از نظر علمی در مورد اینکه چه کسانی باید حجامت کنند باید گفت، هیچ گروهی صرفا به‌دلیل داشتن یک بیماری یا ویژگی بدنی ملزم به حجامت نیست. حجامت یک روش مکمل است و نباید جایگزین تشخیص، دارو، فیزیوتراپی یا درمان اصلی بیماری شود. پژوهش‌ها نشان می‌دهند حجامت ممکن است درد برخی مشکلات عضلانی و اسکلتی را برای مدتی کاهش دهد، اما کیفیت بسیاری از این پژوهش‌ها پایین است و نتیجه قطعی نیست. حجامت خشک فقط با مکش پوست انجام می‌شود. در حجامت تر، پوست را خراش می‌دهند و مقداری خون خارج میکنند. حجامت تر خطر خون‌ریزی، عفونت، کم‌خونی و باقی‌ماندن جای زخم بیشتری دارد. بنابراین، انتخاب روش باید با توجه به بیماری‌های فرد و داروهای مصرفی انجام شود. در این مقاله از دکترتو به صورت جزئی‌تری به کاندیداهای مناسب حجامت پرداخته خواهد شد.
حجامت برای چه افرادی ممکن است مناسب باشد؟
حجامت ممکن است برای بعضی بزرگسالان سالم و با هدف کاهش موقت درد یا گرفتگی عضلات در نظر گرفته شود، اما شواهد قوی نیستند. میزان و دوام این اثر نیز به‌طور قطعی مشخص نشده است. طبق نظریه طب سنتی نیز حجامت بیشتر برای افراد سوداوی و بلغمی با خون غلیظ مفید است. قبل از انجام حتماً باید توسط متخصص طب سنتی معاینه شوید و آزمایش خون (CBC، هماتوکریت، قند و چربی) بدهید. حجامت درمان کمکی است و جایگزین درمان پزشکی مدرن نمی‌شود.
| وضعیت فرد | ارزیابی علمی حجامت | نکته مهم |
|---|---|---|
| درد عضلانی و اسکلتی | ممکن است درد را موقتا کاهش دهد. | جایگزین بررسی علت درد نیست. |
| گرفتگی عضلات | حجامت خشک ممکن است احساس کشیدگی را کمتر کند. | درد شدید یا مداوم به معاینه نیاز دارد. |
| سردرد یا میگرن | شواهد محدود و غیرقطعی است. | سردرد ناگهانی یا جدید نیازمند بررسی پزشکی است. |
| احساس گردش خون ضعیف | سود درمانی مشخصی اثبات نشده است. | سردی یا تغییر رنگ اندام باید بررسی شود. |
| غلظت خون بالا | درمان استاندارد محسوب نمی‌شود. | ابتدا باید علت افزایش غلظت خون مشخص شود. |
| مزاج گرم | معیار پزشکی برای تجویز حجامت نیست. | تصمیم درمانی نباید فقط بر اساس مزاج باشد. |
| فشارخون بالا | درمان فشارخون نیست. | قطع دارو یا جایگزینی درمان خطرناک است. |
1. حجامت برای افراد با دردهای عضلانی و اسکلتی مناسب است؟
حجامت ممکن است در بعضی افراد مبتلا به درد گردن، کمر یا شانه، شدت درد را برای مدتی کاهش دهد. سازوکار احتمالی کاهش درد پس از حجامت مشخص نیست. تغییر موقت پردازش درد و پاسخ بافت‌های سطحی از فرضیه‌های مطرح‌شده‌اند، اما به‌طور قطعی اثبات نشده‌اند.
بااین‌حال، همه دردها منشأ عضلانی ندارند. درد ناشی از شکستگی، فتق دیسک شدید، عفونت، آسیب عصب یا بیماری‌های التهابی به درمان تخصصی نیاز دارد. حجامت نباید مراجعه برای درد مداوم یا رو‌به‌افزایش را به تأخیر بیندازد.
2. حجامت برای افراد با تنش و گرفتگی عضلانی مناسب است؟
برخی افراد پس از حجامت خشک روی عضله منقبض، احساس سبکی یا کاهش گرفتگی عضلات را تجربه میکنند. این روش ممکن است در کنار استراحت، حرکات کششی و فیزیوتراپی استفاده شود.
نباید فنجان را روی پوست زخمی، ملتهب، آفتاب‌سوخته یا دارای عفونت قرار داد. مکش شدید نیز می‌تواند کبودی، تاول یا درد ایجاد کند. گرفتگی مکرر عضلات ممکن است با کم‌آبی، اختلالات الکترولیتی یا مشکلات عصبی ارتباط داشته باشد.
3. حجامت برای افراد با سردرد مزمن یا میگرن خفیف مناسب است؟
شواهد محدودی درباره کاهش دفعات یا شدت سردرد پس از حجامت وجود دارد، اما برای توصیه عمومی کافی نیست. فرد مبتلا به میگرن باید درمان اصلی و داروهای خود را طبق نظر پزشک ادامه دهد.
سردرد ناگهانی و بسیار شدید، سردرد همراه با تب، سفتی گردن، اختلال دید، ضعف اندام، گیجی یا اختلال گفتار به ارزیابی فوری نیاز دارد. در چنین شرایطی نباید برای کنترل علامت به حجامت تکیه کرد.
4. حجامت برای افراد با گردش خون موضعی ضعیف مناسب است؟
حجامت باعث افزایش موقت جریان خون در سطح پوست می‌شود، اما این تغییر به معنی درمان اختلال گردش خون نیست. سردی اندام، بی‌حسی، ورم، درد هنگام راه‌رفتن یا تغییر رنگ انگشتان ممکن است نشانه بیماری عروقی باشد.
حجامت نباید روی زخم باز، پوست ملتهب یا عفونی یا ناحیه دارای ترومبوز سیاهرگی عمقی (تشکیل لخته خون در رگ‌های عمقی، به‌ویژه پاها و ران) انجام شود. افراد دارای اختلال گردش خون، ورم تشخیص‌داده‌نشده یا زخم دیابتی باید پیش از هر اقدام، تحت ارزیابی پزشکی قرار گیرند. چنانچه تحت مصرف داروهای ضدانعقاد قرار دارید به منظور ارزیابی وضعیت خود با بهترین دکتر خون ایران مشورت کنید.
5. حجامت برای افراد با غلظت خون بالا مناسب است؟
حجامت روش استاندارد درمان خانگی غلظت خون بالا نیست. اصطلاح غلظت خون ممکن است به افزایش هموگلوبین یا تعداد گلبول‌های قرمز اشاره کند. این وضعیت می‌تواند در اثر کم‌آبی، مصرف دخانیات، بیماری ریوی، زندگی در ارتفاع یا اختلالات مغز استخوان ایجاد شود.
روش حجامت برای غلظت خون و خارج‌کردن مقداری خون بدون تشخیص علت، ممکن است بیماری اصلی را پنهان کند یا باعث کمبود آهن شود. در بعضی بیماری‌های مشخص، پزشک خون‌گیری درمانی را با حجم معین و نظارت آزمایشگاهی انجام میدهد. این روش با حجامت تر تفاوت دارد.
6. حجامت برای افراد با مزاج گرم مناسب است؟
مزاج گرم یک اصطلاح رایج در طب سنتی و مزاج شناسی است، اما معیار پزشکی استانداردی برای تعیین نیاز به حجامت محسوب نمی‌شود. احساس گرگرفتگی، تعریق، تشنگی یا قرمزی پوست ممکن است علت‌های مختلفی داشته باشد.
پرکاری تیروئید، تب، تغییرات هورمونی، مصرف بعضی داروها و فشارخون بالا می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند. بنابراین، فرد نباید فقط بر اساس تشخیص مزاج یا احساس گرمی بدن حجامت کند.
7. حجامت برای افراد مبتلا به فشارخون بالا مناسب است؟
حجامت جایگزین دارو، اصلاح تغذیه و فعالیت بدنی برای درمان فشارخون بالا نیست. برخی پژوهش‌های کوچک کاهش کوتاه‌مدت فشارخون را گزارش کرده‌اند، اما شواهد برای اثبات اثر پایدار و پیشگیری از سکته کافی نیست.
فرد مبتلا به فشار خون بالا نباید داروهای خود را برای انجام حجامت قطع کند. فشارخون بسیار بالا، سردرد شدید، درد قفسه سینه، تنگی نفس یا تاری دید نیازمند ارزیابی فوری است. حجامت در چنین وضعیتی می‌تواند رسیدگی ضروری را به تأخیر بیندازد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت nccih.nih
Cupping can cause side effects such as persistent skin discoloration, scars, burns, and infections, and may worsen eczema or psoriasis.
ترجمه فارسی:
حجامت می‌تواند عوارض جانبی مانند تغییر رنگ مداوم پوست، جای زخم، سوختگی و عفونت ایجاد کند و ممکن است اگزما یا پسوریازیس را بدتر کند.
حجامت تا چه سنی مجاز است؟
حد سنی یکسانی برای حجامت تعیین نشده است. سن به‌تنهایی کافی نیست و وضعیت عمومی، ضخامت پوست، توان ترمیم زخم، کم‌خونی و داروهای مصرفی اهمیت بیشتری دارند. اما طبق اصول طب سنتی ایرانی، حجامت در سنین مختلف مجاز است، اما با شرایط و محدودیت‌های خاص:
| گروه سنی | وضعیت مجاز | توضیحات |
|---|---|---|
| زیر ۲ سال | عموماً ممنوع | فقط در موارد خاص و با حجم بسیار کم توسط متخصص کودکان |
| ۲ تا ۶ سال | با احتیاط زیاد | حجم بسیار کم، فقط در موارد ضروری (کولیک شدید، عفونت مکرر) |
| ۷ تا ۱۲ سال | مجاز | حجم کم، فواصل طولانی، مناسب برای تقویت ایمنی |
| ۱۳ تا ۴۰ سال | بهترین سن | بیشترین فواید و کمترین خطر |
| ۴۰ تا ۶۰ سال | مجاز | حجم متوسط تا کم، فواصل ۲-۳ ماهه |
| بالای ۶۰ سال | مجاز با احتیاط | حجم خیلی کم (۳۰-۷۰ میلی‌لیتر)، فواصل طولانی (هر ۲-۳ ماه) |
| بالای ۷۵ سال | معمولاً نامناسب | فقط در موارد خاص و با نظر متخصص |
بهترین زمان برای حجامت خانم ها نیز زمان ثابت و علمی مشخصی ندارد و باید شرایط فرد، وضعیت جسمی و علت انجام حجامت در نظر گرفته شود. برای آقایان نیز زمان مشخصی که از نظر پزشکی برای همه مناسب باشد تعیین نشده است. حجامت تر برای نوزادان و کودکان خردسال توصیه نمی‌شود. حجم خون کودکان کمتر است و خون‌ریزی یا عفونت می‌تواند سریع‌تر به آنها آسیب برساند. کودکان بزرگ‌تر نیز فقط پس از ارزیابی پزشک باید از روش‌های مکمل استفاده کنند.
در سالمندان، حجامت باید کم‌حجم و کم‌تکرار باشد چون پوست معمولا نازک‌تر و شکننده‌تر است. افراد مسن با کم‌خونی، فشار خون پایین، ضعف شدید یا مصرف داروهای رقیق‌کننده خون بهتر است حجامت نکنند. بهترین سن برای حجامت ۱۸ تا ۵۰ سال است.
حجامت برای چه کسانی ضرر دارد؟
حجامت برای چه کسانی ممنوع است؟ ممنوعیت قطعی به نوع حجامت و شرایط فرد وابسته است، اما حجامت تر در افراد دارای خطر خون‌ریزی یا عفونت نباید خودسرانه انجام شود. شما می‌توانید درباره وضعیت جسمانی خود با بهترین دکتر طب سنتی ایران مشورت کنید.
افراد زیر باید از حجامت تر پرهیز کنند یا ابتدا نظر پزشک را بپرسند:
- افراد مبتلا به اختلالات انعقادی یا پلاکت پایین
- مصرف‌کنندگان داروهای رقیق‌کننده خون
- مبتلایان به کم‌خونی متوسط یا شدید
- افراد دارای خون‌ریزی فعال یا قاعدگی بسیار سنگین
- زنان باردار
- افراد مبتلا به عفونت، تب یا ضعف شدید
- بیماران دارای نقص سیستم ایمنی
- مبتلایان به دیابت کنترل‌نشده یا زخم دیابتی
- افراد دارای بیماری قلبی ناپایدار یا فشارخون کنترل‌نشده
- افراد مبتلا به بیماری عروقی، لخته خون یا ورم شدید اندام
- کسانی که در محل حجامت زخم، اگزما، سوختگی یا عفونت دارند.
- افرادی که سابقه غش، افت فشار شدید یا واکنش شدید به خون دارند.
استفاده از تیغ مشترک، فنجان آلوده یا وسایل چندبارمصرف نیز خطر انتقال عفونت را بالا می‌برد. حجامت باید در محیط بهداشتی و با تجهیزات استریل و یک‌بارمصرف انجام شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت ncbi.nlm.nih
Cupping therapy is not recommended for geriatric, pediatric, pregnant, or menstruating patients. Furthermore, patients with elevated serum cholesterol are at higher risk of developing cardiovascular events related to cupping therapy.
ترجمه فارسی:
حجامت برای سالمندان، کودکان، زنان باردار یا بیماران در دوران قاعدگی توصیه نمی‌شود. علاوه بر این، بیمارانی که کلسترول سرم بالایی دارند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی مرتبط با حجامت هستند.
حجامت نوزاد برای زردی خوب است؟
حجامت نوزاد برای زردی روش درمانی ایمن و تأییدشده‌ای نیست. زردی نوزاد به‌دلیل افزایش بیلی‌روبین خون ایجاد می‌شود. اگر مقدار بیلی‌روبین بسیار بالا برود، ممکن است به مغز آسیب برساند.
همه نوزادان دارای زردی مشهود باید بر اساس زمان شروع زردی و اندازه‌گیری بیلی‌روبین ارزیابی شوند. اگر مقدار بیلی‌روبین پایین‌تر از آستانه درمان باشد، ممکن است ادامه شیردهی همراه با پیگیری کافی باشد؛ مقادیر بالاتر به نوردرمانی یا درمان‌های بیمارستانی نیاز دارند. حجامت، تیغ‌زدن یا خون‌گیری غیراستاندارد می‌تواند باعث خون‌ریزی، عفونت و تأخیر در درمان اصلی شود. زردی در ۲۴ ساعت اول تولد، خواب‌آلودگی شدید، خوب شیرنخوردن، گریه غیرعادی، تب یا گسترش زردی به پاها نیازمند ارزیابی فوری است.
نتیجه گیری
پاسخ علمی به پرسش چه کسانی باید حجامت کنند این است که هیچ فردی صرفا بر اساس مزاج، غلظت خون، فشارخون یا یک علامت عمومی نیاز قطعی به حجامت ندارد. حجامت ممکن است در بعضی بزرگسالان سالم، به‌عنوان روش مکمل برای کاهش موقت درد یا گرفتگی عضلات استفاده شود؛ اما اثر آن قطعی نیست. کودکان، سالمندان، زنان باردار و افراد مبتلا به کم‌خونی، اختلال انعقادی، دیابت کنترل‌نشده یا بیماری قلبی باید بیشتر احتیاط کنند. حجامت برای زردی نوزاد، غلظت خون یا فشارخون جایگزین درمان پزشکی نیست.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسش‌های متداول
ایمنی حجامت در این گروه‌ها به‌خوبی اثبات نشده است. کودکان حجم خون کمتری دارند و سالمندان ممکن است پوست شکننده یا بیماری‌های زمینه‌ای داشته باشند. حجامت تر برای نوزادان توصیه نمی‌شود و در کودکان یا سالمندان باید فقط پس از ارزیابی پزشکی در نظر گرفته شود.
حجامت تر می‌تواند خطر خون‌ریزی و کبودی را در مصرف‌کنندگان داروهای رقیق‌کننده خون افزایش دهد. فرد نباید داروی خود را برای حجامت قطع کند. انجام این روش بدون موافقت پزشک توصیه نمی‌شود.
اطلاعات کافی درباره ایمنی حجامت در بارداری وجود ندارد. ایمنی حجامت خشک یا تر در دوران بارداری به‌طور کافی بررسی نشده و حجامت برای زنان باردار توصیه نمی‌شود. محل یا زمان ایمن و اثبات‌شده‌ای برای انجام آن در بارداری تعیین نشده است. زنان باردار باید پیش از هر روش مکمل با پزشک خود مشورت کنند.
حجامت درمان دیابت یا قند خون بالا نیست و نباید جایگزین دارو، تغذیه مناسب و فعالیت بدنی شود. دیابت کنترل‌نشده ترمیم زخم را کند می‌کند و خطر عفونت را افزایش میدهد. بنابراین، حجامت تر ممکن است برای این افراد خطر بیشتری داشته باشد.
