فیستول چیست؟

دکتر مازیار فریدی(پزشک ارزیاب)
23 دقیقه مطالعه
فیستول چیست؟
محتوا بازبینی شده توسط پزشکان دکترتو

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان دکترتو مشاوره بگیرید.

فهرست مطالب
خلاصه مقاله را در این پادکست گوش کنید
1:42
دانلود صوت

گاهی یک سوراخ یا مسیر غیرطبیعی در بدن ایجاد می‌شود که دو بافت یا دو عضو را به هم متصل می‌کند. این مسیر فیستول نام دارد و بسته به محل ایجاد آن می‌تواند علائم و روش درمان متفاوتی داشته باشد. بنابراین پاسخ به سؤال «فیستول چیست؟» بدون توجه به محل آن کامل نیست. در این مطلب از دکترتو، با انواع فیستول، علائم و علت ایجاد آن، روش‌های تشخیص و درمان و مراقبت‌های بعد از عمل آشنا می‌شوید. اگر در این باره سوالی برایتان ایجاد شده می توانید از یک پزشک داخلی یا متخصص جراح عمومی در شهر خود مثل دکتر جراحی فیستول تهران، دکتر جراحی عمومی تهران، دکتر داخلی تهران یا دکتر گوارش و کبد تهران در ارتباط باشید.

فیستول به چه معناست؟

فیستول یک مجرای غیرطبیعی است که دو عضو داخلی، دو بخش از یک عضو یا یک عضو داخلی را به سطح پوست متصل می‌کند. این مجرا معمولاً در پی بیماری‌هایی مانند عفونت و التهاب مزمن، آسیب بافتی یا عوارض جراحی ایجاد می‌شود. فیستول می‌تواند در قسمت‌های مختلف بدن، از جمله اطراف مقعد، روده، مثانه و واژن شکل بگیرد و بسته به محل آن، مشکلات متفاوتی ایجاد کند.

برخی فیستول‌ها باعث خروج چرک، خون یا سایر ترشحات از مسیری غیرمعمول می‌شوند؛ برخی دیگر نیز ممکن است عملکرد طبیعی اندام‌های درگیر را مختل کنند. شدت علائم به محل و علت ایجاد فیستول بستگی دارد و درمان آن نیز ممکن است شامل دارو یا جراحی باشد. فیستول معمولاً خودبه‌خود بهبود نمی‌یابد و برای انتخاب روش درمان مناسب، بررسی پزشکی ضروری است.

فرق فیستول با پرمیکت یا فیستول شریانی‌ وریدی برای دیالیز چیست؟

فرق فیستول و پرمیکت (Permcath) یا فیستول شریانی‌وریدی برای دیالیز زیاد است و این دو یکسان نیستند. فیستول در معنای کلی به یک مسیر یا ارتباط غیرمعمول بین دو بخش بدن گفته می‌شود؛ در بیشتر موارد فیستول‌هایی که بیماری محسوب می‌شوند، این مسیر به‌صورت غیرارادی و در اثر عفونت، التهاب یا آسیب ایجاد می‌شود، اما در فیستول شریانی‌وریدی دیالیز، این ارتباط به‌طور عمدی و با جراحی برای ایجاد دسترسی عروقی پایدار ایجاد می‌شود و لزوما یک حالت بیماری‌زا نیست.

انواع فیستول کدامند؟

انواع فیستول‌ بر اساس محل ایجاد و اندام‌هایی که به یکدیگر متصل می‌کنند، مختلف هستند. از مهم‌ترین انواع آن‌ها می‌توان به فیستول مقعدی، فیستول روده، فیستول واژینال، فیستول مویی، فیستول ناف و فیستول دستگاه ادراری اشاره کرد. هرکدام از این موارد، ساختارهای متفاوتی از بدن را درگیر می‌کنند؛ برای مثال، فیستول مقعدی بین کانال مقعد و پوست اطراف آن شکل می‌گیرد، درحالی‌که فیستول واژینال ممکن است واژن را به مثانه یا راست‌روده متصل کند.

همه فیستول‌ها نیز در اثر بیماری ایجاد نمی‌شوند؛ فیستول دیالیز نمونه‌ای از فیستول‌های ایجادشده با جراحی است که با اتصال یک شریان به ورید، دسترسی مناسبی برای انجام همودیالیز فراهم می‌کند. شناخت انواع فیستول بر اساس محل و علت ایجاد آن‌ها اهمیت دارد، زیرا هر نوع ممکن است به بررسی‌های تشخیصی و رویکرد درمانی متفاوتی نیاز داشته باشد. در ادامه، ویژگی‌های هر یک از این انواع را بررسی می‌کنیم.

فیستول روده چه چیزی است؟

فیستول روده یک ارتباط غیرطبیعی بین روده و عضو یا بافت دیگری است. اگر مسیر فیستول از روده به پوست ایجاد شود، به آن فیستول روده‌ای-پوستی یا انتروکوتانئوس گفته می‌شود. بسته به محل فیستول ممکن است ترشح محتویات روده، التهاب پوست، کم‌آبی بدن یا عفونت ایجاد شود.

فیستول دیالیز چه چیزی است؟

فیستول دیالیز یا فیستول شریانی‌وریدی، با اتصال جراحی یک شریان به ورید ایجاد می‌شود تا ورید برای استفاده در همودیالیز جریان خون کافی و دیواره ضخیم‌تری پیدا کند. این نوع فیستول با فیستول‌های ناشی از عفونت یا بیماری متفاوت است و به‌عنوان دسترسی عروقی برای دیالیز استفاده می‌شود.

فیستول واژن چیست؟

فیستول واژینال یک ارتباط غیرطبیعی بین واژن و یکی از اندام‌های مجاور مانند مثانه یا راست‌روده است. بسته به محل آن، ممکن است باعث عبور غیرطبیعی ادرار، گاز یا مدفوع از واژن، ترشحات غیرطبیعی یا عفونت‌های مکرر شود.

فیستول مویی چه چیزی است؟

در پاسخ به این سوال که فیستول مویی چیست باید گفت که این فیستول در زبان عمومی برای بیماری پیلونیدال به‌کار می‌رود؛ از نظر علمی این مشکل بیشتر به‌صورت کیست یا سینوس پیلونیدال شناخته می‌شود که در ناحیه بالای خط باسن ایجاد شده و می‌تواند سوراخ‌ها و مجاری زیرجلدی دردناک و ترشح‌دار ایجاد کند. کیست یا سینوس پیلونیدال (اصطلاحا فیستول مویی) می‌تواند بدون علامت باشد یا با علائمی مثل درد، تورم، خروج ترشح یا عفونت بروز کند و لازم نیست همه این علائم در هر بیمار هم‌زمان وجود داشته باشد.

فیستول مقعدی چه چیزی است؟

فیستول مقعدی مسیری غیرطبیعی بین داخل کانال مقعد و پوست اطراف مقعد است. این نوع فیستول اغلب پس از عفونت و آبسه مقعدی ایجاد می‌شود و ممکن است با درد، تورم، قرمزی و ترشح چرکی همراه باشد.

فیستول ناف چیست؟

در پاسخ به پرسش «فیستول ناف چیست؟» می‌توان گفت که این فیستول معمولا به ارتباط غیرطبیعی ناف با ساختارهایی مانند روده یا مثانه (مثلا در اوراکوس باز یا فیستول مجرای زردکی) گفته می‌شود و بسته به نوع آن، ممکن است ترشحات چرکی، روده‌ای یا در موارد خاص نشت ادرار از ناف دیده شود. این وضعیت به درمان تخصصی و بررسی بهترین دکتر داخلی ایران نیاز دارد.

فیستول دستگاه ادراری چه چیزی است؟

فیستول دستگاه ادراری به ایجاد یک مسیر غیرطبیعی بین بخش‌هایی از دستگاه ادراری و یک عضو یا بافت دیگر گفته می‌شود. این نوع فیستول می‌تواند در اثر جراحی، آسیب، عفونت یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود و بسته به محل آن، باعث نشت غیرطبیعی ادرار به بافت‌های اطراف شود. علائم و روش درمان فیستول دستگاه ادراری به محل و اندازه مسیر ایجادشده بستگی دارد.

عکس فیستول چگونه است؟

عکس نخ فیستول
عکس فیستول چگونه است؟
عکس فیستول دیالیزی
تصویری از نخ فیستول در فیستول مقعدی
در تصویر نمونه‌ای از فیستول را مشاهده می‌کنید.
فیستول دیالیزی با فیستول مقعدی متفاوت است.

ظاهر فیستول به محل ایجاد و نوع آن بستگی دارد. برای مثال، فیستول مقعدی ممکن است به شکل یک سوراخ کوچک روی پوست اطراف مقعد دیده شود و گاهی از آن چرک، خون یا ترشحات بدبو خارج شود. بنابراین عکس فیستول به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست و تشخیص قطعی باید با معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام شود.

در عکس فیستول گاهی ممکن است مسیر آن در زیر پوست یا ارتباط آن با اندام داخلی نمایش داده شود. همچنین عکس فیستول چرکی می‌تواند التهاب، قرمزی یا ترشح اطراف دهانه خارجی فیستول را نشان دهد، اما هر ضایعه پوستی شبیه فیستول نیست.

علائم فیستول چیست؟

علائم فیستول می‌تواند شامل درد، تورم، قرمزی و التهاب در محل ایجاد فیستول باشد. خروج چرک، خون یا ترشحات بدبو از یک سوراخ غیرطبیعی روی پوست نیز از نشانه‌های شایع است. در فیستول‌های مقعدی، درد ممکن است هنگام نشستن یا دفع مدفوع بیشتر شود و در صورت وجود عفونت یا آبسه، تب نیز بروز کند.

علایم فیستول گاهی با ترشح یا خروج غیرطبیعی مواد از محل فیستول مشخص می‌شود. بسته به محل ایجاد فیستول، ممکن است ترشحات، ادرار، گاز یا مدفوع از مسیر غیرطبیعی خارج شود. سوزش و تحریک پوست اطراف محل فیستول و در برخی موارد اختلال در کنترل مدفوع نیز ممکن است دیده شود. در جدول زیر علایم فیستول به همراه شکل بروزشان آورده شده است.

علامتشکل بروز
دردمداوم، ضربان‌دار یا هنگام دفع مدفوع
تورم و قرمزیاطراف محل ایجاد فیستول
خروج چرکترشح چرکی از سوراخ فیستول
ترشح بدبوخروج ترشحات عفونی
خونریزیمشاهده خون در محل فیستول
تبمعمولاً همراه با عفونت یا آبسه
سوزش و تحریک پوستدر اثر تماس با ترشحات
خروج ادرار، گاز یا مدفوعبسته به محل ایجاد فیستول
بی‌اختیاری مدفوعبیشتر در فیستول‌های مقعدی پیچیده
علائم فیستول به همراه شکل بروزشان

علت فیستول چیست؟

بیماری فیستول معمولا زمانی ایجاد می‌شود که التهاب، عفونت یا آسیب بافتی باعث شکل‌گیری یک مسیر غیرطبیعی بین دو عضو، دو بافت یا یک عضو و سطح پوست شود. علت فیستول به محل ایجاد آن بستگی دارد؛ برای مثال، در فیستول مقعدی، عفونت غدد کوچک اطراف کانال مقعد می‌تواند به تشکیل آبسه منجر شود. اگر پس از تخلیه آبسه، مسیر ارتباطی غیرطبیعی باقی بماند، احتمال ایجاد فیستول مقعدی وجود دارد.

از دیگر علت‌های فیستول می‌توان به بیماری‌های التهابی روده مانند کرون، دیورتیکولیت، برخی عفونت‌ها مانند سل، آسیب‌های ناشی از ضربه یا زایمان و عوارض بعضی جراحی‌ها اشاره کرد. همچنین، برخی تومورها یا پرتودرمانی در ناحیه درگیر ممکن است به بافت‌ها آسیب برسانند و زمینه ایجاد فیستول را فراهم کنند. بنابراین، برای تشخیص علت دقیق فیستول باید محل آن، سابقه بیماری‌های فرد و شرایطی که پیش از ایجاد آن وجود داشته‌اند، بررسی شوند.

علت فیستول در آقایان چیست؟

فیستول در آقایان بیشتر در اثر آبسه و عفونت، به‌ویژه در فیستول‌های مقعدی، ایجاد می‌شود. بیماری‌های التهابی روده مانند کرون، جراحی یا آسیب‌های ناحیه لگن و مقعد نیز می‌توانند زمینه ایجاد فیستول را فراهم کنند. در برخی موارد، عفونت‌های مزمن یا بیماری‌های زمینه‌ای نیز در ایجاد مسیر غیرطبیعی بین بافت‌ها نقش دارند.

علت فیستول در زنان چیست؟

در زنان، علاوه بر فیستول‌های مقعدی، برخی فیستول‌ها در دستگاه تناسلی و ادراری ایجاد می‌شوند. زایمان طولانی یا دشوار، آسیب‌های لگنی، جراحی‌های لگن و دستگاه تناسلی، بیماری کرون، عفونت، سرطان و پرتودرمانی از عوامل شناخته‌شده ایجاد برخی فیستول‌های واژینال و ادراری هستند.

علت فیستول در کودکان چیست؟

علت فیستول در کودکان به محل آن بستگی دارد. فیستول مقعدی در نوزادان و کودکان خردسال معمولا در ارتباط با عفونت یا آبسه اطراف مقعد ایجاد می‌شود. در کودکان بزرگ‌تر نیز بیماری‌های التهابی روده مانند کرون، عفونت‌ها، آسیب یا برخی مشکلات مادرزادی می‌توانند از عوامل ایجاد فیستول باشند.

چه افرادی در معرض ابتلا به فیستول هستند؟

خطر ایجاد بیماری فیستول به نوع و محل آن بستگی دارد. بعضی شرایط می‌توانند احتمال ایجاد بیماری فیستول یا باقی ماندن و عود آن را افزایش دهند، به‌ویژه زمانی که باعث عفونت، التهاب یا اختلال در ترمیم بافت شوند. افراد زیر بیشتر در معرض برخی انواع فیستول قرار دارند:

  • افرادی که سابقه آبسه مقعدی یا عفونت‌های مزمن دارند.
  • مبتلایان به بیماری کرون و برخی بیماری‌های التهابی روده.
  • افرادی که در ناحیه موردنظر جراحی یا آسیب داشته‌اند.
  • افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه در صورت کنترل نامناسب قند خون.
  • افراد سیگاری که ترمیم زخم در آنها ممکن است با اختلال همراه باشد.
  • افرادی که به دلیل بیماری یا شرایط خاص، روند ترمیم زخم و بافت در آنها دچار مشکل است.
عوامل دخیل در بروز فیستول چیست؟
عفونت یکی از عوامل موثر در بروز فیستول مقعدی است.

راه های تشخیص فیستول چیست؟

تشخیص فیستول با توجه به محل و نوع آن انجام می‌شود. پزشک ابتدا درباره علائم، سابقه آبسه، جراحی و بیماری‌های زمینه‌ای سؤال می‌کند و سپس معاینه انجام می‌دهد. در برخی موارد، مسیر فیستول با معاینه مشخص می‌شود؛ اما فیستول‌های عمیق یا پیچیده ممکن است به تصویربرداری نیاز داشته باشند. روش‌های مورد استفاده می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

  • ام‌ آر‌ آی فیستول: برای تعیین مسیر فیستول و ارتباط آن با عضلات اسفنکتر، به‌ویژه در موارد پیچیده.
  • سونوگرافی اندوآنال: برای بررسی مسیر فیستول و میزان درگیری عضلات اسفنکتر.
  • فیستولوگرافی: برای مشخص کردن مسیر و شاخه‌های فیستول در موارد منتخب.
  • سی‌تی‌اسکن: برای بررسی آبسه‌ها و عفونت‌های عمقی در شرایط خاص.
  • کولونوسکوپی یا سایر بررسی‌های گوارشی: برای ارزیابی بیماری‌های زمینه‌ای مانند کرون.
  • معاینه زیر بیهوشی: برای بررسی دقیق مسیر فیستول‌های پیچیده و انتخاب روش درمان مناسب.

برای بهترین روش تشخیص حتما از بهترین دکتر گوارش و کبد ایران کمک بگیرید.

متن انگلیسی:
To diagnose a rectovaginal fistula, your health care provider will likely talk to you about your symptoms and do a physical exam
ترجمه متن:
برای تشخیص فیستول رکتوواژینال، پزشک معمولاً درباره علائم شما سؤال می‌کند و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد.

به نقل از سایت mayoclinic

برای درمان فیستول چه باید کرد؟

درمان فیستول به محل ایجاد، اندازه و مسیر آن، علت زمینه‌ای و وجود عفونت بستگی دارد. برای انتخاب روش مناسب، پزشک ابتدا وضعیت فیستول و میزان درگیری بافت‌های اطراف را بررسی می‌کند. بسته به نوع فیستول، درمان ممکن است شامل دارودرمانی، تخلیه آبسه، روش‌های کم‌تهاجمی یا جراحی باشد. آنتی‌بیوتیک‌ها در صورت وجود عفونت کاربرد دارند، اما معمولاً به‌تنهایی نمی‌توانند مسیر فیستول را ببندند. همچنین، مراقبت‌های خانگی مانند رعایت بهداشت ناحیه درگیر می‌توانند به کاهش تحریک و ناراحتی کمک کنند، اما جایگزین درمان تخصصی نیستند.

جراحی فیستول یکی از روش‌های اصلی درمان در مواردی است که مسیر غیرطبیعی به‌صورت پایدار باقی می‌ماند یا با روش‌های دیگر قابل درمان نیست. نوع جراحی با توجه به محل فیستول و ارتباط آن با بافت‌های مجاور انتخاب می‌شود. برای مثال، در درمان فیستول مقعدی، علاوه بر بستن مسیر فیستول، حفظ عملکرد عضلات اسفنکتر و کاهش خطر بی‌اختیاری مدفوع اهمیت زیادی دارد؛ به همین دلیل، ممکن است از روش‌هایی مانند فیستولوتومی، ستون تخلیه (سِتون) یا روش‌های حفظ اسفنکتر استفاده شود.

در برخی موارد، درمان بیماری زمینه‌ای مانند کرون نیز برای کنترل فیستول ضروری است. اگر فیستول با آبسه همراه باشد، ممکن است تخلیه عفونت پیش از درمان قطعی یا هم‌زمان با آن انجام شود. برای درمان موثر فیستول باید از خوددرمانی پرهیز کرد و با توجه به نوع و شرایط آن، روش مناسب را با نظر پزشک انتخاب کرد. شما می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو نسبت به درمان فیستول زیر نظر بهترین متخصصین کشور اقدام کنید. 

1. درمان فیستول با استفاده از پلاگین بیولوژیکی

پلاگین بیولوژیکی برای بستن مسیر بعضی فیستول‌ها استفاده می‌شود و یکی از روش‌هایی است که می‌تواند بدون برش گسترده عضلات اسفنکتر انجام شود. مناسب بودن آن به نوع و مسیر فیستول بستگی دارد.

درواقع پلاگ‌های فیستول بیولوژیکی یک گزینه کم تهاجمی برای ترمیم فیستول آنورکتال یا رکتوم واژینال با حفظ اسفنکتر است. پلاگ‌های فیستول بیولوژیکی برای به‌حداقل رساندن خطر بی‌اختیاری پس از عمل طراحی شده و می‌توانند اولین انتخاب برای درمان فیستول در نظر گرفته شوند.

2. درمان فیستول با استفاده از چسب فیبرین

چسب فیبرین یک داروی درمانی برای فیستول بوده که ترومبین را فعال کرده تا لخته فیبرین ایجاد کند که به‌طور مکانیکی مجرای فیستول را بهبود می‌بخشد. در این روش چسب فیبرین داخل مسیر فیستول قرار می‌گیرد تا مسیر بسته شود و فرصت ترمیم فراهم شود. این روش نسبت به برخی جراحی‌ها کم‌تهاجمی‌تر است، اما میزان موفقیت آن به نوع فیستول بستگی دارد.

3. درمان فیستول با روش لیفت

روش لیفت (LIFT) یا بستن مسیر فیستول در فضای بین عضلات اسفنکتر برای برخی فیستول‌هایی استفاده می‌شود که از عضلات اسفنکتر عبور می‌کنند. در طول درمان، برشی در پوست بالای فیستول ایجاد شده و ماهیچه‌های اسفنکتر از هم جدا می‌گردند. هدف این روش درمان فیستول با کاهش آسیب به عضلات کنترل‌کننده دفع است.

4. درمان فیستول با ابلیشن آندوسکوپی

در ابلیشن آندوسکوپی، ابزار مخصوص از مسیر فیستول وارد می‌شود تا بافت مسیر درمان و بسته شود. این روش از گزینه‌های کم‌تهاجمی‌تر است و انتخاب آن به شرایط فیستول بستگی دارد. هدف آن حفظ عملکرد اسفنکتر-عضله است. ممکن است این روش همراه با تکنیک‌های جراحی مانند ایجاد فلپ پیشرونده مخاطی انجام شود. 

5. درمان فیستول در آقایان

درمان فیستول در آقایان تفاوت اساسی با زنان ندارد و بیشتر به محل، پیچیدگی و علت ایجاد فیستول بستگی دارد. در فیستول مقعدی ممکن است از روش‌هایی مانند فیستولوتومی، ستن، LIFT، فلپ پیشرفته یا روش‌های کم‌تهاجمی‌تر استفاده شود.

6. درمان فیستول در خانه

درمان فیستول در خانه معمولا نمی‌تواند مسیر غیرطبیعی فیستول را ببندد یا باعث درمان قطعی آن شود. با این حال، مراقبت از محل فیستول می‌تواند به کاهش تحریک، ترشحات و ناراحتی کمک کند. تمیز و خشک نگه داشتن محل، شست‌وشوی ملایم، جلوگیری از دستکاری یا فشار دادن فیستول و استفاده از گاز تمیز برای جذب ترشحات از مراقبت‌های مفید هستند. در صورت تداوم ترشح، درد، تورم یا بروز علائم عفونت، باید برای بررسی علت و انتخاب روش درمان مناسب به پزشک مراجعه کرد.

درمان فیستول با سیر

درمان فیستول با سیر روش اثبات‌شده‌ای برای بستن مسیر فیستول نیست. مصرف سیر در رژیم غذایی با قرار دادن سیر روی زخم یا دهانه فیستول تفاوت دارد و قرار دادن سیر خام روی پوست یا زخم می‌تواند باعث تحریک و آسیب بافتی شود.

درمان فیستول با نمک

درمان فیستول با نمک نیز نمی‌تواند مسیر فیستول را از بین ببرد. محلول‌های بسیار غلیظ نمک یا قرار دادن نمک مستقیم روی زخم ممکن است باعث تحریک بافت شود. برای شست‌وشوی زخم بهتر است دستور پزشک درباره نوع محلول و روش شست‌وشو رعایت شود.

عمل فیستول چیست؟

عمل فیستول به روش‌های جراحی و مداخله‌ای گفته می‌شود که برای بستن یا از بین بردن مسیر غیرطبیعی فیستول انجام می‌شوند. جراحی فیستول بسته به محل، اندازه و پیچیدگی فیستول و میزان درگیری با بافت‌های اطراف انتخاب می‌شود.

در برخی روش‌ها مسیر فیستول باز و تخلیه می‌شود و در برخی دیگر با استفاده از تکنیک‌های مختلف، مسیر بسته یا از بافت جدا می‌شود. هدف اصلی درمان، از بین بردن فیستول و در عین حال حفظ عملکرد بافت‌های مهم اطراف آن است.

1. عمل فیستول با تکنیک فیستولوتومی

در فیستولوتومی، جراح مسیر فیستول را در طول خود باز می‌کند تا زخم از داخل به بیرون ترمیم شود. این روش شامل بریدن تمام طول فیستول برای باز کردن آن است، بنابراین به عنوان یک اسکار صاف بهبود می‌یابد. جراحی با این تکنیک برای بسیاری از فیستول‌های ساده که بخش زیادی از عضلات اسفنکتر را درگیر نکرده‌اند، کاربرد دارد.

2. جراحی فیستول با تکنیک فلپ ادوانسمنت یا پیشرفته

در جراحی با تکنیک فلپ پیشرفته یا ادوانسمنت، مسیر فیستول درمان و دهانه داخلی آن با فلپی از بافت سالم پوشانده می‌شود. این روش می‌تواند برای فیستول‌هایی که فیستولوتومی خطر آسیب به اسفنکتر را افزایش می‌دهد، مورد استفاده قرار گیرد.

3. عمل فیستول به روش VAAFT

در جراحی فیستول به روش vaaft، جراح با استفاده از یک ابزار آندوسکوپیک مسیر فیستول را مشاهده و درمان می‌کند. هدف این روش کاهش آسیب به عضلات اسفنکتر است و مناسب بودن آن باید بر اساس شرایط هر بیمار تعیین شود.

4. عمل فیستول با لیزر

در عمل فیستول با لیزر، فیبر مخصوص وارد مسیر فیستول می‌شود و انرژی لیزر برای تخریب کنترل‌شده پوشش مسیر و کمک به بسته شدن آن استفاده می‌شود. این روش معمولا با هدف کاهش آسیب به اسفنکتر انجام می‌شود، اما برای همه انواع فیستول مناسب نیست.

5. جراحی فیستول با روش استن یا ستون

در روش سِتون (Seton)، یک نخ یا رشته سیلیکونی نازک (بسیار شبیه یک نوار الاستیک) داخل مسیر فیستول قرار می‌گیرد. این روش می‌تواند برای باز نگه داشتن مسیر و تخلیه ترشحات استفاده شود و در برخی بیماران بخشی از روند درمان باشد. این روش معمولا تحت بیهوشی عمومی و توسط بهترین دکتر جراحی عمومی ایران انجام می‌شود. روش سِتون به‌تنهایی فیستول را درمان نمی‌کند.

قرار دادن سِتون چگونه انجام می‌شود؟

قرار دادن سِتون (Seton placement) با عبور دادن نخ جراحی یا رشته سیلیکونی از مسیر فیستول و قرار دادن آن در محل انجام می‌شود. سِتون معمولا بدون برش عضلات اسفنکتر قرار داده می‌شود و بسته به نوع و پیچیدگی فیستول ممکن است چند هفته یا مدت طولانی‌تری باقی بماند. در جدول زیر نکاتی درباره برداشتن، مدت زمان و افتادن نخ فیستول آمده است.

موضوعنکات مهم
نحوه برداشتن نخ فیستولطبق نظر پزشک و نوع سِتون
افتادن نخ فیستولدر صورت خروج زودهنگام، با پزشک تماس بگیرید
مدت زمان نخ فیستولاز چند هفته تا مدت طولانی‌تر
نکاتی درباره قرار دادن نخ فیستول در روش سِتون

دوران نقاهت بعد از عمل فیستول چگونه است؟

دوران نقاهت بعد از عمل فیستول به نوع جراحی، محل و پیچیدگی فیستول و وضعیت عمومی بیمار بستگی دارد. بعضی افراد پس از چند روز می‌توانند فعالیت‌های سبک خود را از سر بگیرند، اما ترمیم کامل زخم ممکن است چند هفته یا بیشتر زمان ببرد. راه رفتن بعد از عمل فیستول نیز باید سبک باشد و طبق نظر پزشک انجام شود. اگر جراحی گسترده‌تر باشد یا فیستول پیچیده باشد، روند بهبودی طولانی‌تر خواهد بود.

همچنین درمان زخم فیستول باید مطابق دستور پزشک باشد. شست‌وشوی ملایم با آب و خشک کردن بدون مالش شدید می‌تواند به تمیز نگه داشتن ناحیه کمک کند. استفاده از مواد ضدعفونی‌کننده یا شوینده‌های قوی بدون تجویز پزشک ممکن است پوست و بافت ترمیم‌شونده را تحریک کند. نوع پماد بعد از عمل فیستول باید بر اساس وضعیت زخم و نظر پزشک انتخاب شود. استفاده خودسرانه از پمادهای آنتی‌بیوتیک، کورتونی یا بی‌حس‌کننده روی زخم جراحی توصیه نمی‌شود.

روش برطرف کردن فیستول چند نوع است؟
جراحی می‌تواند یکی از روش‌های درمانی بسیار موثر در برطرف کردن فیستول باشد.

عوارض فیستول چیست؟

عوارض فیستول به نوع، محل و شدت آن بستگی دارد. در فیستول‌های مقعدی، عفونت و آبسه مکرر، درد، تورم و تحریک پوست اطراف فیستول از عوارض شایع هستند. همچنین ممکن است فیستول دوباره ایجاد شود یا در صورت درگیری عضلات اسفنکتر، کنترل مدفوع تحت تأثیر قرار گیرد.

فیستول‌های پیچیده یا درمان‌نشده می‌توانند باعث تداوم عفونت، گسترش التهاب به بافت‌های اطراف و ایجاد مسیرهای جدید فیستولی شوند. در برخی انواع فیستول نیز بسته به محل ایجاد، ممکن است خروج غیرطبیعی ادرار، مدفوع، گاز یا سایر ترشحات به بافت‌های مجاور رخ دهد.

در فیستول‌های شریانی‌وریدی، عوارض متفاوت است و به اندازه و محل فیستول بستگی دارد. این نوع فیستول می‌تواند جریان خون طبیعی را تغییر دهد و در موارد بزرگ یا پرجریان، فشار بیشتری به قلب وارد کند. بنابراین، عوارض فیستول باید بر اساس نوع آن بررسی و درمان مناسب متناسب با علت و محل فیستول انتخاب شود.

آیا فیستول باعث سرطان می‌شود؟

در بیشتر افراد، وجود فیستول به معنی ابتلا به سرطان نیست. با این حال، فیستول‌های مزمن و طولانی‌مدت، به‌خصوص در شرایط خاص، می‌توانند با تغییرات غیرطبیعی بافتی همراه شوند. بنابراین ترشح مداوم، تغییر ناگهانی علائم، خونریزی غیرمعمول یا زخمی که بهبود پیدا نمی‌کند باید توسط پزشک بررسی شود.

آیا فیستول خطرناک است؟

آیا فیستول خطرناک است؟ به نوع فیستول، محل ایجاد آن، اندازه و مسیر فیستول و علت زمینه‌ای آن بستگی دارد. بعضی فیستول‌ها با درمان مناسب قابل کنترل هستند، اما فیستول‌های پیچیده یا عفونی ممکن است به درمان تخصصی و گاهی جراحی نیاز داشته باشند. بنابراین، وجود فیستول به‌خودی‌خود به معنای یک بیماری خطرناک نیست، اما نباید بدون بررسی پزشکی رها شود.

اگر فیستول با تب، درد شدید یا رو به افزایش، تورم قابل‌توجه، ترشحات چرکی زیاد، خونریزی غیرطبیعی یا احساس ضعف و بدحالی عمومی همراه باشد، مراجعه سریع به بهترین دکتر جراحی فیستول ایران اهمیت دارد. همچنین در صورت تداوم ترشح یا باز ماندن مسیر فیستول، بهتر است علت و نوع آن مشخص شود تا درمان مناسب قبل از پیچیده‌تر شدن شرایط انجام شود.

متن انگلیسی:
Some fistulas can cause a bacteria infection, which may result in sepsis, a dangerous condition that can lead to low blood pressure, organ damage or even death
ترجمه متن:
برخی فیستول‌ها ممکن است باعث عفونت باکتریایی شوند که در موارد شدید می‌تواند به سپسیس منجر شود؛ سپسیس وضعیت خطرناکی است که ممکن است باعث افت فشار خون، آسیب به اندام‌ها و حتی مرگ شود.

به نقل از سایت nafc

راه های پیشگیری از فیستول چیست؟

همه فیستول‌ها قابل پیشگیری نیستند، اما می‌توان با کنترل بیماری‌های زمینه‌ای و درمان به‌موقع عفونت‌ها، احتمال بعضی از آن‌ها را کاهش داد. رعایت بهداشت ناحیه مقعد، درمان مناسب آبسه و پیگیری بیماری‌هایی مانند کرون نیز اهمیت دارد.

در صورت مشاهده درد، تورم یا ترشح مکرر در اطراف مقعد، مراجعه زودهنگام به پزشک می‌تواند از طولانی شدن روند بیماری جلوگیری کند. به‌ طورکلی، 6 نکته برای جلوگیری از فیستول وجود دارد که عبارتند از:

  • داشتن رژیم غذایی متعادل
  • نوشیدن کافی آب
  • استفاده از بالش مناسب
  • رعایت بهداشت فردی
  • تقویت سیستم ایمنی بدن
  • داشتن عادات غذایی و سبک زندگی سالم

نتیجه گیری

فیستول یک مسیر غیرطبیعی بین دو بافت یا عضو بدن است و بسته به محل ایجاد، علائم و روش درمان متفاوتی دارد. فیستول مقعدی اغلب پس از آبسه ایجاد می‌شود و معمولا بدون درمان مناسب به‌طور کامل از بین نمی‌رود. روش درمان می‌تواند از ستن و روش‌های کم‌تهاجمی تا فیستولوتومی و سایر جراحی‌ها متفاوت باشد و انتخاب آن به مسیر فیستول و میزان درگیری اسفنکتر بستگی دارد. تشخیص و درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد؛ به‌خصوص اگر درد، تورم، ترشح چرکی یا تب وجود داشته باشد. در صورت عود علائم بعد از جراحی نیز بهتر است بیمار برای بررسی مسیر فیستول و احتمال عود، مجددا توسط پزشک معاینه شود.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

پرسش‌های متداول

ترشحات زرد رنگ بعد از عمل فیستول نشانه چیست؟

ترشحات زرد رنگ بعد از عمل فیستول همیشه به معنی عفونت نیست و باید مقدار، بو، غلظت و همراهی آن با علائم دیگر بررسی شود. مقدار کمی ترشح از بعضی زخم‌های فیستول در دوره ترمیم ممکن است مشاهده شود، اما افزایش ترشح چرکی، بوی بد، قرمزی و تورم فزاینده، درد شدید یا تب می‌تواند نشانه عفونت باشد و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.

ترشحات چرکی بعد از عمل فیستول طبیعی است؟

مقدار کمی ترشح ممکن است در روند ترمیم بعضی زخم‌ها دیده شود، اما ترشح چرکی زیاد، بوی بد، افزایش درد، قرمزی، تورم یا تب می‌تواند نشانه عفونت باشد. در این شرایط بهتر است پزشک زخم را بررسی کند.

عمل فیستول با لیزر بهتر است یا جراحی؟

عمل فیستول با لیزر بهتر است یا جراحی پاسخ یکسانی برای همه بیماران ندارد. انتخاب روش به محل و مسیر فیستول، میزان درگیری اسفنکتر، ساده یا پیچیده بودن بیماری و سابقه درمان بستگی دارد. لیزر از روش‌های کم‌تهاجمی‌تر است، اما برای همه فیستول‌ها مناسب نیست و جراحی‌هایی مانند فیستولوتومی در برخی فیستول‌های ساده می‌توانند انتخاب مؤثرتری باشند.

علت خارش بعد از عمل فیستول چیست؟

علت خارش بعد از عمل فیستول می‌تواند به روند ترمیم زخم، تحریک پوست در اثر ترشحات، رطوبت یا پانسمان مربوط باشد. با این حال، اگر خارش همراه با قرمزی شدید، تورم، درد، ترشح بدبو یا تب باشد، احتمال عفونت یا مشکل دیگری باید بررسی شود.

فیستول بعد از عمل آبسه چه زمانی ایجاد می‌شود؟

فیستول بعد از عمل آبسه ممکن است زمانی ایجاد شود که پس از تخلیه آبسه، مسیر عفونی بین داخل مقعد و پوست باقی بماند. به همین دلیل، تخلیه آبسه و درمان آن همیشه به معنی برطرف شدن فیستول احتمالی نیست. اگر پس از درمان آبسه، ترشح یا التهاب ناحیه به‌طور مکرر برگردد، باید احتمال وجود فیستول توسط پزشک بررسی شود.

آیا فیستول به خودی خود خوب می‌شود؟

در بیشتر موارد، فیستول مقعدی به‌طور کامل و پایدار بدون درمان پزشکی بهبود پیدا نمی‌کند. ممکن است دهانه خارجی فیستول برای مدتی بسته شود و علائم کاهش پیدا کنند، اما مسیر فیستول همچنان باقی بماند و دوباره با درد، تورم یا ترشح ظاهر شود. بنابراین اگر علائم فیستول وجود دارد، بسته شدن موقت سوراخ پوستی به معنی درمان قطعی نیست.

آیا می‌شود فیستول را عمل نکرد؟

در برخی انواع فیستول، به‌خصوص فیستول‌های کوچک یا بعضی فیستول‌های واژینال، بسته به علت و شرایط بیمار ممکن است پزشک مدتی درمان غیرجراحی یا انتظار همراه با پیگیری را توصیه کند. اما فیستول مقعدی معمولاً بدون درمان مناسب به‌طور کامل برطرف نمی‌شود. اگر فیستول با عفونت، درد، ترشح مکرر یا آبسه همراه باشد، تأخیر در درمان می‌تواند باعث عود عفونت و آسیب بیشتر به بافت شود.

احتمال بازگشت فیستول بعد از عمل چقدر است؟

احتمال بازگشت فیستول بعد از عمل به مسیر و پیچیدگی فیستول، بیماری‌های زمینه‌ای و روش درمان بستگی دارد. عود فیستول، تورم یا ترشح پس از یک دوره بهبودی باید بررسی شود. فیستول‌های پیچیده معمولا نسبت به فیستول‌های ساده به پیگیری بیشتری نیاز دارند.

مطالب مرتبط

دیدگاه شما

۲۸ دیدگاه ثبت شده برای: فیستول چیست؟

  1. Ramin نیم‌رخ
    Ramin

    سلام من 15 سالمه و تقریبا 2 ماه یک طرف معقدم باد کرده نمیدونم مشکل از چیه آقایی دکتر شما پماد یا دارو پیشنهاد میدید ؟

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به Ramin

      سلام. باد کردگی یک طرفه شکم در سن شما ممکنه به خاطر گاز، یبوست یا حتی مشکلات عضلانی باشه، اما چون دو ماه طول کشیده حتماً نیاز به بررسی داره. خودسرانه پماد یا دارو استفاده نکنید و برای معاینه دقیق به بهترین دکتر گوارش و کبد ایران یا بهترین دکتر داخلی ایران مراجعه کنید.
      برای ارتباط گرفتن با پزشکان در سراسر ایران اپلیکیشن دکترتو را دانلود کنید.

  2. خیرمحمد نیم‌رخ
    خیرمحمد

    سلام دکتر من کولونوسکوپی گرفتم دکتر گفت فیشر دارین دکتر جراح رفتم میگه فیستول دارین نمی‌دونم کدام یکی است بعدز دفع سوزش دارم فک میکنم زخم است عرق میاد لبه معقدم یک سفتی. است قبلن چرک بیرون میشود.فلان چرک نه میاد یک سفتی است فقد سوزش دارم معقدم تب دارد 6ماشده استرس دارم میترسم یک راهنما کنید ثواب میشه بخدا گناه دارم یک کارگرم روز مره خرچ بچه هامودر میارم
    کسی بادارو گیای خوب شده لطفاً راهنمایی کنید نمی طونم عمل کنم خاهشن

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به خیرمحمد

      سلام. نگران نباشید، فیستول و فیشر دو مشکل متفاوت هستند؛ فیشر زخم سطحی در ابتدای مقعد است که با سوزش شدید و درد هنگام دفع خودش را نشان می‌دهد، ولی فیستول یک تونل عفونی عمیق است که گاهی چرک و ترشح دارد و آن برجستگی یا سفتی که لبه مقعد حس می‌کنید، می‌تواند همان راه خروجی فیستول باشد. درمان دارویی کامل برای فیستول وجود ندارد و معمولا نیاز به عمل جراحی ساده دارد، اما بدون جراحی با مصرف نشاسته و فیبر زیاد (سبزی و میوه)، استفاده از کرمهای ضدالتهاب و سیتزبتن (نشستن در آب گرم) می‌توانید علائم را کاهش دهید. لطفاً به یک متخصص کولورکتال دیگر مراجعه کنید تا معاینه مقعدی انجام دهد و نوع دقیق مشکل را بگوید و اگر عمل لازم شد، از کلینیک‌های دولتی و تحت پوشش بیمه استفاده کنید تا هزینه کمتری بدهید.
      بهترین دکتر جراحی کولورکتال ایران
      برای ارتباط گرفتن با پزشکان در سراسر ایران اپلیکیشن دکترتو را دانلود کنید.

  3.  نیم‌رخ
    ناشناس

    سلام من دو بار عمل کردم ولی بازم برگشته ولی الان نه اذیتم می‌کنه نه عفونت زیادی ازش بیرون میاد الان احتیاج باز عمل کنم؟متاسفانه یکی رو میشناسم فیستول داشته الان سرطان روده گرفته میشه راهنمایی کنید

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به ناشناس

      سلام. نگرانی تان بابت سرطان روده قابل درک است، اما فیستول مقعدی به خودی خود سرطان زا نیست و موردی که شما شنیده اید احتمالاً تصادفی بوده. اگر فیستول فعلی بدون درد و بدون ترشح چرکی زیاد است و شما را اذیت نمی کند، نیاز به عمل فوری ندارد، اما باید هر ۶ ماه یکبار توسط متخصص کولورکتال معاینه شوید (بهترین دکتر جراحی کولورکتال ایران) اگر فیستول سال ها باقی بماند، التهاب مزمن شانس تغییرات سلولی را بسیار کم ولی نه صفر می کند. برای اطمینان، یک کولونوسکوپی و ام آرآی فیستولوگرافی انجام دهید و از همان متخصص بپرسید آیا عمل مجدد لازم است یا خیر. در هر صورت از انجام ندادن غربالگری سرطان روده بعد از ۴۵ سالگی غافل نشوید.

      برای ارتباط گرفتن با پزشکان در سراسر ایران اپلیکیشن دکترتو را دانلود کنید.

  4. عاطفه نیم‌رخ
    عاطفه

    سلام همسر بنده چندین سال پیش دونه فیستول درآورد خیلی بزرگ شد تا به بیمارستان رسیدیم ترکید ولی بازم عملش کردن و کلا تخلیه کردن ولی یه ماه نشدباز دوباره درآمد ولی نه به اندازه دفعه اول ولی دونه درآمد ولی دیگه عمل نکردن ودکتر سرپایی براش تیغ زد ام آر ای تزریقی هم شد مشکل نداشت ولی همچنان چند وقت یبار دونه میزنه الان شده هفته ای یبار و خیلی داره اذیتش میکنه ممنون میشم راهنمایی کنید

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به عاطفه

      سلام. بازگشت مکرر دانه فیستول، حتی با ام‌آرآی نرمال، معمولا به این معنی است که مسیر ناقصی داخل بافت باقی مانده یا فیستول شاخه‌های باریکی دارد که در ام‌آرآی دیده نشده است. تیغ زدن سرپایی فقط تخلیه سطحی است و ریشه مشکل را حل نمی‌کند. برای درمان قطعی، همسرتان باید به یک جراح کولورکتال (جراح دستگاه گوارش متخصص مقعد و رکتوم) مراجعه کند تا با فیستولوگرافی یا سونوگرافی اندوآنال دقیق، همه مسیر فیستول را پیدا کند و عمل ریشه‌ای با حفظ اسفنکتر انجام بدهد.
      بهترین دکتر جراحی کولورکتال ایران

      برای ارتباط گرفتن با پزشکان در سراسر ایران اپلیکیشن دکترتو را دانلود کنید.

  5. خسرو بینایی نیم‌رخ
    خسرو بینایی

    سلام، من فیستول پیچیده دارم حدود هفت هشت شاخه به نظر شما جراحی بهتره یا لیزر و دکتر به من گفته احتمال عود بیماری یا بی اختیاری در آینده وجود دارد

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به خسرو بینایی

      سلام. برای فیستول پیچیده با ۷ تا ۸ شاخه، جراحی سنتی (ستون گذاری یا فلپ) نسبت به لیزر نتایج قابل اعتمادتری دارد، چون لیزر معمولاً برای فیستول های ساده و مستقیم جواب می‌دهد. حرف دکترتون درسته که در فیستول های پیچیده هم احتمال عود (حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد) و هم خطر بی اختیاری گاز یا مدفوع (بخصوص اگر عضله اسفنکتر قبلاً ضعیف باشد) وجود دارد. حتماً به یک جراح کولورکتال فوق تخصص مراجعه کنید تا قبل از عمل با آندوسونوگرافی وضعیت اسفنکتر شما را دقیق بررسی کند.
      بهترین دکتر جراحی کولورکتال ایران

      برای ارتباط گرفتن با پزشکان در سراسر ایران اپلیکیشن دکترتو را دانلود کنید.

  6. شناس ناشناس نیم‌رخ
    شناس ناشناس

    سلام. ممنون از توضیحاتتون. من تقریبا در تمام عمرم با مشکل کثیف و چرکی شدن لباس زیر روبرو هستم و چند سال دیگه به چهل سالگی میرسم. مقاله رو خوندم و کمی ترسیدم! با هیچکس این مساله رو مطرح نکردم تا درمان کنم. همیشه نشستن و برخاستن با بو همراه بوده و خیلی اوقات روی صندلی پلاستیکی خط عرق باسن میمونه. درد یا خارش ندارم اما هر چند ساعت یه بار مجبورم مقعد رو با آب یا دستمال تمیز کنم، با این وجود باز هم لباسم کثیف میشه و بودار. حتی بالای باسن هم گاهی چرکی میشه که فکر میکردم ممکنه کیست پیلونیدال باشه. آیا این میتونه فیستول باشه؟ و آیا جراحی فیستول دردناکه؟

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به شناس ناشناس

      سلام. ترشحات چرکی و بوی بد مداوم ناحیه مقعد که باعث کثیف شدن لباس زیر می‌شود، می‌تواند نشانه‌ای از فیستول، آبسه یا عفونت‌های مزمن باشد و نیاز به بررسی دارد. برای رعایت بهداشت، ناحیه را با آب ولرم بشویید و کاملا خشک نگه دارید و از لباس زیر نخی استفاده کنید، اما چون این مشکل طولانی‌مدت است و احتمال فیستول وجود دارد.
      جراحی فیستول معمولاً تحت بی‌حسی موضعی یا بیهوشی انجام می‌شود و خود عمل درد ندارد، اما پس از گذشت اثر بی‌حسی ممکن است درد و ناراحتی خفیفی را تجربه کنید که با مسکن‌های ساده کنترل می‌شود. میزان درد بستگی به عمق و موقعیت فیستول دارد، اما جای نگرانی نیست و با رعایت بهداشت و مصرف داروهای تجویز شده، دوران نقاهت به خوبی سپری می‌شود، با این حال برای اطلاعات دقیق‌تر درباره نوع جراحی، حتما به متخصص جراحی عمومی مراجعه کنید.
      متخصص جراحی عمومی کولورکتال

  7. ناشناس نیم‌رخ
    ناشناس

    سلام راهکاری بعد از عمل فیستول چست

    1. همیارِ دکترِتو نیم‌رخ
      همیارِ دکترِتو
      در پاسخ به ناشناس

      سلام، پس از عمل فیستول مقعدی، مراقبت مناسب از منطقه عمل بسیار حیاتی است. باید به دستورات پزشک خود پایبند باشید، از فعالیت‌های سنگین و بالا بردن اشیاء سنگین خودداری کنید و به مدت تعیین‌شده از رانندگی و حرکت‌های شدید جلوگیری نمایید. همچنین، بهداشت منطقه عمل را رعایت کنید و از تمیز کردن مناسب و مداوم آن اطمینان حاصل کنید. در صورتی که علائمی مثل درد شدید، ترشحات زیاد، گرمی، تب یا عفونت مشاهده کنید، به یک متخصص جراحی عمومی مراجعه کنید تا وضعیت شما بررسی شود و در صورت لزوم درمان لازم انجام شود.
      متخصص جراحی عمومی کولورکتال

  8.  نیم‌رخ
    ناشناس

    سلام راهکاری بعد از عمل فیستول چست

  9. ناشناس نیم‌رخ
    ناشناس

    سلام بعد از عمل فیستول باید چکار کنیمنذ

  10. ناشناس نیم‌رخ
    ناشناس

    دکتر جون ممنون از،شما که من قوت قلب دادی فیستول را در بیمارستان امام خمینی عمل کردم راحت شدم یک هفته است داروها را منظم استفاده کردم ولی داروها تمام شده خواستم با این وضعیت جنگی که پیش آمده ودکتر ها در بیمارستان های نیستند آیا باید دارودوباره استفاده کنم فعلا مشکلی ندارم