همه ما بارها اسم بیماری سل را شنیده‌ایم اما واقعاً چقدر درباره این بیماری اطلاعات داریم؟ بیماری سل یک عفونت باکتریایی است که می‌تواند ریه‌ها و گاهی بخش‌های دیگری از بدن را درگیر کند. این بیماری برخلاف تصور بسیاری از افراد، همیشه به معنی یک بیماری شدید یا غیرقابل درمان نیست و با تشخیص و درمان مناسب می‌توان آن را کنترل کرد. نکته مهم این است که سل می‌تواند به شکل نهفته یا فعال در بدن وجود داشته باشد و همین موضوع باعث میشود شناخت درست بیماری اهمیت زیادی داشته باشد. در ادامه این مطلب از دکترتو همراه ما باشید تا با علت ایجاد، انواع، تشخیص، درمان و راه‌های پیشگیری از بیماری سل آشنا شویم. همچنین در دکترتو میتوانید با بهترین پزشکان متخصص ریه یا دکتر عفونی در شهر خود مثل دکتر ریه تهران یا دکتر عفونی تهران آشنا شوید و برای دریافت نوبت ویزیت حضوری اقدام کنید.
بیماری سل چیست؟
بیماری سل به انگلیسی Tuberculosis یک عفونت باکتریایی و از انواع بیماری ریه است که عامل آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس یا همان میکروب سل است. این باکتری بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند اما می‌تواند از راه خون یا سیستم لنفاوی به اندام‌های دیگر نیز برسد. سل معمولاً پس از ورود باکتری به بدن ایجاد میشود اما وجود باکتری همیشه به معنی بیماری فعال نیست. در برخی افراد، سیستم ایمنی میکروب را مهار می‌کند و عفونت به شکل نهفته باقی می‌ماند. اگر دفاع بدن نتواند باکتری را کنترل کند، عفونت ممکن است فعال شود و به بافت آسیب برساند.
سل فعال چیست؟
سل فعال زمانی ایجاد میشود که باکتری سل در بدن تکثیر شود و باعث آسیب بافتی و ایجاد بیماری شود. در این حالت، فرد ممکن است علائم بیماری داشته باشد و اگر سل فعال در ریه یا حنجره وجود داشته باشد، امکان انتقال باکتری به دیگران نیز وجود دارد. سل فعال می‌تواند ریه‌ها یا بخش‌های دیگری از بدن را درگیر کند. تشخیص دقیق نوع بیماری و شروع درمان مناسب اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان نکردن آن می‌تواند باعث پیشرفت عفونت و ایجاد عوارض جدی شود.
| ویژگی | سل نهفته | سل فعال |
|---|---|---|
| وجود باکتری در بدن | دارد | دارد |
| تکثیر فعال باکتری | ندارد | دارد |
| علائم بیماری | معمولاً ندارد | ممکن است وجود داشته باشد |
| انتقال به دیگران | ندارد | در سل ریوی یا حنجره ممکن است وجود داشته باشد |
| نیاز به درمان | در افراد واجد شرایط، بله | بله |
| احتمال پیشرفت | ممکن است فعال شود | بیماری در حال فعالیت است |
بیماری سل نهفته چیست؟
سل نهفته به حالتی گفته میشود که باکتری سل وارد بدن شده است، اما سیستم ایمنی آن را مهار کرده و باکتری فعالانه تکثیر نمی‌شود. در این وضعیت، فرد معمولاً بیمار نیست، علائم سل را ندارد و سل نهفته را به دیگران منتقل نمی‌کند. با این حال، باکتری کاملاً از بدن خارج نشده است و در بعضی افراد ممکن است در آینده فعال شود. احتمال فعال شدن عفونت در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند بیشتر است. درمان سل نهفته در افراد واجد شرایط می‌تواند خطر تبدیل آن به بیماری فعال را کاهش دهد.
آیا بیماری سل خطرناک است؟
بیماری سل می‌تواند خطرناک باشد اما اگر به‌موقع تشخیص داده شود و درمان مناسب کامل شود، در بیشتر موارد قابل درمان است. خطر اصلی زمانی ایجاد میشود که سل فعال درمان نشود یا عفونت به اندام‌های مهمی مانند مغز گسترش پیدا کند. سل ریوی درمان‌نشده همچنین می‌تواند به دیگران منتقل شود. شدت بیماری به محل درگیری، وضعیت سیستم ایمنی و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد. به همین دلیل، تشخیص دقیق و شروع درمان زیر نظر پزشک اهمیت زیادی دارد. تکمیل دوره دارو نیز برای پیشگیری از عود بیماری و مقاومت دارویی ضروری است.
آیا بیماری سل کشنده است؟
متاسفانه بیماری سل در صورت درمان نشدن می‌تواند کشنده باشد اما این به معنی غیرقابل‌درمان بودن آن نیست. امروزه سل با رژیم مناسب دارویی قابل درمان است و شروع به‌موقع درمان می‌تواند خطر مرگ و عوارض پایدار را به میزان زیادی کاهش دهد. خطرِ بیشتر، در سل فعال درمان‌نشده، سل منتشرشده و درگیری اندام‌های حساسی مانند مغز دیده میشود. همچنین افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند ممکن است در معرض عوارض شدیدتری باشند. بنابراین، تشخیص دقیق، شروع سریع درمان و مصرف کامل داروها نقش مهمی در پیشگیری از پیامدهای جدی دارد.
سل نهفته خطرناک است؟
سل نهفته معمولاً باعث بیماری یا انتقال عفونت به دیگران نمی‌شود اما نباید آن را کاملاً بی‌اهمیت دانست. در این حالت، باکتری سل در بدن وجود دارد ولی فعال نیست و فرد معمولاً علامتی ندارد. اگر شرایطی باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی شود، باکتری می‌تواند دوباره فعال شود و بیماری سل ایجاد کند. به همین دلیل، افراد دارای عفونت نهفته ممکن است بر اساس شرایط خود به درمان پیشگیرانه نیاز داشته باشند. پزشک ابتدا باید سل فعال را رد کند و سپس درباره ضرورت و نوع درمان تصمیم بگیرد.
مهمترین علائم بیماری سل چیست؟
سل یک بیماری عفونی است که بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند و معمولاً با سرفه‌ای مداوم که بیش از سه هفته طول می‌کشد شناخته میشود. تب خفیف، به‌ویژه در ساعات عصر، تعریق شبانه، کاهش وزن ناخواسته و بی‌اشتهایی از علائم بیماری سل هستند. فرد مبتلا اغلب احساس خستگی و ضعف مداوم دارد. در موارد پیشرفته ممکن است خلط خونی، درد قفسه سینه یا تنگی نفس ایجاد شود. تداوم این علائم نیازمند بررسی پزشکی برای تشخیص و درمان به‌موقع است.
بیماری سل چگونه ایجاد میشود؟
عفونت سل زمانی رخ می‌دهد که باکتری وارد بدن شود و در بخشی از افراد، این عفونت به بیماری فعال سل تبدیل میشود. این باکتری بیشتر از فرد مبتلا به سل فعال ریوی، هنگام سرفه، عطسه، صحبت کردن یا آواز خواندن وارد هوای اطراف میشود. پس از ورود، سیستم ایمنی ممکن است باکتری را مهار کند یا نتواند آن را به‌طور کامل کنترل کند. در حالت دوم، عفونت می‌تواند فعال شود و باعث بیماری شود. مراحل ایجاد سل به‌طور ساده شامل موارد زیر است:
- ورود میکروب سل به هوا از راه دستگاه تنفسی فرد مبتلا
- تنفس هوای آلوده و ورود باکتری به ریه
- رسیدن باکتری به بافت ریه و واکنش سیستم ایمنی
- مهار باکتری و ایجاد عفونت نهفته یا تکثیر آن و ایجاد بیماری فعال
- گسترش احتمالی عفونت به بخش‌های دیگر بدن در برخی افراد
میکروب سل در کجا قرار دارد؟
میکروب سل معمولاً در دستگاه تنفسی و به‌ویژه ریه فرد مبتلا به بیماری سل ریوی فعال وجود دارد. این باکتری در ترشحات تنفسی فرد قرار می‌گیرد و هنگام سرفه، عطسه، صحبت یا آواز خواندن می‌تواند وارد هوا شود. پس از ورود به بدن فرد دیگر، باکتری معمولاً ابتدا ریه‌ها را درگیر می‌کند. با این حال، در صورت گسترش عفونت، میکروب می‌تواند از طریق خون یا سیستم لنفاوی به اندام‌هایی مانند غدد لنفاوی، مغز، کلیه‌ها، استخوان‌ها یا کبد برسد.
عوامل خطر ابتلا به سل چیست؟
عوامل خطر زیادی برای ابتلا به سل وجود دارد. سل معمولاً از طریق تماس نزدیک و طولانی‌مدت با فرد مبتلا به سل ریوی فعال، به‌ویژه در فضاهای بسته و شلوغ، منتقل میشود؛ بنابراین اگرچه ممکن است برای انتقال، تماس کوتاه کافی نباشد اما این بیماری از نظر بهداشت عمومی، قابلیت شیوع زیادی دارد. سایر عوامل خطری که فرد را در معرض خطر ابتلا به سل قرار می‌دهند، شامل موارد زیر هستند:
- بیماران مبتلا به عفونت HIV
- افراد مبتلا به دیابت
- بیماری کلیوی
- سوءتغذیه یا کمبود مواد غذایی مغذی
- مصرف دخانیات و دود سیگار
- بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن
- بیمارانی که پیوند عضو شده‌اند.
- افرادی که داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی دریافت می‌کنند
بیماری سل واگیر دار است؟
سل یک بیماری مسریِ منتقل‌شونده از طریق هوا است و از راه استنشاق قطرات ریز حاوی باکتری که در هنگام سرفه، عطسه، صحبت یا آواز خواندنِ فرد مبتلا به سل ریوی فعال در هوا پخش میشود منتقل میشود؛ تماس ساده با خلط روی سطوح یا پوست سالم به‌تنهایی راه شایع انتقال نیست. به همین دلیل این بیماری از طریق حمام و دستشویی مشترک، بوسه، خمیردندان، دست‌دادن با شخص مبتلا، غذا یا نوشیدنی، منتقل نمی‌شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت cda
Tuberculosis (TB) is an infectious airborne disease caused by Mycobacterium tuberculosis.
ترجمه فارسی:
سل (TB) یک بیماری عفونیِ منتقل‌شونده از طریق هوا است که توسط مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد میشود.
فرد مبتلا به سل تا چه زمانی ناقل است؟
فرد مبتلا به سل ریوی فعال معمولاً زمانی بیشترین قابلیت انتقال بیماری را دارد که باکتری‌های سل در ترشحات تنفسی او وجود داشته باشند و بیماری هنوز درمان نشده باشد. پس از شروع درمان مؤثر، تعداد باکتری‌ها معمولاً کاهش پیدا می‌کند و خطر انتقال هم کمتر میشود. با این حال، زمان دقیق رفع انتقال برای همه افراد یکسان نیست و به نوع سل، پاسخ به درمان و نتایج آزمایش‌ها بستگی دارد. به همین دلیل، فرد باید داروها را طبق دستور پزشک مصرف کند و تا زمان تأیید متخصص عفونی یا بهترین دکتر ریه ایران، نکات مربوط به کاهش انتقال را رعایت کند.
انواع بیماری سل چیست؟
بیماری سل به‌طور کلی به دو گروه سل ریوی و سل خارج ریوی تقسیم میشود. سل ریوی بیشتر از همه ریه‌ها را درگیر می‌کند و نوع مهمی از سل از نظر انتقال به دیگران است. سل خارج ریوی زمانی رخ می‌دهد که عفونت ریه بخش‌هایی خارج از ریه مانند غدد لنفاوی، مغز، پوست، روده یا کبد را درگیر کند. البته ممکن است یک فرد همزمان درگیری ریوی و خارج ریوی داشته باشد. محل درگیری، علائم و روش درمان را تا حدی مشخص می‌کند.
| نوع سل | محل درگیری | مشخصات |
|---|---|---|
| سل ریوی | ریه‌ها | شایع‌ترین شکل سل و مهمترین نوع از نظر انتقال از راه هوا |
| سل غدد لنفاوی | غدد لنفاوی | باعث درگیری و تورم غدد لنفاوی میشود |
| سل مغزی | مغز و پرده‌های اطراف آن | نوع جدی سل که به درمان فوری نیاز دارد |
| سل پوستی | پوست | نوعی سل خارج ریوی که پوست را درگیر می‌کند |
| سل روده | روده و دستگاه گوارش | عفونت سل در بخش‌هایی از دستگاه گوارش |
| سل کبدی | کبد | درگیری کبد در اثر گسترش عفونت سل |
سل استخوانی چیست؟
سل استخوانی نوعی سل خارج ریوی و نسبتاً نادر است که بر اثر انتشار باکتری سل از ریه یا کانون اولیه از طریق خون و گاهی لنف به استخوان‌ها ایجاد میشود و به‌طور مستقیم به دیگران منتقل نمی‌شود؛ راه انتقال بین‌فردی همچنان قطرات تنفسی ناشی از سل ریوی فعال است. سل استخوانی معمولاً در اثر انتشار باکتری سل از کانون اولیه، عمدتاً از راه خون و گاهی سیستم لنفی، به استخوان‌ها ایجاد میشود. این بیماری نیاز به بررسی پزشکی دارد.
سل غدد لنفاوی چیست؟
سل غدد لنفاوی نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس غدد لنفاوی را درگیر می‌کند. این نوع سل بیشتر غدد لنفاوی گردن را تحت تأثیر قرار می‌دهد اما ممکن است غدد نواحی دیگر بدن هم درگیر شوند. تورم غدد لنفاوی می‌تواند به‌تدریج ایجاد شود و همیشه همراه با درد نیست. تشخیص آن معمولاً بر اساس معاینه، آزمایش‌های مربوط به سل و در صورت نیاز بررسی نمونه بافت یا مایع غده انجام میشود. درمان هم با داروهای ضد سل انجام میشود.
سل ادراری چیست؟
سل ادراری نوعی سل خارج ریوی است که در اثر گسترش باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس از ریه‌ها به دستگاه ادراری ایجاد میشود. این بیماری می‌تواند کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و در برخی موارد مجرای ادرار را درگیر کند. علائم سل ادراری شامل سوزش و درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، وجود خون در ادرار (هماچوری)، درد پهلو و عفونت‌های مکرر ادراری است که به درمان‌های معمولی پاسخ نمی‌دهند.
سل رحمی چیست؟
سل رحمی معمولا ابتدا از لوله‌های فالوپ شروع میشود و آرام آرام به باقی بخش‌های رحم می‌رسد. این باکتری به سرعت شروع به رشد می‌کند و با ایجاد عفونت در لوله‌های فالوپ باعث بسته شدن لوله‌های رحمی میشود. همچنین می‌تواند به تمامی بخش‌های رحم خود را برساند و سپس تخمدان‌ها را نیز آلوده کند. در مواقع خاص ممکن است که عفونت به سرویکس، واژن و وولو نیز خود را برساند و همه جا را درگیر عفونت بکند.
سل پوستی چیست؟
سل پوستی نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری سل باعث درگیری پوست میشود. این نوع بیماری نسبت به سل ریوی کمتر شایع است و می‌تواند از راه‌های مختلفی ایجاد شود؛ برای مثال، باکتری ممکن است از بخش دیگری از بدن به پوست برسد یا مستقیماً پوست را درگیر کند. ظاهر ضایعات پوستی در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است به شکل زخم، برجستگی یا تغییرات دیگری روی پوست دیده شود. تشخیص معمولاً به بررسی پزشکی و گاهی نمونه‌برداری از پوست نیاز دارد.
بیماری سل مغزی چیست؟
سل مغزی نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری سل مغز یا پرده‌های اطراف آن را درگیر می‌کند. این حالت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که عفونت از بخش دیگری از بدن، از راه خون یا سیستم لنفاوی به مغز برسد. سل مغزی از انواع جدی این بیماری است و می‌تواند باعث التهاب پرده‌های مغز یا ایجاد ضایعاتی در بافت مغز شود.
سل روده چیست؟
سل روده نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری سل بخش‌هایی از دستگاه گوارش، به‌ویژه روده را درگیر می‌کند. این بیماری ممکن است در اثر گسترش باکتری از بخش‌های دیگر بدن یا بلع ترشحات آلوده ایجاد شود. درگیری روده می‌تواند باعث التهاب و آسیب بافتی شود و گاهی با مشکلات گوارشی همراه باشد. تشخیص سل روده همیشه ساده نیست و ممکن است به آزمایش‌های مختلف، تصویربرداری و بررسی نمونه بافت نیاز داشته باشد.
سل گلو چیست؟
سل گلو نوعی سل خارج ریوی است که ناحیه حلق یا حنجره را درگیر می‌کند و در مواردی می‌تواند همراه با سل ریوی دیده شود. باکتری سل ممکن است از ریه‌ها به مسیرهای تنفسی بالاتر برسد و باعث التهاب و آسیب بافتی شود. درگیری گلو یا حنجره می‌تواند مشکلاتی مانند تغییر صدا، درد هنگام بلع یا سرفه ایجاد کند.
سل کبدی چیست؟
در سل کبدی بکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس کبد را درگیر می‌کند. این حالت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که عفونت از محل اولیه خود، مانند ریه‌ها، از طریق خون یا سیستم لنفاوی به کبد گسترش پیدا کند. سل کبدی نسبت به سل ریوی کمتر شایع است و تشخیص آن ممکن است به آزمایش خون، تصویربرداری و گاهی نمونه‌برداری از کبد نیاز داشته باشد.
بهترین روش برای تشخیص بیماری سل چیست؟
نحوه تشخیص بیماری سل شامل چندین روش است که بر اساس نوع و شدت بیماری انتخاب میشود. بهترین روش تشخیص به نوع سل و محل درگیری بستگی دارد و معمولاً یک آزمایش به‌تنهایی برای همه افراد کافی نیست. برای بررسی سل ریوی، پزشک ممکن است از آزمایش مولکولی سریع، بررسی خلط و کشت باکتری استفاده کند و در صورت نیاز تصویربرداری قفسه سینه نیز انجام شود. آزمایش پوستی توبرکولین یا آزمایش خون IGRA بیشتر برای شناسایی عفونت سل به کار می‌روند و به‌تنهایی فعال بودن بیماری را مشخص نمی‌کنند. در سل خارج ریوی، نمونه‌برداری از بافت یا مایعات بدن هم ممکن است لازم باشد.
آیا بیماری سل درمان دارد؟
بیماری سل در بیشتر موارد با ترکیبی از داروهای ضد سل قابل درمان است اما درمان باید کامل و طبق برنامه پزشک متخصص ریه یا بهترین دکتر عفونی ایران انجام شود. قطع زودهنگام دارو می‌تواند باعث باقی ماندن باکتری‌ها و ایجاد مقاومت دارویی شود. انتخاب دارو هم به نوع سل، نتایج آزمایش‌ها و حساسیت باکتری به داروها بستگی دارد. روش‌های اصلی درمان سل شامل موارد زیر است:
- مصرف ترکیبی از چند داروی ضد سل
- ادامه درمان برای مدت تعیین‌شده توسط پزشک
- بررسی پاسخ بدن به درمان و عوارض دارویی
- استفاده از رژیم‌های متفاوت در سل مقاوم به دارو
- رعایت دقیق زمان مصرف داروها و کامل کردن دوره درمان
داروهای سل چیست؟
داروهای سل معمولاً به‌صورت ترکیبی مصرف می‌شوند تا باکتری از بین برود و احتمال ایجاد مقاومت کاهش پیدا کند. در درمان استاندارد سل حساس به دارو، ایزونیازید، ریفامپین، پیرازینامید و اتامبوتول از داروهای اصلی هستند. این داروها می‌توانند عوارضی مانند تهوع، ناراحتی گوارشی، تغییر رنگ ادرار، آسیب کبدی یا اختلال بینایی ایجاد کنند. شدت و نوع عوارض داروهای سل به دارو و شرایط فرد بستگی دارد و بعضی عوارض نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند. بنابراین مصرف، تغییر دوز یا قطع دارو نباید بدون نظر پزشک انجام شود.
| اسم دارو | مزایا | عوارض |
|---|---|---|
| ایزونیازید | از داروهای اصلی درمان سل و مؤثر در از بین بردن باکتری سل | آسیب کبدی، تهوع، گزگز یا بی‌حسی دست‌وپا |
| ریفامپین | از بین بردن باکتری سل و کاهش بار عفونت | تغییر رنگ نارنجی ادرار و سایر مایعات بدن، آسیب کبدی |
| پیرازینامید | کمک به از بین بردن باکتری سل در مراحل ابتدایی درمان | آسیب کبدی، افزایش اسیداوریک و درد مفاصل |
| اتامبوتول | کمک به جلوگیری از رشد باکتری سل و کاهش خطر مقاومت دارویی | اختلال بینایی و کاهش توانایی تشخیص رنگ‌ها |
درمان سل چند ماه طول می کشد؟
طول درمان بیماری سل به نوع بیماری، محل درگیری، حساسیت باکتری به داروها و شرایط فرد بستگی دارد اما درمان معمول سل حساس به دارو در بسیاری از موارد حدود ۶ ماه طول می‌کشد. در این دوره، چند دارو معمولاً همزمان مصرف می‌شوند و برنامه درمانی ممکن است در طول زمان تغییر کند. برخی انواع سل خارج ریوی یا سل مقاوم به دارو به درمان طولانی‌تری نیاز دارند. حتی اگر فرد در هفته‌های اول احساس بهتری داشته باشد، قطع خودسرانه دارو می‌تواند باعث شکست درمان و مقاومت باکتریایی شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت medicalnewstoday
It is essential for people to complete the full course of treatment, even if symptoms go away. If a person stops taking their medication early, some bacteria can survive and become resistant to antibiotics. In this case, the person may go on to develop drug-resistant TB.
ترجمه فارسی:
ضروری است که افراد، دوره کامل درمان را تکمیل کنند، حتی اگر علائم از بین بروند. اگر فرد مصرف داروهای خود را زودتر متوقف کند، ممکن است برخی از باکتری‌ها زنده بمانند و نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شوند. در این صورت، فرد ممکن است به سل مقاوم به دارو مبتلا شود.
پیشگیری از بیماری سل ممکن است؟
با چند اقدام می‌توان خطر ابتلا و انتقال بیماری سل را کاهش داد. مهمترین کار، شناسایی و درمان افراد مبتلا به سل فعال و تکمیل کامل دوره دارویی است. افرادی که تماس نزدیک با بیمار مبتلا داشته‌اند یا در گروه‌های پرخطر قرار دارند، ممکن است به آزمایش و درمان پیشگیرانه نیاز داشته باشند. در محیط‌های بسته، تهویه مناسب می‌تواند احتمال انتقال باکتری را کاهش دهد. همچنین واکسن ب ث ژ برای کودکان استفاده میشود و بیشتر برای پیشگیری از شکل‌های شدید سل در کودکان اهمیت دارد.
نتیجه گیری
بیماری سل یک عفونت باکتریایی است که بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند اما می‌تواند به اندام‌های دیگر هم گسترش پیدا کند. این بیماری پس از ورود میکروب سل به بدن ایجاد میشود و ممکن است ابتدا به شکل نهفته باقی بماند یا به بیماری فعال تبدیل شود. سل در صورت تشخیص و درمان مناسب قابل درمان است اما درمان ناقص می‌تواند خطر عود و مقاومت دارویی را افزایش دهد. اگر احتمال ابتلا وجود دارد یا فرد با بیمار مبتلا تماس نزدیک داشته است، باید برای ارزیابی به پزشک مراجعه کند. در موارد درگیری مغز، تنگی نفس شدید یا بدتر شدن سریع وضعیت، بررسی فوری پزشکی ضروری است.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
سل یک بیماری عفونی باکتریایی است که عامل آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است. این بیماری بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند اما ممکن است اندام‌های دیگری مانند غدد لنفاوی، مغز، استخوان یا کلیه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. سل از طریق هوا منتقل میشود و نوع فعال ریوی می‌تواند بیماری را به دیگران منتقل کند.
سل مقاوم به دارو زمانی ایجاد میشود که باکتری سل به یک یا چند داروی مورد استفاده برای درمان پاسخ ندهد. در این شرایط، داروهای معمول ممکن است نتوانند باکتری را از بین ببرند و درمان به داروهای دیگری نیاز پیدا می‌کند. یکی از شکل‌های مهم آن، سل مقاوم به چند دارو است که دست‌کم در برابر ایزونیازید و ریفامپین مقاومت دارد. درمان این نوع سل پیچیده‌تر است و باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شود.
اگر سل فعال درمان نشود، بیماری می‌تواند به‌تدریج پیشرفت کند و به بافت ریه یا اندام‌های دیگر آسیب بزند. در برخی افراد، عفونت ممکن است به مغز، استخوان‌ها، کلیه‌ها یا بخش‌های دیگر بدن گسترش پیدا کند. سل فعال درمان‌نشده همچنین می‌تواند به افراد نزدیک منتقل شود و در موارد شدید به ناتوانی یا مرگ منجر شود. به همین دلیل، شروع درمان و تکمیل دقیق دوره دارویی اهمیت زیادی دارد.
توبرکلوز یا Tuberculosis (TB) همان بیماری سل است. این بیماری یک عفونت باکتریایی محسوب میشود که عامل آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است و بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند.
بله، پس از درمان موفق بیماری سل، امکان ابتلای دوباره وجود دارد اما برگشت بیماری همیشه به معنی فعال شدن همان عفونت قبلی نیست. فردی که قبلاً سل داشته است می‌تواند در شرایطی دوباره در معرض باکتری قرار بگیرد و عفونت جدید پیدا کند. تکمیل کامل درمان، مصرف منظم داروها و رعایت توصیه‌های پزشک به کاهش خطر عود یا شکست درمان کمک می‌کند.
بیماری سیکل سل با بیماری سل کاملاً متفاوت است و نباید این دو نام با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. سیکل سل یک بیماری ارثی مربوط به هموگلوبین گلبول‌های قرمز است که باعث تغییر شکل این سلول‌ها میشود. در مقابل، بیماری سل یک عفونت باکتریایی ناشی از مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است. بنابراین علت، نحوه انتقال و درمان این دو بیماری با یکدیگر تفاوت اساسی دارند.
خیر، بیماری سل ارثی نیست و از والدین به فرزند از طریق ژن منتقل نمی‌شود. عامل بیماری، باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است و انتقال آن معمولاً از طریق تنفس هوای آلوده به باکتری انجام میشود. البته اعضای یک خانواده ممکن است به دلیل تماس نزدیک با فرد مبتلا، در معرض یک منبع عفونت مشترک قرار بگیرند و این موضوع ارتباطی با ارثی بودن سل ندارد.
سل بیشتر از طریق هوا منتقل میشود. وقتی فرد مبتلا به سل فعال ریه یا حنجره سرفه، عطسه، صحبت یا آواز می‌کند، ذرات حاوی باکتری می‌توانند وارد هوا شوند و فرد دیگر با تنفس آنها آلوده شود. خطر انتقال معمولاً در تماس‌های نزدیک و محیط‌های بسته بیشتر است. سل از راه تماس معمولی مانند دست دادن یا استفاده مشترک از وسایل منتقل نمی‌شود.
در سل نهفته، باکتری سل در بدن وجود دارد اما فعال نیست و فرد معمولاً علائم بیماری ندارد و نمی‌تواند عفونت را به دیگران منتقل کند. در سل فعال، باکتری تکثیر میشود و باعث ایجاد بیماری میشود. سل فعال، به‌ویژه اگر ریه‌ها یا حنجره را درگیر کرده باشد، می‌تواند قابل انتقال باشد و نیاز به درمان دارد.
برای بررسی بیماری سل، مراجعه به پزشک متخصص عفونی انتخاب مناسبی است، زیرا تشخیص نوع سل، بررسی آزمایش‌ها و انتخاب رژیم درمانی به ارزیابی پزشکی نیاز دارد. اگر ریه‌ها درگیر باشند، متخصص ریه نیز می‌تواند در تشخیص و درمان نقش داشته باشد. در سل مقاوم به دارو یا موارد پیچیده، درمان باید با نظر پزشک باتجربه در زمینه سل و بر اساس نتایج آزمایش حساسیت دارویی انجام شود.
