حتما برایتان پیش آمده که به دلیل عفونت ادراری، تنفسی یا گوارشی به پزشک مراجعه کنید و برای درمان، آنتیبیوتیک دریافت کنید. یکی از داروهایی که در درمان برخی از این عفونتها کاربرد دارد، سولفامتوکسازول است؛ آنتیبیوتیکی از خانواده سولفونامیدها که معمولا همراه با تریمتوپریم مصرف میشود. این ترکیب با مهار دو مرحله از فرایند ساخت اسید فولیک در باکتریها، رشد آنها را متوقف میکند و در برخی شرایط باعث از بین رفتن باکتری میشود. بسیاری از بیماران نام سولفامتوکسازول را اولین بار روی جعبه داروی عفونت ادراری یا کنار عدد ۴۰۰/۸۰ میبینند و نمیدانند با چه دارویی سروکار دارند. اما سولفامتوکسازول دقیقا برای درمان چه عفونتهایی تجویز میشود؟ قرص ۴۰۰/۸۰ با نوع فورت ۸۰۰/۱۶۰ چه تفاوتی دارد و چه عوارضی ایجاد میکند؟ در این مقاله از دکترتو با کاربرد سولفامتوکسازول، نحوه اثر و مصرف، عوارض، حساسیت به سولفا، موارد منع مصرف و تداخلهای دارویی آن آشنا میشویم.
سولفامتوکسازول چیست؟
سولفامتوکسازول یک آنتی بیوتیک مصنوعی از خانواده سولفونامیدهاست که جلوی رشد و تکثیر باکتریها را میگیرد. سولفونامیدها جزو اولین آنتی بیوتیکهایی هستند که انسان در آزمایشگاه ساخته است و در زبان روزمره به آنها داروهای سولفا هم میگویند.
باکتریها برای ساختن DNA و تقسیم شدن به اسید فولیک نیاز دارند و اسید فولیک را خودشان از مادهای به نام پارا آمینو بنزوئیک اسید (PABA) میسازند. مولکول سولفامتوکسازول شکلی شبیه PABA دارد و جای آن را در آنزیم سازنده اسید فولیک میگیرد. وقتی این آنزیم از کار بیفتد، باکتری نمیتواند اسید فولیک کافی بسازد و رشدش متوقف میشود. بدن انسان اسید فولیک را از غذا میگیرد و این آنزیم را ندارد، به همین دلیل سولفامتوکسازول از این راه به سلولهای بدن آسیبی نمیزند.
| شناسنامه دارویی | توضیحات |
|---|---|
| سولفامتوکسازول چیست؟ | سولفامتوکسازول یک آنتیبیوتیک از خانواده سولفونامیدهاست که با مهار ساخت اسید فولیک در باکتریها، رشد و تکثیر آنها را متوقف میکند. این دارو معمولا همراه با تریمتوپریم مصرف میشود. |
| نام دارو | سولفامتوکسازول (Sulfamethoxazole) |
| گروه دارویی | آنتیبیوتیکهای سولفونامیدی |
| اشکال دارویی | قرص، شربت و محلول تزریقی؛ اغلب بهصورت ترکیبی با تریمتوپریم |
| موارد مصرف | درمان برخی عفونتهای ادراری، تنفسی و گوارشی و عفونتهای باکتریایی حساس به دارو |
| نحوه اثر | مهار ساخت اسید فولیک در باکتریها و جلوگیری از رشد و تکثیر آنها |
| نحوه مصرف | طبق نوع عفونت، سن، وزن و عملکرد کلیه و با تجویز پزشک |
| عوارض شایع | تهوع، استفراغ، اسهال، کاهش اشتها و بثورات پوستی |
| موارد احتیاط | بیماری کلیوی یا کبدی، کمبود فولات، کمبود آنزیم G6PD و بارداری |
| تداخلات دارویی مهم | وارفارین، متوترکسات، فنیتوئین و برخی داروهای افزایشدهنده پتاسیم |
| منع مصرف مهم | حساسیت شدید به سولفونامیدهای آنتیبیوتیکی و برخی شرایط خاص مانند نوزادان زیر ۲ ماه |
چرا سولفامتوکسازول با تری متوپریم ترکیب میشود؟
سولفامتوکسازول در بسیاری از فرآوردههای دارویی همراه با تری متوپریم عرضه میشود. این دو دارو دو مرحله متوالی از ساخت اسید فولیک در باکتریها را مهار میکنند و ترکیب آنها در برابر برخی باکتریهای حساس اثر همافزا دارد. بااینحال، استفاده از این ترکیب برای همه عفونتها ضروری نیست و انتخاب آن به نوع عفونت و حساسیت باکتری بستگی دارد.
ترکیب سولفامتوکسازول و تری متوپریم با نام کوتریموکسازول شناخته میشود و روی جعبههای دارو و در نسخهها آن را به شکل تری متوپریم سولفامتوکسازول یا تریمتوپریم سولفامتوکسازول هم میبینید. باکتریم، سپترین و کوتریکسول از نامهای تجاری شناختهشده همین ترکیب هستند.
عدد ۴۰۰/۸۰ روی قرص سولفامتوکسازول یعنی چه؟
عدد ۴۰۰/۸۰ روی قرص سولفامتوکسازول یعنی هر قرص ۴۰۰ میلیگرم سولفامتوکسازول و ۸۰ میلیگرم تری متوپریم دارد. عدد بزرگتر همیشه سهم سولفامتوکسازول و عدد کوچکتر سهم تری متوپریم است. نسبت پنج به یک بین این دو ماده در همه شکلهای دارو ثابت میماند. قرص ۴۰۰/۸۰ شکل رایج این دارو در داروخانهها است و قرص فورت ۸۰۰/۱۶۰ که دو برابر آن ماده موثر دارد، در بسیاری از کشورها تجویز میشود. پزشک شکل دارو را بر اساس سن بیمار، توانایی بلع و شدت عفونت انتخاب میکند و مقدار مصرف را با وزن بیمار و نوع عفونت تنظیم میکند.
| شکل دارویی | مقدار سولفامتوکسازول و تری متوپریم | معمولا برای چه کسی تجویز میشود؟ |
|---|---|---|
| قرص ۴۰۰/۸۰ | ۴۰۰ و ۸۰ میلیگرم در هر قرص | بزرگسالان و کودکانی که قرص را میبلعند. |
| قرص فورت ۸۰۰/۱۶۰ | ۸۰۰ و ۱۶۰ میلیگرم در هر قرص | بزرگسالان و نوجوانان بالای ۱۲ سال |
| شربت (سوسپانسیون) | ۲۰۰ و ۴۰ میلیگرم در هر ۵ میلیلیتر | کودکان بالای دو ماه، با دوز بر اساس وزن |
| آمپول | ۴۰۰ و ۸۰ میلیگرم در هر ۵ میلیلیتر | بیماران بستری که نمیتوانند دارو را بخورند. |
قرص سولفامتوکسازول برای درمان چه عفونتهایی تجویز میشود؟
قرص سولفامتوکسازول برای درمان عفونتهایی تجویز میشود که باکتریهای حساس به این دارو آنها را ایجاد کردهاند. این دارو پس از مصرف، به بخشهایی از بدن مانند دستگاه ادراری، ریهها، گوش میانی و روده میرسد و میتواند به درمان برخی عفونتهای باکتریایی در این نواحی کمک کند. پزشک با توجه به نوع عفونت و حساسیت باکتری عامل بیماری، ممکن است سولفامتوکسازول را تجویز کند.
سولفامتوکسازول در پیشگیری و درمان ذاتالریه پنوموسیستیس داروی انتخاب اول است و پزشک برای بیمارانی که ایمنی ضعیفی دارند گاهی آن را ماهها و با دوز کم تجویز میکند. در عفونتهای رایجتر، ارزانی، شکل خوراکی و جذب خوب سولفامتوکسازول از روده آن را به گزینهای در دسترس تبدیل کرده است.
در عفونت ادراری، سولفامتوکسازول یکی از چند گزینهای است که پزشک کنار نیتروفورانتوئین و فسفومایسین بررسی میکند. انتخاب نهایی قوی ترین انتی بیوتیک برای عفونت ادراری به سابقه مصرف دارو، بارداری و نتیجه کشت ادرار بستگی دارد. عفونتهایی که با این دارو درمان میشوند عبارتاند از:
- عضی عفونتهای ادراری ناشی از باکتریهای حساس
- اسهال باکتریایی مانند شیگلوز و اسهال مسافران (فقط در مواردی که عامل عفونت به آن حساس باشد کاربرد دارد)
- عفونت گوش میانی در کودکان
- تشدید ناگهانی برونشیت مزمن در بزرگسالان
- توکسوپلاسموز (در برخی شرایط برای پیشگیری از توکسوپلاسموز در افراد دچار نقص ایمنی کاربرد دارد)
- پیشگیری و درمان ذاتالریه پنوموسیستیس (PCP) در افراد مبتلا به HIV، بیماران پیوندی و مصرفکنندگان داروی سرکوبکننده ایمنی
شربت سولفامتوکسازول برای کودکان موثر است؟
شربت سولفامتوکسازول معمولا بهتنهایی برای درمان عفونتهای باکتریایی کودکان استفاده نمیشود و بیشتر به شکل ترکیبی با تریمتوپریم تجویز میشود. این ترکیب برای درمان برخی عفونتهای ادراری، گوش و دستگاه تنفسی و عفونتهای گوارشی ناشی از باکتریهای حساس کاربرد دارد. مقدار مصرف دارو بر اساس سن، وزن کودک و نوع عفونت تعیین میشود. مصرف این آنتیبیوتیک برای نوزادان زیر ۲ ماه توصیه نمیشود و باید با تجویز پزشک باشد.
اگر عفونت با سولفامتوکسازول بهتر نشد چه باید کرد؟
اگر علائم عفونت طی ۴۸ ساعت پس از شروع درمان بهتر نشدند یا در هر زمانی تشدید شدند، دوباره به پزشک مراجعه کنید. علت بهبود نیافتن ممکن است مقاومت باکتریایی، انتخاب نامناسب آنتیبیوتیک یا گسترش عفونت باشد. پزشک در صورت نیاز، کشت و آزمایش حساسیت میکروبی را بررسی و درمان را اصلاح میکند. برخی نشانهها در طول درمان با سولفامتوکسازول خبر از گسترش عفونت میدهند و نیاز به مراجعه فوری دارند. این نشانهها عبارتاند از:
- تب بالا یا لرز
- درد پهلو یا کمر در عفونت ادراری
- استفراغ مکرر که اجازه نمیدهد قرص را نگه دارید.
- گیجی، خوابآلودگی شدید یا افت فشار خون
نحوه مصرف سولفامتوکسازول چگونه است؟
بهتر است قرص سولفامتوکسازول را با یک لیوان پر آب بخورید. فاصله مصرف کوتریموکسازول به نوع عفونت، دوز تجویزشده و عملکرد کلیه بستگی دارد. این دارو برای بسیاری از عفونتها هر ۱۲ ساعت مصرف میشود، اما در برخی شرایط، مانند پیشگیری از پنومونی پنوموسیستیس، برنامه مصرف متفاوت است. مقدار و زمان مصرف باید مطابق نسخه پزشک باشد.
سولفامتوکسازول در ادرار غلیظ ممکن است به شکل بلورهای ریز رسوب کند و به کلیه آسیب بزند و نوشیدن آب کافی جلوی این مشکل را میگیرد. نکتههای مصرف قرص سولفامتوکسازول شامل موارد زیر هستند:
- قرص را با غذا یا بدون غذا بخورید. اگر معده حساسی دارید، خوردن آن همراه غذا تهوع را کمتر میکند.
- در طول روز به اندازهای آب بنوشید که رنگ ادرارتان روشن بماند.
- اگر یک نوبت مصرف را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را بخورید، مگر اینکه زمان نوبت بعدی نزدیک باشد. دو نوبت را با هم نخورید.
- در طول درمان از آفتاب طولانی دوری کنید و ضد آفتاب بزنید، چون سولفامتوکسازول پوست را به نور خورشید حساس میکند.
- حتی اگر حالتان زودتر بهتر شد، مصرف دارو را خودسرانه قطع نکنید. قطع زودهنگام آنتی بیوتیک احتمال برگشت عفونت و مقاوم شدن باکتری را بیشتر میکند.
عوارض قرص سولفامتوکسازول چیست؟
عوارض شایع سولفامتوکسازول معمولا در چند روز اول درمان ظاهر میشوند و با ادامه مصرف یا بعد از تمام شدن دوره درمان برطرف میشوند. اگر بعد از مصرف سولفامتوکسازول بثورات پوستی پیدا کردید، حتی اگر خفیف بود، به پزشک خبر دهید. بثورات پوستی گاهی اولین نشانه یک واکنش جدی است و پزشک باید درباره ادامه یا قطع دارو تصمیم بگیرد. برخی از عوارض سولفامتوکسازول عبارتاند از:
- تهوع و استفراغ
- کاهش اشتها
- اسهال خفیف
- بثورات پوستی خفیف و خارش
- برفک دهان یا عفونت قارچی واژن
عوارض جدی سولفامتوکسازول چیست؟
عوارض جدی سولفامتوکسازول نادر هستند، اما اگر هر کدام از آنها را مشاهده کردید مصرف دارو را قطع کنید و بدون تاخیر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید. خطر واکنشهای شدید پوستی در هفتههای اول مصرف بیشتر است.
افراد مسن، بیماران مبتلا به HIV و کسانی که بیماری کلیوی دارند بیشتر از بقیه در معرض عوارض خونی و بالا رفتن پتاسیم قرار دارند. پزشک برای این بیماران در دورههای طولانی درمان معمولا آزمایش خون منظم درخواست میکند. عوارض جدی سولفامتوکسازول عبارتاند از:
- تاول، پوستهریزی یا زخم در پوست، دهان، چشم یا ناحیه تناسلی که نشانه سندرم استیونز جانسون است.
- تب، گلودرد، کبودی یا خونریزی غیرعادی که ممکن است نشانه کاهش گلبولهای سفید یا پلاکت خون باشد.
- زردی پوست که با سفیدی چشم یا تیرگی ادرار همراه است.
- اسهال آبکی یا خونی شدید حتی ممکن است تا دو ماه بعد از پایان درمان ادامه داشته باشد.
- ضعف عضلانی یا ضربان نامنظم قلب که نشانه بالا رفتن پتاسیم خون است و علت آن بیشتر تری متوپریم موجود در قرص است.
- تنگی نفس یا تورم صورت، لب و زبان که میتواند نشانه واکنش آلرژیک شدید به دارو باشد و به رسیدگی فوری پزشکی نیاز دارد.
حساسیت به داروهای سولفا چه علائمی دارد؟
حساسیت به داروهای سولفا بیشتر با علائم پوستی خود را نشان میدهد و در موارد شدید میتواند جان فرد را به خطر بیندازد. این واکنش معمولا یک تا دو هفته بعد از شروع دارو ظاهر میشود.
اگر یک بار به سولفامتوکسازول حساسیت نشان دادهاید، این موضوع را به پزشکی که برایتان دارو تجویز میکند بگویید و دیگر این دارو را مصرف نکنید، چون واکنش بعدی ممکن است شدیدتر باشد. بهترین دکتر آسم و آلرژی ایران میتواند با بررسی سابقه واکنش مشخص کند کدام داروها برای شما بیخطر هستند. علائم حساسیت به داروهای سولفا عبارتاند از:
- کهیر و خارش پوست
- بثورات قرمز و بدتر شدن آن با آفتاب
- تورم دست، پا، لب یا زبان
- تب و درد مفاصل
- مشکل در بلع یا تنفس (نیاز به مراجعه فوری دارد)
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
If you have a sulfa allergy, taking medications containing sulfa can cause an allergic reaction. The most common symptom of a sulfa allergy is a skin rash and hives, although some people have more severe symptoms, like swelling of their throat or shortness of breath.
ترجمه فارسی:
اگر به داروهای سولفا حساسیت دارید، مصرف داروهای حاوی سولفا میتواند باعث بروز واکنش آلرژیک شود. شایعترین علائم این حساسیت، بثورات پوستی و کهیر هستند؛ با این حال، برخی افراد ممکن است علائم شدیدتری مانند تورم گلو یا تنگی نفس را تجربه کنند.
سولفامتوکسازول چه فرقی با داروهای سولفای دیگر دارد؟
سولفامتوکسازول از نظر ساختار شیمیایی به گروه داروهای سولفونامیدی تعلق دارد؛ گروهی که داروهای مختلفی با کاربردهای متفاوت را شامل میشود. بعضی از این داروها خاصیت آنتیبیوتیکی دارند و برای درمان عفونتها استفاده میشوند. گروه سولفونامید در ساختار برخی داروهای غیرآنتی بیوتیک هم وجود دارد. داروهای غیرآنتی بیوتیکی که گروه سولفونامید دارند عبارتاند از:
- فوروزماید و هیدروکلروتیازید (داروهای ادرارآور برای فشار خون و ورم)
- سلکوکسیب (داروی ضد التهاب برای درد مفاصل)
- گلیبنکلامید (داروی کاهش قند خون)
- سوماتریپتان (داروی میگرن)
چه کسانی نباید سولفامتوکسازول مصرف کنند؟
سولفامتوکسازول برای همه بیخطر نیست و در برخی بیماریها و سنین، خطر عوارض جدی آن بالاتر میرود. پزشک در این شرایط معمولا آنتی بیوتیک دیگری انتخاب میکند یا سولفامتوکسازول را فقط با آزمایشهای منظم تجویز میکند. افرادی که نباید سولفامتوکسازول مصرف کنند یا فقط با احتیاط کامل آن را میگیرند عبارتاند از:
- افرادی که قبلا به سولفامتوکسازول، تری متوپریم یا داروهای سولفای دیگر حساسیت نشان دادهاند.
- کسانی که به کمبود آنزیم G6PD یا فاویسم مبتلا هستند با پزشک مشورت کنند (زشک با توجه به دوز دارو و شرایط بیمار، درباره مناسب بودن مصرف آن تصمیم میگیرد)
- بیمارانی که به کمخونی ناشی از کمبود اسید فولیک مبتلا هستند.
- افرادی که بیماری شدید کلیه یا کبد دارند.
- کسانی که سابقه کاهش پلاکت خون بعد از مصرف این دارو دارند.
- نوزادانی که زیر دو ماه سن دارند.
- مبتلایان به پورفیری که یک بیماری ارثی نادر خون است.
مصرف سولفامتوکسازول در بارداری و شیردهی چه خطری دارد؟
مصرف سولفامتوکسازول در بارداری ممکن است برای جنین خطر داشته باشد و پزشک فقط وقتی آن را برای زن باردار تجویز میکند که فایده درمان از خطر آن بیشتر باشد. در سه ماه اول بارداری، تری متوپریم موجود در قرص با کار اسید فولیک در بدن مادر تداخل میکند و اسید فولیک برای شکلگیری مغز و نخاع جنین ضروری است.
مقدار کمی از سولفامتوکسازول مصرفی وارد شیر مادر میشود؛ بااینحال، مصرف آن در دوران شیردهی برای همه مادران مناسب نیست. اگر نوزاد نارس یا بیمار است، زردی دارد یا به کمبود آنزیم G6PD مبتلاست، مادر نباید بدون مشورت با پزشک این دارو را مصرف کند. در مقابل، پزشک ممکن است مصرف کوتاهمدت سولفامتوکسازول را برای مادری که به نوزاد سالم و رسیده شیر میدهد، مجاز بداند.
سولفامتوکسازول با چه داروهایی تداخل دارد؟
سولفامتوکسازول اثر برخی داروهای رایج را تشدید میکند و همراه تری متوپریم میتواند پتاسیم خون را بالا ببرد. قبل از شروع سولفامتوکسازول فهرست همه داروها و مکملهایی را که مصرف میکنید به پزشک بدهید. داروهایی که با سولفامتوکسازول تداخل دارند عبارتاند از:
- وارفارین، چون سولفامتوکسازول شکسته شدن آن را در کبد کند میکند و خطر خونریزی بالا میرود.
- متوترکسات، که در کنار سولفامتوکسازول ممکن است به کاهش شدید سلولهای خونی منجر شود.
- فنیتوئین (داروی صرع)، چون سطح خونی آن بالا میرود.
- داروهای خوراکی کاهش قند خون مثل گلیبنکلامید و گلیکلازید، که ممکن است افت قند خون ایجاد کنند.
- داروهای فشار خون مثل انالاپریل، لوزارتان و اسپیرونولاکتون، که همراه تری متوپریم پتاسیم خون را بالا میبرند.
- دیگوکسین (داروی قلب)، چون سطح خونی آن افزایش پیدا میکند.
اگر این داروها را مصرف میکنید، پزشک ممکن است دوز آن را تغییر دهد یا در طول درمان با سولفامتوکسازول آزمایش خون درخواست کند.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
سولفامتوکسازول آنتی بیوتیکی از گروه سولفا است که همراه تری متوپریم تجویز میشود و قدرت اثرش را از همین ترکیب میگیرد. ارزش این دارو به حساسیت باکتری بستگی دارد و اگر عفونت بعد از دو سه روز مصرف بهتر نشد، ممکن است باکتری به آن مقاوم باشد. در بارداری، شیردهی نوزاد نارس یا زرد و کمبود G6PD هم تصمیمگیری درباره مصرف سولفامتوکسازول بر عهده پزشک متخصص بهترین دکتر عفونی ایران، دکتر عفونی تهران یا متخصصان باتجربه دیگر در سایر شهرها است. اگر این دارو برایتان تجویز شده، آن را هر ۱۲ ساعت با آب کافی بخورید و هرگونه بثورات پوستی یا تب جدید را همان روز به پزشک اطلاع دهید.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
پرسشهای متداول درباره داروی سولفامتوکسازول
سولفامتوکسازول سرماخوردگی را درمان نمیکند و دوره آن را هم کوتاه نمیکند، چون علت سرماخوردگی ویروس است و آنتی بیوتیک روی ویروس اثری ندارد. مصرف سولفامتوکسازول در سرماخوردگی فقط احتمال عوارض دارو و مقاوم شدن باکتریها را بالا میبرد. اگر بعد از سرماخوردگی تب دوباره برگشت یا ترشحات سینوس بیش از ده روز ادامه پیدا کرد، پزشک احتمال عفونت باکتریایی را بررسی میکند.
قدرت سولفامتوکسازول به نوع باکتری بستگی دارد و این دارو روی باکتری حساس اثر خوبی دارد، اما روی باکتری مقاوم بیاثر است. قوی بودن یک آنتی بیوتیک معیار پزشکی برای انتخاب آن نیست. پزشک آنتی بیوتیک را بر اساس محل عفونت، نوع باکتری و الگوی مقاومت در منطقه انتخاب میکند و سولفامتوکسازول در عفونت ادراری ساده و پیشگیری از ذاتالریه پنوموسیستیس هنوز یکی از گزینههای اصلی است.
مصرف الکل همراه سولفامتوکسازول معمولا تداخل شدیدی مثل تداخل الکل با مترونیدازول ایجاد نمیکند، اما ممکن است تهوع، سردرد و ناراحتی معده ناشی از دارو را بیشتر کند. الکل بدن را کمآب میکند و نوشیدن آب کافی در طول مصرف سولفامتوکسازول برای جلوگیری از رسوب دارو در کلیه اهمیت دارد. بهتر است تا پایان دوره درمان الکل مصرف نکنید.
شواهدی وجود ندارد که سولفامتوکسازول اثر قرص ضدبارداری را کم کند و آنتی بیوتیکهایی که این اثر را دارند، مثل ریفامپین، از گروه دیگری هستند. اگر سولفامتوکسازول باعث استفراغ یا اسهال شدید شد، ممکن است قرص ضدبارداری به خوبی جذب نشود. در این حالت طبق بروشور همان قرص عمل کنید و تا یک هفته بعد از برطرف شدن استفراغ یا اسهال از روش کمکی مثل کاندوم استفاده کنید.


۰ دیدگاه ثبت شده برای: قرص سولفامتوکسازول برای چیست؟