علائم دندان درآوردن کودک و راهکارهایی برای کاهش درد آن
موضوعات پزشکی مرتبط: زندگی سالممادر و کودک

علائم دندان درآوردن کودک و راهکارهایی برای کاهش درد آن

| تاریخ انتشار: 30 مهر 1400
| آخرین به‌روزرسانی: 31 اردیبهشت 1401
| تعداد نظرات:بدون نظر
دندان-درآوردن-کودک

آنچه در این مقاله می‌خوانید

شما هم نگران دردسرهای دندان درآوردن کودتان هستید؟ دندان دردآوردن اولین دغدغه والدین است. چرا که هماره با ناآرامی هایی برای کودک و اضطراب برای والدین است. دندان درآوردن کودک (به انگلیسی teething tots) یکی از مشکلات رایج به‌خصوص برای تازه پدر و مادرها است. رشد دندان با درد همراه است؛ بنابراین ناآرامی، قولنج کودک، بی‌اشتهایی و غیره در این دوران رایج است. این مشکلات با شروع رویش اولین دندان‌ها آغاز می‌شوند.

حال در این میان، آگاهی از زمان رشد دندان‌ها، علائم، عوارض و راه‌های برخورد و درمان آن می‌تواند کمک شایانی برای کودک و خانواده باشد. با ما در این مطلب از مجله سلامتی دکترتو همراه باشید تا تمام اطلاعات لازم در این زمینه را کسب کنید. 

مشاوره با متخصصان
کودکان (اطفال)
دکترِتو

زمان رویش اولین دندان کودک چه موقع است؟

دندان درآوردن کودکان یکی از مهم‌ترین مسائلی است که والدین در روند رشد کودک باید به آن دقت داشته باشند. روند رشد دندان در نوزادان معمولا از سنین ۴ تا ۷ ماهگی و از دندان‌های پیشین شروع می‌شود. در این هنگام علائم شایع دندان درآوردن کودک خود را نشان می‌دهد. دندان درآوردن برای کودک روندی دردناک است. زیرا دندان برای بیرون آمدن نیاز به شکافتن لثه دارد که باعث درد و قولنج یا بی‌خوابی نوزاد می‌شود. 

بهتر است بدانید شروع سن رویش دندان در کودکان به دلایل مختلف مانند عوامل وراثتی یا ژنتیکی متفاوت باشد. در برخی از نوزادان رویش دندان‌ها گاهی با تاخیر همراه بوده و ممکن است بین سنین ۱۲ تا ۱۴ ماهگی آغاز شود. 

نشانه‌های دندان درآوردن کودک، اغلب از ۵ روز قبل نمایان شده و به‌راحتی می‌توانید تغییرات خلق و خوی نوزاد را تشخیص دهید. در صورتی که روند رشد دندان کودکتان با تاخیر همراه بوده اما مشکل دیگری در مورد رشد اندام‌ها، مو و ناخن ندارد، مشکل به‌خصوص نیست و به‌مرور زمان و با مشورت دندانپزشک اطفال برطرف می‌شود. 

چه موقع باید نگران دندان درنیاوردن کودک مان باشیم؟

اگر رشد دندان نوزاد تا ۱۸ ماهگی به تعویق بیفتد و هیچ علائمی از دندان درآوردن نداشته باشد باید برای درمان اقدام کرد. در چنین حالتی ممکن است کودک به یک بیماری زمینه‌ای یا اختلال تغذیه‌ای مبتلا باشد که باعث کمبود کلسیم و تاثیر بر رشد دندان‌ها شده است. 

اگر دندان‌های کودک تا ۱۸ ماهگی در نیامد حتما به دندان پزشک کودکان مراجعه کنید.

دندان-درآوردن-کودک
دندان درآوردن اغلب با گریه، بی قراری و قولنج و بی اشتهایی همراه است

ترتیب درآوردن دندان کودک چیست؟

رویش دندان از زیر لثه و با رشد دندان‌های شیری آغاز می‌شود. ممکن است کودک از بالا یا پایین دندان دربیاورد اما در هر صورت ترتیب طبیعی رشد دندان‌های کودک از سه تا هفت ماهگی و زیر لثه‌ها آغاز می‌شود. در این زمان می‌توانید تاول‌های سفید رنگی روی لثه نوزاد ببینید که دندان‌هایش هستند. به دندان‌های اولیه‌ جلویی که در پایین لثه رشد می‌کنند دندان مرکزی می‌گویند. اغلب کودکان اول این دندان را در می‌آورند. 

۴ تا ۸ هفته بعد از رشد دندان‌های مرکزی، دندان‌های جلو و بالای لثه (مرکزی و جانبی) رشد می‌کند. 

بین سنین ۹ تا ۱۲ ماهگی (حدود ۱ ماه بعد) در کنار دندان پایین جلویی دو دندان دیگر اصلی رشد خواهد کرد. 

سپس دندان‌های آسیایی (دندان‌های پشتی برای جویدن غذا) رشد کرده و در آخر نیز دندان‌های نیش فک بالا ظاهر می‌شوند. اکثر کودکان تا سومین سال تولد خود ۲۰ دندان اصلیشان رشد کرده است. با این حال بازهم مواردی وجود دارد که ممکن است بسته به عوامل مختلف باعث تاخیر در این زمان شود. 

نکته: فرآیند رشد دندان در کودکان از سه ماهگی آغاز شده و تا حدود ۲ و نیم سالگی ادامه دارد. ممکن است این موضوع به‌دلیل عوامل وراثتی یا بیماری با تاخیر یا رشد زودهنگام همراه باشد. 

 بنابراین به‌طور خلاصه می‌توان گفت تقویم رشد نرمال دندان‌های کودک عبارت است از: 

  • ۵ تا ۷ ماهگی: رویش اولین دندان‌های پیشین (دندان‌های مرکزی)
  • ۶ تا ۸ ماهگی: رویش دندان‌های پیشین بالایی 
  • ۹ تا ۱۱ ماهگی: رویش دندان‌های پیشین جانبی و بالایی
  • ۱۰ تا ۱۲ ماهگی: رویش دندان‌های پیشین جانبی پایین 
  • ۱۲ تا ۱۶ ماهگی: رویش دندان‌های آسیای اولی (عقب لثه)
  • ۱۶ تا ۲۰ ماهگی: رویش دندان‌های نیش در عقب دهان 
  • ۲۰ ماهگی به‌بعد: رویش دندان‌های آسیایی دوم. 
سن-دندان-درآوردن-نوزاد
اولین دندان ها از 3 تا 7 ماهگی شروع به رشد می کنند.

اولین نشانه‌های دندان‌ درآوردن کودکان

بهتر است بدانید دندان درآوردن کودکان برای او اولین چالش سخت زندگی‌اش است. دندان‌ها برای شکافتن لثه نیاز به انرژی زیادی داشته و باعث تغییر شکل و شکافتن لثه برای خروج می‌شوند. به‌همین دلیل نوزادتان دچار درد می‌شود. جالب است بدانید برخی نوزادان همزمان دو یا چند دندان باهم در می‌آورند که در این حالت علائم شدیدتری دارند. 

اولین نشانه دندان درآوردن کودک، ملتهب و قرمز شدن لثه و بروز دانه‌های سفید رنگ روی لثه است. بعضی از دندان‌ها بیش از سایرین باعث ایجاد درد در کودک می‌شوند. معمولاً اولین دندان از همه حساس‌تر است. گاهی دندان آسیاب از بقیه دندان‌ها بیشتر اذیت می‌کند زیرا سطح مقطع این دندان‌ها بزرگ‌تر است و نمی‌تواند مانند دندان‌های نیش جلویی خوب لثه را بشکافد.


علائم دندان درآوردن کودک

علائم ممکن است فقط چند روز طول بکشد، در همان زمانی که کودک در حال دندان در آوردن است یا اینکه ممکن است چند ماه طول بکشد. در تعداد کمی از کودکان دندان در آوردن علائم مشخصی ایجاد نمی‌کند.

بیش از یک سوم کودکان معمولا علامتی ندارند. برخی از بچه‌ها آب از دهانشان می‌آید برخی بی‌قرار می‌شوند و عده‌ای دیگر ممکن است نتوانند خوب بخوابند.

به صورت کلی علائمی که ممکن است به دنبال دندان در آوردن در بچه‌ها دیده شود عبارتند از:

  • پرهیز از غذا خوردن به دلیل درد لثه
  • تحریک‌های پوستی در اطراف دهان به دلیل آبریزش زیاد دهان
  • سرخ  شدن گونه ‌ها
  • بد خلق شدن 
  • بد غذایی
  • آب ریزش از دهان
  • تورم و برجسته شدن لثه‌ها
  • پیدا شدن یک دندان در زیر لثه
  • دست بردن بیش از حد به داخل دهان
  • بی‌قراری، نق زدن و گریه کردن کودک
  • کودک به خوبی نمی‌خوابد.
  • تمایل کودک برای گاز گرفتن، جویدن و مکیدن اشیاء سفت
  • صورت خود را می‌مالد.
  • کودک گوش خود را می‌گیرد.

اگر چند مورد از این علائم را در کودک ببینید احتمال اینکه کودک شما در حال دندان در آوردن باشد زیاد است با این حال این امکان نیز وجود دارد که علت چیز دیگری باشد.

نکته بسیار مهم:

اگر کودک شما دچار تب، اسهال و آبریزش بینی است آن را به حساب علائم دندان در آوردن تنها نگذارید. مخصوصا اگر این علائم بیش تر از ۲۴ ساعت طول بکشد. برخی متخصصین بر این باورند که تب و اسهال از علائم دندان در آوردن نیستند و یکی از دلایل احتمالی ایجاد این علائم این است که نوزادانی که در معرض دندان در آوردن هستند برای تسکین درد لثه‌های خود، اشیاء مختلف را وارد دهان خود می‌کنند و میکروب‌ها و ویروس‌های مختلف از این طریق وارد بدن کودک می‌شود.

دندان درآوردن کودک می‌تواند دردناک باشد اما معمولا کودک را بیمار نمی‌کند. اگر کودک دچار علائمی مانند بی‌حالی، کم شدن اشتها، اسهال، استفراغ، راش‌های پوستی، تب بالا، سرفه یا گرفتگی بینی باشد با دکتر متخصص اطفال خود تماس بگیرید زیرا این علائم طبیعی دندان در آوردن نیستند.

دندان درآوردن کودک می‌تواند دردناک باشد اما معمولا کودک را بیمار نمی‌کند. اگر کودک دچار علائمی مانند بی‌حالی، کم شدن اشتها، اسهال، استفراغ، راش‌های پوستی، تب بالا، سرفه یا گرفتگی بینی باشد با دکتر متخصص اطفال خود تماس بگیرید زیرا این علائم طبیعی دندان در آوردن نیستند.

مشاوره با متخصصان
کودکان (اطفال)
دکترِتو

 دندان چطور از لثه خارج می‌شود؟ 

در مورد رویش دندان کودک بهتر است بدانید که این فرآیند در واقع پاره کردن و شکافتن لثه نیست. دندان از میان گوشت لثه جوانه زده و مواد شیمیایی مخصوصی در بدن آزاد می‌کند که باعث از بین رفتن و جدا شدن برخی از سلول‌ها در لثه می‌شود. این مواد شیمیایی به دندان اجازه عبور از لثه را می‌دهند. 

مدت زمان طبیعی رشد دندان در کودک 

همانطور که اشاره شد روند رویش و رشد دندان در کودکان از سه ماهگی و با دندان‌های مرکزی یا بالایی شروع شده و اغلب تا ۲ و نیم سالگی یا ۳ سالگی با تکمیل ۲۰ دندان و رویش دندان‌های شیری کامل می‌شود. پس از آن در سن رشد نوبت دوم رویش دندان آغاز خواهد شد. 

آیا دندان درآوردن کودک از فک بالا نشانه مورد خاصی است؟

خیر، روند رشد دندان در تمام کودکان درست نیست. همچنین رابطه‌ای میان هوش نوزاد و دندان درآوردن او از بالا وجود ندارد. بنابراین اگر دندان‌های کودک به‌صورت طبیعی رشد می‌کند و مشکل خاصی ندارد نیازی به نگرانی نیست. برای اطمینان بیشتر می‌توانید با پزشک کودک تماس بگیرید. 

علامت-دندان-درآوردن
اولین علامت دندان درآوردن نوزاد قرمزی و التهاب لثه است

عوارض همراه با دندان درآوردن کودک 

دندان درآوردن کودک خود به تنهایی یک چالش بزرگ است که می‌تواند با عوارض جانبی یا بیماری‌های دیگر نیز همراه باشد. از جمله شایع‌ترین عوارض هنگام دندان درآوردن کودکان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. تغییر خلق و خوی نوزاد 

قولنج یا کولیک، بی اشتهایی و بدغذایی، تحریک‌پذیری بیش از حد و کلافگی همگی از جمله عوارض جانبی دندان درآوردن کودکان هستند. علاوه‌بر این بی‌خوابی شبانه نیز می‌تواند بر تحریک اعصاب نوزاد موثر بوده و او را بداخلاق‌تر کند. در این هنگام با مشورت پزشک می‌توانید از داروهای درمانی برای کاهش درد یا روش‌های خانگی درمان رشد دندان استفاده کنید. 

والدین در این میان نقش اصلی را دارند. شما باید به کودک خود کمک کرده و با صبر و حوصله در کنار او باشید. آرامش خود را از دست نداده و در صورتی که احساس فشار می‌کنید با تراپیست در مورد مراقبت از کودکتان صحبت کنید. 

۲. کیست رویشی 

کیست‌های پر مایعی که در بالای دندان‌های در حال رشد تشکیل می‌شوند، «کیست رویشی» نام دارند. این کیست‌ها آبی رنگ، برجسته و بزرگ بوده و پس از رویش دندان از بین می‌روند. البته نوع دیگری از کیست رویشی وجود دارد که به آن «کیست دنتی ژروس» گفته می‌شود و هنگام رویش دندان کودک ایجاد می‌شود اما پس از آن بین نرفته و نیاز به درمان دارد. وقتی دندان کاملاً بیرون نمی آید، باعث تورم می‌شود و می‌تواند منجر به ایجاد کیست رویشی شود. در این حالت، دندانپزشک ممکن است برشی در لثه ایجاد کند تا دندان بتواند بطور کامل خارج شود.

هرگز کیست را دستکاری نکنید. این مورد بعد از رویش دندان از بین می‌رود. در صورت عدم از بین رفتن کیست‌ها به پزشک مراجعه کنید، زیرا ممکن است علت بیماری دیگری باشد.  

۳. سرماخوردگی 

آبریزش بینی، تب، اسهال و استفراغ و نشانه‌هایی مشابه بیماری سرماخوردگی در اغلب کودکانی که می‌خواهند اولین دندانشان را داشته باشند، بسیار رایج است. با دیدن این نشانه‌ها به پزشک مراجعه کنید. بروز چنین علائمی ناشی از التهاب لثه‌ها است.

۴. مشکلات گوارشی و معده 

سوء تغذیه، رفلاکس‌های مداوم و بی‌اشتهایی نیز یکی از عوارض جانبی دندان درآوردن کودکان است. برای برخی از کودکان دندان درآوردن بسیار سخت و دشوار است و بر سایر اندام‌های آن‌ها تاثیر می‌گذارد. هرچند که دندان درد به‌طور مستقیم باعث مشکلات گوارشی یا ناراحتی معده نمی‌شود اما با ایجاد بی‌اشتهایی باعث بروز این بیماری‌ها می‌شود. 

علائم خطرناک دندان درآوردن 

علاوه بر تاخیر در دندان درآوردن بهتر است با دیدن نشانه‌های زیر حتما به پزشک اطفال مراجعه کنید: 

  • تب
  • اسهال شدید 
  • احساس درد و به‌هم پیچیدن در حین غذا خوردن 
  • رفلاکس‌های شدید 
  • التهاب بیش از حد لثه‌ها 
  • کولیک یا قولنج نوزادی 

راه‌هایی برای کاهش درد دندان درآوردن کودک

هر کدام از راه‌های زیر می‌تواند به کاهش درد کودک تا حدودی کمک کند:

۱. به کودک چیزی بدهید که آن را بجود.

 کودکان، مخصوصا کودکانی که در حال دندان در آوردن هستند، دوست دارند مدام چیزی را بجوند و این خوب است که به کودک اجازه دهید که به همان میزان که دوست دارد با لثه‌هایش بجود اما قبل از آن باید مطمئن شوید که چیزی که بچه وارد دهانش می‌کند تمیز و بی‌خطر است.

۲. به کودک غذاهای سرد بدهید!

دادن چیزهای سرد برای کم کردن درد می‌تواند کمک کننده باشد. پستانک سرد، حلقه‌ها و اسباب بازی‌های یخ زده و غیره گزینه‌های مناسبی هستند.

۳. لثه‌های کودک خود را ماساژ دهید.

شما همچنین می‌توانید لثه‌های کودک خود را با انگشت تمیز خود ماساژ دهید اگر هنوز دندان‌های کودک شما در نیامده می‌توانید اجازه دهید که انگشت شما را گاز بگیرد. سعی کنید انگشت خود را در آب سرد فرو برده و لثه‌های کودک را قبل از هر بار غذا خوردن ماساژ دهید.

۴. درمان دارویی 

داروهایی که برای کاهش درد بر روی لثه کودک هنگام دندان درآوردن می‌مالید ممکن است کمک کننده نباشد زیرا به سرعت از دهان کودک پاک می‌شود. همچنین ژل‌ها و مایع‌هایی که حاوی بنزوکائین هستند می‌توانند درد دندان درآوردن را تسکین دهند. اما برای کودکان زیر ۲ سال نباید استفاده کنید زیرا می‌تواند عوارض نادر اما جدی مانند متهموگلوبینمی (وضعیت خطرناکی که باعث کاهش اکسیژن خون به صورت شدید و خطرناک می‌شود) را برای کودک ایجاد کند.

دوزهای کمی از مسکن‌هایی مانند استامینوفن و ایبوپروفن می‌تواند به کودک شما کمک کند. اما قبل از استفاده هر گونه دارو بهتر است با دکتر کودکان مشورت کنید و دقیقا به همان شیوه‌ای که پزشک توصیه می‌کند دارو را به کودک خود بدهید.

به این نکته دقت کنید!

محصولات حاوی موادی مانند پریلوکائین، بنزوکائین و لیدوکائین می‌توانند برای کودک باعث ایجاد خطراتی شوند. این مواد بیشتر در ترکیب داروهای موضعی درمان دندان درآوردن کودک دیده می‌شود. این داروها با بی‌حس کردن لثه درد رشد دندان را کاهش می‌دهند. 

براساس تحقیقات این ترکیبات می‌توانند باعث ایجاد «مت هموگلوبینیما» در کودکان شوند که بیماری آسیب مغزی دائمی است. همچنین این ماده مانع از انتقال اکسیژن توسط هموگلوبین به بافت‌های بدن می‌شود. بنابراین در خصوص استفاده از هرگونه داروی گیاهی، خانگی و غیره حتما با پزشک اطفال صحبت کنید. بهتر است از این دسته از ژل‌ها در کودکان زیر ۲ سال استفاده نکنید. ممکن است باعث بروز حساسیت شود. 

درمان-دندان-درآوردن
جویدن چیزی نرم میتواند درد دندان درآوردن کودک را تسکین دهد

عوامل موثر بر تاخیر در دندان درآوردن کودکان 

دندان درآوردن کودکان با یکدیگر متفاوت است و بنا به دلایل خاصی می‌تواند با رشد زودهنگام یا تاخیر همراه باشد. دیر دندان درآوردن کودک به‌خصوص در مورد دندان‌های شیری مسئله‌ای است که باید به آن توجه داشت زیرا می‌تواند با مشکلات زیر همراه باشد: 

  • کج درآمدن دندان‌ها 
  • عدم توانایی جویدن غذا
  • مشکلات سوء تغذیه، بی‌اشتهایی و سوء هاضمه 
  • رشد همزمان دندان‌های دائمی و شیری باهم که باعث دو ردیف دندان می‌شود. 
  • بنابراین بهتر است با شناسایی دلایل این مشکل مانع از بروز آن شوید. 
  • از جمله رایج‌ترین عوامل موثر بر تاخیر در رشد دندان‌ کودک می‌توان موارد زیر را نام برد: 
  • عوامل ارثی و ژنتیکی 
  • تغذیه ضعیف و نامناسب (به‌خصوص در کودکانی که از شیرخشک استفاده می‌کنند.)
  • کمبود ویتامین  D
  • کم کاری تیروئید 

از دیگر اختلالات دندان درآوردن کودکان نیز می‌توان به دو مورد زیر اشاره کرد: 

  • زود دندان درآوردن که می‌تواند زمینه‌ساز بیماری‌های کلیوی و ژنتیکی باشد.
  • تولد با دندان (Natal)، در برخی موارد جنین با دندان به‌دنیا می‌آید. به این دندان‌ها ناتال می‌گویند. احتمال تولد نوزاد با دندان ناتال تقریبا ۱ مورد در بین ۲ تا ۳ هزار زایمان است. این دندان‌ها بسته به‌نظر پزشک درمان شده و اغلب با شروع سن اصلی رشد دندان‌ها خود به خود می‌افتند. در مواردی نیز این دندان‌ها ماندگار شده و باعث کاهش فضای رشد سایر دندان‌ها می‌شوند که باید آن‌ها را خارج کرد. 

مراقبت‌های بعد از دندان درآوردن کودک 

پس از دندان درآوردن کودک باید به‌شدت مراقب بهداشت و سلامت دهان و دندان او باشید. پیشنهاد می‌کنیم برای مراقبت از دندان‌های نوزاد کارهای زیر را انجام دهید: 

  • مصرف کربوهیدرات را برای جلوگیری از پوسیدگی کم کنید. 
  • دو بار در روز با مسواک نرم به آرام دندان کودک را بشویید. 
  • تا شش سالگی بهتر است نخ دندان کشیدن را نیز به او یاد بدهید. 
  • برای تمیز کردن دندان نوزاد، از یک دستمال تمیز و مرطوب استفاده کنید. 
  • بعد از هر بار شیردهی یا غذا خوردن دندان و اطراف دهان کودک را پاک کنید. 

برای کودکان زیر ۲ سال نیازی به استفاده از خمیردندان نیست. 


کلام آخر

حال که با این مشکل آشنا شدید، هنوز هم برای شما یک چالش محسوب می‌شود؟ دندان درآوردن کودک اولین مرحله رشد اوست و شما باید در این زمان با آرامش کنار او باشید. استفاده از روش‌های خانگی برای کاهش دندان درد می‌تواند تا اندازه‌ای مفید باشد اما بهترین راه مراجعه به متخصص اطفال است. برای کسب اطلاعات بیشتر، مشاوره یا نوبت‌گیری آنلاین از بهترین پزشکان این زمینه می‌توانید به وب‌سایت «دکترتو» مراجعه کنید.

دکترتو در هر گام مراقب سلامت خانواده شماست!

منبع: kidshealth , wcdentalarts, nhs.uk

برچسب‌ها:
این مقاله پزشکی را با دیگران به اشتراک بگذارید:
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on twitter
Share on linkedin
Share on facebook
Share on pinterest
Share on email

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکترتو از بین بیش از ۱۲۰۰۰ دکتر و متخصص دکترِتو پیدا کن

دکترِتو را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

کانال تلگرام

صفحه اینستاگرام