راهنمایی صحبت با کودکان درباره اخبار بد

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

زندگی در دنیایی که تنها یک کلیک با اخبار بد فاصله داریم کار ساده‌ای نیست و تاثیرات زیادی بر افراد به‌خصوص کودکان می‌گذارد. مشاهده تصاویر جنگ، زلزله، مرگ و خشونت، حتی اگر مستقیماً برای آن‌ها رخ نداده باشد، می‌تواند ذهن و احساسشان را درگیر کند. شاید تصور کنید کودک «متوجه نمی‌شود» یا «فراموش می‌کند»، اما پژوهش‌های پزشکی چیز دیگری می‌گویند: مغز کودک اخبار بد را عمیق‌تر از آنچه فکر می‌کنیم پردازش می‌کند. سوال مهم این است؛ وقتی کودکان با اخبار ناگوار روبه‌رو می‌شوند، چه اتفاقی در ذهن و بدن آن‌ها می‌افتد و ما به‌عنوان والد یا مراقب چه نقشی داریم؟ این مقاله از دکترتو بررسی می‌کنیم چگونه می‌توان با آگاهی و اطلاع از نحوه درست صحبت با کودکان درباره اخبار بد، اثرات مخرب اخبار بد را به فرصتی برای رشد هیجانی و احساس امنیت تبدیل کرد.

تراژدی و اخبار بد چه تاثیری بر کودکان دارد؟

مطالعات پزشکی و روان‌پزشکی کودکان نشان می‌دهد که مواجهه با اخبار بد و فاجعه‌های انسانی می‌تواند سیستم عصبی و استرس کودکان را به‌طور قابل‌توجهی فعال کند. اخبار بد مربوط به مرگ، جنگ، بلایای طبیعی یا خشونت، حتی اگر کودک مستقیماً درگیر آن نباشد، ممکن است سیستم استرس کودکان در مواجهه با اخبار نگران‌کننده فعال شود. این حالت می‌تواند باعث بروز علائمی مثل اضطراب، اختلال خواب، کابوس، مشکلات تمرکز و حتی علائم شبه افسردگی شود.

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که کودکان پس از مواجهه مکرر با اخبار منفی، دچار تغییر در درک ایمنی جهان می‌شوند و دنیا را جای ناامن‌تری می‌بینند. این اثرات در کودکان خردسال بیشتر به‌صورت علائم جسمی مانند دل‌درد یا سردرد بروز می‌کند. هرچند صحبت با کودکان درباره اخبار بد، فاجعه و تراژدی دشوار است اما بسیار مهم است که این کار انجام شود. کودکان تجربه کمی در زندگی دارند و صحبت با آن‌ها کمک می‌کند تا احساس امنیت بیشتری کنند و درک بهتری نسبت به دنیای اطراف خود داشته باشند.

چرا کودکان نسبت به اخبار بد در خطر بیشتری هستند؟

مغز کودکان به‌ویژه در ناحیه پیش‌پیشانی که مسئول تنظیم هیجان و برآورد خطر است، هنوز کاملا تکامل نیافته است. همین امر باعث می‌شود کودکان توانایی کمتری برای تفکیک احتمال واقعی خطر از تصورات ذهنی داشته باشند. مطالعات نشان می‌دهد که کودکان اغلب اخبار را شخصی‌سازی می‌کنند و تصور می‌کنند این اتفاق ممکن است برای خود یا خانواده‌شان رخ دهد. همچنین کودکان به‌اندازه والدین نمی‌توانند احساسات شدید را پردازش و تنظیم کنند. به همین دلیل اخبار بد تأثیر عمیق‌تر و ماندگارتری بر سلامت روان کودکان دارد.

چطور از کودکان در برابر اخبار بد محافظت کنیم؟

برای محافظت از کودکان در برابر اخبار بد والدین باید نقش فیلتر اطلاعاتی را داشته باشند و محتوای متناسب با سن کودک را انتخاب کنند. حفظ روتین‌های روزمره، مانند زمان خواب، بازی و مدرسه، به کودک احساس ثبات می‌دهد. تقویت مهارت‌های مقابله‌ای، آموزش بیان احساسات و ایجاد فضای امن برای سوال پرسیدن از دیگر عوامل محافظتی مهم هستند. حمایت والدین یکی از عوامل مهم در کاهش اثرات منفی اخبار بد بر کودکان است.

مشاوره روانشناسی

با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران

مشاوره حضوری و آنلاین۵۰۰+ خدمت

مشاهده همه

روش های صحبت با کودکان درباره اخبار بد

صحبت با کودکان درباره اخبار بد باید بر اساس اصول روان‌شناسی رشد و ارتباط درمانی انجام شود. پژوهش‌ها تأکید می‌کنند که سکوت کامل یا پنهان‌کاری می‌تواند اضطراب کودک را بیشتر کند، زیرا کودکان خلأ اطلاعاتی را با تصورات اغراق‌آمیز پر می‌کنند. از طرفی، ارائه اطلاعات زیاد و بدون فیلتر نیز می‌تواند مضر باشد. مهم این است که بین صداقت، حمایت عاطفی و اطمینان‌بخشی تعادل ایجاد کنید.

به سوالات کودکان در مورد اخبار بد صادقانه پاسخ دهید

کاترین لمپاریک، روانشناس کودک می‌گوید بسیار مهم است که در مورد فاجعه با کودکتان صحبت کنید. اگر به کودکان دروغ بگویید معمولا سریع متوجه این موضوع می‌شوند. نتیجه جالبی نخواهید گرفت وقتی کودکتان تصور کند که با او صادق نیستید. بسیاری از مواقع سوال تکراری، راهی است برای کودک شما تا از اطلاعاتی که به او دادید اطمینان حاصل کند و جواب شما را بهتر درک کند.

با کودک گفتگو کنید

گفتگو با کودک باید دوطرفه باشد، نه یک سخنرانی یک‌طرفه. تحقیقات در مورد ارتباط والدین و کودکان نشان می‌دهد که مشارکت فعال کودک در گفتگو، احساس امنیت روانی را افزایش می‌دهد. اجازه دهید کودک حرف بزند و وقفه ایجاد نکنید. این رویکرد به کودک کمک می‌کند احساس کند شنیده می‌شود.

از او بپرسید چه احساساتی دارد

اجازه دهید کودکتان بداند که احساسات، واکنش‌ها و سوالاتش به فاجعه و تراژدی مهم است. او را با گفتن «این رفتار بچگانه است» سرکوب نکنید. اما او را مجبور نکنید تا وقتی آماده نیست در مورد احساسش با شما صحبت کند. کودکان ممکن است احساس ترس، غم، خشم یا سردرگمی داشته باشند که همگی طبیعی هستند. تأیید این احساسات نقش محافظتی دارد.

سعی کنید حس کند بر اوضاع مسلط است

احساس کنترل بر شرایط، یکی از عوامل کلیدی کاهش استرس در همه سنین است. پژوهش‌ها نشان می‌دهد حتی کنترل‌های کوچک، مانند اطلاع از برنامه روزانه یا اقدامات ایمنی، می‌تواند اضطراب کودکان را کمتر کند. می‌توان درباره کارهایی که می‌توان برای امنیت و بهتر شدن اوضاع انجام شود، صحبت کرد.

بیش از حد در معرض اخبار نباشید

وقتی بعد از یک فاجعه، تلویزیون در حال پخش تصاویر دردآور آن رخداد است، تلویزیون را خاموش کنید. تکرار تصاویر ناراحت کننده می‌تواند برای کودک بسیار اذیت کننده باشد. مطالعات متعدد در حوزه سلامت روان کودک نشان داده‌اند که تکرار مداوم اخبار منفی، حتی بدون جزئیات جدید، می‌تواند باعث تشدید اضطراب، افکار وسواسی و علائم استرس پس از سانحه در کودکان شود.

مغز کودکان توانایی فیلتر کردن اطلاعات تکراری و تهدیدآمیز را ندارد و هر بار مواجهه با اخبار، واکنش اضطرابی جدیدی ایجاد می‌کند. به همین دلیل توصیه می‌شود والدین مدت زمان تماشای اخبار را محدود کرده و از پخش اخبار در پس‌زمینه زندگی روزمره کودک خودداری کنند.

کودکت به خاطر شنیدن اخبار بد استرس و اضطراب داره؟

بهترین روانشناس کودک و نوجوان رو از دکترتو پیدا کن!

فوق تخصص روانشناسی

به سلامت جسمی کودک توجه کنید

بین سلامت روان و سلامت جسم کودکان ارتباط نزدیکی وجود دارد. استرس ناشی از اخبار بد می‌تواند باعث اختلال خواب، کاهش اشتها، دردهای شکمی عملکردی و سردرد شود که در مطالعات پزشکی به‌عنوان تظاهرات جسمانی اضطراب شناخته می‌شوند. خواب منظم و به‌اندازه به تنظیم سیستم عصبی و کاهش سطح کورتیزول کمک می‌کند. تغذیه مناسب و فعالیت بدنی روزانه نیز نقش مهمی در تخلیه تنش روانی دارند. حفظ روتین‌های ثابت روزانه، مانند ساعت خواب و بیداری مشخص، به کودک احساس ثبات و امنیت می‌دهد.

احساس خود به اخبار بد را به کودک نشان دهید

کودکان با نگاه کردن به بزرگسالانی که در زندگیشان هستند موارد زیادی یاد می‌گیرند. آن‌ها کنجکاوند بدانند شما چطور به اتفاقات واکنش نشان می‌دهید. کودکان معمولا شما را در حال صحبت با افراد دیگر مشاهده می‌کنند و به شما گوش می‌دهند. حتی اگر به نظر برسد که حواسشان به شما نیست. در عین حال باید نشان داد که می‌توان با این احساسات کنار آمد.

متناسب با سن او صحبت کنید

سعی کنید بر اساس سن و میزان درک کودک با او صحبت کنید. اطلاعات زیاد و استفاده از کلمات دشوار کودک را گیج می‌کند. از کلمات و مفاهیمی استفاده کنید که به راحتی قابل فهم است. درک شناختی کودک در سنین مختلف متفاوت است. کودکان خردسال نیاز به توضیح‌های بسیار ساده دارند، در حالی که نوجوانان می‌توانند بحث‌های پیچیده‌تر را درک کنند. تطابق محتوا با سن، از ایجاد سوءبرداشت جلوگیری می‌کند.

احساس همدلی ایجاد کنید

حس همدلی به کودک کمک می‌کند تا احساس تنهایی نداشته باشد و احساساتش توسط دیگران درک می‌شود. پژوهش‌های روان‌شناسی رشد نشان می‌دهد کودکانی که همدلی را تجربه و تمرین می‌کنند، توانایی بهتری در پردازش هیجان‌های منفی دارند. والدین می‌توانند با جملاتی مانند «می‌فهمم ترسیدی» یا «طبیعیه که ناراحت باشی» این حس را منتقل کنند. همدلی باعث کاهش احساس درماندگی و افزایش پیوند عاطفی میان کودک و والد می‌شود که خود یک عامل محافظتی مهم در برابر اضطراب است.

به اندازه به او اطلاعات بدهید

بر اساس اصول روان‌پزشکی کودک، اطلاعات باید متناسب با نیاز شناختی و هیجانی کودک ارائه شود. ارائه جزئیات بیش از حد، به‌ویژه جزئیات خشونت‌آمیز یا مبهم، می‌تواند باعث بیش‌تحریکی سیستم عصبی شود. از سوی دیگر، کمبود اطلاعات نیز ممکن است باعث شکل‌گیری تصورات اغراق‌آمیز شود. بهترین رویکرد، پاسخ به سوالات کودک به‌صورت مرحله‌ای و فقط در حدی است که خودش پرسیده است. این روش به کودک اجازه می‌دهد سرعت پردازش اطلاعات را کنترل کند.

در محیط آشنا و آرام با او صحبت کنید

محیط اطراف نقش مهمی در تنظیم پاسخ استرس دارد. تحقیقات نشان می‌دهد گفت‌وگو در فضایی آشنا، امن و بدون محرک‌های اضافی، باعث کاهش برانگیختگی سیستم عصبی سمپاتیک می‌شود. صحبت در زمان‌هایی که کودک خسته یا گرسنه نیست، تاثیر بیشتری دارد. نشستن در کنار کودک، تماس چشمی ملایم و لحن آرام می‌تواند احساس امنیت را تقویت کرده و پذیرش پیام را افزایش دهد.

به نشانه ها توجه کنید

کودکان همیشه اضطراب خود را به‌صورت کلامی بیان نمی‌کنند. تغییر در رفتار، خواب، اشتها یا عملکرد تحصیلی می‌تواند نشانه‌ای از فشار روانی باشد. علائمی مانند شب‌ادراری، وابستگی بیش‌ازحد، پرخاشگری یا گوشه‌گیری در مطالعات بالینی به‌عنوان واکنش‌های شایع به استرس شناخته شده‌اند. توجه زودهنگام به این نشانه‌ها و صحبت با کودک می‌تواند از پیشرفت مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند. در صورت تداوم علائم، مشاوره تخصصی توصیه می‌شود.

انسان‌ها را با نژاد، ملیت یا مذهب تقسیم بندی نکنید

فاجعه و تراژدی زمان مناسبی است که به کودکتان بردباری و انعطاف را توضیح دهید. می‌توانید برای آن‌ها شرح دهید که رفتار فاجعه‌آمیز علاوه بر اینکه بسیار ترسناک و غیر قابل قبول است، می‌تواند از طرف افراد مختلفی انجام شود. آماده‌ی پاسخ دادن به شایعات و کلیشه‌ها باشید. در این مواقع استفاده از کلماتی مثل «بعضی مواقع»، «بعضی افراد» می‌تواند کمک کند.

ممکن است لازم باشد یک موضوع را چند بار توضیح دهید

بعضی اطلاعات ممکن است برای کودک پیچیده یا غیر قابل قبول باشد. کودکتان ممکن است درباره یک موضوع چند بار پیاپی از شما سوال بپرسد. بسیاری از مواقع سوال تکراری، راهی است برای کودک شما تا از اطلاعاتی که به او دادید اطمینان حاصل کند و جواب شما را بهتر درک کند. لازم است جوابتان را دوباره توضیح دهید و او را مطمئن نگه دارید. اما با جملات «هیچ اتفاق بدی در دنیا  نخواهد افتاد» به او قول غیر ممکن ندهید.

نمیدونی چطور در مورد اخبار بد با کودکت صحبت کنی؟ از مشاور کمک بگیر!

دکتر مشاوره ارتباط والدین و فرزندان

توجه بیشتری به کودکانی که آسیب روانی دیده اند داشته باشید

این کودکان ممکن است واکنش شدیدتری به تراژدی، فاجعه و اتفاقاتی از این دست داشته باشند. به کودکانی که قبلا در زندگی آسیب روانی دیده‌اند در این شرایط توجه بیشتری کنید. در نظر داشته باشید که اتفاقات کنونی ممکن است یادآورد خاطرات دردناک کودکان در گذشته باشد. قابل درک است که کودکان به فجایع دنیا واکنش نشان می‌دهند. اما لازم است که والدین، معلم‌ها و بزرگسالان با گوش دادن به کودکان و توضیح اتفاقات، به آن‌‌ها کمک کنند.

نحوه صحبت با کودکان درباره اخبار بد جنگ

صحبت با کودکان درباره جنگ باید متناسب با سن آن‌ها باشد. اخبار جنگ به‌طور خاص با افزایش اضطراب و احساس ناایمنی مرتبط است. توصیه می‌شود بر فاصله جغرافیایی، اقدامات حفاظتی و تلاش‌های بین‌المللی برای کمک تأکید کنید و از مواجهه شدن کودک با تصاویر خشن اجتناب کنید.

اگر بعد از صحبت با کودکان درباره اخبار بد نگران شدند چه کنیم؟

اگر نگرانی کودک پس از گفتگو ادامه داشت، حتما نگرانی او را جدی بگیرید و نشان دهید که نگرانی او برای شما مهم است. حمایت عاطفی مداوم، گوش دادن فعال و اطمینان‌بخشی واقع‌بینانه می‌تواند اضطراب را کاهش دهد. در برخی موارد، استفاده از تکنیک‌های آرام‌سازی مانند تنفس عمیق یا بازی‌درمانی مفید است. اگر علائم اضطراب، اختلال خواب یا تغییرات رفتاری بیش از چند هفته ادامه داشته باشد، مراجعه به روان‌شناس یا روان‌پزشک کودک توصیه می‌شود.

پزشکان پیشنهادی

4.7 (5688 نظر)

دکتر بهروز مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

4.8 (5488 نظر)

دکتر بهنام مقدادی

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

4.8 (5001 نظر)

دکتر مهدی قاضی

تخصص اورولوژی

نوبت بگیرید

4.9 (3589 نظر)

دکتر حمیدرضا معظم

تخصص کودکان و اطفال

نوبت بگیرید

5 (3135 نظر)

دکتر حمیدرضا شرکت العباسیه

فوق تخصص عفونی کودکان

نوبت بگیرید

4.9 (3200 نظر)

دکتر محمود هادی زاده

فلوشیپ اینترونشنال کاردیولوژی

نوبت بگیرید

بعد از صحبت درباره اخبار بد کودکان چه سوالاتی می پرسند؟

پس از مواجهه‌ی کودکان با اخبار بد، طبیعی است که ذهن آن‌ها پر از سؤال، نگرانی و ترس شود. کودکان جهان را از دریچه‌ی احساس و تخیل خود می‌بینند و هنوز ابزارهای ذهنی لازم برای تحلیل اخبار پیچیده را ندارند. به همین دلیل، پرسش‌های آن‌ها اغلب حول امنیت، مرگ، مقصر بودن و آینده می‌چرخد. پاسخ بزرگسالان در این موقعیت‌ها باید ساده، صادقانه، متناسب با سن کودک و در عین حال آرام‌بخش باشد. برخی از این سوال و جواب‌ها به شرح زیر است:

• این اتفاق برای ما هم می‌افته؟ این اتفاق در جای دیگری رخ داده و الان ما در امنیت هستیم. بزرگ‌ترها همیشه تلاش می‌کنند از ما مراقبت کنند.
• منم ممکنه بمیرم؟ تو هم می‌میری؟ همه‌ی آدم‌ها معمولاً وقتی خیلی بزرگ می‌شوند می‌میرند. الان من سالمم و کنار تو هستم و قراره مدت زیادی با هم باشیم.
• چرا آدم‌ها این کار بد رو می‌کنن؟ بعضی آدم‌ها بلد نیستند احساسات یا تصمیم‌هایشان را درست مدیریت کنند، اما بیشتر مردم مهربان هستند و دوست دارند به هم کمک کنند.
• کی مقصره؟ این اتفاق تقصیر تو یا خانواده‌ی ما نیست. افراد مسئول در حال بررسی و تلاش برای بهتر شدن شرایط هستند.
• اگه دوباره اتفاق بیفته چی؟ اگر اتفاقی بیفتد، بزرگ‌ترها برنامه دارند و می‌دانند چه کار کنند. من هم همیشه کنارت هستم.
• چرا بچه‌ها آسیب دیدن؟ این موضوع ناراحت‌کننده است و ناراحتی تو قابل درکه. به همین دلیل خیلی‌ها تلاش می‌کنند از بچه‌ها بهتر محافظت کنند.

نتیجه گیری

بر اساس شواهد علمی، اخبار بد می‌توانند به‌طور قابل‌توجهی بر سلامت روان و جسم کودکان تأثیر بگذارند، به‌ویژه زمانی که بدون فیلتر، توضیح یا حمایت عاطفی به آن‌ها منتقل شوند. کودکان به دلیل عدم تکامل مهارت‌های شناختی و تنظیم هیجان، آسیب‌پذیری بیشتری در برابر اخبار دارند به همین دلیل نحوه صحبت با کودکان درباره اخبار بد بسیار مهم است و نقش والدین و مراقبان می‌تواند تعیین‌کننده باشد. گفت‌وگوی صادقانه، متناسب با سن، همراه با همدلی، کنترل مواجهه با اخبار و توجه به رفتارها، از مهم‌ترین عوامل محافظتی هستند. مدیریت درست اخبار بد نه‌تنها از آسیب روانی کودکان جلوگیری می‌کند، بلکه می‌تواند به تقویت مهارت‌های هیجانی، تاب‌آوری و احساس امنیت در آن‌ها منجر شود.

دکترتو مراقب سلامت شماست!