طاعون نوعی بیماری است که بیشتر افراد آن را با همه‌گیری‌های گذشته می‌شناسند. این بیماری در قرون وسطی باعث مرگ شمار زیادی از انسان‌ها شد اما برخلاف تصور رایج، کاملا از بین نرفته است و هنوز در برخی مناطق جهان مواردی از آن مشاهده می‌شود. عامل طاعون نوعی باکتری است که معمولا در جوندگان و کک‌های آلوده وجود دارد و می‌تواند از طریق گزش یا تماس با حیوان آلوده به انسان منتقل شود. این عفونت گاهی به‌سرعت پیشرفت می‌کند و بر اساس نوع آن، غدد لنفاوی، خون یا ریه‌ها را درگیر می‌کند. بااین‌حال، امروزه درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب می‌تواند احتمال بهبودی را افزایش دهد. در ادامه این مطلب از دکترتو به بررسی علائم، راه‌های انتقال و درمان آن می‌پردازیم.
طاعون چه بیماری است؟
طاعون یک بیماری عفونی جدی با عامل باکتری یرسینیا پستیس Yersinia pestis است. این باکتری معمولا در جوندگان کوچک و کک‌های آلوده آن‌ها وجود دارد و می‌تواند از طریق گزش کک یا تماس با بافت آلوده حیوان به انسان منتقل شود. طاعون در گذشته باعث همه‌گیری‌های گسترده‌ای مانند مرگ سیاه در قرون وسطی شد اما امروزه با تشخیص زودهنگام و درمان آنتی‌بیوتیکی مناسب، قابل درمان است. بیماری طاعون سه شکل اصلی دارد: خیارکی، سپتی‌سمیک و ریوی. هرکدام علائم و شدت متفاوتی دارند و به‌خصوص در نوع ریوی، شروع سریع درمان اهمیت دارد.
علائم بیماری طاعون در انسان چیست؟
علائم بیماری طاعون به نوع عفونت و مسیر ورود باکتری به بدن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، بیماری با تب ناگهانی و ضعف شدید شروع می‌شود و ممکن است به‌سرعت پیشرفت کند. مهمترین علائم طاعون عبارت‌اند از:
- تب بالا و ناگهانی
- لرز و تعریق
- سردرد و بدن‌درد
- ضعف و بی‌حالی شدید
- تهوع و استفراغ
- تورم دردناک غدد لنفاوی
- سرفه، تنگی نفس و گاهی خلط خونی در نوع ریوی
- خونریزی زیر پوست یا تغییر رنگ بافت‌ها در نوع خونی
متن انگلیسی:
به نقل از سایت webmd
After people catch the plague, the symptoms start 1-8 days later. You feel very sick and weak and may have a fever, chills, and headaches.
ترجمه فارسی:
پس از ابتلا به طاعون، علائم بیماری ۱ تا ۸ روز بعد ظاهر می‌شوند. فرد احساس ضعف و ناخوشی شدید می‌کند و ممکن است دچار تب، لرز و سردرد شود.
علائم طاعون چند روز پس از تماس ظاهر می‌شوند؟
دوره نهفتگی طاعون به نوع بیماری و مسیر انتقال بستگی دارد. در طاعون خیارکی، علائم معمولا ۲ تا ۸ روز پس از ابتلا ظاهر می‌شوند. در نوع ریوی، این زمان کوتاه‌تر است و ممکن است علائم طی ۱ تا ۳ روز یا حتی کمتر از ۲۴ ساعت بروز کنند. دوره نهفتگی طاعون سپتی‌سمیک به‌طور دقیق مشخص نشده است اما علائم آن معمولا طی چند روز پس از تماس ظاهر می‌شوند.
عکس بیماری طاعون چگونه است؟
ظاهر بیماری طاعون در همه بیماران یکسان نیست. در نوع خیارکی، مشخص‌ترین تغییر معمولا تورم شدید و دردناک غدد لنفاوی در کشاله ران، زیر بغل یا گردن است. در نوع سپتی‌سمیک، ممکن است خونریزی زیر پوست یا تیره شدن بافت‌های اندام‌ها رخ دهد. نوع ریوی نیز بیشتر با علائم تنفسی مانند سرفه شدید و تنگی نفس شناخته می‌شود. دیدن یک تورم یا تغییر رنگ پوست به‌تنهایی برای تشخیص طاعون کافی نیست؛ بیماری‌های دیگر نیز ممکن است ظاهر مشابهی داشته باشند.
علت بیماری طاعون چیست؟
عامل بیماری طاعون باکتری یرسینیا پستیس بوده که در طبیعت میان برخی پستانداران کوچک و کک‌های آن‌ها گردش می‌کند. انسان معمولا زمانی مبتلا می‌شود که با کک آلوده تماس پیدا کند یا با حیوان آلوده و بافت‌های عفونی آن در ارتباط باشد. مهمترین راه‌های ابتلا عبارت‌اند از:
- گزش کک آلوده
- تماس مستقیم با خون یا بافت عفونی حیوان
- دست زدن به لاشه حیوان آلوده بدون محافظت مناسب
- استنشاق ذرات تنفسی عفونی از بیمار مبتلا به طاعون ریوی
بیماری طاعون از چه حیوانی است؟
طاعون بیشتر با جوندگان کوچک و کک‌های آلوده آن‌ها ارتباط دارد. موش‌ها، موش‌های صحرایی، سنجاب‌های زمینی و برخی گونه‌های دیگر از پستانداران کوچک می‌توانند در چرخه طبیعی این باکتری نقش داشته باشند. کک‌هایی که از حیوان آلوده تغذیه می‌کنند، ممکن است با گزش انسان باکتری را منتقل کنند. بااین‌حال، طاعون فقط بیماری موش‌ها نیست. برخی حیوانات دیگر نیز ممکن است آلوده شوند و تماس با بافت یا ترشحات عفونی آن‌ها خطر انتقال ایجاد کند.
بیماری طاعون واگیردار است؟
میزان انتقال طاعون به نوع آن بستگی دارد. نحوه انتقال طاعون به انسان در نوع خیارکی معمولا از طریق گزش کک آلوده بوده و انتقال مستقیم آن از فرد به فرد نادر است. نوع سپتی‌سمیک زمانی رخ می‌دهد که باکتری وارد جریان خون شود و معمولا مانند طاعون ریوی از طریق ذرات تنفسی منتقل نمی‌شود. طاعون ریوی می‌تواند از طریق قطرات تنفسی عفونی و در تماس نزدیک با فرد مبتلا منتقل شود. این انتقال معمولا هنگام سرفه بیمار و قرار گرفتن در معرض ترشحات تنفسی او اتفاق می‌افتد.
انواع بیماری طاعون چیست؟
بیماری طاعون بر اساس محل اصلی درگیری بدن به سه شکل بالینی تقسیم می‌شود: خیارکی، سپتی‌سمیک و ریوی. هر سه نوع می‌توانند خطرناک باشند اما علائم و مسیر انتقال آن‌ها متفاوت است. گاهی یک نوع بیماری در صورت درمان نشدن به شکل دیگری پیشرفت می‌کند؛ برای مثال، طاعون خیارکی ممکن است به طاعون سپتی‌سمیک یا ریوی تبدیل شود. انواع بیماری طاعون عبارت‌اند از:
- نوع خیارکی بیشتر دستگاه لنفاوی را درگیر می‌کند.
- نوع سپتی‌سمیک باعث انتشار باکتری در خون می‌شود.
- نوع ریوی ریه‌ها را هدف قرار می‌دهد.
| نوع طاعون | محل درگیری | علائم اصلی | راه انتقال |
|---|---|---|---|
| طاعون خیارکی | دستگاه لنفاوی؛ غدد لنفاوی کشاله ران، زیر بغل یا گردن | تب ناگهانی؛ لرز؛ سردرد؛ بدن‌درد؛ ضعف؛ تورم شدید و دردناک غدد لنفاوی | معمولا گزش کک آلوده؛ انتقال مستقیم فردبه‌فرد نادر است. |
| طاعون سپتی‌سمیک (خونی) | جریان خون؛ در موارد پیشرفته بافت انگشتان دست‌وپا | تب؛ ضعف شدید؛ درد شکم؛ اختلال گردش خون؛ خونریزی زیر پوست؛ تیره شدن بافت‌ها | گزش کک آلوده یا تماس با بافت و مایعات عفونی حیوان؛ همچنین ممکن است در اثر گسترش طاعون خیارکی به جریان خون ایجاد شود. |
| طاعون ریوی | ریه‌ها و دستگاه تنفسی | تب؛ ضعف؛ درد قفسه سینه؛ سرفه شدید؛ تنگی نفس؛ گاهی خلط خونی | استنشاق ذرات تنفسی عفونی؛ تماس نزدیک با بیمار مبتلا؛ گسترش عفونت از نوع خیارکی یا سپتی‌سمیک به ریه‌ها |
۱. طاعون خیارکی چیست؟
طاعون خیارکی شایع‌ترین شکل بالینی طاعون است و معمولا پس از گزش کک آلوده ایجاد می‌شود. باکتری وارد سیستم لنفاوی شده و در یکی از غدد لنفاوی تکثیر می‌شود؛ در نتیجه، غده متورم و به‌شدت دردناک می‌شود. این تورم که به آن خیارک گفته می‌شود، اغلب در کشاله ران، زیر بغل یا گردن دیده می‌شود. تب ناگهانی، لرز، سردرد، بدن‌درد و ضعف نیز از علائم رایج آن هستند. اگر طاعون خیارکی به‌موقع درمان نشود، باکتری ممکن است وارد جریان خون یا ریه‌ها شود و بیماری شدیدتری ایجاد کند.
۲. طاعون خونی یا سپتی سمیک چیست؟
طاعون سپتی‌سمیک یا خونی زمانی رخ می‌دهد که باکتری یرسینیا پستیس در جریان خون تکثیر شود. این شکل بیماری ممکن است از ابتدا ایجاد شود یا در اثر گسترش طاعون خیارکی به خون پیشرفت کند. علائم آن می‌توانند شامل تب، ضعف شدید، درد شکم، اختلال در گردش خون و خونریزی زیر پوست باشند. در موارد پیشرفته، بافت انگشتان دست و پا ممکن است به دلیل اختلال خون‌رسانی آسیب ببیند یا تیره شود. طاعون سپتی‌سمیک یک وضعیت اورژانسی است و بدون درمان سریع می‌تواند به نارسایی اندام‌ها و مرگ منجر شود.
۳. بیماری طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی نوعی شدید از بیماری طاعون است که ریه‌ها را درگیر می‌کند. این بیماری می‌تواند در اثر گسترش عفونت از شکل خیارکی یا سپتی‌سمیک به ریه‌ها ایجاد شود، یا پس از استنشاق ذرات تنفسی عفونی انتقال پیدا کند. علائم ممکن است شامل تب، ضعف، درد قفسه سینه، سرفه شدید، تنگی نفس و گاهی خلط خونی باشند. این نوع طاعون می‌تواند از طریق تماس نزدیک با ذرات تنفسی عفونی به دیگران منتقل شود و در صورت درمان نشدن، به‌سرعت خطرناک شود.
بیماری طاعون روسی چیست؟
بیماری طاعون روسیه یا بیماری طاعون روسی نام یک بیماری مستقل نیست. سازمان جهانی بهداشت گزارش قطعی درباره علت این بیماری و شیوع آن تا این زمان منتشر نکرده است.
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۶، یک مورد مرگ ناشی از ذات‌الریه شدید در یکی از کارکنان موسسه تحقیقات طاعون در منطقه ایرکوتسک روسیه بررسی شده اما علت قطعی بیماری مشخص نشده و آزمایش‌ها شواهدی از ابتلا به طاعون را تایید نکرده‌اند. همچنین، طبق گزارش مقام‌های روسیه، بیش از ۵۵۰۰ آزمایش آزمایشگاهی انجام شده و در بررسی‌های انجام‌شده، عوامل بیماری‌زای پرخطر شناسایی نشده‌اند. بااین‌حال، سازمان جهانی بهداشت تاکید کرده است که علت قطعی بیماری و مرگ این فرد همچنان مشخص نیست و اطلاعات موجود برای تعیین منشا بیماری کافی نیست.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت who
Based on the information provided by NFP, WHO has not identified evidence of ongoing transmission associated with this event.
ترجمه فارسی:
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از سوی مرجع ملی مسئول ارتباط با سازمان جهانی بهداشت، شواهدی مبنی بر ادامه انتقال بیماری در ارتباط با این حادثه پیدا نشده است.
روش تشخیص طاعون چیست؟
تشخیص بیماری طاعون بر اساس علائم، سابقه تماس با حیوانات یا کک‌های آلوده و آزمایش‌های آزمایشگاهی انجام می‌شود. پزشک ممکن است از خون، خلط یا نمونه‌ای از چرک غده لنفاوی متورم برای شناسایی باکتری یرسینیا پستیس استفاده کند. روش‌های آزمایشگاهی می‌توانند شامل کشت، بررسی مولکولی یا شناسایی آنتی‌ژن باشند. اگر احتمال طاعون بالا باشد، پزشکان نباید برای دریافت نتیجه نهایی آزمایش منتظر بمانند و درمان باید هرچه زودتر آغاز شود. تشخیص زودهنگام به کاهش خطر عوارض و مرگ کمک می‌کند.
طاعون چگونه درمان می‌شود؟
درمان طاعون باید سریع و تحت نظر پزشک انجام شود. این بیماری با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب قابل درمان است، اما تاخیر در شروع درمان، به‌ویژه در نوع ریوی و سپتی‌سمیک، می‌تواند پیامدهای بسیار جدی داشته باشد. نوع دارو، راه تجویز و مدت درمان به شدت بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد. درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- شروع سریع آنتی‌بیوتیک مناسب
- بستری شدن در موارد شدید
- مراقبت حمایتی برای حفظ فشار خون و عملکرد اندام‌ها
- رعایت اقدامات کنترل عفونت در نوع ریوی
- بررسی و مراقبت از افرادی که تماس نزدیک پرخطر داشته‌اند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت my.clevelandclinic
You need immediate treatment if you have plague. You have the best chance of getting better if you start treatment within 24 hours of noticing symptoms.
ترجمه فارسی:
اگر به طاعون مبتلا شده‌اید، باید فورا درمان را شروع کنید. هرچه درمان زودتر آغاز شود، به‌ویژه در ۲۴ ساعت اول پس از مشاهده علائم، شانس بهبودی بیشتر خواهد بود.
داروهای مناسب برای درمان طاعون کدام‌اند؟
درمان طاعون با آنتی‌بیوتیک انجام می‌شود و باید در سریع‌ترین زمان ممکن و زیر نظر پزشک آغاز شود. انتخاب دارو به نوع طاعون، شدت بیماری و شرایط بیمار بستگی دارد. داروهای مورد استفاده عبارت‌اند از:
- جنتامایسین: از آنتی‌بیوتیک‌های اصلی برای درمان طاعون
- سیپروفلوکساسین: یکی از گزینه‌های درمانی
- لووفلوکساسین و موکسی‌فلوکساسین
- استرپتومایسین: از داروهای شناخته‌شده برای درمان طاعون
- داکسی‌سایکلین: در برخی موارد، به‌ویژه طاعون خیارکی، استفاده می‌شود.
بیماری طاعون کشنده است؟
بیماری طاعون می‌تواند کشنده باشد به‌خصوص اگر تشخیص داده نشود یا درمان به‌موقع آغاز نشود. خطر در انواع سپتی‌سمیک و ریوی بسیار جدی است و این شکل‌ها در صورت عدم درمان می‌توانند به‌سرعت باعث نارسایی اندام‌ها یا مرگ شوند. بااین‌حال، طاعون با آنتی‌بیوتیک مناسب قابل درمان است و تشخیص زودهنگام شانس بهبودی را افزایش می‌دهد. اگر علائم نگران‌کننده‌ای دارید از طریق اپلیکیشن دکترتو می‌توانید با بهترین پزشکان کشور در این باره مشورت کنید.
نتیجه گیری
طاعون یک بیماری عفونی باکتریایی است که از طریق کک‌های آلوده، تماس با بافت حیوان آلوده و در نوع ریوی از طریق ذرات تنفسی عفونی منتقل می‌شود. سه نوع اصلی آن شامل طاعون خیارکی، سپتی‌سمیک و ریوی است و هرکدام علائم متفاوتی دارند. با وجود سابقه تاریخی مرگبار این بیماری، امروزه درمان آنتی‌بیوتیکی موثر در دسترس است. مهمترین عامل برای نجات بیمار، تشخیص و شروع درمان سریع است. اگر پس از تماس پرخطر علائمی مانند تب ناگهانی، ضعف شدید، تورم دردناک غدد لنفاوی یا مشکلات تنفسی ایجاد شود، مراجعه فوری به مرکز درمانی، بهترین دکتر عفونی ایران یا دکتر عفونی تهران یا سایر شهرها ضروری است.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
بله، طاعون هنوز در برخی مناطق جهان به شکل کانون‌های طبیعی در حیوانات وجود دارد و گاهی انسان‌ها نیز مبتلا می‌شوند.
طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، در فاصله سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵ مورد انسانی طاعون از ایران گزارش نشده است. البته بررسی حیوانات و پیشگیری از تماس با کک‌های آلوده همچنان اهمیت دارد.
واکسن طاعون برای استفاده عمومی توصیه نمی‌شود و به‌طور گسترده در دسترس نیست. سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون را برای برخی گروه‌های پرخطر، مانند کارکنان آزمایشگاه که به‌طور مداوم با باکتری طاعون سروکار دارند و کارکنان سلامت در معرض خطر بالای مواجهه، در نظر می‌گیرد.
