امگا 3 و مزایای آن برای سلامت جسمی؛ منابع امگا 3
موضوعات پزشکی مرتبط: تغذیه و رژیمزندگی سالم

امگا 3 و مزایای آن برای سلامت جسمی؛ منابع امگا 3

| تاریخ انتشار: 21 شهریور 1400
| آخرین به‌روزرسانی: 9 اردیبهشت 1401
| تعداد نظرات:بدون نظر
امگا-3

آنچه در این مقاله می‌خوانید

سالهاست که اسم امگا 3 را به‌خصوص در تبلیغات صنعت مواد غذایی زیاد می‌شنویم. یک ماده مغذی که بدن نمی‌تواند آن را بسازد و باید از طریق غذا دریافت شود. دریافت مقدار کافی از این ماده اهمیت زیادی برای سلامت ما دارد. بهترین راه برای دریافت مقدار کافی از این ماده، رژیم غذایی کامل و مکمل‌های غذایی است. البته در مورد مصرف قرص امگا 3 بهتر است ابتدا با متخصص تغذیه مشورت کنید.

نکته‌ای که وجود دارد این است که با‌وجود‌اینکه زیاد اسم امگا 3 را شنیده‌ایم ولی ممکن است هنوز دقیق ندانیم که این ماده چیست؟ در چه موا غذایی وجود دارد؟ و اصلا چرا اینقدر برای بدن مهم است؟ در این مطلب از مجله سلامت دکترتو هر آنچه باید در مورد امگا 3 بدانید را آورده‌ایم. تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

مشاوره با متخصصان
تغذیه دکترِتو

اسید چرب امگا 3 چیست؟

اسیدهای چرب امگا 3 از مواد مغذی هستند که شما از طریق غذاهایی که می‌خورید (یا مکمل‌های غذایی) دریافت می‌کنید. یعنی بدن نمی‌تواند خودش آن را بسازد. این ماده یکی از ساختارهای کلیدی در ساختمان دیواره سلولی تمام سلول‌های بدن شما محسوب می‌شوند. علاوه بر این یک منبع انرژی است که به اندام‌های اصلی بدن شما از جمله قلب، عروق خونی، ریه‌ها و همچنین سیستم ایمنی کمک می‌کند تا عملکرد مناسب و سالمی داشته باشند.

دو نوع مهم آن یعنی EPA و DHA عموماً در نوع خاصی از ماهی یافت می‌شوند. ALA یا آلفا – لینولئیک اسید، به‌عنوان نوع دیگری از اسید چرب امگا 3 شناخته می‌شود که بیشتر در منابع گیاهی مانند دانه‌ها و مغزها وجود دارد. میزان DHA در شبکیه چشم، مغز و سلول‌های اسپرم بسیار زیاد است.

omega3
امگا 3 یکی از مواد مغذی ضروری است که بدن قادر به ساخت آن نیست و باید از طریق مواد غذایی دریافت شود.

منابع امگا 3

این ماده در بسیار از ماهی های به خصوص ماهی های چرب و دیگر مواد غذایی مانند برخی مغرها، لوبیا و غیره وجود دارد. انواع ماهی‌های دارای امگا 3 عبارت‌اند از:

  • ماهی سالمون.
  • ماهی خال‌مخالی (Mackerel).
  • ماهی‌تن آلباکور.
  • ماهی قزل‌آلا.
  • ماهی ساردین.

از دیگر منابع امگا 3 می‌توان به برخی مواد غذایی گیاهی اشاره کرد؛ از جمله:

  • روغن دانه کتان.
  • دانه یا تخم چیا (دانه‌های کوچک سیاه‌وسفید چیا از گیاهی به نام سالویا هیسپانیکا (Salvia Hispanica) به دست می‌آیند که از خانوادة نعناعیان است. دانه‌های چیا از نظر ظاهری شباهت بسیار زیادی به تخم شربتی دارند.)
  • روغن کانولا
  • روغن سویا
  • گردو
  • لوبیا قرمز.

علاوه بر موارد گفته شده، تخم مرغ، مغزهایی مثل بادام و میوه آووکادو هم از منابع امگا 3 محسوب می‌شوند.

omega-3-fatty-acids
از جمله منابع امگا 3 می‌توان به ماهی‌های چرب، برخی مغزها، تخم‌مرغ و آووکادو اشاره کرد.

فواید امگا 3

باید بدانید که نه‌تنها بدن شما به امگا 3 نیاز دارد، بلکه این ماده فواید زیادی نیز از نظر سلامتی به همراه دارد. در ادامه به برخی از مهم‌ترین فواید این ماده می‌پردازیم:

1. مقابله با افسردگی و اضطراب

افسردگی یکی از رایج‌ترین اختلالات روانی در جهان است. علائم آن شامل ناراحتی، بی‌حالی و کاهش امید به زندگی است. اضطراب هم از اختلالات روانی است که منجر به نگرانی دائمی و عصبانیت می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که افرادی که به طور منظم در رژیم غذایی خود امگا 3 دریافت می‌کنند کمتر به افسردگی مبتلا می‌شوند. علاوه بر این وقتی افراد مبتلا به افسردگی یا اضطراب شروع به مصرف مکمل‌های امگا 3 کردند، علائم بیماری‌شان روند کاهشی پیدا کرد.

از سه نوع اسید چرب امگا 3 که نام‌برده شدند، به نظر می‌رسد EPA برای مقابله با افسردگی بهترین گزینه است. همچنین در مطالعه‌ای نشان داده شد که EPA می‌تواند به‌عنوان داروی ضدافسردگی مصرف شود.


2. بهبود سلامت چشم و بینایی

DHA که یکی از انواع این اسید چرب است، فراوان‌ترین ماده ساختاری در شبکیه چشم است. پس وقتی شما به‌اندازه کافی از این ماده در رژیم غذایی خود نداشته باشید، ممکن است دچار مشکلات بینایی شوید. دریافت مقدار مناسب و لازم از DHA ارتباط مستقیم با کاهش احتمال تحلیل لکه زرد (بخش مرکزی و مهم شبکیه چشم) دارد که از مهم‌ترین عوامل مشکلات بینایی و حتی کور شدن است.


3. بهبود روماتیسم مفصلی

امگا 3 می‌تواند گرفتگی و درد مفاصل را از بین ببرد. همچنین به نظر می‌رسد مکمل‌های آن می‌توانند همراه با داروهای ضدالتهاب تجویز شوند و اثر آنها را بهبود ببخشند. در نتیجه می‌توانند در بهبود روماتیسم مفصلی که نوعی بیماری التهابی مفاصل است، مؤثر باشند.


4. جلوگیری از بیماری آسم در کودکان

آسم یک بیماری مزمن تنفسی است که علائم آن شامل سرفه، کم‌شدن میزان نفس کشیدن و خس‌خس‌کردن سینه هنگام نفس کشیدن است. حمله‌های عصبی مکرر آسم می‌تواند عوارض خطرناکی به همراه داشته باشد. عامل این بیماری التهاب و تورم در مسیرهای هوایی ریه‌هاست. علاوه بر این در دهه اخیر ابتلا به آسم در حال افزایش بوده است و جزو بیماری‌های مهم قرار دارد. چندین مطالعه صورت‌گرفته که نشان دادند مصرف میزان مناسبی از امگا 3 با کاهش احتمال ابتلا به آسم در کودکان و جوانان همراه است.


5. کاهش چربی خون (تری گلیسیرید) و بیماری‌های قلبی – عروقی

روغن ماهی می‌تواند سطح چربی خون را پایین نگه دارد. بالا بودن میزان این چربی شما را در خطر ابتلا به بیماری‌ قلبی و همچنین سکته قلبی قرار می‌دهد. بیماری‌های قلبی و سکته از عوامل اصلی مرگ‌ومیر جهانی محسوب می‌شوند. سال‌ها پیش محققان مشاهده کردند که در جوامعی که مصرف غذاهای دریایی و ماهی بیشتر است، میزان ابتلا به این بیماری‌ها کمتر است. بعداً ارتباط این موضوع با امگا 3 را کشف کردند. از دیگر مزایای این ماده در ارتباط با بیماری‌های قلبی – عروقی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • در افراد مبتلا به فشارخون بالا، مصرف امگا 3 می‌تواند به کاهش و کنترل فشارخون کمک کند.
  • افزایش سطح کلسترول خوب.
  • جلوگیری از لخته شدن بی‌دلیل پلاکت‌ها در جریان خون.

مشاوره با متخصصان
تغذیه دکترِتو

6. رشد بهتر مغز جنین

ان ماده از مواد لازم و حیاتی برای رشد و تکامل مغز جنین است. DHA حدود 40% از اسید چرب اشباع نشده در مغز و 60% از اسیدهای چرب اشباع نشده‌ی شبکیه چشم را شامل می‌شود؛ بنابراین جای تعجب ندارد که جنینی که با ترکیب غذایی حاوی امگا 3 تغذیه می‌شود نسبت به جنینی که این ماده در ترکیب غذایی آن‌ها وجود ندارد، بینایی و رشد مغزی بهتری داشته باشد.

مصرف میزان مناسب و لازم امگا 3 در حین بارداری فوایدی برای نوزاد شما به همراه دارد، از جمله:

  • هوش بالاتر.
  • مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی بهتر.
  • کمتر شدن مشکلات رفتاری.
  • کاهش احتمال تأخیر در رشد.
  • کاهش احتمال ابتلا به اوتیسم، فلج مغزی و ADHD (بیماری بیش‌فعالی و اختلال کم‌توجهی).
omega3-and-pregnancy
دریافت مقدار کافی امگا 3 در دوران بارداری، نقش مهمی در تکامل مغز جنین دارد.

7. مبارزه با التهاب‌ها

التهاب پاسخ طبیعی بدن شما نسبت به عفونت‌ها و بیماری‌هاست. بااین‌حال گاهی بدن برای مدت طولانی و حتی بدون وجود عفونت در بدن، درگیر التهاب است. به این حالت التهاب مزمن گفته می‌شود. این اسید چربمی‌تواند میزان تولید مولکول‌ها و موادی که در نتیجه‌ی التهاب تولید می‌شوند را کاهش دهد. پس افزایش میزان جذب امگا 3، منجر به کاهش التهاب می‌شود.


8. مقابله با بیماری‌های خودایمنی

بیماری خودایمنی حالتی است که در آن سیستم ایمنی بدن شما سلول‌های سالم بدن را با سلول‌های خارجی و مهاجم اشتباه می‌گیرد و به آن‌ها حمله می‌کند. یک مثال رایج از این بیماری‌ها، دیابت نوع 1 است که در آن سیستم ایمنی به سلول‌های سازنده انسولین در پانکراس حمله می‌کند.

امگا 3 با برخی از این بیماری‌ها مقابله می‌کند. از‌این‌رو مصرف مقدار لازم امگا3 در سال‌های اول زندگی کودک بسیار مهم است.

مطالعات نشان می‌دهند که دریافت میزان لازم امگا 3 در سال اول زندگی با کاهش احتمال ابتلا به خیلی از بیماری‌های خودایمنی ارتباط مستقیم دارد. از جمله این بیماری‌ها می‌توان دیابت و ام اس (مالتیپل اسکلروزیس) را نام برد.


9. مبارزه با زوال عقل مربوط به کهولت سن و آلزایمر

کاهش عملکرد مغز یکی از پیامدهای اجتناب‌ناپذیر بالارفتن سن و پیری است. مطالعات مختلف نشان می‌دهند مصرف بیشتر امگا 3 اثر مستقیمی بر کاهش احتمال بیماری‌های مغزی مربوط به پیری و همچنین کاهش احتمال مبتلا شدن به آلزایمر دارد. البته به‌خاطر داشته باشید که ارتباط امگا 3 و سلامت مغزی نیاز به مطالعه و تحقیقات بیشتری دارد.


10. جلوگیری از ابتلا به سرطان‌ها

سرطان‌ها امروزه یکی از عوامل مهم در مرگ‌ومیر انسان‌ها هستند. مصرف امگا 3 در بلندمدت می‌تواند احتمال ابتلا به برخی سرطان‌ها را کاهش دهد. برای مثال افرادی که بیشترین مقدار از این ماده را دریافت کرده‌اند، احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ در آنها تا 55% کاهش می‌یابد. همچنین مصرف امگا 3 ممکن است احتمال ابتلا به سرطان پروستات در آقایان و سرطان سینه در خانم‌ها را کاهش دهد. اگرچه همه مطالعاتی که تا امروز در این زمینه صورت‌گرفته‌اند نتایج مشابهی نداشتند.


11. امگا 3 و بهبود خواب

خواب خوب یکی از موارد مهم در داشتن سلامتی مطلوب است. بسیاری از بیماری‌ها مثل چاقی، دیابت و افسردگی تأثیر منفی بر کیفیت و میزان خواب دارند. علاوه بر این، پایین بودن میزان آن هم با مشکلات خواب در کودکان و وقفه تنفسی خواب (آپنه) در بزرگسالان ارتباط مستقیم دارد. در نتیجه مصرف این ماده به میزان کافی، مدت‌زمان و کیفیت خواب را افزایش می‌دهد.

امگا3
امگا 3 فواید زیادی برای سلامتی دارد و حتما باید در رژیم غذایی وجود داشته باشد

12. امگا 3 و بدنسازی

روغن ماهی می‌تواند اثرات مفید متنوعی در افرادی که ورزش بدنسازی کار می‌کنند داشته باشد. از جمله:

  1. کاهش درد ماهیچه‌ها: وقتی کسی به‌شدت تمرین می‌کند یا از تمرینات جدیدی استفاده می‌کند، احتمال اینکه بعد از آن دچار گرفتگی و درد عضلات شود، زیاد است. مطالعات جدیدی نشان دادند که روغن ماهی به کاهش درد ماهیچه در این مواقع کمک می‌کند. همچنین DHA و EPA در کاهش آسیب عضلات بعد از تمرینات ورزشی سخت مؤثرند.
  2. افزایش کیفیت تمرینات: EPA و DHA موجود در روغن ماهی ممکن است به افزایش عملکرد ورزشی کمک کند. خاصیت ضدالتهابی این اسیدهای چرب ممکن است شما را در برابر کاهش قدرت، انعطاف‌پذیری و دامنه حرکتی عضلات محافظت کند.

مشاوره با متخصصان
تغذیه دکترِتو


13. امگا 3 و رابطه جنسی

این ماده از جمله عناصر اصلی هورمون‌های جنسی در مردان و زنان است. این ماده گردش خون را بهبود می‌بخشد و تحریک جنسی را افزایش می‌دهد و بر کیفیت رابطه جنسی اثر می‌گذارند. این اسیدهای چرب با افزایش سطح دوپامین در مغز که باعث تحریک می‌شود، به بهبود عملکرد جنسی کمک می‌کنند.

14. امگا 3 و لاغری

در مقاله‌ای در مجله بیوشیمی تغذیه آمده است که تحقیقات روی انسان هنوز رابطه مستقیم قرص امگا 3 و لاغری را تأیید نکرده است. بااین‌حال، این ماده ممکن است در جلوگیری از افزایش وزن و چاقی کمک‌کننده باشد. اگرچه مکانیسم دقیق آن هنوز مشخص نشده است.


15. امگا 3 و ریزش مو

اسیدهای چرب امگا 3 برای تقویت موهای سالم بسیار مفید هستند. محققان اطلاعات جمع‌آوری‌شده از 30 زن 38 تا 67 ساله را که دچار ریزش مو شده بودند را تجزیه‌وتحلیل کردند. مشخص شد که مصرف میزان کافی از این ماده باعث کاهش قابل‌توجه ریزش مو در زنان می‌شود.

سایر مطالعات بالینی نشان داد که کمبود این ماده می҅تواند منجر به کدر شدن و خشک‌شدن موها شود که به نوبه خود می‌تواند منجر به شوره یا خارش سر شود. این ماده به علت چرب بودن می‌تواند به روان شدن فولیکول‌های مو کمک می‌کند و در نتیجه حالت ارتجاعی و درخشندگی را به موهای شما می‌بخشد.


16. امگا 3 و زیبایی پوست

DHA جزئی از ساختار پوست شما است. این ماده مسئول سلامت غشای سلولی سلول‌های پوست است که تاثیر زیادی روی کیفیت پوست دارد. غشای سلولی سالم باعث ایجاد پوستی نرم، مرطوب و بدون چین‌وچروک می‌شود.

EPA همچنین به چندین روش برای پوست شما مفید است، از جمله:

  • مدیریت تولید چربی و آبرسانی به پوست شما.
  • جلوگیری از هایپرکراتینه شدن فولیکول‌های مو که به‌صورت برجستگی‌های قرمز کوچکی که اغلب در بالای بازوها دیده می‌شوند، ظاهر می‌شود.
  • کاهش پیری زودرس پوست شما.
  • کاهش احتمال آکنه و جوش زدن پوست.
قرص-امگا-3
بهتر است به جای استفاده از قرص امگا 3، از رژیم غذایی غنی از این ماده استفاده کرد.

عوارض قرص امگا 3

بیشتر افرادی که یک رژیم غذایی سالم و متعادل دارند معمولاً نیازی به استفاده از قرص امگا 3 ندارند.

هرچند بعید است قرص امگا 3 عوارض جانبی جدی و شدیدی داشته باشد، اما قبل از مصرف آن حتماً با متخصص تغذیه مشورت کنید. زیرا این مکمل‌ها ممکن است عوارضی به همراه داشته باشد، از جمله:

  • این مکمل‌ها ممکن است بر لخته شدن خون تأثیر بگذارند و با داروهایی که شرایط انعقاد خون را هدف قرار می‌دهند، مانند وارفارین (کومادین) تداخل ایجاد کنند.
  • آن‌ها گاهی اوقات ممکنن است عوارض جانبی جزئی ایجاد کنند که معمولاً شامل مشکلات گوارشی مانند آروغ زدن، سوءهاضمه یا اسهال است.
  • افراد با حساسیت به ماهی یا صدف، ممکن است در‌صورت مصرف مکمل‌های روغن ماهی در معرض خطر باشند. در این مورد حتماً با متخصص تغذیه مشورت کنید.
  • حتماً باید مراقب بود که این مکمل‌ها را از برند معتبری تهیه کنید. چراکه برخی از محصولات ماهی ممکن است حاوی آلاینده‌های موجود در اقیانوس باشند.
  • برخی مکمل‌های روغن ماهی، مانند روغن کبد ماهی، دارای ویتامین A زیادی هستند. این ویتامین در مقادیر زیاد ممکن است مسموم‌کننده باشد.
  • بد بو شدن عرق، سردرد، سوزش قلب و حالت تهوع هم ممکن است از جمله عوارض قرص امگا 3 باشند.

مشاوره با متخصصان
تغذیه دکترِتو


مقدار مصرف روزانه مکمل امگا 3

انجمن قلب آمریکا (AHA) توصیه می‌کند حداقل دو وعده در هفته ماهی سرشار از امگا 3 خورده شود. یک وعده ماهی معادل 100 گرم است.

یک جدول میزان مصرف روزانه برای امگا 3 که به طور رسمی و معتبر اعلام شده باشد وجود ندارد. فقط یک جدول میزان مصرف برای نوع ALA این اسید چرب، بر اساس سن و جنسیت بیان شده است:

  • کودکان 1 تا 3 سال: 0.7 گرم
  • کودکان 4 تا 8 سال: 0.9 گرم
  • پسران 9 تا 13 سال: 1.2 گرم
  • دختران 9 تا 13 سال: 1.0 گرم
  • پسران و دختران 14 تا 18 سال: 1.1 تا 1.6 گرم
  • مردان: 1.6 گرم
  • زنان: 1.1 گرم
  • زنان باردار و یا شیرده: 1.3 تا 1.4 گرم.

همچنین سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) توصیه می‌کند برای مواد فعال EPA و DHA بیشتر از مقادیر 3 گرم در روز مصرف نشوند.

امگا-3-ماهی
مصرف حداقل دو وعده ماهی غنی از امگا 3 در هفته (هر وعده 100 گرم ماهی) میزان مورد نیاز این ماده را برای بدن تأمین می‌کند.

سؤالات متداول شما

تا به اینجای مطلب سعی کردیم مهم‌ترین اطلاعات در مورد این ماده مغذی مهم را در اختیار شما قرار دهیم. البته مطمئنا هنوز سؤالاتی در ذهن شما وجود دارد که در این قسمت سعی داریم این سؤالات شما را پاسخ دهیم.

قیمت قرص امگا 3 چقدر است؟

قیمت مکمل‌ امگا 3 بسته به نوع، تعداد و برند آن‌ها از حدود 50 تا 60 هزار تومان تا حدود 200 هزار تومان در بازار موجود باشند.

بهترین برند قرص امگا 3 چیست؟

باتوجه‌به تنوع بسیار زیاد محصولات این گروه یعنی مکم امگا 3 در کشور، انتخاب بهترین آن ممکن است دشوار باشد. بهترین روش برای تهیه انواع مکمل‌های غذایی، مراجعه و مشورت با متخصص تغذیه است.

امگا 3 و ویتامین دی با هم مصرف شوند درست است؟

بله؛ در حقیقت، ویتامین D هنگامی که با وعده غذایی حاوی چربی یا روغن مصرف می‌شود، جذب بهتری دارد؛ بنابراین روغن ماهی می‌تواند به جذب بهتر ویتامین D کمک کند. اما جذب اسیدهای چرب امگا 3 موجود در روغن ماهی تحت تأثیر ویتامین D قرار نمی‌گیرد.

کلسیم و امگا 3 چه ارتباطی دارند؟

کلسیم و اسیدهای چرب امگا 3 یا روغن ماهی نقش‌های منحصربه‌فردی در بدن شما دارند، بااین‌حال آنها به طرق مختلف به بهبود سلامت شما کمک می‌کنند. روغن ماهی حاوی EPA و DHA است، چربی‌های سالمی که سلامت قلب و عروق را بهبود می‌بخشند، فشارخون را کاهش داده و التهاب را کاهش می‌دهند. کلسیم یک ماده معدنی بزرگ است که استخوان‌ها را قوی می‌سازد و حفظ می‌کند، عروق خونی را منقبض و شل می‌کند و در واکنش‌های شیمیایی بدن به آنزیم‌ها کمک می‌کند.

بهترین زمان مصرف امگا 3 کی است؟

شما می‌توانید روغن ماهی را در هر زمان از روز مصرف کنید. این بستگی به زمان مناسب برای شما دارد. به این دلیل است که اکثر تحقیقات نشان می‌دهد که مزایای احتمالی قرص روغن ماهی فوری نیست، بلکه با استفاده طولانی‌مدت این ماده به‌دست می‌آید.
البته گفته شده که بهتر است این قرص را با معده خالی مصرف نکنید، برای مثال قبل از صبحانه. همچنین بهتر است این قرص را بعد از وعده‌های غذایی استفاده کنید.

امگا 3 و تمرکز چه ارتباطی دارند؟

باتوجه‌به اثرات مثبتی که در مورد تأثیر این ماده بر مغز گفته شد، می‌شود نتیجه گرفت که استفاده از این ماده بر تمرکز هم مؤثر است.

امگا 3 باعث کاهش درد پریود می‌شود؟

مطالعات ثابت کرده‌اند که زنانی که میزان بیشتری از این ماده را مصرف می‌کنند، درد پریود خفیف‌تری را تجربه می‌کنند. حتی یک مطالعه نشان داد که این مکمل‌ها بیشتر از ایبوپروفن (نوعی مسکن) دردهای شدید دوران پریود را کاهش می‌دهند.


مشاوره با متخصصان
تغذیه دکترِتو

راهنمای مراجعه به پزشک

بهترین راه برای دریافت مقدار کافی امگا 3، یک رژِیم غذایی سالم و کامل است. البته افرادی هم ترجیح می‌دهند که از مکمل و قرص برای دریافت این ماده استقاده کنند. ازآنجایی‌که امگا 3 هم مانند دیگر مکمل‌های تغذیه انواع متنوعی در بازار دارد، بهتر است قبل از هرگونه اقدام برای مصرف آن ابتدا با متخصص تعذیه مشورت کنید. شما می‌توانید از هرجایی که هستید با استفاده از مشاوره آنلاین و تلفنی دکترتو با متخصصین تغذیه ارتباط برقرار کرده و مشورت کنید. یا اینکه با استفاده از سامانه نوبت‌دهی غیرحضوری در عرض چند دقیقه از متخصص تغذیه مورد نظرتان نوبت بگیرید.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

منبع:healthline , medlineplus , webmd , medicalnewstoday , mayoclinic medicalnewstoday everydayhealth thehut metro medicalnewstoday , consumerlab healthline livestrong mosbatesabz

این مقاله پزشکی را با دیگران به اشتراک بگذارید:
Share on whatsapp
Share on telegram
Share on twitter
Share on linkedin
Share on facebook
Share on pinterest
Share on email

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکترتو از بین بیش از ۱۰۰۰۰ دکتر و متخصص دکترِتو پیدا کن

دکترِتو را در شبکه‌های اجتماعی دنبال کنید

کانال تلگرام

صفحه اینستاگرام