مهمترین نکاتی که باید درباره بیماری سل بدانید – مجله سلامت دکترتو

مهمترین نکاتی که باید درباره بیماری سل بدانید

آنچه در این مقاله می‌خوانید
  • سل یک عفونت باکتریایی ناشی از «مایکوباکتریوم توبرکلوزیس» است که بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند، اما می‌تواند به اندام‌های دیگر نیز گسترش یابد.
  • سل نهفته معمولاً علامت و قابلیت انتقال ندارد، اما سل فعال می‌تواند با سرفه طولانی‌مدت، تب، تعریق شبانه، کاهش وزن و گاهی خلط خونی همراه باشد و در نوع ریوی به دیگران منتقل شود.
  • تشخیص سل به نوع و محل درگیری بستگی دارد و ممکن است شامل آزمایش خلط، کشت یا آزمایش مولکولی، تصویربرداری قفسه سینه، آزمایش خون یا نمونه‌برداری باشد؛ آزمایش پوستی و IGRA به‌تنهایی فعال بودن بیماری را مشخص نمی‌کنند.
  • سل در بیشتر موارد با ترکیبی از داروهای ضد سل قابل درمان است، اما تکمیل دوره درمان ــ که برای سل حساس به دارو معمولاً حدود ۶ ماه است ــ برای جلوگیری از عود و مقاومت دارویی ضروری است.
  • تماس نزدیک با فرد مبتلا به سل فعال، تهویه نامناسب و ضعف سیستم ایمنی خطر ابتلا را افزایش می‌دهد؛ درگیری مغز، تنگی نفس شدید یا بدتر شدن سریع وضعیت نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
approved-by-doctors

تأیید‌‌‌‌‌‌‌ شده توسط پزشکان متخصص دکترتو

محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشکان دکترتو مشاوره بگیرید.

زمان مطالعه : 11 دقیقه
بیماری سل چیست؟

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

همه ما بارها اسم بیماری سل را شنیده‌ایم اما واقعاً چقدر درباره این بیماری اطلاعات داریم؟ بیماری سل یک عفونت باکتریایی است که می‌تواند ریه‌ها و گاهی بخش‌های دیگری از بدن را درگیر کند. این بیماری برخلاف تصور بسیاری از افراد، همیشه به معنی یک بیماری شدید یا غیرقابل درمان نیست و با تشخیص و درمان مناسب می‌توان آن را کنترل کرد. نکته مهم این است که سل می‌تواند به شکل نهفته یا فعال در بدن وجود داشته باشد و همین موضوع باعث می‌شود شناخت درست بیماری اهمیت زیادی داشته باشد. در ادامه این مطلب از دکترتو همراه ما باشید تا با علت ایجاد، انواع، تشخیص، درمان و راه‌های پیشگیری از بیماری سل آشنا شویم. همچنین در دکترتو می‌توانید با بهترین پزشکان متخصص ریه یا دکتر عفونی در شهر خود مثل دکتر ریه تهران یا دکتر عفونی تهران آشنا شوید و برای دریافت نوبت ویزیت حضوری اقدام کنید.

doctoreto-App-gifdoctoreto-App-gif

بیماری سل چیست؟

بیماری سل به انگلیسی Tuberculosis یک عفونت باکتریایی و از انواع بیماری ریه است که عامل آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس یا همان میکروب سل است. این باکتری بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند اما می‌تواند از راه خون یا سیستم لنفاوی به اندام‌های دیگر نیز برسد. سل معمولاً پس از ورود باکتری به بدن ایجاد می‌شود اما وجود باکتری همیشه به معنی بیماری فعال نیست. در برخی افراد، سیستم ایمنی میکروب را مهار می‌کند و عفونت به شکل نهفته باقی می‌ماند. اگر دفاع بدن نتواند باکتری را کنترل کند، عفونت ممکن است فعال شود و به بافت آسیب برساند.

سل فعال چیست؟

سل فعال زمانی ایجاد می‌شود که باکتری سل در بدن تکثیر شود و باعث آسیب بافتی و ایجاد بیماری شود. در این حالت، فرد ممکن است علائم بیماری داشته باشد و اگر سل فعال در ریه یا حنجره وجود داشته باشد، امکان انتقال باکتری به دیگران نیز وجود دارد. سل فعال می‌تواند ریه‌ها یا بخش‌های دیگری از بدن را درگیر کند. تشخیص دقیق نوع بیماری و شروع درمان مناسب اهمیت زیادی دارد، زیرا درمان نکردن آن می‌تواند باعث پیشرفت عفونت و ایجاد عوارض جدی شود.

ویژگیسل نهفتهسل فعال
وجود باکتری در بدندارددارد
تکثیر فعال باکتریندارددارد
علائم بیماریمعمولاً نداردممکن است وجود داشته باشد
انتقال به دیگرانندارددر سل ریوی یا حنجره ممکن است وجود داشته باشد
نیاز به درماندر افراد واجد شرایط، بلهبله
احتمال پیشرفتممکن است فعال شودبیماری در حال فعالیت است
تفاوت سل نهفته و سل فعال

بیماری سل نهفته چیست؟

سل نهفته به حالتی گفته می‌شود که باکتری سل وارد بدن شده است، اما سیستم ایمنی آن را مهار کرده و باکتری فعالانه تکثیر نمی‌شود. در این وضعیت، فرد معمولاً بیمار نیست، علائم سل را ندارد و سل نهفته را به دیگران منتقل نمی‌کند. با این حال، باکتری کاملاً از بدن خارج نشده است و در بعضی افراد ممکن است در آینده فعال شود. احتمال فعال شدن عفونت در افرادی که سیستم ایمنی ضعیف‌تری دارند بیشتر است. درمان سل نهفته در افراد واجد شرایط می‌تواند خطر تبدیل آن به بیماری فعال را کاهش دهد.

مهمترین علائم بیماری سل چیست؟

سل یک بیماری عفونی است که بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند و معمولاً با سرفه‌ای مداوم که بیش از سه هفته طول می‌کشد شناخته می‌شود. تب خفیف، به‌ویژه در ساعات عصر، تعریق شبانه، کاهش وزن ناخواسته و بی‌اشتهایی از علائم بیماری سل هستند. فرد مبتلا اغلب احساس خستگی و ضعف مداوم دارد. در موارد پیشرفته ممکن است خلط خونی، درد قفسه سینه یا تنگی نفس ایجاد شود. تداوم این علائم نیازمند بررسی پزشکی برای تشخیص و درمان به‌موقع است.

اینفوگرافی علائم سل
خلط خونی و خس خس سینه می‌تواند از علائم بیماری سل باشد.

بیماری سل چگونه ایجاد میشود؟

عفونت سل زمانی رخ می‌دهد که باکتری وارد بدن شود و در بخشی از افراد، این عفونت به بیماری فعال سل تبدیل می‌شود. این باکتری بیشتر از فرد مبتلا به سل فعال ریوی، هنگام سرفه، عطسه، صحبت کردن یا آواز خواندن وارد هوای اطراف می‌شود. پس از ورود، سیستم ایمنی ممکن است باکتری را مهار کند یا نتواند آن را به‌طور کامل کنترل کند. در حالت دوم، عفونت می‌تواند فعال شود و باعث بیماری شود. مراحل ایجاد سل به‌طور ساده شامل موارد زیر است:

  • ورود میکروب سل به هوا از راه دستگاه تنفسی فرد مبتلا
  • تنفس هوای آلوده و ورود باکتری به ریه
  • رسیدن باکتری به بافت ریه و واکنش سیستم ایمنی
  • مهار باکتری و ایجاد عفونت نهفته یا تکثیر آن و ایجاد بیماری فعال
  • گسترش احتمالی عفونت به بخش‌های دیگر بدن در برخی افراد

میکروب سل در کجا قرار دارد؟

میکروب سل معمولاً در دستگاه تنفسی و به‌ویژه ریه فرد مبتلا به بیماری سل ریوی فعال وجود دارد. این باکتری در ترشحات تنفسی فرد قرار می‌گیرد و هنگام سرفه، عطسه، صحبت یا آواز خواندن می‌تواند وارد هوا شود. پس از ورود به بدن فرد دیگر، باکتری معمولاً ابتدا ریه‌ها را درگیر می‌کند. با این حال، در صورت گسترش عفونت، میکروب می‌تواند از طریق خون یا سیستم لنفاوی به اندام‌هایی مانند غدد لنفاوی، مغز، کلیه‌ها، استخوان‌ها یا کبد برسد.

عوامل خطر ابتلا به سل چیست؟

عوامل خطر زیادی برای ابتلا به سل وجود دارد. سل معمولاً از طریق تماس نزدیک و طولانی‌مدت با فرد مبتلا به سل ریوی فعال، به‌ویژه در فضاهای بسته و شلوغ، منتقل می‌شود؛ بنابراین اگرچه ممکن است برای انتقال، تماس کوتاه کافی نباشد اما این بیماری از نظر بهداشت عمومی، قابلیت شیوع زیادی دارد. سایر عوامل خطری که فرد را در معرض خطر ابتلا به سل قرار می‌دهند، شامل موارد زیر هستند:

  • بیماران مبتلا به عفونت HIV
  • افراد مبتلا به دیابت
  • بیماری کلیوی
  • سوءتغذیه یا کمبود مواد غذایی مغذی
  • مصرف دخانیات و دود سیگار
  • بیماران مبتلا به سرطان سر و گردن
  • بیمارانی که پیوند عضو شده‌اند.
  • افرادی که داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی دریافت می‌کنند
میکروب سل
مایکوباکتریوم توبرکلوزیس باکتری عامل بیماری سل است که بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند و از طریق هوا منتقل می‌شود.
مشخصات بیماران مشکوک به سل
افرادی که تماس نزدیک با بیمار مبتلا داشته‌اند یا علائم و شرایطی سازگار با سل دارند، ممکن است به بررسی بیشتر برای بیماری سل نیاز داشته باشند.
عوارض بیماری سل
سل درمان‌نشده می‌تواند به ریه‌ها آسیب بزند و در صورت گسترش عفونت، اندام‌هایی مانند مغز، استخوان‌ها و کلیه‌ها را نیز درگیر کند.
راه‌های انتقال بیماری سل
سل بیشتر از طریق تنفس هوای حاوی ذرات آلوده‌ای منتقل می‌شود.

بیماری سل واگیر دار است؟

سل یک بیماری مسریِ منتقل‌شونده از طریق هوا است و از راه استنشاق قطرات ریز حاوی باکتری که در هنگام سرفه، عطسه، صحبت یا آواز خواندنِ فرد مبتلا به سل ریوی فعال در هوا پخش می‌شود منتقل می‌شود؛ تماس ساده با خلط روی سطوح یا پوست سالم به‌تنهایی راه شایع انتقال نیست. به همین دلیل این بیماری از طریق حمام و دستشویی مشترک، بوسه، خمیردندان، دست‌دادن با شخص مبتلا، غذا یا نوشیدنی، منتقل نمی‌شود.

متن انگلیسی:
Tuberculosis (TB) is an infectious airborne disease caused by Mycobacterium tuberculosis.
ترجمه فارسی:
سل (TB) یک بیماری عفونیِ منتقل‌شونده از طریق هوا است که توسط مایکوباکتریوم توبرکلوزیس ایجاد می‌شود.

به نقل از سایت cda

فرد مبتلا به سل تا چه زمانی ناقل است؟

فرد مبتلا به سل ریوی فعال معمولاً زمانی بیشترین قابلیت انتقال بیماری را دارد که باکتری‌های سل در ترشحات تنفسی او وجود داشته باشند و بیماری هنوز درمان نشده باشد. پس از شروع درمان مؤثر، تعداد باکتری‌ها معمولاً کاهش پیدا می‌کند و خطر انتقال هم کمتر می‌شود. با این حال، زمان دقیق رفع انتقال برای همه افراد یکسان نیست و به نوع سل، پاسخ به درمان و نتایج آزمایش‌ها بستگی دارد. به همین دلیل، فرد باید داروها را طبق دستور پزشک مصرف کند و تا زمان تأیید متخصص عفونی یا بهترین دکتر ریه ایران، نکات مربوط به کاهش انتقال را رعایت کند.

نگران علائم بیماری سل هستی؟
برای تشخیص قطعی، از متخصص مشورت بگیر!

انواع بیماری سل چیست؟

بیماری سل به‌طور کلی به دو گروه سل ریوی و سل خارج ریوی تقسیم می‌شود. سل ریوی بیشتر از همه ریه‌ها را درگیر می‌کند و نوع مهمی از سل از نظر انتقال به دیگران است. سل خارج ریوی زمانی رخ می‌دهد که عفونت ریه بخش‌هایی خارج از ریه مانند غدد لنفاوی، مغز، پوست، روده یا کبد را درگیر کند. البته ممکن است یک فرد همزمان درگیری ریوی و خارج ریوی داشته باشد. محل درگیری، علائم و روش درمان را تا حدی مشخص می‌کند.

نوع سلمحل درگیریمشخصات
سل ریویریه‌هاشایع‌ترین شکل سل و مهم‌ترین نوع از نظر انتقال از راه هوا
سل غدد لنفاویغدد لنفاویباعث درگیری و تورم غدد لنفاوی می‌شود
سل مغزیمغز و پرده‌های اطراف آننوع جدی سل که به درمان فوری نیاز دارد
سل پوستیپوستنوعی سل خارج ریوی که پوست را درگیر می‌کند
سل رودهروده و دستگاه گوارشعفونت سل در بخش‌هایی از دستگاه گوارش
سل کبدیکبددرگیری کبد در اثر گسترش عفونت سل

سل استخوانی چیست؟

سل استخوانی نوعی سل خارج ریوی و نسبتاً نادر است که بر اثر انتشار باکتری سل از ریه یا کانون اولیه از طریق خون و گاهی لنف به استخوان‌ها ایجاد می‌شود و به‌طور مستقیم به دیگران منتقل نمی‌شود؛ راه انتقال بین‌فردی همچنان قطرات تنفسی ناشی از سل ریوی فعال است. سل استخوانی معمولاً در اثر انتشار باکتری سل از کانون اولیه، عمدتاً از راه خون و گاهی سیستم لنفی، به استخوان‌ها ایجاد می‌شود. این بیماری نیاز به بررسی پزشکی دارد.

سل غدد لنفاوی چیست؟

سل غدد لنفاوی نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس غدد لنفاوی را درگیر می‌کند. این نوع سل بیشتر غدد لنفاوی گردن را تحت تأثیر قرار می‌دهد اما ممکن است غدد نواحی دیگر بدن هم درگیر شوند. تورم غدد لنفاوی می‌تواند به‌تدریج ایجاد شود و همیشه همراه با درد نیست. تشخیص آن معمولاً بر اساس معاینه، آزمایش‌های مربوط به سل و در صورت نیاز بررسی نمونه بافت یا مایع غده انجام می‌شود. درمان هم با داروهای ضد سل انجام می‌شود.

سل ادراری چیست؟

سل ادراری نوعی سل خارج ریوی است که در اثر گسترش باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس از ریه‌ها به دستگاه ادراری ایجاد می‌شود. این بیماری می‌تواند کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه و در برخی موارد مجرای ادرار را درگیر کند. علائم سل ادراری شامل سوزش و درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، وجود خون در ادرار (هماچوری)، درد پهلو و عفونت‌های مکرر ادراری است که به درمان‌های معمولی پاسخ نمی‌دهند.

سل رحمی چیست؟

سل رحمی معمولا ابتدا از لوله‌های فالوپ شروع می‌شود و آرام آرام به باقی بخش‌های رحم می‌رسد. این باکتری به سرعت شروع به رشد می‌کند و با ایجاد عفونت در لوله‌های فالوپ باعث بسته شدن لوله‌های رحمی می‌شود. همچنین می‌تواند به تمامی بخش‌های رحم خود را برساند و سپس تخمدان‌ها را نیز آلوده کند. در مواقع خاص ممکن است که عفونت به سرویکس، واژن و وولو نیز خود را برساند و همه‌ جا را درگیر عفونت بکند.

سل پوستی چیست؟

سل پوستی نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری سل باعث درگیری پوست می‌شود. این نوع بیماری نسبت به سل ریوی کمتر شایع است و می‌تواند از راه‌های مختلفی ایجاد شود؛ برای مثال، باکتری ممکن است از بخش دیگری از بدن به پوست برسد یا مستقیماً پوست را درگیر کند. ظاهر ضایعات پوستی در افراد مختلف یکسان نیست و ممکن است به شکل زخم، برجستگی یا تغییرات دیگری روی پوست دیده شود. تشخیص معمولاً به بررسی پزشکی و گاهی نمونه‌برداری از پوست نیاز دارد.

آیا دچار بیماری سل شده‌اید؟ این راهکارها به شما کمک می‌کنند.

بیماری سل مغزی چیست؟

سل مغزی نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری سل مغز یا پرده‌های اطراف آن را درگیر می‌کند. این حالت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که عفونت از بخش دیگری از بدن، از راه خون یا سیستم لنفاوی به مغز برسد. سل مغزی از انواع جدی این بیماری است و می‌تواند باعث التهاب پرده‌های مغز یا ایجاد ضایعاتی در بافت مغز شود.

سل روده چیست؟

سل روده نوعی سل خارج ریوی است که در آن باکتری سل بخش‌هایی از دستگاه گوارش، به‌ویژه روده را درگیر می‌کند. این بیماری ممکن است در اثر گسترش باکتری از بخش‌های دیگر بدن یا بلع ترشحات آلوده ایجاد شود. درگیری روده می‌تواند باعث التهاب و آسیب بافتی شود و گاهی با مشکلات گوارشی همراه باشد. تشخیص سل روده همیشه ساده نیست و ممکن است به آزمایش‌های مختلف، تصویربرداری و بررسی نمونه بافت نیاز داشته باشد.

سل گلو چیست؟

سل گلو نوعی سل خارج ریوی است که ناحیه حلق یا حنجره را درگیر می‌کند و در مواردی می‌تواند همراه با سل ریوی دیده شود. باکتری سل ممکن است از ریه‌ها به مسیرهای تنفسی بالاتر برسد و باعث التهاب و آسیب بافتی شود. درگیری گلو یا حنجره می‌تواند مشکلاتی مانند تغییر صدا، درد هنگام بلع یا سرفه ایجاد کند.

سل کبدی چیست؟

در سل کبدی بکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس کبد را درگیر می‌کند. این حالت معمولاً زمانی رخ می‌دهد که عفونت از محل اولیه خود، مانند ریه‌ها، از طریق خون یا سیستم لنفاوی به کبد گسترش پیدا کند. سل کبدی نسبت به سل ریوی کمتر شایع است و تشخیص آن ممکن است به آزمایش خون، تصویربرداری و گاهی نمونه‌برداری از کبد نیاز داشته باشد.

بهترین روش برای تشخیص بیماری سل چیست؟

نحوه تشخیص بیماری سل شامل چندین روش است که بر اساس نوع و شدت بیماری انتخاب می‌شود. بهترین روش تشخیص به نوع سل و محل درگیری بستگی دارد و معمولاً یک آزمایش به‌تنهایی برای همه افراد کافی نیست. برای بررسی سل ریوی، پزشک ممکن است از آزمایش مولکولی سریع، بررسی خلط و کشت باکتری استفاده کند و در صورت نیاز تصویربرداری قفسه سینه نیز انجام شود. آزمایش پوستی توبرکولین یا آزمایش خون IGRA بیشتر برای شناسایی عفونت سل به کار می‌روند و به‌تنهایی فعال بودن بیماری را مشخص نمی‌کنند. در سل خارج ریوی، نمونه‌برداری از بافت یا مایعات بدن هم ممکن است لازم باشد.

آیا بیماری سل درمان دارد؟

بیماری سل در بیشتر موارد با ترکیبی از داروهای ضد سل قابل درمان است اما درمان باید کامل و طبق برنامه پزشک متخصص ریه یا بهترین دکتر عفونی ایران انجام شود. قطع زودهنگام دارو می‌تواند باعث باقی ماندن باکتری‌ها و ایجاد مقاومت دارویی شود. انتخاب دارو هم به نوع سل، نتایج آزمایش‌ها و حساسیت باکتری به داروها بستگی دارد. روش‌های اصلی درمان سل شامل موارد زیر است:

  • مصرف ترکیبی از چند داروی ضد سل
  • ادامه درمان برای مدت تعیین‌شده توسط پزشک
  • بررسی پاسخ بدن به درمان و عوارض دارویی
  • استفاده از رژیم‌های متفاوت در سل مقاوم به دارو
  • رعایت دقیق زمان مصرف داروها و کامل کردن دوره درمان

داروهای سل چیست؟

داروهای سل معمولاً به‌صورت ترکیبی مصرف می‌شوند تا باکتری از بین برود و احتمال ایجاد مقاومت کاهش پیدا کند. در درمان استاندارد سل حساس به دارو، ایزونیازید، ریفامپین، پیرازینامید و اتامبوتول از داروهای اصلی هستند. این داروها می‌توانند عوارضی مانند تهوع، ناراحتی گوارشی، تغییر رنگ ادرار، آسیب کبدی یا اختلال بینایی ایجاد کنند. شدت و نوع عوارض داروهای سل به دارو و شرایط فرد بستگی دارد و بعضی عوارض نیازمند بررسی فوری پزشکی هستند. بنابراین مصرف، تغییر دوز یا قطع دارو نباید بدون نظر پزشک انجام شود.

اسم دارومزایاعوارض
ایزونیازیداز داروهای اصلی درمان سل و مؤثر در از بین بردن باکتری سلآسیب کبدی، تهوع، گزگز یا بی‌حسی دست‌وپا
ریفامپیناز بین بردن باکتری سل و کاهش بار عفونتتغییر رنگ نارنجی ادرار و سایر مایعات بدن، آسیب کبدی
پیرازینامیدکمک به از بین بردن باکتری سل در مراحل ابتدایی درمانآسیب کبدی، افزایش اسیداوریک و درد مفاصل
اتامبوتولکمک به جلوگیری از رشد باکتری سل و کاهش خطر مقاومت داروییاختلال بینایی و کاهش توانایی تشخیص رنگ‌ها
اسامی داروهای مهم در درمان بیماری سل

درمان سل چند ماه طول می‌ کشد؟

طول درمان بیماری سل به نوع بیماری، محل درگیری، حساسیت باکتری به داروها و شرایط فرد بستگی دارد اما درمان معمول سل حساس به دارو در بسیاری از موارد حدود ۶ ماه طول می‌کشد. در این دوره، چند دارو معمولاً همزمان مصرف می‌شوند و برنامه درمانی ممکن است در طول زمان تغییر کند. برخی انواع سل خارج ریوی یا سل مقاوم به دارو به درمان طولانی‌تری نیاز دارند. حتی اگر فرد در هفته‌های اول احساس بهتری داشته باشد، قطع خودسرانه دارو می‌تواند باعث شکست درمان و مقاومت باکتریایی شود.

متن انگلیسی:
It is essential for people to complete the full course of treatment, even if symptoms go away. If a person stops taking their medication early, some bacteria can survive and become resistant to antibiotics. In this case, the person may go on to develop drug-resistant TB.
ترجمه فارسی:
ضروری است که افراد، دوره کامل درمان را تکمیل کنند، حتی اگر علائم از بین بروند. اگر فرد مصرف داروهای خود را زودتر متوقف کند، ممکن است برخی از باکتری‌ها زنده بمانند و نسبت به آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شوند. در این صورت، فرد ممکن است به سل مقاوم به دارو مبتلا شود.

به نقل از سایت medicalnewstoday

آیا بیماری سل خطرناک است؟

بیماری سل می‌تواند خطرناک باشد اما اگر به‌موقع تشخیص داده شود و درمان مناسب کامل شود، در بیشتر موارد قابل درمان است. خطر اصلی زمانی ایجاد می‌شود که سل فعال درمان نشود یا عفونت به اندام‌های مهمی مانند مغز گسترش پیدا کند. سل ریوی درمان‌نشده همچنین می‌تواند به دیگران منتقل شود. شدت بیماری به محل درگیری، وضعیت سیستم ایمنی و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد. به همین دلیل، تشخیص دقیق و شروع درمان زیر نظر پزشک اهمیت زیادی دارد. تکمیل دوره دارو نیز برای پیشگیری از عود بیماری و مقاومت دارویی ضروری است.

برای درمان بیماری سل ریوی پیشرفته، از بهترین دکتر نوبت بگیر!

آیا بیماری سل کشنده است؟

متاسفانه بیماری سل در صورت درمان نشدن می‌تواند کشنده باشد اما این به معنی غیرقابل‌درمان بودن آن نیست. امروزه سل با رژیم مناسب دارویی قابل درمان است و شروع به‌موقع درمان می‌تواند خطر مرگ و عوارض پایدار را به میزان زیادی کاهش دهد. خطرِ بیشتر، در سل فعال درمان‌نشده، سل منتشرشده و درگیری اندام‌های حساسی مانند مغز دیده می‌شود. همچنین افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند ممکن است در معرض عوارض شدیدتری باشند. بنابراین، تشخیص دقیق، شروع سریع درمان و مصرف کامل داروها نقش مهمی در پیشگیری از پیامدهای جدی دارد.

سل نهفته خطرناک است؟

سل نهفته معمولاً باعث بیماری یا انتقال عفونت به دیگران نمی‌شود اما نباید آن را کاملاً بی‌اهمیت دانست. در این حالت، باکتری سل در بدن وجود دارد ولی فعال نیست و فرد معمولاً علامتی ندارد. اگر شرایطی باعث ضعیف شدن سیستم ایمنی شود، باکتری می‌تواند دوباره فعال شود و بیماری سل ایجاد کند. به همین دلیل، افراد دارای عفونت نهفته ممکن است بر اساس شرایط خود به درمان پیشگیرانه نیاز داشته باشند. پزشک ابتدا باید سل فعال را رد کند و سپس درباره ضرورت و نوع درمان تصمیم بگیرد.

پیشگیری از بیماری سل ممکن است؟

با چند اقدام می‌توان خطر ابتلا و انتقال بیماری سل را کاهش داد. مهم‌ترین کار، شناسایی و درمان افراد مبتلا به سل فعال و تکمیل کامل دوره دارویی است. افرادی که تماس نزدیک با بیمار مبتلا داشته‌اند یا در گروه‌های پرخطر قرار دارند، ممکن است به آزمایش و درمان پیشگیرانه نیاز داشته باشند. در محیط‌های بسته، تهویه مناسب می‌تواند احتمال انتقال باکتری را کاهش دهد. همچنین واکسن ب ث ژ برای کودکان استفاده می‌شود و بیشتر برای پیشگیری از شکل‌های شدید سل در کودکان اهمیت دارد.

پزشکان پیشنهادی

نتیجه گیری

بیماری سل یک عفونت باکتریایی است که بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند اما می‌تواند به اندام‌های دیگر هم گسترش پیدا کند. این بیماری پس از ورود میکروب سل به بدن ایجاد می‌شود و ممکن است ابتدا به شکل نهفته باقی بماند یا به بیماری فعال تبدیل شود. سل در صورت تشخیص و درمان مناسب قابل درمان است اما درمان ناقص می‌تواند خطر عود و مقاومت دارویی را افزایش دهد. اگر احتمال ابتلا وجود دارد یا فرد با بیمار مبتلا تماس نزدیک داشته است، باید برای ارزیابی به پزشک مراجعه کند. در موارد درگیری مغز، تنگی نفس شدید یا بدتر شدن سریع وضعیت، بررسی فوری پزشکی ضروری است.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

پرسش‌های متداول

سل یک بیماری عفونی باکتریایی است که عامل آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است. این بیماری بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند اما ممکن است اندام‌های دیگری مانند غدد لنفاوی، مغز، استخوان یا کلیه را نیز تحت تأثیر قرار دهد. سل از طریق هوا منتقل می‌شود و نوع فعال ریوی می‌تواند بیماری را به دیگران منتقل کند.

سل مقاوم به دارو زمانی ایجاد می‌شود که باکتری سل به یک یا چند داروی مورد استفاده برای درمان پاسخ ندهد. در این شرایط، داروهای معمول ممکن است نتوانند باکتری را از بین ببرند و درمان به داروهای دیگری نیاز پیدا می‌کند. یکی از شکل‌های مهم آن، سل مقاوم به چند دارو است که دست‌کم در برابر ایزونیازید و ریفامپین مقاومت دارد. درمان این نوع سل پیچیده‌تر است و باید زیر نظر پزشک متخصص انجام شود.

اگر سل فعال درمان نشود، بیماری می‌تواند به‌تدریج پیشرفت کند و به بافت ریه یا اندام‌های دیگر آسیب بزند. در برخی افراد، عفونت ممکن است به مغز، استخوان‌ها، کلیه‌ها یا بخش‌های دیگر بدن گسترش پیدا کند. سل فعال درمان‌نشده همچنین می‌تواند به افراد نزدیک منتقل شود و در موارد شدید به ناتوانی یا مرگ منجر شود. به همین دلیل، شروع درمان و تکمیل دقیق دوره دارویی اهمیت زیادی دارد.

توبرکلوز یا Tuberculosis (TB) همان بیماری سل است. این بیماری یک عفونت باکتریایی محسوب می‌شود که عامل آن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است و بیشتر ریه‌ها را درگیر می‌کند.

بله، پس از درمان موفق بیماری سل، امکان ابتلای دوباره وجود دارد اما برگشت بیماری همیشه به معنی فعال شدن همان عفونت قبلی نیست. فردی که قبلاً سل داشته است می‌تواند در شرایطی دوباره در معرض باکتری قرار بگیرد و عفونت جدید پیدا کند. تکمیل کامل درمان، مصرف منظم داروها و رعایت توصیه‌های پزشک به کاهش خطر عود یا شکست درمان کمک می‌کند.

بیماری سیکل سل با بیماری سل کاملاً متفاوت است و نباید این دو نام با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. سیکل سل یک بیماری ارثی مربوط به هموگلوبین گلبول‌های قرمز است که باعث تغییر شکل این سلول‌ها می‌شود. در مقابل، بیماری سل یک عفونت باکتریایی ناشی از مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است. بنابراین علت، نحوه انتقال و درمان این دو بیماری با یکدیگر تفاوت اساسی دارند.

خیر، بیماری سل ارثی نیست و از والدین به فرزند از طریق ژن منتقل نمی‌شود. عامل بیماری، باکتری مایکوباکتریوم توبرکلوزیس است و انتقال آن معمولاً از طریق تنفس هوای آلوده به باکتری انجام می‌شود. البته اعضای یک خانواده ممکن است به دلیل تماس نزدیک با فرد مبتلا، در معرض یک منبع عفونت مشترک قرار بگیرند و این موضوع ارتباطی با ارثی بودن سل ندارد.

سل بیشتر از طریق هوا منتقل می‌شود. وقتی فرد مبتلا به سل فعال ریه یا حنجره سرفه، عطسه، صحبت یا آواز می‌کند، ذرات حاوی باکتری می‌توانند وارد هوا شوند و فرد دیگر با تنفس آنها آلوده شود. خطر انتقال معمولاً در تماس‌های نزدیک و محیط‌های بسته بیشتر است. سل از راه تماس معمولی مانند دست دادن یا استفاده مشترک از وسایل منتقل نمی‌شود.

در سل نهفته، باکتری سل در بدن وجود دارد اما فعال نیست و فرد معمولاً علائم بیماری ندارد و نمی‌تواند عفونت را به دیگران منتقل کند. در سل فعال، باکتری تکثیر می‌شود و باعث ایجاد بیماری می‌شود. سل فعال، به‌ویژه اگر ریه‌ها یا حنجره را درگیر کرده باشد، می‌تواند قابل انتقال باشد و نیاز به درمان دارد.

برای بررسی بیماری سل، مراجعه به پزشک متخصص عفونی انتخاب مناسبی است، زیرا تشخیص نوع سل، بررسی آزمایش‌ها و انتخاب رژیم درمانی به ارزیابی پزشکی نیاز دارد. اگر ریه‌ها درگیر باشند، متخصص ریه نیز می‌تواند در تشخیص و درمان نقش داشته باشد. در سل مقاوم به دارو یا موارد پیچیده، درمان باید با نظر پزشک باتجربه در زمینه سل و بر اساس نتایج آزمایش حساسیت دارویی انجام شود.

امتیاز شما به مقاله:
(3.7از5)
دسته بندی:
برچسب:
منبع:
مطالب مرتبط

پاسخ دادن

نظرات درباره سل

  1. ناشناس گفت:

    سلام من مادرم بیماری سل دارن ولی اصلا نمیتونه داروی سل مصرف بکنه چون از موقعی که این داروها و خورده دچار کمر درد شدید شدن جوری که حتی نمیتونن کار شخصی خودشونو انجام بدن آیا درمان دیگه برای سل هست که ما انجام بدیم بعد الان مدت ۲ ماه من پیش ایشونم چون با بهداشت محل صحبت میکنیم میگن که اصلا درمان دیگه ای نداره فقط باید از ۴ تا قرص استفاده بکنه ممنون میشم اگه راهنمایی کنید

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام
      بعلت عفونی بودن بیماری استفاده از داروها بخصوص آنتی‌بیوتیک الزامی است
      برای تسکین درد و عوارض از مسکن استفاده کنید

  2. مهدیس گفت:

    سلام وقت بخیر
    ببخشید کسی که به سیل مبلغ پدرمان شده
    امکان بازگشت بیماری یا مبتلا مجدد بعد ۵سال وجود دارد

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام
      احتمالش بالا نیست ولی با توجه به سیستم ایمنی ممکن است رخ دهد

  3. ناشناس گفت:

    سلام وقت بخیر
    ببخشید کسی که به سیل مبلغ پدرمان شده
    امکان بازگشت بیماری یا مبتلا مجدد بعد ۵سال وجود دارد

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      لام
      بستگی به سیستم ایمنی، احتمال برگشت و یا ابتلا وجود دارد

  4. ناشناس گفت:

    سلام .من مشکوک به سل رحمی هستم اما هیچ علامتی ندارم .وفقط چسبندگی لوله فالوپ دارم وانقال جنین های من منفی میشود .همسرم هم طی دوازده سال مشکلی نداشته .آیا باید درمان بشم یامیتوان درمان نکنم

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام دوست عزیز
      بستگی به شدت چسبندگی و سن شما دارد
      در صورتی که شدت بیماری هیدروسالپنکس خفیف باشد با کمک ترمیم می توان آسیب دیدگی لوله های رحمی را برطرف نمود تا فرد بتواند به روش طبیعی باردار شود. یک نوع روش دیگر درمان بیماری هیدروسالپنکس جراحی neosalpingostomy می باشد که در طول این روش با کمک لاپاراسکوپ پزشک اقدام به باز نمودن لوله های رحمی می نمایید که این روش جراحی برای افراد جوان بسیار مؤثر بوده و ظرف مدت زمان چند روز بیمار می تواند بهبود یابد؛ اما افرادی که تحت این روش جراحی قرار می گیرند بایستی مراقب باشند تا بارداری خارج از رحم برای آن ها رخ ندهد.

  5. سارا گفت:

    سلام ممنون بابت مطالب مفیدتون ببخشید من یک سال پیش دچار سل شدم و شش ماهی میشه دوره درمانم تموم شده و دوباره آزمایش دادم منفی بود ولی با این حال هنوز وقتی خیلی میخندم یا حرف میزنم سرفه میگیرم و خلط دارم ممنون میشم جواب بدین که دلیل و درمان سرفه هام چی هستن

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام دوست عزیز
      اثار التهابی سل ممکن است مدت ها باقی بماند
      میتوانید از برونکودیلاتور ها مثل برم هگزین استفاده‌نمایید

  6. ناشناس گفت:

    باسلام ۲۹سالمه یه چیزز توسینه چپم حس کردم دادم نمونه برداری گفته سل پستان نمیدونم چیکارکنم خطرناک یانه دکتر مطمئن نیست که سل پستان یانه لطفا راهنمایی کنین

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام
      برای تشخیص سل خارج ریوی مثل سل پستان نیاز به بررسی غدد لنفی می باشد
      نیاز به ماموگرافی مجدد دارید

      پوزش بعلت تاخیر در پاسخگویی

  7. آرزو گفت:

    سلام خسته نباشد من سل گرفتم و شش ماه دارو خوردم و خوب شدم ولی دوباره بعضی مواقع سرفه میکنم. مشکلش چی میتونه باشه؟

    1. همیارِ دکترِتو گفت:

      سلام دوست عزیز
      احتمال برونشیت و پنومونیت تا مدت ها شاید باقی بماند
      از دارو های که برای کنترل سرفه برای شما تجویز می شود استفاده کنید

  8. ناشناس گفت:

    سلام من چند روز پیش پادرد و کمر درد داشتم و الان سرفه همراه با خلط دارم و دو بار درد خیلی شدید در قفسه سینه برای مدت کوتاه داشتم چیکار باید بکنم

  9. بهار گفت:

    سلام خسته نباشید من با موی بیمار که سل داشته در تماس بودم ایا این خطر ناک هست

    1. مهسا گفت:

      پدرم دچار سل ریه شده ولی دست راستش بشدت درد میکنه دلیلش چیه؟

      1. همیارِ دکترِتو گفت:

        سلام
        احتمال التهاب در اعصاب محیطی و یا درگیری دیسک بین مهره ای وجود دارد
        بهتر است mri انجام دهید

  10. Mohamad گفت:

    با سلام خیلی عالی و کامل ممنون از مقاله خوب تون

    1. مریم گفت:

      سلام من با کسی که سیل داشته،روبوسی کردم

      1. همیارِ دکترِتو گفت:

        سلام
        احتمال انتقال وجود دارد
        میکروب سل به صورت ذرات ریز وارد هوا شده و نظیر سرماخوردگی منتقل می شود . این ذرات در صورتی که مبتلا به سل ریوی باشید توسط سرفه ،عطسه ، صحبت ، روبوسی خنده و یا فریاد شما ، ایجاد و در هوا پخش می شوند .

        1. خلیل گفت:

          سلام داداشم سل گرفته درمانشو جدی نگرفته الان فقط ۱۰ در صد از ریهاش مونده دکترش میگ دیگ نمیش براش کاری کرد میخاستم بدونم آیا راهی هست امیدی هست ؟

        2. همیارِ دکترِتو گفت:

          سلام، حتی اگر درصد کمی از سل باقی مانده باشد و درمان قبلی کامل نشده باشد، هنوز شانس بهبود وجود دارد، ولی نیاز به ارزیابی دقیق توسط متخصص عفونی دارد. ممکن است پزشک داروهای قوی‌تر یا ترکیبی تجویز کند تا باکتری‌ها از بین بروند و از مقاومت دارویی جلوگیری شود. مهم است که درمان دقیق و کامل انجام شود و خودسرانه دارو قطع نشود.
          متخصص عفونی