فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
کمبود هورمون رشد زمانی ایجاد میشود که غده هیپوفیز نتواند هورمون رشد را به مقدار کافی تولید کند. این هورمون مسئول قد کشیدن در کودکی و تنظیم سوختوساز در تمام مراحل زندگی است. به همین دلیل، کاهش ترشح آن میتواند از کوتاهی قد در کودکان تا خستگی، کاهش توده عضلانی و افزایش چربی شکمی در بزرگسالان را به همراه داشته باشد. اما چه عواملی باعث کمبود هورمون رشد میشوند و این اختلال چگونه تشخیص داده و درمان میشود؟ در این مطلب، علائم، علتها، روشهای تشخیص، درمان، عوارض و راههای پیشگیری از کمبود هورمون رشد را بررسی میکنیم. برای پیدا کردن پزشکان متخصص شهر خود مثل دکتر رشد کودکان تهران، دکتر غدد کودکان تهران، دکتر غدد و متابولیسم تهران و دریافت نوبت ویزیت حضوری یا آنلاین از این متخصصین کافیست سری به وبسایت دکترتو بزنید و بهراحتی نوبت ویزیت آنلاین یا حضوری خود را دریافت کنید.
کمبود هورمون رشد چه اختلالی است؟
کمبود هورمون رشد (Growth Hormone Deficiency یا GHD) به وضعیتی گفته میشود که در آن میزان ترشح هورمون رشد از غده هیپوفیز کمتر از نیاز طبیعی بدن است. این اختلال میتواند در هر سنی ایجاد شود و بسته به زمان بروز، پیامدهای متفاوتی داشته باشد. در کودکان مهمترین نتیجه آن اختلال در رشد قد است، اما در بزرگسالان بیشتر بر عملکرد سیستم غدد و متابولیسم، ترکیب بدن، سلامت استخوانها و کیفیت زندگی تأثیر میگذارد.
کمبود هورمون رشد ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در اثر عواملی مانند آسیب به غده هیپوفیز، تومور، جراحی، پرتودرمانی یا برخی بیماریها در ادامه زندگی ایجاد شود. در بعضی افراد نیز علت دقیق این اختلال مشخص نیست.
هورمون رشد چه نقشی در بدن دارد؟
هورمون رشد انسانی یا سوماتوتروپین (HGH) هورمونی است که از بخش قدامی هیپوفیز ترشح میشود و در رشد استخوانها، عضلات، ترمیم بافتها و تنظیم متابولیسم نقش دارد. ترشح میزان درستی از این هورمون، یعنی نه کم و نه زیاد، برای سلامت کودک و همچنین فرد بزرگسال ضروری است.
بخش زیادی از اثرات هورمون رشد از طریق فاکتور رشد شبهانسولینی ۱ (IGF-۱) انجام میشود؛ به همین دلیل پزشکان معمولا برای بررسی احتمال کمبود هورمون رشد، علاوه بر سایر آزمایشها، سطح IGF-۱ را نیز ارزیابی میکنند.
کمبود هورمون رشد محدود به چه سنی است؟
کمبود هورمون رشد محدود به سن خاصی نیست و میتواند از دوران نوزادی تا بزرگسالی ایجاد شود. زمان بروز کمبود هورمون رشد، بر نحوه بروز بیماری تأثیر میگذارد. در کودکان، این اختلال بیشتر روند طبیعی رشد را تحت تأثیر قرار میدهد، در حالی که در بزرگسالان پیامدهای آن بیشتر به عملکرد متابولیک و حفظ سلامت بافتهای بدن مربوط میشود. به همین دلیل، پزشک هنگام بررسی این بیماری، سن بیمار را در کنار سایر یافتههای بالینی و نتایج آزمایشها در نظر میگیرد.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت clevelandclinic
Human growth hormone (HGH) is a natural hormone your pituitary gland releases that promotes growth in children, helps maintain normal body structure in adults and plays a role in metabolism in both children and adults.
ترجمه فارسی:
هورمون رشد انسانی (HGH) یک هورمون طبیعی است که توسط غده هیپوفیز شما ترشح میشود؛ این هورمون باعث ارتقای رشد در کودکان شده، به حفظ ساختار طبیعی بدن در بزرگسالان کمک میکند و در متابولیسم (سوختوساز) کودکان و بزرگسالان نقش ایفا میکند.
علائم کمبود هورمون رشد چیست؟
علائم کمبود هورمون رشد یک اختلال هورمونی است که به سن فرد بستگی دارد و در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان به شکلهای متفاوتی ظاهر میشود. شدت علائم در افراد مختلف یکسان نیست و به عواملی مانند زمان شروع بیماری، علت کمبود هورمون رشد و میزان کاهش ترشح این هورمون بستگی دارد. به همین دلیل تشخیص قطعی تنها بر اساس علائم امکانپذیر نیست و باید توسط پزشک انجام شود.
علائم کمبود هورمون رشد در کودکان
مهمترین علامت کمبود هورمون رشد در کودکان، کاهش سرعت رشد قد است. اگر کودک پس از سه سالگی سالانه کمتر از حدود ۳٫۵ سانتیمتر رشد کند، لازم است توسط متخصص کودکان یا فوقتخصص غدد کودکان ارزیابی شود. علاوه بر کاهش رشد قد کودکان، این اختلال میتواند بر رشد استخوانها، عضلات و ترکیب بدن نیز تأثیر بگذارد. شایعترین علائم عبارتاند از:
- کاهش سرعت رشد قد نسبت به منحنی طبیعی رشد
- کوتاهتر بودن قد نسبت به همسالان
- چهره کودکانهتر از سن واقعی
- افزایش چربی بدن، بهویژه در ناحیه شکم
- تأخیر در رویش دندانهای دائمی
- کاهش توده عضلانی
- انرژی کمتر و خستگی زودرس
- رشد آهسته موها در برخی کودکان
در صورت درمان نشدن، کمبود هورمون رشد میتواند باعث کوتاهی قد دائمی، کاهش تراکم استخوان و بروز مشکلات روحی و اجتماعی ناشی از تفاوت رشد با همسالان شود.
علائم کمبود هورمون رشد در نوجوانان
کمبود هورمون رشد در نوجوانان معمولا با کند شدن روند رشد قد و تغییر ترکیب بدن همراه است. از آنجا که دوران بلوغ یکی از مهمترین مراحل رشد است، کاهش ترشح این هورمون میتواند رشد طبیعی نوجوان را تحت تأثیر قرار دهد. شایعترین علائم در نوجوانان عبارتاند از:
- کاهش سرعت رشد قد
- تأخیر در شروع یا پیشرفت بلوغ
- کاهش توده و قدرت عضلانی
- افزایش چربی بدن
- خستگی و کاهش انرژی
- افت عملکرد ورزشی
- کاهش اعتمادبهنفس به دلیل تفاوت قد یا جثه با همسالان
تأخیر بلوغ همیشه به معنای کمبود هورمون رشد نیست و ممکن است به علت سایر اختلالات هورمونی ایجاد شود. پزشک با بررسی روند رشد، معاینه و انجام آزمایشهای لازم علت اصلی را مشخص میکند.
علائم کمبود هورمون رشد در بزرگسالان
کمبود هورمون رشد در بزرگسالان بیشتر باعث تغییرات متابولیکی و کاهش کیفیت زندگی میشود تا اختلال در رشد قد. از آنجا که صفحات رشد استخوانی در بزرگسالان بسته شدهاند، کمبود این هورمون دیگر باعث کوتاهی قد نمیشود، اما میتواند عملکرد طبیعی بسیاری از بافتهای بدن را تحت تأثیر قرار دهد. مهمترین علائم کمبود هورمون رشد در بزرگسالان عبارتاند از:
- افزایش چربی بدن، بهویژه در ناحیه شکم
- کاهش توده و قدرت عضلانی
- خستگی و کاهش انرژی
- کاهش تحمل فعالیتهای روزمره یا ورزشی
- کاهش تراکم استخوان و افزایش خطر پوکی استخوان
- کاهش میل جنسی در برخی افراد
- افزایش چربی خون یا اختلال در متابولیسم قند
- مشکلات خلقی مانند اضطراب یا افسردگی
از آنجا که بسیاری از این علائم ممکن است با افزایش سن یا سایر بیماریها اشتباه گرفته شوند، پزشک برای تشخیص کمبود هورمون رشد علاوه بر معاینه، از آزمایشهای هورمونی و در صورت نیاز تصویربرداری از غده هیپوفیز استفاده میکند.
جدول زیر مهمترین تفاوتهای اختلال کمبود هورمون رشد را در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان نشان میدهد:
| گروه سنی | شایعترین علائم | مهمترین پیامد |
|---|---|---|
| کودکان | کاهش سرعت رشد قد، کوتاهی قد نسبت به همسالان، افزایش چربی شکمی، تأخیر رویش دندانها | اختلال رشد و کوتاهی قد |
| نوجوانان | کند شدن رشد قد، تأخیر بلوغ، کاهش قدرت عضلانی، خستگی | اختلال رشد در دوران بلوغ |
| بزرگسالان | کاهش توده عضلانی، افزایش چربی شکمی، کاهش تراکم استخوان، خستگی، اختلال متابولیسم | کاهش کیفیت زندگی و افزایش خطر مشکلات متابولیک |
علت کمبود هورمون رشد چیست؟
علت کمبود هورمون رشد، اختلال در تولید یا ترشح این هورمون از غده هیپوفیز است که میتواند به دلایل مادرزادی یا اکتسابی رخ دهد. این اختلال ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا در اثر بیماریها و آسیبهای واردشده به غده هیپوفیز و هیپوتالاموس در طول زندگی ایجاد شود. با این حال، در برخی افراد علت دقیق کمبود هورمون رشد مشخص نیست.
شناسایی علت زمینهای اهمیت زیادی دارد، زیرا انتخاب روش درمان تا حد زیادی به عامل ایجادکننده این اختلال بستگی دارد.
علل مادرزادی کمبود هورمون رشد
برخی کودکان از بدو تولد به دلیل اختلالات ژنتیکی یا مشکلات تکامل غده هیپوفیز با کمبود هورمون رشد متولد میشوند. این نوع کمبود معمولا در سالهای نخست زندگی خود را با اختلال رشد نشان میدهد و ممکن است با سایر ناهنجاریهای مادرزادی نیز همراه باشد. از مهمترین علل مادرزادی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- ناهنجاریهای تکاملی غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس
- برخی جهشهای ژنتیکی مرتبط با تولید هورمون رشد
- شکاف کام یا برخی ناهنجاریهای مادرزادی صورت
- برخی سندرمهای ژنتیکی
البته بیشتر کودکان مبتلا به کمبود هورمون رشد سابقه خانوادگی این بیماری را ندارند و در بسیاری از موارد علت دقیق آن مشخص نمیشود.
کودکت علائم کمبود هورمون رشد داره و نگرانی؟
برای اطمینان از متخصص نوبت بگیر.
علل اکتسابی کمبود هورمون رشد
کمبود هورمون رشد ممکن است پس از تولد و در اثر آسیب به غده هیپوفیز یا هیپوتالاموس ایجاد شود. این نوع کمبود میتواند هم در کودکان و هم در بزرگسالان رخ دهد و گاهی پس از درمان بیماریهای دیگر بروز میکند. مهمترین علل اکتسابی عبارتاند از:
- تومورهای غده هیپوفیز یا اطراف آن
- جراحی مغز یا غده هیپوفیز
- پرتودرمانی مغز، هیپوفیز یا ناحیه نزدیک محور هیپوتالاموس–هیپوفیز
- ضربه شدید به سر
- عفونتهای مغزی مانند مننژیت یا آنسفالیت
- اختلال در خونرسانی به غده هیپوفیز
- برخی بیماریهای التهابی یا نفوذی که هیپوفیز را درگیر میکنند
در بزرگسالان، کمبود هورمون رشد بیشتر از نوع اکتسابی است و اغلب پس از آسیب یا بیماریهای مرتبط با غده هیپوفیز تشخیص داده میشود.
عوامل احتمالی کمبود هورمون رشد
برخی شرایط احتمال ابتلا به کمبود هورمون رشد را افزایش میدهند، اما بهتنهایی علت قطعی این بیماری نیستند. داشتن این عوامل به معنی ابتلای حتمی به بیماری نیست، اما ممکن است پزشک را به انجام بررسیهای بیشتر ترغیب کند.
برای مثال، چاقی و سبک زندگی ناسالم میتوانند با کاهش ترشح طبیعی هورمون رشد ارتباط داشته باشند، اما معمولا علت اصلی کمبود هورمون رشد محسوب نمیشوند. به همین دلیل تشخیص علت زمینهای باید توسط پزشک انجام شود.
راه های تشخیص کمبود هورمون رشد
تشخیص کمبود هورمون رشد تنها بر اساس علائم امکانپذیر نیست و به بررسیهای بالینی، آزمایشهای هورمونی و در برخی موارد تصویربرداری نیاز دارد. از آنجا که هورمون رشد بهصورت ضربانی ترشح میشود، اندازهگیری یکباره سطح آن معمولا برای تشخیص کافی نیست و پزشک از روشهای دقیقتری استفاده میکند.
معاینه و بررسی روند رشد
در کودکان، بررسی نمودار رشد یکی از مهمترین مراحل تشخیص کمبود هورمون رشد است. پزشک قد، وزن، سرعت رشد، سابقه خانوادگی و مراحل بلوغ را ارزیابی میکند تا مشخص شود آیا روند رشد کودک با الگوی طبیعی مطابقت دارد یا خیر.
آزمایش های هورمونی
آزمایش هورمونی به پزشک کمک میکند عملکرد غده هیپوفیز و میزان ترشح هورمون رشد را ارزیابی کند. رایجترین آزمایشها عبارتاند از:
- اندازهگیری سطح IGF-1
- تست تحریک هورمون رشد
- بررسی سایر هورمونهای هیپوفیز در صورت نیاز
همین حالا یک دکتر مطمئن برای کمبود هورمون رشد پیدا کن.
تصویربرداری از غده هیپوفیز
در صورت شک به وجود بیماریهای زمینهای، پزشک ممکن است تصویربرداری از غده هیپوفیز را درخواست کند. تصویربرداری با MRI یا در برخی شرایط سیتیاسکن به تشخیص تومور، ناهنجاریهای مادرزادی یا سایر آسیبهای واردشده به غده هیپوفیز کمک میکند.
روش تشخیصی دیگر شامل استفاده از تصویربرداری اشعه ایکس یا دیگر روشهای تصویربرداری پزشکی است. رادیوگرافی دست و مچ دست چپ برای تعیین سن استخوانی در کودک هم روش تشخیصی دیگری است که پزشکان از آن استفاده میکنند.
درمان کمبود هورمون رشد به چه صورت است؟
درمان کمبود هورمون رشد به علت بیماری، سن بیمار و شدت کمبود هورمون بستگی دارد. در بیشتر موارد، درمان اصلی تزریق هورمون رشد مصنوعی است؛ اما در کنار آن ممکن است درمان بیماری زمینهای، اصلاح سبک زندگی یا پیگیری منظم توسط متخصص غدد نیز لازم باشد.
هدف درمان، بهبود رشد و پیامدهای بالینی با تنظیم دوز براساس پاسخ بیمار، عوارض و سطح IGF-۱ است. درمان کمبود هورمون رشد در بزرگسالان با هدف کاهش عوارض متابولیک، افزایش توده عضلانی، بهبود تراکم استخوان و ارتقای کیفیت زندگی انجام میشود و در کودکان نیز هدف اصلی، دستیابی به رشد طبیعی است.
اگر کمبود هورمون رشد در سنین رشد بهموقع تشخیص و درمان شود، در بسیاری از کودکان میتوان به بهبود رشد قد کمک کرد. با این حال، عمل افزایش قد جایگزین درمان کمبود هورمون رشد نیست و تنها در شرایط خاص و با نظر متخصص ارتوپدی انجام میشود.
درمان دارویی کمبود هورمون رشد
اصلیترین روش درمان کمبود هورمون رشد، تزریق سوماتروپین (هورمون رشد مصنوعی) است. در بیمارانی که درمان با هدف جبران کمبود هورمون رشد انجام میشود، تشخیص باید طبق معیارهای تخصصی تأیید شود. مقدار دارو، مدت درمان و نحوه تنظیم دوز برای هر بیمار متفاوت است و باید تحت نظر متخصص غدد انجام شود. بااینحال سوماتروپین برای برخی اختلالات رشدِ بدون کمبود هورمون رشد نیز ممکن است تجویز شود.
مصرف خودسرانه یا استفاده از دوزهای بالاتر از مقدار توصیهشده میتواند با عوارضی همراه باشد. مصرف بیشازحد و طولانیمدت هورمون رشد ممکن است در کودکان علائم و نشانههای ژیگانتیسم یا غول پیکری و در بزرگسالان علائم و نشانههای آکرومگالی ایجاد کند.
در کودکان، درمان معمولا تا پایان دوران رشد ادامه پیدا میکند و هرچه زودتر آغاز شود، احتمال رسیدن به قد طبیعی بیشتر خواهد بود. اما این روش تنها برای افرادی کاربرد دارد که کمبود هورمون رشد آنها توسط پزشک تأیید شده باشد و با روشهای عمومی راه های افزایش قد تفاوت دارد. در بزرگسالان نیز درمان میتواند باعث بهبود ترکیب بدن، افزایش تراکم استخوان، کاهش چربی شکمی و بهبود کیفیت زندگی شود.
درمان علت زمینه ای
اگر کمبود هورمون رشد در اثر بیماری دیگری ایجاد شده باشد، درمان آن بیماری نیز ضروری است. برای مثال در برخی بیماران ممکن است ابتدا تومور غده هیپوفیز درمان شود یا سایر اختلالات هورمونی اصلاح شوند و سپس درباره شروع درمان با هورمون رشد تصمیمگیری شود.
آیا درمان های خانگی یا طب سنتی مؤثر هستند؟
هیچ درمان خانگی یا طب سنتی نمیتواند جایگزین تزریق هورمون رشد در افراد مبتلا به کمبود هورمون رشد شود. با این حال، رعایت برخی توصیههای سبک زندگی میتواند به سلامت عمومی بدن، حفظ ترشح طبیعی و افزایش هورمون رشد کمک کند:
- خواب کافی و منظم
- فعالیت بدنی منظم
- حفظ وزن مناسب
- کاهش مصرف قندهای ساده
- تغذیه متعادل و دریافت پروتئین کافی
این توصیهها نقش کمکی دارند و نباید بهعنوان درمان اصلی بیماری در نظر گرفته شوند.
پیشگیری از کمبود هورمون رشد چگونه است؟
در بیشتر موارد امکان پیشگیری کامل از کمبود هورمون رشد وجود ندارد، زیرا بسیاری از موارد به علت بیماریهای مادرزادی یا آسیبهای غده هیپوفیز ایجاد میشوند. با این حال، رعایت برخی نکات میتواند به تشخیص زودهنگام یا کاهش خطر برخی موارد اکتسابی کمک کند:
- پیگیری منظم رشد کودکان
- مراجعه به پزشک در صورت کند شدن رشد قد
- درمان بهموقع بیماریهای غده هیپوفیز
- محافظت از سر در فعالیتهای ورزشی برای کاهش خطر آسیبهای مغزی
- حفظ سبک زندگی سالم
۴.۹ (۳۴۲۹ نظر)۴.۶ (۲۲۰۸ نظر)۴.۳ (۲۱۸۵ نظر)۳.۷ (۲۳۹۷ نظر)۴.۸ (۱۶۱۹ نظر)۴.۹ (۱۲۹۶ نظر)نتیجه گیری
کمبود هورمون رشد در صورت تشخیص بهموقع و درمان مناسب، در بسیاری از موارد قابل کنترل است و میتوان از بسیاری از عوارض آن پیشگیری کرد. تشخیص علت زمینهای، انجام آزمایشهای لازم و شروع درمان مناسب، مهمترین عوامل در کنترل این بیماری و بهبود رشد، سلامت استخوانها و توده عضلانی هستند. از آنجا که علائم این اختلال میتواند با برخی بیماریهای دیگر شباهت داشته باشد، تشخیص قطعی تنها با ارزیابی پزشک امکانپذیر است. اگر شما یا فرزندتان علائم و نشانههای مرتبط با کمبود هورمون رشد را دارید، بهتر است روند بررسی و درمان را زیر نظر بهترین دکتر غدد کودکان ایران یا بهترین دکتر غدد و متابولیسم ایران انجام دهید تا مناسبترین روش تشخیص و درمان با توجه به شرایط فردی انجام شود.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
سلام من ۱۹ سالمه ولی استخونام رشد نکردن خیلی لاغرن بدنمم هم لاغره و ضعیفه ایا درمانی هست؟
سلام من فکر میکنم بدنم اونقد ک باید رشد نکرده قدم خوبه ولی وزنم خیلی کمه استخوانام هم رشد نکردن ۱۹ سالمه.ایا درمانی هست؟
مبین عزیز، در ۱۹ سالگی، هنوز ممکن است برخی از فرایندهای رشد در بدن شما ادامه داشته باشد، اما رشد قد و استخوانها معمولاً تا سن ۲۰-۲۵ سالگی تکمیل میشود. اگر احساس میکنید که وزن کم و رشد استخوانی شما نگرانکننده است، ممکن است دلایل مختلفی مانند تغذیه ناکافی، کمبود ویتامینها و مواد معدنی، یا مشکلات هورمونی وجود داشته باشد. مشاوره با پزشک متخصص تغذیه یا غدد میتواند به شناسایی مشکلات و تعیین راههای درمانی مانند تغییرات غذایی، مصرف مکملهای لازم یا در صورت نیاز درمان هورمونی کمک کند.
متخصص غدد
با سلام.پسرم ۲۲ سالشه اما صورتش عین پسر بچه ۱۵ سالش البته قدش بلنده چکار باید بکنم
سلام. اگر پسرتان ۲۲ ساله است اما چهرهای جوانتر از سنش دارد، این میتواند به دلایل ژنتیکی، سطح هورمونهای رشد و تستوسترون، تغذیه، یا سبک زندگی باشد. بهتر است یک آزمایش هورمونی (تستوسترون، IGF-1، و سایر هورمونهای رشد) انجام دهد تا مشخص شود آیا میزان این هورمونها در محدوده طبیعی است. همچنین، ورزشهای قدرتی مانند بدنسازی، مصرف پروتئین کافی، و رعایت الگوی خواب منظم میتوانند در افزایش ویژگیهای مردانه مؤثر باشند. در صورت نگرانی، متخصص غدد میتواند بررسیهای دقیقتری انجام دهد.
متخصص غدد
سلام
من ۱۸ سالم هست و پسر هستم.ایا امکان داره با تزریق هورمون رشد افزایش قد داشته باشم؟
دوست عزیز
اگر صفحات استخوانی بسته شده باشد افزایش قد امکان پذیر نیست . برای بررسی میتونید به متخصص غدد مراجعه کنید.
سلام
من ۱۸ سالم هست و پسر هستم.ایا امکان داره با تزریق هورمون رشد افزایش قد داشته باشم؟
دوست عزیز
اگر صفحات استخوانی بسته شده باشد افزایش قد امکان پذیر نیست . برای بررسی میتونید به متخصص غدد مراجعه کنید.
سلام ببخشید من ۱۵ سالم هس و قدم ۱۵۶ هرمون رشد ندارم صفحه رشد همم بازه دکتر هم رفتم سوزنایی داده مه هر روز باید به شکمم بزنم
ولی این زیاد به قدم افزایش نمیده
میخام بدونم قرصی وجود داره که بتونه منو به ۱۷۰ برسونه. با تشکر
سلام
خانم هستید یا اقا؟
سلام ببخشید من ۱۵ سالمه قدم ۱۵۶ هست دکتر هم رفتم ی سوزنی دارع که هر روز باید از شکمم بزنم
صفحه رشتمم بازه
میخام بدونم قرصی وجود دارع که بتونم قدمو ۱۷۰ برسونم با تشکر
سلام
جنسیت شما مهم است
ولی بطور کلی در کنار هورمون درمانی باید فعالیت ورزشی تان مخصوصا ورزشش های کششی را افزایش دهید
سلام من ۱۵سالمه زیر نظر دکتر غدد الان چند ماهه سوما تزریق میکنم صفحه رشدم بازه ولی هورمون رشد ترشح نمیشه ولی زانو درد شدید دارم الان چکار کنم ایا روش دیگه ای بجز تزریق سوما هست برای افزایش قد با توجه به شرایط من ممنون
سلام
در کنار تزریق از مکمل های مناسب مثل یونی زینک استفاده کنید
ورزش هایکششی را بسیار زیاد و اصولی انجام دهید
سلام ببخشین دخترمن سفراغ میکردشدیدلاغرمیشد زیرچشاش روی دستاش زانوهاش ولباش سیاه شده بود بردم دکترگفتن کمبودهورمون داره بیزحمت شمالطف کنین این کمبودهورمون اسم بیماریش چی میشه ممنون ازلطفتون
سلام
کمبود هورمون فقط با ازمایش مشخص می شود
ولی علایم پرکاری تیرویید دارند
من قدم رشد ندارد و هر کاری می کنم رشد کنک نمیشه دا م از عصبانیت مس فریم نمی دونم چیه کار کنم
سلام دوست عزیز
چند سالتان است؟؟