد، باید توسط پزشک ارزیابی شوند و در صورت رسیدن تب به ۴۰ درجه سانتی‌گراد، مراجعه فوری به اورژانس توصیه می‌شود.

دمای نرمال بدن نوزاد با تب سنج دیجیتال باید چقدر باشد؟

دمای طبیعی بدن نوزاد بر اساس محل اندازه‌گیری متفاوت است اما به‌طور کلی دمای مقعدی حدود ۳۶ تا ۳۷٫۹ درجه سانتی‌گراد و دمای زیر بغل کمی پایین‌تر است؛ اگر دمای مقعدی به ۳۸ درجه یا بالاتر برسد، تب محسوب می‌شود. اندازه‌گیری از زیر بغل معمولا حدود نیم درجه کمتر از دمای مرکزی بدن را نشان می‌دهد. در نوزادان زیر ۳ ماه، اندازه‌گیری دمای مقعدی با تب‌سنج دیجیتال (با رعایت عمق حداکثر ۱ تا ۲ سانتی‌متر و بدون اعمال زور) دقیق‌ترین روش است و اگر دما به ۳۸ درجه یا بالاتر برسد باید فوراً به پزشک مراجعه شود.

چگونه تب نوزاد را اندازه بگیریم؟

برای اینکه عدد تب قابل اعتماد باشد، باید از تب‌سنج دیجیتال استفاده کنید و روش صحیح اندازه‌گیری را بدانید. در نوزادان زیر ۳ ماه، اندازه‌گیری دمای مقعدی دقیق‌ترین روش است. در سنین بالاتر می‌توان از تب‌سنج گوشی یا پیشانی نیز استفاده کرد، البته اگر دستگاه استاندارد باشد. بهتر است دمای بدن را بلافاصله بعد از حمام یا زمانی که نوزاد در آغوش یا زیر پتو بوده اندازه‌گیری نکنید، زیرا ممکن است نتیجه واقعی نباشد. همچنین همیشه دستورالعمل تب‌سنج را مطالعه کنید تا خطای اندازه‌گیری به حداقل برسد.

تجهیزات پزشکی خانگی ضروری کدامند؟

درجه تب زیر بغل نوزاد چند باید باشد؟

اندازه‌گیری دمای زیر بغل ساده و بدون درد است اما نسبت به اندازه‌گیری مقعدی دقت کمتری دارد. به طور معمول اگر دمای زیر بغل ۳۷.۲ تا ۳۷.۵ درجه یا بیشتر باشد، بهتر است دما با یک روش دقیق‌تر دوباره بررسی شود. اگر عدد زیر بغل به ۳۷.۵ تا ۳۸ درجه برسد، احتمال وجود تب مطرح است و لازم است وضعیت نوزاد از نظر سایر علائم نیز ارزیابی شود. در نوزادان کوچک، در صورت شک به تب، بهتر است اندازه‌گیری مقعدی انجام شود یا پزشک متخصص اطفال و کودکان یا بهترین دکتر عمومی ایران او را معاینه کند.

نوزادت تب کرده و نگرانی؟
همین حالا از متخصص کمک بگیر.

بهترین دکتر کودکان و اطفال ایران

علت تب نوزاد چیست؟

تب نوزاد در واقع یک بیماری مستقل نیست، بلکه واکنش طبیعی سیستم ایمنی بدن به وجود عفونت، التهاب یا برخی عوامل دیگر است. زمانی که بدن نوزاد با ویروس‌ها یا باکتری‌ها مبارزه می‌کند، دمای بدن افزایش پیدا می‌کند تا روند مقابله با عامل بیماری‌زا مؤثرتر باشد. شایع‌ترین علت تب در نوزادان، عفونت‌های ویروسی مانند سرماخوردگی، آنفلوانزا و عفونت‌های گوارشی هستند که معمولا طی چند روز بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، برخی عفونت‌های باکتریایی مانند عفونت ادراری، عفونت گوش، ذات‌الریه، مننژیت یا عفونت خون نیز می‌توانند باعث تب شوند و نیاز به درمان فوری داشته باشند.

علاوه بر این، برخی نوزادان پس از دریافت واکسن دچار تب خفیف و موقتی می‌شوند که معمولا طبیعی است و طی ۲۴ تا ۴۸ ساعت برطرف می‌شود. گرمای بیش از حد محیط یا پوشاندن لباس‌های ضخیم نیز گاهی باعث افزایش دمای بدن نوزاد می‌شود، اما این وضعیت با تب ناشی از بیماری تفاوت دارد. از آنجا که تشخیص علت تب تنها بر اساس علائم ظاهری امکان‌پذیر نیست، به‌ویژه در نوزادان زیر ۳ ماه، هرگونه تب باید جدی گرفته شود و در صورت لزوم توسط پزشک بررسی شود تا علت اصلی آن مشخص و درمان مناسب آغاز شود.

آیا تب بعد از واکسن در نوزاد طبیعی است؟

بله، تب خفیف بعد از برخی واکسن‌ها مانند واکسن دوماهگی نوزاد کاملا طبیعی است و نشان می‌دهد سیستم ایمنی بدن در حال پاسخ دادن به واکسن است. این تب معمولا طی ۲۴ ساعت اول شروع می‌شود و اغلب ظرف یک تا دو روز برطرف می‌شود. ممکن است نوزاد کمی بی‌قرار، خواب‌آلود یا کم‌اشتها نیز باشد. اگر تب بسیار بالا باشد، بیش از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند یا همراه با علائم غیرطبیعی مانند بی‌حالی شدید یا تشنج باشد، باید حتما با پزشک تماس بگیرید.

آیا دندان درآوردن باعث تب نوزاد می‌شود؟

دندان درآوردن کودک معمولا باعث تب شدید نمی‌شود. در این دوران ممکن است نوزاد کمی افزایش دما داشته باشد اما دمای بدن معمولا به محدوده تب (۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بیشتر) نمی‌رسد. علائمی مانند آبریزش دهان، جویدن اشیا، بی‌قراری و تورم لثه‌ها بیشتر با رویش دندان مرتبط هستند. اگر نوزاد تب بالای ۳۸ درجه داشته باشد، بهتر است علت‌های دیگری مانند عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی بررسی شوند زیرا تب معمولا نشانه پاسخ بدن به بیماری است و نباید تنها به دندان درآوردن نسبت داده شود.

اگر نوزاد تب کرد چه کار کنیم؟

اولین قدم، حفظ آرامش و اندازه‌گیری دقیق دمای بدن است. اگر نوزاد کمتر از ۳ ماه سن دارد و تب ۳۸ درجه یا بیشتر دارد، بدون تأخیر به پزشک مراجعه کنید. در نوزادان بزرگ‌تر، مایعات و شیر کافی در اختیار کودک قرار دهید، لباس‌های نازک و راحت بپوشانید و دمای اتاق را متعادل نگه دارید. از مصرف خودسرانه دارو، آنتی‌بیوتیک یا داروهای گیاهی خودداری کنید. اگر پزشک داروی تب‌بر تجویز کرده است، آن را دقیقا با دوز مناسب و بر اساس وزن نوزاد مصرف کنید.

برای رفع تب و تشنج نوزاد، بدون معطلی نوبت پزشک رو رزرو کن.

بهترین دکتر تشنج ایران

برای پایین آوردن تب نوزاد بعد از واکسن چه کنیم؟

تب خفیف بعد از واکسن معمولا نشانه فعال شدن سیستم ایمنی بدن است و در بیشتر موارد جای نگرانی ندارد. در این شرایط بهتر است نوزاد را بیشتر شیر بدهید تا دچار کم‌آبی نشود و لباس‌های سبک و نخی به او بپوشانید. دمای اتاق نیز بهتر است متعادل باشد و از گرم کردن بیش از حد محیط خودداری کنید. اگر نوزاد بی‌قرار است یا تب او طبق نظر پزشک نیاز به درمان دارد، می‌توان از استامینوفن با دوز مناسب وزن کودک استفاده کرد. در صورتی که تب بیش از ۴۸ ساعت ادامه پیدا کند یا به ۳۹ درجه و بالاتر برسد، لازم است نوزاد توسط پزشک معاینه شود.

پاشویه نوزاد برای تب روش مناسبی است؟

پاشویه با آب ولرم در گذشته یکی از روش‌های رایج کاهش تب بود. استفاده از آب سرد، یخ یا الکل برای پایین آوردن تب مؤثر نیست زیرا می‌تواند باعث لرز، افزایش ناراحتی نوزاد و حتی بالا رفتن بیشتر دمای مرکزی بدن شود. اگر پزشک توصیه خاصی نکرده باشد، بهتر است به جای پاشویه روی مصرف مایعات، پوشاندن لباس مناسب و استفاده از داروی تب‌بر در صورت نیاز تمرکز کنید. هدف اصلی، راحت‌تر شدن حال نوزاد است، نه صرفا پایین آوردن عدد دماسنج.

روش خانگی پایین اوردن تب نوزاد چیست؟

اگر تب نوزاد خفیف است و پزشک اجازه مراقبت در منزل داده، چند اقدام ساده می‌تواند به بهبود حال او کمک کند. شیر مادر یا شیر خشک را طبق روال و حتی در دفعات بیشتر به نوزاد بدهید تا آب بدنش تأمین شود. لباس‌های ضخیم یا پتوهای سنگین را کنار بگذارید و دمای اتاق را حدود ۲۲ تا ۲۴ درجه نگه دارید. اجازه دهید نوزاد استراحت کافی داشته باشد و از مجبور کردن او به غذا خوردن خودداری کنید. مهم‌تر از همه، وضعیت هوشیاری، تعداد پوشک خیس و روند تب را به دقت زیر نظر داشته باشید و در صورت بدتر شدن علائم، به پزشک مراجعه کنید.

پزشکان پیشنهادی

۴.۹ (۱۹۵۹ نظر)

دکتر سمانه سادات مسجدی

تخصص مغز و اعصاب و نورولوژی

نوبت بگیرید

۴.۷ (۱۲۹۲ نظر)

دکتر پگاه کتیبه

فوق تخصص مغز و اعصاب کودکان

نوبت بگیرید

۵ (۱۱۶۵ نظر)

دکتر سمیرا امین زاده

تخصص مغز و اعصاب و نورولوژی

نوبت بگیرید

۴.۷ (۱۱۲۷ نظر)

دکتر غلامرضا تدینی

تخصص اعصاب و روان (روانپزشکی)

نوبت بگیرید

۴.۹ (۸۸۴ نظر)

دکتر زهراالسادات رجائی

تخصص مغز و اعصاب و نورولوژی

نوبت بگیرید

۴.۹ (۸۵۳ نظر)

دکتر حمیدرضا ایزدی

تخصص مغز و اعصاب و نورولوژی

نوبت بگیرید

شیاف برای پایین اوردن تب نوزاد مناسب است؟

شیاف استامینوفن یکی از داروهای تب‌بر است که گاهی برای نوزادانی که قادر به خوردن دارو نیستند یا دچار استفراغ شده‌اند، توسط پزشک تجویز می‌شود. با این حال، استفاده از شیاف نباید خودسرانه باشد، زیرا دوز آن باید دقیقا بر اساس وزن و سن نوزاد تعیین شود. مصرف بیش از حد استامینوفن می‌تواند به کبد آسیب برساند. همچنین شیاف تنها تب را کاهش می‌دهد و علت اصلی بیماری را درمان نمی‌کند. بنابراین در صورت تداوم تب یا وجود علائم هشداردهنده، مراجعه به پزشک ضروری است.

چه کارهایی را هنگام تب نوزاد نباید انجام داد؟

هنگام تب نوزاد، بعضی اقدامات می‌توانند وضعیت او را بدتر کنند. از پوشاندن لباس‌های خیلی ضخیم یا پیچیدن نوزاد در چند لایه پتو خودداری کنید، زیرا باعث افزایش دمای بدن می‌شود. استفاده از آب یخ، الکل یا کمپرس بسیار سرد برای کاهش تب نیز توصیه نمی‌شود. هرگز بدون تجویز پزشک آنتی‌بیوتیک یا داروهای دیگر به نوزاد ندهید و از مصرف آسپرین در کودکان خودداری کنید. همچنین اگر نوزاد زیر ۳ ماه تب دارد، نباید تنها به درمان خانگی اکتفا کنید و لازم است هرچه سریع‌تر توسط پزشک معاینه شود.

نتیجه گیری

تب نوزاد در بسیاری از موارد بخشی از واکنش طبیعی بدن به عفونت یا واکسیناسیون است اما در برخی شرایط می‌تواند نشانه یک بیماری جدی باشد. مهم‌ترین اقدام، اندازه‌گیری صحیح دمای بدن، توجه به سن نوزاد و بررسی علائم همراه است. نوزادان زیر ۳ ماه با تب ۳۸ درجه یا بیشتر باید در اسرع وقت توسط پزشک ویزیت شوند. در سایر سنین نیز اگر تب بالا، طولانی‌مدت یا همراه با علائم هشداردهنده باشد، مراجعه به پزشک ضروری است. با مراقبت صحیح، تأمین مایعات و استفاده از داروهای تب‌بر تنها با نظر پزشک، بیشتر نوزادان طی چند روز بهبود پیدا می‌کنند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!