فهرست مطالب
آفازی زمانی ایجاد میشود که بخشهای مسئول زبان در مغز آسیب ببینند. فرد مبتلا ممکن است بداند چه میخواهد بگوید، اما نتواند کلمات مناسب را پیدا کند یا جمله بسازد. گاهی هم فرد روان صحبت میکند، اما حرفهایش نامفهوم است یا معنی صحبت دیگران را درست درک نمیکند. آفازی فقط مشکل تلفظ نیست؛ بلکه اختلال در پردازش زبان است. این مشکل میتواند ناگهانی و همراه با سکته مغزی شروع شود یا در بعضی بیماریهای مغزی بهتدریج پیشرفت کند. در ادامه این مقاله از دکترتو، علائم، علتها، انواع، تفاوت آن با دیزآرتری و راههای درمان را بررسی خواهیم کرد.
آفازی چیست؟
آفازی نوعی اختلال اکتسابی زبان است که بعد از آسیب مغزی ایجاد میشود و توانایی فرد را برای بیان یا درک زبان کم میکند. این اختلال میتواند روی گفتار، نوشتن، خواندن، نام بردن اشیا و فهمیدن جملات اثر بگذارد.
فرد مبتلا به آفازی ممکن است از نظر هوشیاری، فکر و احساسات کاملا متوجه محیط باشد، اما نتواند منظورش را بهدرستی منتقل کند. شدت آفازی در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد فقط در پیدا کردن کلمه مشکل دارند، اما برخی دیگر نمیتوانند صحبت دیگران را بفهمند یا جملههای قابلدرک بسازند.
علائم آفازی چیست؟
علائم آفازی به محل آسیب مغز، شدت آسیب و نوع آفازی بستگی دارد. این علائم ممکن است ناگهانی ایجاد شوند یا بهتدریج پیشرفت کنند. مهمترین نشانهها شامل مشکل در حرف زدن، درک زبان، خواندن و نوشتن است.
علائم شایع آفازی عبارتند از:
- سختی در پیدا کردن کلمه مناسب
- گفتن جملههای کوتاه، ناقص یا تلگرافی
- استفاده از کلمه اشتباه بهجای کلمه درست
- ساختن جملههای نامفهوم
- ناتوانی در فهمیدن صحبت دیگران
- مشکل در دنبال کردن گفتوگو
- سختی در خواندن متن
- مشکل در نوشتن کلمات یا جملهها
- تکرار نکردن درست کلمات یا جملهها
- ناتوانی در نام بردن اشیا، افراد یا مکانها
اگر این علائم ناگهانی شروع شوند، باید آن را جدی گرفت؛ چون ممکن است نشانه سکته مغزی یا آسیب حاد مغز باشد.
یادآوری کلمات برات سخت شده و نگرانت کرده؟
برای ارزیابی فوری نوبت بگیر.
علت آفازی چیست؟
علت آفازی آسیب به قسمتهایی از مغز است که در زبان نقش دارند. این بخشها معمولا در نیمکره چپ مغز قرار دارند، اما در همه افراد الگوی مغزی کاملا یکسان نیست. شایعترین علت آفازی سکته مغزی است، بهخصوص زمانی که جریان خون به نواحی زبانی مغز کم یا قطع شود.
علتهای مهم آفازی عبارتاند از:
- سکته مغزی: آفازی میتواند یکی از علائم سکته مغزی باشد.
- ضربه به سر
- تومور مغزی
- عفونت مغزی
- التهاب مغز
- بیماریهای تحلیلبرنده مغز
- آسیب بعد از جراحی یا خونریزی مغزی
- اختلالات عصبی پیشرونده
آفازی ناگهانی بیشتر با سکته یا آسیب حاد مغزی دیده میشود. آفازی تدریجی بیشتر در بیمارانی دیده میشود که سلولهای مغزی آنها را بهآرامی درگیر میکند.
انواع آفازی کدامند؟
انواع آفازی بر اساس الگوی مشکل زبانی، روان بودن گفتار، توانایی درک زبان و توانایی تکرار کلمات تقسیم میشوند. برخی افراد فقط یک الگوی مشخص دارند، اما در بسیاری از بیماران علائم ترکیبی دیده میشود.
| نوع آفازی | ویژگی اصلی | درک زبان | گفتار |
|---|---|---|---|
| آفازی گلوبال | اختلال شدید در بیان و درک زبان | بسیار مختل | بسیار محدود |
| آفازی بروکا | مشکل در بیان کلمات و جملهسازی | نسبتا بهتر | کند و بریدهبریده |
| آفازی انومیک | مشکل در پیدا کردن نام اشیا و کلمات | معمولا خوب | روان اما همراه با مکث |
| آفازی ورنیکه | اختلال در درک زبان و معنی گفتار | مختل | روان اما نامفهوم |
| آفازی پیشرونده اولیه | بدتر شدن تدریجی توانایی زبانی | متغیر | بهتدریج مختل |
1. آفازی گلوبال یا سراسری چیست؟
آفازی گلوبال یا سراسری شدیدترین نوع آفازی است. در این حالت، هم بیان زبان و هم درک زبان بهشدت آسیب میبیند. فرد ممکن است فقط چند کلمه کوتاه بگوید یا نتواند صحبت دیگران را بفهمد.
این نوع آفازی معمولا بعد از آسیب وسیع در نواحی زبانی مغز دیده میشود. خواندن و نوشتن هم اغلب بهشدت مختل میشود. روند بهبود به وسعت آسیب، علت زمینهای، سن، سلامت عمومی و توانبخشی بستگی دارد.
2. آفازی بروکا یا آفازی بیانی (آفازی حرکتی) چیست؟
آفازی بروکا یا آفازی بیانی باعث میشود فرد در تولید گفتار مشکل داشته باشد. بنابراین او معمولا میداند چه میخواهد بگوید، اما بیان کلمات برایش سخت است. گفتار در این حالت کند، کوتاه، بریدهبریده و همراه با تلاش زیاد است.
درک زبان در آفازی بروکا معمولا بهتر از توانایی حرف زدن است، اما ممکن است در فهم جملههای پیچیده با مشکل مواجه شود. برخی افراد مبتلا از ناتوانی در بیان منظور خود آگاه هستند و همین موضوع میتواند باعث ناراحتی، اضطراب یا ناامیدی شود.
3. افازی انومیک چیست؟
آفازی انومیک بیشتر با مشکل در پیدا کردن نام اشیا، افراد یا کلمات مشخص میشود. فرد ممکن است مفهوم را بداند، اما نام آن را به یاد نیاورد. برای مثال، بهجای گفتن «خودکار» بگوید «همان چیزی که با آن مینویسیم».
در این نوع آفازی، گفتار معمولا روان است و درک زبان تا حد زیادی حفظ میشود. با این حال، مکثهای زیاد، توضیحهای طولانی برای یک کلمه ساده و فراموشی نامها میتواند گفتوگو را سخت کند.
4. آفازی ورنیکه یا دریافتی (آفازی حسی) چیست؟
آفازی ورنیکه یا آفازی دریافتی بیشتر با مشکل در فهمیدن زبان همراه است. فرد ممکن است روان و با جملههای طولانی صحبت کند، اما جملهها معنی درست نداشته باشند یا کلمات نامناسب در آنها استفاده شود.
در این نوع آفازی، فرد همیشه متوجه نیست که گفتارش برای دیگران نامفهوم است. مشکل اصلی فقط تلفظ نیست؛ بلکه مغز در پردازش معنی کلمات و جملهها دچار اختلال میشود. درک صحبت دیگران، خواندن و گاهی نوشتن هم ممکن است آسیب ببیند.
5. آفازی پیشرونده اولیه چیست؟
آفازی پیشرونده اولیه نوعی اختلال زبانی است که بهآرامی و طی زمان بدتر میشود. در این حالت، فرد ابتدا ممکن است فقط در پیدا کردن کلمات یا ساختن جمله مشکل داشته باشد، اما با گذشت زمان ارتباط کلامی او بیشتر مختل میشود.
این نوع آفازی معمولا با بیماریهای تحلیلبرنده مغز ارتباط دارد. برخلاف آفازی ناگهانی بعد از سکته، شروع آن تدریجی است و خانواده ممکن است ابتدا آن را با فراموشی معمولی، استرس یا افزایش سن اشتباه بگیرند.
زمان برگشت تکلم در سکته مغزی چه زمانی است؟
تفاوت آفازی و دیزآرتری چیست؟
تفاوت آفازی و دیزآرتری در این است که آفازی اختلال زبان است، اما دیزآرتری اختلال در کنترل عضلات گفتار است. در آفازی، مغز در انتخاب، فهم یا ساخت زبان مشکل دارد. در دیزآرتری، فرد ممکن است زبان را بفهمد و کلمات را بداند، اما عضلات لب، زبان، فک یا حنجره را خوب کنترل نکند.
به زبان ساده، در آفازی «زبان» آسیب میبیند، اما در دیزآرتری «تلفظ و اجرای گفتار» مشکل پیدا میکند. البته این دو اختلال میتوانند همزمان هم دیده شوند، بهخصوص بعد از سکته مغزی یا آسیبهای عصبی.
تفاوت آفازی بروکا و ورنیکه چیست؟
تفاوت اصلی آفازی بروکا و ورنیکه در روان بودن گفتار و میزان درک زبان است. در آفازی بروکا، فرد سخت و کند حرف میزند، اما معمولا درک نسبتا بهتری دارد. در آفازی ورنیکه، فرد روانتر صحبت میکند، اما گفتارش ممکن است معنیدار نباشد و درک زبان هم بیشتر آسیب ببیند.
| ویژگی | آفازی بروکا | آفازی ورنیکه |
|---|---|---|
| نوع اصلی مشکل | بیان زبان | درک زبان |
| روان بودن گفتار | کم، کند و بریدهبریده | زیاد، اما گاهی نامفهوم |
| درک صحبت دیگران | نسبتا بهتر | مختلتر |
| آگاهی از مشکل | معمولا بیشتر | ممکن است کمتر باشد. |
| جملهسازی | کوتاه و ناقص | طولانی اما بیمعنی یا نامرتبط |
این تفاوتها به تشخیص کمک میکنند، اما تشخیص نهایی باید با ارزیابی تخصصی زبان و بررسی علت مغزی انجام شود.
روش های تشخیص آفازی چیست؟
تشخیص آفازی با بررسی علائم زبانی، معاینه عصبی و پیدا کردن علت آسیب مغزی انجام میشود. پزشک ابتدا زمان شروع علائم، سرعت پیشرفت، سابقه سکته، ضربه، بیماریهای زمینهای و داروها را بررسی میکند. شما میتوانید با بهترین دکتر مغز و اعصاب و نورولوژی ایران در این باره صحبت کنید.
روشهای تشخیص آفازی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- معاینه عصبی
- ارزیابی قدرت، حس، تعادل و رفلکسها
- بررسی توانایی حرف زدن، فهمیدن، نام بردن، خواندن و نوشتن
- سی تی اسکن یا ام آر آی مغز
- بررسی عروق مغز در صورت شک به سکته
- ارزیابی گفتار و زبان توسط گفتاردرمانگر
- تستهای شناختی و حافظه در موارد تدریجی
- آزمایشهای تکمیلی بر اساس علت احتمالی
اگر آفازی ناگهانی ایجاد شود، بررسی فوری اهمیت زیادی دارد؛ چون درمان زودهنگام سکته مغزی میتواند از آسیب بیشتر جلوگیری کند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nhs
If aphasia is caused by a condition that gets worse over time, like dementia, the symptoms are likely to get worse.
ترجمه فارسی:
اگر آفازی ناشی از شرایطی مانند زوال عقل باشد که با گذشت زمان پیشرونده است، علائم احتمالاً بدتر میشوند.
درمان آفازی چیست؟
درمان آفازی به علت، شدت و نوع آن بستگی دارد. اگر آفازی به دلیل سکته، تومور، عفونت یا آسیب حاد ایجاد شده باشد، ابتدا باید علت اصلی درمان شود. بعد از آن، توانبخشی زبان و گفتاردرمانی بخش مهم درمان است.
گفتاردرمانی به فرد کمک میکند مهارتهای زبانی باقیمانده را تقویت کند، راههای جایگزین برای ارتباط یاد بگیرد و توانایی صحبت، فهمیدن، خواندن یا نوشتن را تا حد ممکن بهبود دهد. خانواده هم نقش مهمی دارند؛ چون نحوه حرف زدن اطرافیان میتواند ارتباط بیمار را سادهتر یا سختتر کند.
راهکارهای کمککننده در ارتباط با فرد مبتلا به آفازی عبارتاند از:
- آرام و شمرده صحبت کردن
- استفاده از جملههای کوتاه
- زمان کافی دادن برای پاسخ
- قطع نکردن حرف بیمار
- استفاده از تصویر، اشاره یا نوشتن کلمات ساده
- پرسیدن سوالهای ساده و مرحلهبهمرحله
- کاهش سروصدا هنگام گفتوگو
- تشویق فرد بدون فشار آوردن
بهبود آفازی ممکن است تدریجی باشد. بعضی افراد در ماههای اول پیشرفت زیادی دارند، اما در برخی دیگر درمان طولانیتر ادامه پیدا میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت mayoclinic
Primary progressive aphasia can’t be cured, and there are no medicines to treat it.
ترجمه فارسی:
آفازی پیشرونده اولیه قابل درمان نیست و هیچ دارویی برای درمان آن وجود ندارد.
درمان دارویی آفازی چیست؟
درمان دارویی آفازی بهتنهایی درمان اصلی محسوب نمیشود. داروها معمولا برای درمان علت زمینهای یا مشکلات همراه استفاده میشوند؛ مثلا داروهای مربوط به سکته، تشنج، عفونت، فشار خون، چربی خون، افسردگی یا اضطراب.
پژوهشهایی درباره اثر برخی داروها بر بهبود زبان بعد از آسیب مغزی انجام شده است، اما هیچ دارویی جایگزین گفتاردرمانی و توانبخشی نیست. مصرف هر دارو باید با تجویز پزشک انجام شود؛ چون نوع آفازی، علت مغزی، بیماریهای همراه و داروهای مصرفی فرد در انتخاب درمان نقش دارند.
4.9 (1896 نظر)4.8 (1548 نظر)4.9 (1185 نظر)5 (991 نظر)4.9 (818 نظر)4.8 (815 نظر)نتیجه گیری
آفازی اختلالی در زبان است که میتواند حرف زدن، فهمیدن، خواندن و نوشتن را تحت تأثیر قرار دهد. این مشکل بیشتر بعد از سکته مغزی دیده میشود، اما ضربه، تومور، عفونت و بیماریهای پیشرونده مغز هم میتوانند باعث آن شوند. تفاوت آفازی با اختلالات تلفظی مانند دیزآرتری مهم است، چون مسیر تشخیص و درمان آنها یکسان نیست. اگر اختلال زبان ناگهانی ایجاد شود، باید آن را اورژانسی در نظر گرفت. درمان آفازی معمولا با درمان علت اصلی، گفتاردرمانی، توانبخشی و حمایت خانواده انجام میشود.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!