رگهای قلب معمولا بهتدریج تنگ میشوند و ممکن است تا مدتها نشانه مشخصی ایجاد نکند. آترواسکلروز یکی از بیماریهایی است که در آن پلاکهای حاوی چربی، کلسترول، کلسیم و مواد دیگر در دیواره سرخرگها شکل میگیرند و به مرور جریان خون را محدود میکنند. این فرایند فقط به رگهای قلب مربوط نیست و میتواند عروق مغز، پاها، کلیهها و آئورت را نیز درگیر کند. در این مقاله از دکترتو با علائم و عوامل خطر تصلب شرایین، روشهای تشخیص و درمان و راهکارهای کاهش احتمال پیشرفت آن آشنا میشوید. خوشبختانه این وضعیت قابل پیشگیری است و مراجعه زودهنگام به متخصص قلب و عروق شهر خود مثل دکتر قلب و عروق تهران یا دکتر تصلب شرایین (آترواسکلروز) تهران، امید به درمان شما را افزایش میدهد.
بیماری تصلب شرایین یا آترواسکلروز چیست؟
به باریک و سفت شدن شریانها در اثر تجمع پلاک حاوی چربی، کلسترول و سایر مواد، آترواسکلروز (atherosclerosis) میگویند. آترواسکلروز یکی از انواع آرتریواسکلروز (arteriosclerosis)، یعنی سخت شدن شریانها است و این دو اصطلاح کاملا مترادف نیستند. سرخرگ رگی است که اکسیژن و مواد مغذی را از قلب شما به سایر قسمتهای بدن منتقل میکند. با افزایش سن، چربیها، کلسترول و کلسیم میتوانند در شریانهای شما جمع شوند و پلاک تشکیل دهند.
تجمع پلاک باعث میشود که خون در شریانها به خوبی حرکت نکند و به اصطلاح مسیرش مسدود میشود و عملکرد قلب را مختل کند. این تجمع ممکن است در هر شریان بدن شما، از جمله اطراف قلب، پاها، مغز و کلیهها ایجاد شود. بیماری آترواسکلروز میتواند منجر به کمبود خونرسانی و اکسیژن در بافتهای مختلف بدن شما شود. همچنین تکههای پلاک هم ممکن است شکسته شوند و باعث لخته شدن خون شوند. اگر آترواسکلروز درمان نشود میتواند منجر به ایجاد انواع بیماری قلبی مانند حمله قلبی یا نارسایی قلبی و حتی سکته مغزی شود. بیماری تصلب شرایین میتواند قسمتهای زیر را درگیر کند:
- عروق کرونر قلب
- عروق کاروتید و سایر عروق مرتبط با مغز
- سرخرگهای پا و اندامها
- سرخرگهای کلیوی
- آئورت و شاخههای آن

آترواسکلروز همان گرفتگی رگ قلب است؟
این دو اصطلاح دقیقا مترادف هم نیستند. آترواسکلروز فرایندی است که میتواند سرخرگهای نقاط مختلف بدن را درگیر کند. اگر این فرایند در عروق کرونر، یعنی رگهای خونرسان به عضله قلب رخ دهد، میتواند باعث بیماری عروق کرونر و چیزی شود که در زبان روزمره گرفتگی رگ قلب نامیده میشود.
بنابراین گرفتگی عروق کرونر یکی از پیامدهای مهم آترواسکلروز است، اما آترواسکلروز محدود به قلب نیست. همین فرایند در رگهای پا میتواند بیماری شریان محیطی ایجاد کند و در عروق مرتبط با مغز خطر حمله ایسکمیک گذرا یا سکته مغزی را افزایش دهد.
| مورد | آترواسکلروز | گرفتگی رگ قلب | محدوده درگیری |
|---|---|---|---|
| تعریف | فرایند تجمع پلاک و باریک شدن شریانها | پیامد آترواسکلروز در عروق خونرسان به عضله قلب | آترواسکلروز: نقاط مختلف بدن; گرفتگی رگ قلب: عروق کرونر |
| عروق قلب | میتواند عروق کرونر را درگیر کند | مربوط به عروق کرونر است | قلب |
| عروق پا | میتواند بیماری شریان محیطی ایجاد کند | نامشخص | پا و اندامها |
| عروق مرتبط با مغز | میتواند خطر حمله ایسکمیک گذرا یا سکته مغزی را افزایش دهد | نامشخص | مغز |
| رابطه دو اصطلاح | محدود به قلب نیست | یکی از پیامدهای مهم آترواسکلروز در عروق کرونر است | نامشخص |
علائم آترواسکلروز چیست؟
آترواسکلروز خفیف معمولا هیچ علامتی ندارد. شما معمولا علائم آترواسکلروز را نخواهید داشت تا زمانی که یک شریان چنان باریک یا مسدود شده باشد که نتواند خون کافی را به اندامها و بافتهای شما برساند. گاهی اوقات یک لخته خون به طور کامل جریان خون را مسدود میکند و میتواند باعث حمله قلبی یا سکته شود. نوع علامت به محل رگ درگیر بستگی دارد. علائم تصلب شرایین میتواند شامل موارد زیر باشد:
- درد یا فشار قفسه سینه
- تنگی نفس در صورت درگیری عروق قلب
- درد پا هنگام راه رفتن
- سردی یا ضعف اندام
- زخم دیرترمیم پا در بیماری شریان محیطی پیشرفته
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یک سمت بدن
- اختلال ناگهانی گفتار
- اختلال ناگهانی بینایی
- فشار خون بالا در برخی درگیریهای عروق کلیوی
علائم تصلب شرایین پا
آترواسکلروز سرخرگهای پا یکی از علل مهم بیماری شریان محیطی است. علامت عمومی آن درد یا گرفتگی عضلات پا هنگام راه رفتن یا فعالیت است که با استراحت بهتر میشود. این حالت به دلیل کافی نبودن جریان خون برای عضلات هنگام افزایش نیاز آنها به اکسیژن ایجاد میشود. زخم پا، سیاه شدن انگشتان یا درد شدید ناگهانی اندام نیازمند بررسی سریع است. بعضی بیماران علامت کلاسیک ندارند و علائم دیگری مشاهده میکنند، از جمله:
- درد یا گرفتگی ساق یا ران هنگام فعالیت
- ضعف یا سنگینی پا
- سردتر بودن یک پا نسبت به پای دیگر
- کاهش نبض پا
- تغییر رنگ پوست
- کاهش رشد موهای ساق
- رشد آهسته ناخنها
- زخم پا یا انگشتان که دیر خوب میشود
- درد پا در حالت استراحت در بیماری پیشرفته
علائم تصلب شرایین در جوانان
ممکن است آترواسکلروز از سنین پایین شروع شود، اما در بسیاری از جوانان تا زمانی که تنگی قابلتوجه ایجاد نشده باشد علامتی ندارد. نداشتن علامت به معنی نبودن فرایند بیماری نیست. احتمال بروز زودرس بیماری در افرادی که عوامل خطر قوی دارند بیشتر است. کلسترول LDL بالا، سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی و فشار خون بالا خطر آترواسکلروز را در جوانان افزایش میدهند.

پلاک های آترواسکلروتیک چیست؟
به تجمع زچربی، کلسترول، سلولهای التهابی، بافت فیبری، کلسیم و مواد دیگر در دیواره سرخرگ پلاک آترواسکلروتیک میگویند. تشکیل پلاک آترواسکلروز یک فرایند تدریجی است و ممکن است طی سالها پیشرفت کند. با افزایش اندازه پلاک، فضای عبور خون ممکن است محدود شود.
خطر پلاکها فقط به میزان تنگی رگ محدود نیست. بعضی پلاکها ممکن است دچار پارگی یا فرسایش سطحی شوند. در این حالت پلاکتها و سیستم انعقادی فعال میشوند و لختهای روی پلاک تشکیل میشود. این لخته ممکن است جریان خون را بهطور ناگهانی کاهش دهد یا کاملا متوقف کند و زمینه سکته قلبی یا بعضی سکتههای مغزی را فراهم کند.
پلاک آترواسکلروتیک کلسیفیه چیست؟
به رسوب کلسیم در پلاک یا دیواره سرخرگ کلسیفیکاسیون آترواسکلروتیک میگویند که معمولا بخشی از فرایند مزمن آترواسکلروز است. وجود کلسیم در عروق کرونر را میتوان با سی تی اسکن مخصوص سنجید و مقدار آن میتواند اطلاعاتی درباره بار پلاک آترواسکلروتیک و خطر بیماری عروق کرونر ارائه دهد. کلسیفیه بودن پلاک بهتنهایی درصد بسته شدن رگ و اینکه فرد حتما دچار سکته قلبی خواهد شد را نشان نمیدهد. همچنین کلسیم صفر نیز در همه شرایط و همه افراد بیماری عروق کرونر را بهطور مطلق رد نمیکند.
علت تصلب شرایین چیست؟
آترواسکلروز بیماری پیچیدهای است و یک علت منفرد ندارد. آسیب و اختلال عملکرد لایه داخلی سرخرگ، ورود و تجمع ذرات چربی و ایجاد التهاب در دیواره رگ از فرایندهای مهم تشکیل پلاک هستند. سپس با گذشت زمان پلاک بزرگتر و ساختار آن پیچیدهتر میشود. عوامل متعددی احتمال ایجاد و پیشرفت بیماری را افزایش میدهند. البته اصلیترین عامل سبک زندگی ناسالم است که خود مادر بسیاری از بیماریهاست. موارد زیر علل رایج سفت شدن شریانها هستند:
- کلسترول LDL بالا
- فشار خون بالا
- مصرف دخانیات
- دیابت
- مقاومت به انسولین
- چاقی
- رژیم غذایی ناسالم
- کمتحرکی
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس
- برخی بیماریهای التهابی مزمن
۱. کلسترول بالا و آترواسکلروز عروق کرونر
کلسترول یک ماده مومی و زرد رنگ است که به طور طبیعی در بدن و همچنین در غذاهای خاصی که میخورید یافت میشود. وجود چربی خون بالا، میتواند شریانهای شما را مسدود کند. این نوع تصلب شرایین به پلاک سختی تبدیل میشود که گردش خون را در قلب و سایر اندامها محدود یا مسدود میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت healthline
Arteriosclerosis is a type of vascular disease where the blood vessels carrying oxygen away from the heart (arteries) become damaged from factors such as high cholesterol, high blood pressure, diabetes and certain genetic influences.
ترجمه فارسی:
تصلب شرایین نوعی بیماری عروقی است که در آن رگهای خونی که اکسیژن را از قلب دور میکنند (رگها) در اثر عواملی مانند کلسترول، فشار خون بالا، دیابت و برخی تأثیرات ژنتیکی آسیب میبینند.
۲. رژیم غذایی ناسالم و آترواسکلروزیس
رژیم غذایی ناسالم مهمترین علت بروز آترواسکلروزیس است. برای داشتن قلب سالم و بدنی سالم، مهم است که یک رژیم غذایی سالم داشته باشید. برای جلوگیری از بروز تصلب شرایین باید از رژیم غذایی زیر پیروی کنید:
- مصرف میوهها و سبزیجات به مقدار زیاد
- استفاده از غلات کامل
- خوردن لبنیات کم چرب
- مصرف مرغ و ماهی بدون پوست و کاهش مصرف گوشت قرمز
- خوردن آجیل و حبوبات که دارای چربی سالم هستند.
- استفاده از روغنهای گیاهی غیر گرمسیری مانند روغن زیتون یا آفتابگردان
۳. افزایش سن و تصلب الشرايين
با افزایش سن، قلب و رگهای خونی برای پمپاژ و دریافت خون سختتر کار میکنند. در این شرایط ممکن است شریانهای شما سفت شوند و خاصیت ارتجاعی کمتری داشته باشند و در نتیجه بیشتر مستعد تشکیل پلاک شوند. با تشکیل پلاک ممکن است رگهای قلب دچار گرفتگی کامل شوند، در این شرایط احتمال سکته قلبی افزایش پیدا میکند.
عوامل خطر آترواسکلروز چیست؟
معمولا عوامل زیادی شما را در معرض خطر تصلب شرایین قرار میدهند. برخی عوامل مانند سن و سابقه خانوادگی قابل تغییر نیستند، اما بخش مهمی از خطر قلبیعروقی به عواملی مربوط میشود که میتوان آنها را کنترل کرد. برخی از مهمترین عوامل خطر آترواسکلروز عبارت است از:
- سابقه خانوادگی: اگر آترواسکلروز در خانواده شما وجود دارد، ممکن است در معرض خطر سخت شدن شریانها باشید
- ورزش نکردن: ورزش ماهیچه قلب شما را قوی نگه میدارد و جریان اکسیژن و خون را در سراسر بدن تشویق میکند. ورزش نکردن خطر ابتلا به بسیاری از شرایط پزشکی از جمله بیماری قلبی را افزایش میدهد
- فشار خون بالا: میتواند به رگهای خونی شما آسیب برساند و آنها را در برخی مناطق ضعیف کند
- کلسترول بالا: کلسترول و سایر مواد موجود در خون شما ممکن است به مرور زمان انعطافپذیری عروق شما را کاهش دهند
- سیگار کشیدن: استفاده از محصولات تنباکو میتواند به عروق خونی و قلب شما آسیب برساند
- دیابت: افراد مبتلا به دیابت بیشتر در معرض ابتلا به بیماری عروق کرونر و آترواسکلروزیس هستند
راه تشخیص تصلب شرایین یا آترواسکلروز چیست؟
برای تشخیص تصلب شرایین، ابتدا دکتر قلب تاریخچه پزشکی کامل شما را بررسی خواهد کرد و سپس معاینه فیزیکی انجام خواهد داد. همچنین ممکن است آزمایش تری گلیسیرید خون یا چند مورد از تستهای زیر را نیز انجام دهد. نوع بررسی بعدی به محل احتمالی بیماری و علائم بستگی دارد. روشهای مورد استفاده میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- آزمایش چربی و قند خون
- اندازهگیری فشار خون
- شاخص مچ پا به بازو
- سونوگرافی داپلر
- الکتروکاردیوگرام، اکوکاردیوگرافی، آنژیوگرافی و سی تی آنژیوگرافی
- تست ورزش
- اسکن کلسیم کرونر
- کاتتریزاسیون قلبی و بررسی پرفیوژن قلب در افراد انتخابشده
اگر تصلب شرایین دارید، به یاد داشته باشید که تنها نیستید. این بیماری یکی از شایعترین مشکلات قلبی در جامعه جهانی است. به جای داشتن استرس و ترس، از بهترین دکتر قلب و عروق ایران کمک بخواهید تا شما را در مدیریت این بیماری راهنمایی کند.
۱. کاتتریزاسیون قلبی برای درمان علائم تصلب شرایین
با این روش، یک لوله نازک بلند (کاتتر) به داخل عروق کرونر منتقل میشود. عکسبرداری با اشعه ایکس پس از تزریق رنگ به شریان انجام میشود تا باریک شدن، انسداد و سایر ناهنجاریهای سرخرگ مشخص شود.
۲. سونوگرافی داپلر برای بررسی تغییرات آترواسکلروتیک
در این آزمایش یک کاوشگر ویژه برای هدایت امواج صوتی به داخل رگ خونی برای ارزیابی جریان خون استفاده میشود. در سونوگرافی داپلر یک گیرنده صوتی صدای حرکت خون در داخل رگ را تقویت میکند. ضعف یا عدم وجود صدا ممکن است به معنای انسداد و آترواسکلروز باشد. این آزمایش برای شناسایی تنگی عروق خونی شکم، گردن یا پاها استفاده میشود.
۳. الکتروکاردیوگرام و تشخیص آترواسکلروز در پا و قلب
این آزمایش که با عنوان نوار قلب نیز شناخته میشود، فعالیت الکتریکی، ضربان و ریتم قلب شما را اندازهگیری میکند و ممکن است نشانههایی از کاهش خونرسانی قلب، سکته قلبی قبلی یا مشکلات دیگر قلب را نشان دهد. با این حال، ECG مستقیما پلاک آترواسکلروتیک را مشاهده نمیکند و نتیجه طبیعی نیز آترواسکلروز عروق کرونر را بهطور کامل رد نمیکند.
۴. تست ورزش برای بیماری آترواسکلروز
تست ورزش عملکرد قلب شما را در زمان فعالیت بدنی شدید اندازهگیری میکند. در طول این آزمایش ممکن است پزشک از شما بخواهد روی تردمیل بدویید. اگر قادر به انجام ورزش نباشید، در برخی تستها از دارو برای ایجاد استرس قلبی استفاده میشود. تست ورزش میتواند به شناسایی ایسکمی ناشی از بیماری عروق کرونر کمک کند، اما خود پلاک را مستقیما نشان نمیدهد.

۵. مقایسه فشار خون و تصلب شرایین قلب
مقایسه فشار خون در مچ پا و بازوها به تعیین هرگونه انقباض در جریان خون کمک میکند. تفاوتهای قابل توجه ممکن است به این معنی باشد که رگهای خونی به دلیل تصلب شرایین باریک شدهاند. نتیجه این مقایسه به شکل شاخص مچ پا به بازو گزارش میشود. اگر فشار مچ پا نسبت به بازو کاهش قابلتوجهی داشته باشد، احتمال وجود تنگی در عروق اندام تحتانی مطرح میشود.
۶. آترواسکلروتیک و آنژیوگرافی
این آزمایش یک اسکن هستهای است. آنژیوگرافی، دیواره قلب را بررسی میکند تا ببیند قلب چگونه حرکت میکند و با هر ضربان قلب چقدر خون دفع میشود، در حالی که فرد در حال استراحت است. سی تی آنژیوگرافی نیز میتواند بدون وارد کردن کاتتر به قلب، تصاویر دقیقی از عروق کرونر تهیه کند. انتخاب روش به علائم، احتمال بیماری، نتایج بررسیهای قبلی و تصمیم درمانی بستگی دارد. همه افراد دارای عوامل خطر به آنژیوگرافی تهاجمی نیاز ندارند.
۷. اسکن پرفیوژن میوکارد برای تشخیص و درمان تصلب شرایین
این یک اسکن هستهای است که در زمانی که فرد در حال استراحت یا بعد از ورزش است انجام میشود و ممکن است مناطقی از عضله قلب را که خون کافی دریافت نمیکنند را نشان دهد. این روش بیشتر اثر عملکردی تنگی عروق کرونر را بررسی میکند و خود پلاک را مستقیما اندازهگیری نمیکند.
۸. سی تی اسکن اترواسکلروز
سی تی اسکن در ارزیابی آترواسکلروز کاربردهای مختلفی دارد. اسکن کلسیم عروق کرونر میزان کلسیم موجود در دیواره عروق قلب را اندازهگیری میکند و میتواند برای ارزیابی خطر در برخی افراد بدون علامت مفید باشد. سی تی آنژیوگرافی نیز ساختمان و فضای داخلی عروق کرونر را با جزئیات بیشتری نشان میدهد.
۹. اکوکاردیوگرافی (اکو قلب) بیماری تصلب شرایین
در اکو قلب یا اکوکاردیوگرام از دریچهها و حفرههای قلب شما عکس گرفته شده و میزان پمپاژ قلب شما اندازهگیری میشود. اکوی معمولی پلاک داخل عروق کرونر را مستقیما نشان نمیدهد. گاهی اکو همراه با تست استرس انجام میشود تا عملکرد عضله قلب هنگام افزایش نیاز به خون بررسی شود. بنابراین اکو یکی از ابزارهای ارزیابی پیامدهای بیماری قلبی است، نه یک تست مستقیم برای همه پلاکهای آترواسکلروتیک.
تغییرات آترواسکلروتیک چیست؟
اصطلاح تغییرات آترواسکلروتیک معمولا در گزارشهای تصویربرداری برای توصیف شواهدی از تشکیل پلاک، کلسیفیکاسیون یا تغییر دیواره سرخرگ استفاده میشود. شدت این تغییرات میتواند از یافتههای خفیف و اتفاقی تا تنگیهای قابلتوجه متفاوت باشد.
اگر چنین عبارتی در گزارش سونوگرافی، CT یا سایر بررسیها نوشته شده باشد، معنی آن باید با محل رگ، میزان درگیری و علائم فرد تفسیر شود. وجود تغییرات آترواسکلروتیک لزوما به معنی انسداد شدید نیست، اما نشان میدهد عوامل خطر قلبیعروقی مانند کلسترول، فشار خون، دیابت و مصرف دخانیات باید مورد توجه قرار گیرند.
تغییرات آترواسکلروتیک در آئورت شکمی
آترواسکلروز آئورت شکمی یعنی در دیواره بخشی از آئورت که از شکم عبور میکند پلاکهای آترواسکلروتیک یا کلسیفیکاسیون ایجاد شدهاند. این یافته ممکن است بهطور اتفاقی در CT، سونوگرافی یا سایر تصویربرداریهایی که به دلیل دیگری انجام شدهاند مشاهده شود. وجود این تغییرات نشاندهنده بیماری عروقی است، اما شدت آن باید جداگانه مشخص شود.
آترواسکلروز و آنوریسم آئورت نیز یک بیماری واحد نیستند؛ هرچند عوامل خطر مشترکی دارند و ممکن است همزمان دیده شوند. در صورت مشاهده این یافته، بررسی عوامل خطر قلبیعروقی و ارزیابی اهمیت بالینی آن براساس سن، علائم و سایر یافتهها انجام میشود.
درمان آترواسکلروز چیست؟
هدف درمان آترواسکلروز کاهش خطر سکته قلبی، سکته مغزی و سایر عوارض، کنترل عوامل خطر و در صورت لزوم بهبود جریان خون است. درمان آترواسکلروز قلب و تصلب شرایین مغز ممکن است شامل تغییر سبک زندگی، دارو و جراحی قلب باز باشد. نوع درمان تصلب شرایین به محل بیماری، شدت تنگی، وجود علائم و خطر کلی قلبیعروقی فرد بستگی دارد و ممکن است ترکیبی از موارد زیر باشد:
- اصلاح رژیم غذایی
- فعالیت بدنی متناسب
- ترک دخانیات
- کنترل وزن
- کنترل کلسترول
- کنترل فشار خون
- کنترل دیابت
- دارودرمانی
- آنژیوپلاستی و استنت در افراد مناسب
- جراحی بای پس
- اندارترکتومی برای برخی عروق
شما میتوانید با تغییرات سبک زندگی برخی از عوامل خطر آترواسکلروز مانند سیگار کشیدن، سطح کلسترول بالا، سطح قند خون (گلوکز) بالا، ورزش نکردن، عادات غذایی نامناسب و فشار خون بالا را تغییر دهید. از طریق اپلیکیشن دکترتو میتوانید در هر ساعت از روز از متخصصین قلب شهر خود نوبت بگیرید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت webmd
Drugs for high cholesterol and high blood pressure will slow and may even halt atherosclerosis. They lower your risk of heart attack and stroke. Diabetes raises the risk for atherosclerosis, so taking medicines to control your diabetes can help lower your risk.
ترجمه فارسی:
داروهای کلسترول بالا و فشار خون بالا، تصلب شرایین را کند کرده و حتی ممکن است آن را متوقف کنند. آنها خطر حمله قلبی و سکته مغزی را کاهش میدهند. دیابت خطر تصلب شرایین را افزایش میدهد، بنابراین مصرف دارو برای کنترل دیابت میتواند به کاهش خطر کمک کند.
آیا تصلب شرایین قابل درمان است؟
آترواسکلروز یک بیماری مزمن است، اما میتوان روند آن را به میزان قابلتوجهی کنترل کرد و خطر عوارض را کاهش داد. کاهش LDL، کنترل فشار خون و دیابت، ترک سیگار، فعالیت بدنی و رژیم مناسب میتوانند سرعت پیشرفت بیماری را کم کنند. درمان قوی کاهشدهنده چربی در بعضی شرایط حتی میتواند باعث کاهش نسبی حجم برخی پلاکها شود.
۱. درمان دارویی برای آترواسکلروز
دارودرمانی براساس عوامل خطر و بیماریهای همراه تجویز میشود. داروهای کاهشدهنده LDL، بهویژه استاتینها، نقش مهمی در کاهش خطر حوادث قلبیعروقی دارند. در افرادی که به کاهش بیشتری نیاز دارند ممکن است داروهای دیگری نیز به درمان اضافه شوند. اگر به دلیل سابقه خانوادگی یا کلسترول و چربی خون بالا در معرض خطر آترواسکلروز هستید، مهم است که داروها را طبق دستور دکتر قلب خود مصرف کنید. داروهایی که ممکن است برای درمان آترواسکلروز استفاده شوند عبارتند از:
- استاتینها مانند سیمواستاتین، آتورواستاتین و پراواستاتین برای کاهش چربی و کلسترول
- سایر داروهای کاهشدهنده LDL در افراد منتخب
- داروهای کنترل فشار خون
- داروهای کنترل دیابت
- داروهای ضد انعقاد و رقیقکننده خون مثل وارفارین و هپارین
- داروهای ضدپلاکت برای کاهش توانایی پلاکتهای خون در چسبیدن به یکدیگر و ایجاد لخته مثل آسپرین، کلوپیدوگرل، تیکلوپیدین و دی پیریدامول
- داروهای کنترل علائم بیماری عروق کرونر یا محیطی
۲. آنژیوپلاستی عروق کرونر
در روش آنژیوپلاستی یا بالن قلب یک لوله نازک بلند (کاتتر) از طریق یک رگ خونی به قلب منتقل میشود. در آنجا، بالونی باد میشود تا دهانه بزرگتری در رگ ایجاد شود تا جریان خون افزایش یابد. انواعی از آنژیوپلاستی وجود دارد که برای رگهای خونی متفاوت مورد استفاده قرار میگیرند. در این بین، آنژیوپلاستی عروق کرونر از راه پوست (PCI) اشاره به آنژیوپلاستی در شریانهای کرونر برای فراهم کردن جریان خون بیشتر در قلب دارد. چندین نوع روش PCI وجود دارد، از جمله:
- آنژیوپلاستی با بالون: در این روش که به نام بالون قلب هم شناخته میشود، یک بالون کوچک در داخل شریان مسدودشده باد میشود تا ناحیه مسدودشده باز شود
- آترکتومی: ناحیه مسدودشده توسط آترواسکلروزیس در داخل شریان توسط یک دستگاه کوچک در انتهای یک کاتتر تراشیده میشود
- آنژیوپلاستی با لیزر: این عمل جراحی، از لیزر برای تبخیر انسداد شریان استفاده میشود
- استنت عروق کرونر: در این جراحی که به آن استنت یا فنر قلب هم میگویند، یک سیم پیچ توری کوچک در داخل شریان مسدودشده منبسط میشود تا ناحیه مسدود شده را باز کند و در جای خود رها میشود تا شریان باز بماند
۳. بای پس عروق کرونر
این جراحی که بیشتر به عنوان جراحی بای پس نامیده میشود نوعی عمل قلب باز است که اغلب در افرادی انجام میشود که به دلیل بیماری عروق کرونر (جایی که پلاک در رگها ایجاد شده است)، آنژین (درد قفسه سینه) دارند. در طول این جراحی، با پیوند یک ورید سالم از جای دیگری در بدن و چسباندن آن در بالا و زیر ناحیه مسدود شده یک شریان کرونر (بای پس)، میشود.
این کار به بیمار مبتلا به آترواسکلروز اجازه میدهد تا خون را در اطراف انسداد، به جریان در بیاورد. وریدها معمولا از ساق پا یا از دیواره قفسه سینه گرفته میشوند. گاهی اوقات باید بیشتر از یک شریان در طول یک عمل جراحی بای پس شود.

۴. تصلب شرایین و فیبرینولیتیک درمانی
اگر شریانی دارید که توسط لخته خون مسدود شده است، پزشک ممکن است از یک داروی حلکننده لخته برای شکستن آن استفاده کند. برای مثال، در برخی بیماران دچار سکته قلبی حاد که دسترسی به درمان مداخلهای مناسب در زمان لازم امکانپذیر نیست، ممکن است براساس شرایط از درمان فیبرینولیتیک استفاده شود.
۵. اندارترکتومی آترواسکلروز
گاهی اوقات، تجمع پلاک باید با جراحی از دیواره یک شریان باریک برداشته شود. هنگامی که این روش بر روی شریانهای گردن (شریانهای کاروتید) انجام میشود، اندارترکتومی کاروتید نامیده میشود. این روش برای تمام رگهای دارای آترواسکلروز انجام نمیشود. محل تنگی، شدت آن، وجود علائم و خطر جراحی تعیین میکنند آیا بیمار گزینه مناسبی برای اندارترکتومی است یا خیر.
۶. درمانخانگی و گیاهی آترواسکلروزیس
تصور میشود که برخی از غذاها و مکملهای گیاهی میتوانند به کاهش سطح کلسترول بالا و فشار خون بالا یعنی دو عامل خطر اصلی برای ابتلا به تصلب شرایین، کمک کنند. با تایید دکتر قلب خود، ممکن است این مکملها و محصولات در مدیریت این مشکل به شما کمک کنند:
- آلفا لینولنیک اسید (نوعی اسید چرب)
- جو
- پوسته پسیلیوم
- کلسیم
- کاکائو
- روغن ماهی
- سیر
- چای سبز
- سبوس جو (موجود در بلغور جو دوسر و جو کامل).
قبل از استفاده از هر درمان گیاهی، خانگی و طب سنتی برای درمان آترواسکلروز خود با متخصص قلب صحبت کنید. برخی از مکملها میتوانند با داروها تداخل داشته باشند و عوارض جانبی مضری ایجاد کنند. همچنین میتوانید تکنیکهای تمدد اعصاب مانند یوگا یا تنفس عمیق را برای کمک به آرامش و کاهش سطح استرس خود تمرین کنید. این اقدامات میتواند به طور موقت فشار خون شما را کاهش دهد و خطر ابتلا به تصلب شرایین را کاهش دهد.
۷. درمان تصلب شرایین در طب سنتی
شواهد بالینی کافی برای اثرگذاری روشهای حجامت، زالو، دمنوش یا ترکیبات گیاهی با درمان قطعی پلاک آترواسکلروتیک وجود ندارد که این روشها را جایگزین درمان استاندارد کند. برخی مواد غذایی گیاهی بخشی از یک رژیم سالم قلبی هستند، اما این موضوع با مصرف عصارهها و مکملهای غلیظ تفاوت دارد.

عوارض تصلب شرایین چیست؟
با توجه به اینکه کدام شریان مسدود شده باشد، عوارض اترواسکلروز میتواند متفاوت باشد. تنگ شدن تدریجی رگ میتواند خونرسانی مزمن را کاهش دهد و پارگی پلاک و تشکیل لخته ممکن است انسداد حاد ایجاد کند. به همین دلیل آترواسکلروز زمینهساز تعدادی از مهمترین بیماریهای قلبیعروقی است. مهمترین عوارض تصلب شرایین و اترواسکلروز عبارتند از:
- بیماری عروق کرونر که میتواند باعث درد قفسه سینه (آنژین)، حمله قلبی یا نارسایی قلب شود
- بیماری شریان کاروتید که می تواند باعث حمله ایسکمیک گذرا (TIA) یا سکته شود
- بیماری شریان محیطی که میتواند شما را نسبت به گرما و سرما کمتر حساس کند و خطر سوختگی یا سرمازدگی را افزایش دهد
- آنوریسم: برآمدگی در دیواره شریانکه ممکن است با درد و ضربان همراه باشد
- بیماری مزمن کلیوی که میتواند بر عملکرد کلیه تاثیر بگذارد و از خروج مواد زائد از بدن جلوگیری کند
| بیماری یا عارضه اترواسکلروز | عروق یا اندام درگیر | پیامد |
|---|---|---|
| بیماری عروق کرونر | قلب | درد قفسه سینه (آنژین); حمله قلبی; نارسایی قلب |
| بیماری شریان کاروتید | عروق مرتبط با مغز | حمله ایسکمیک گذرا (TIA); سکته |
| بیماری شریان محیطی | اندامها | کاهش حساسیت نسبت به گرما و سرما; افزایش خطر سوختگی یا سرمازدگی |
| آنوریسم | دیواره شریان | برآمدگی دیواره شریان; ممکن است با درد و ضربان همراه باشد |
| بیماری مزمن کلیوی | کلیه | اختلال عملکرد کلیه; جلوگیری از خروج مواد زائد از بدن |
آیا آترواسکلروز باعث سکته قلبی می شود؟
در صورتی که تصلب شرایین در شریانهای منتهی به قلب به وجود آید و منجر به لخته خون در این نواحی شود، ممکن است باعث سکته قلبی شود. پلاک در عروق کرونر میتواند بهتدریج جریان خون را محدود کند، اما سکته قلبی اغلب زمانی رخ میدهد که یک پلاک دچار پارگی یا فرسایش شود و روی آن لخته تشکیل شود. اگر لخته جریان خون یک بخش از عضله قلب را بهشدت کاهش دهد یا متوقف کند، بافت قلب دچار آسیب میشود.
راهی برای پیشگیری از آترواسکلروز وجود دارد؟
شما میتوانید با کاهش عوامل خطر از تصلب شرایین به پیشگیری از بیماری قلبی کمک کنید و یا آن را به تاخیر بیندازید. این کار شامل پیروی از یک سبک زندگی سالم است. رژیم غذایی سالم، کاهش وزن، فعالیت بدنی و عدم استعمال دخانیات میتواند به کاهش خطر ابتلا به تصلب شرایین کمک کند. یک رژیم غذایی سالم شامل میوهها، سبزیجات، غلات کامل، گوشت بدون چربی، مرغ بدون پوست، غذاهای دریایی و لبنیات بدون چربی یا کم چرب است.
- عدم مصرف دخانیات
- کنترل کلسترول LDL
- کنترل فشار خون و دیابت
- فعالیت بدنی منظم
- حفظ وزن مناسب
- رژیم غذایی سرشار از سبزی، میوه و غلات کامل
- محدود کردن مصرف نمک، چربی اشباع و چربی ترانس
- پیگیری منظم
نتیجه گیری
آترواسکلروز بیماری است که در اثر تجمع پلاک در دیواره داخلی شریانها ایجاد میشود. فشار خون بالا، کلسترول بالا، دیابت و سایر شرایط میتوانند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهند. مهم است که هر سال یک چکاپ برای تشخیص و مدیریت هرگونه شرایط مرتبط انجام دهید. انتخاب شیوه زندگی سالم، داروها و روشهای جراحی میتوانند از عوارض آترواسکلروز جلوگیری کنند. تشخیص و کنترل زودهنگام آترواسکلروز یا تصلب شرایین نقش مهمی در پیشگیری از سکته قلبی، سکته مغزی و بیماری شریان محیطی دارد.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
پرسشهای متداول
در واقع آترواسکلروز نوعی تصلب شرایین به شمار میآید. اما در مجموع، شرایط دیگری به جز آترواسکلروز نیز میتوانند جزو تصلب شرایین به شمار آیند. گاهی اوقات این دو اصطلاح به جای یکدیگر استفاده میشوند، اما شرایط کمی متفاوت را نشان میدهند.
آترواسکلروز و ترومبوز دو اصطلاح هستند که به دلیل عدم آگاهی در مورد علت اصلی آنها اغلب در پزشکی به جای هم استفاده میشوند. تفاوت اصلی بین آترواسکلروز و ترومبوز این است که آترواسکلروز با رسوب مواد چربی بر روی دیوارههای داخلی شریانها مشخص میشود در حالی که ترومبوز انعقاد یا لخته شدن موضعی خون در بخشی از سیستم گردش خون است.
خیر، آترواسکلروز و آمبولی سرخرگی یکسان نیستند. آترواسکلروز فرایند مزمن تشکیل پلاک در دیواره سرخرگ است، در حالی که آمبولی به مادهای مانند لخته گفته میشود که در جریان خون حرکت میکند و در رگی دیگر گیر میافتد. آترواسکلروز میتواند زمینه تشکیل لخته و برخی انسدادهای حاد را فراهم کند، اما هر آمبولی ناشی از آترواسکلروز نیست.
اگر کلسترول شما بیش از حد بالا باشد، روی دیواره رگهای شما جمع میشود. با گذشت زمان، این تجمع به عنوان آترواسکلروز شناخته میشود. این وضعیت باعث تنگ شدن شریانها و کاهش جریان خون ورودی به قلب میشود. با این حال، خطر نهایی به عوامل دیگری مانند فشار خون، سیگار، دیابت، سن و سابقه خانوادگی نیز بستگی دارد. کنترل LDL بخش مهمی از پیشگیری و درمان است.
اگر درد قفسه سینه شما بعد از هر بار ورزش یا فعالیت شروع شود و با اندکی استراحت از بین برود، ممکن است نشان دهنده آترواسکلروز باشد. این درد قفسه سینه، اغلب اوقات شبیه به سفتی در ناحیه سینه توصیف میشود. درد جدید، شدید، طولانی یا درد همراه با تنگی نفس، تعریق سرد، تهوع یا انتشار به بازو و فک میتواند نشانه وضعیت حاد قلبی باشد. چنین علائمی نیازمند ارزیابی اورژانسی هستند.
تصلب شرایین، دردی مبهم و مشابه با سنگینی قفسه سینه دارد. همچنین اگر شریانهای منتهی به پاها توسط آترواسکلروزیس مسدود شده باشد، ممکن است بعد از کمی راه رفتن احساس درد و خستگی در پاهای خود داشته باشید.
بله، آترواسکلروزیس»شکل دیگری از نوشتن واژه انگلیسی Atherosclerosis است و در فارسی معمولا از اصطلاح «آترواسکلروز» استفاده میشود. تصلب شرایین نیز در زبان عمومی برای این بیماری به کار میرود، هرچند اصطلاح پزشکی گستردهتر آرتریواسکلروز دقیقا با آترواسکلروز یکسان نیست.
هم دادههای بالینی و هم تجربی نشان میدهند که فشار خون بالا پیشرفت آترواسکلروز را افزایش میدهند. در واقع، آترواسکلروز تنها در قسمت هایی از سیستم عروقی که تحت فشار بالا قرار دارند رخ میدهد. وجود همزمان فشار خون بالا با کلسترول بالا، دیابت یا مصرف دخانیات خطر قلبیعروقی را بیشتر میکند. کنترل فشار خون به کاهش احتمال عوارضی مانند سکته قلبی و مغزی کمک میکند.
بیماری میکروواسکولار کرونر به اختلال در عروق بسیار کوچک قلب مربوط است و لزوما همان انسداد پلاکدار عروق کرونر بزرگ نیست. این اختلال میتواند جریان خون عضله قلب را کاهش دهد و علائمی مانند درد قفسه سینه ایجاد کند. ارزیابی آن ممکن است به تستهای تخصصی جریان خون نیاز داشته باشد. بنابراین اصطلاح «انسدادی میکروواسکولار آترواسکلروتیک» باید براساس گزارش پزشکی دقیق تفسیر شود.
آترواسکلروز عروق کرونر یعنی تشکیل پلاک در سرخرگهایی که خون و اکسیژن را به عضله قلب میرسانند. بزرگ شدن پلاک میتواند جریان خون را کاهش دهد و باعث آنژین یا تنگی نفس شود. اگر پلاک پاره شود و لختهای مسیر رگ را ببندد، سکته قلبی ممکن است رخ دهد. درمان براساس شدت بیماری از اصلاح عوامل خطر و دارو تا مداخلات عروقی متفاوت است.

۷ دیدگاه ثبت شده برای: آترواسکلروز یا تصلب شرایین چیست و چگونه درمان میشود؟
بسیار عالی و کامل توضیح دادید. متشکرم
سلام، ممنون از توجهتون
تشکر از انتقال مطالب مفید شما.
ممنون به خاطره زحماتی که کشید و این اطلاع جامع در اختیار همه گذاشتید
سپاس از مهر شما رضای عزیز
شاد باشید
مطالب برای بالا بردن اطلاعات عالی بودند ، ممنون ، موفق باشید
سلام و سپاس از همراهی تان