چرا دچار خشکی دهان می‌شویم؟

خشکی دهان

خشکی دهان جز مشکلاتی است که گاهی ممکن است به آن دچار شویم. اما علت این عارضه را می‌دانید؟ از روش‌های تشخیص علت آن و درمان خشکی دهان اطلاع دارید؟ در این مطلب سعی می‌کنیم علت خشکی دهان و نحوه درمان و پیشگیری از آن را توضیح دهیم.

اگر برای درمان این عارضه می‌خواهید به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید، دکترتو همراه شماست. در دکترتو علاوه بر سیستم تعیین وقت حضوری امکان مشاوره آنلاین و تلفنی با متخصصان وجود دارد. در جلسه آنلاین سوالات و نگرانی‌های خود را مطرح کرده تا راهنمایی‌های لازم را دریافت کنید.

خشکی دهان چیست؟

خشکی دهان یا اگزوستوما، به شرایطی اشاره دارد که در آن غدد بزاقی دهان، بزاق کافی برای مرطوب نگه‌داشتن دهان نمی‌سازند. این عارضه اغلب به دلیل عوارض دارویی یا افزایش سن یا در نتیجه رادیودرمانی سرطان به وجود می‌آید. علت خشکی دهان ممکن است بیماری باشد که غدد بزاقی را مستقیما تحت تاثیر قرار داده باشد. بزاق با خنثی‌کردن محصولات اسیدی باکتری‌ها، جلوگیری از رشد باکتری‌ها و شستن ذرات غذا، به جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک می‌کند. همچنین بزاق توانایی فرد برای چشیدن را بهتر کرده و جویدن و بلع را آسان‌تر می‌کند. به علاوه، آنزیم‌های بزاق به هضم غذا کمک می‌کنند.
کاهش بزاق و خشک‌شدن دهان از یک آزار ساده تا اثرات بزرگ روی سلامتی فرد و سلامتی دندان‌ها و لثه‌ها همچنین اشتها و لذت بردن از غذا می‌تواند متفاوت باشد.

علائم خشکی دهان

اگر غدد بزاقی در دهان فرد به میزان کافی بزاق نسازد، این علائم را دائما یا اغلب اوقات خواهد داشت:

  • خشک‌شدن یا احساس چسبندگی در دهان
  • بزاقی که به نظر می‌رسد غلیظ و چسبنده است.
  • تنفس دشوار
  • جویدن، بلع کردن و صحبت کردن دشوار
  • گلودرد یا خشکی گلو و صدای خشن
  • زبان خشک یا شیاردار
  • مشکل در استفاده از دندان مصنوعی
  • به علاوه خشکی دهان باعث چسبیدن رژ لب به دندان‌ها می‌شود.
  • تشنگی مکرر
  • زخم یا شکاف پوست در گوشه‌های دهان
  • بوی بد دهان
خشکی دهان و ایجاد شیار روی زبان
یکی از علائم خشکی دهان ایجاد شاسر روی زبان و خشک شدن زبان است.

عوارض خشکی دهان

کاهش ترشح بزاق در طولانی‌مدت ممکن است منجر به عوارض زیر شود.

  • افزایش خرابی دندان و بیماری‌های لثه
  • زخم دهان
  • عفونت قارچی دهان (برفک)
  • زخم یا ترک پوست در گوشه دهان یا ترک لب‌ها
  • تغذیه ضعیف به دلیل مشکل در جویدن و بلع
  • ایجاد مشکل در استفاده از دندان مصنوعی

علت خشکی دهان

هنگامی که غدد بزاقی، بزاق کافی برای مرطوب نگه‌داشتن دهان نمی‌سازند، این عارضه ایجاد می‌شود. این غدد ممکن است به دلایل زیر به درستی کار نکنند:

1. داروها

بسیاری از داروها، از جمله بسیاری از داروهایی که بدون نسخه تهیه می‌شوند، عارضه خشکی دهان دارند. داروهایی که به احتمال بیشتری مشکل ایجاد می‌کنند، برخی داروهای درمان افسردگی مثل ربوکستین، فشار خون بالا و اضطراب و همچنین ضد حساسیت‌ها، ضد احتقان‌ها، ریلکس‌کننده‌های عضلات و داروهای ضد‌درد هستند.

2. افزایش سن

بسیاری از افراد مسن با افزایش سن عارضه خشک‌شدن دهان را تجربه می‌کنند. فاکتورهای دخیل در این موضوع شامل استفاده از داروهای خاص، تغییر در توانایی بدن برای پردازش دارو در بدن، تغذیه ناکافی و بیماری‌های مزمن است.

3. درمان سرطان

داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند ترکیب بزاق و مقدار تولید‌شده را تغییر دهند. این اتفاق می‌تواند موقتی باشد و جریان طبیعی بزاق بعد از تکمیل درمان باز می‌گردد. به علاوه پرتودرمانی سر و گردن می‌تواند به غدد بزاقی آسیب رسانده و باعث کاهش قابل توجه در تولید بزاق شود. این مشکل بسته به دوز پرتو و منطقه درمان، احتمال دارد موقتی یا دائمی باشد.

4. آسیب عصبی

آسیب یا جراحی که باعث ایجاد مشکل عصب در ناحیه سر و گردن شود می تواند منجر به خشکی دهان شود.

5. مصرف مواد مخدر و الکل

نوشیدن الکل و سیگار کشیدن یا جویدن تنباکو می‌تواند علائم خشکی دهان را تشدید کند.مصرف متامفتامین می‌تواند خشک‌شدن شدید و خرابی دندان‌ها (شرایطی که به عنوان “دهان مت” شناخته می‌شود) را در پی داشته باشد.

6. کم‌آبی بدن

شرایطی مانند تب، تعریق بیش از حد، استفراغ، اسهال، ازدست‌دادن خون و سوختگی می‌توانند باعث کم‌آبی بدن شوند. کم‌آبی به خشک شدن دهان کمک می‌کند.

7. اضطراب و خشکی دهان

زمانی که شما دچار استرس می‌شوید، سطح ترشح هورمون کورتیزول افزایش پیدا می‌کند. به این هورمون، هورمون استرس نیز گفته می‌شود. هنگامی که سطح کورتیزول در بزاق افزایش پیدا می‌کند، ترکیب بزاق تغییر کرده و باعث خشک شدن دهان می‌شود.

8. خروپف

تنفس از طریق دهان باعث تبخیر بزاق می‌شود و به ایجاد این عارضه کمک می‌کند. افرادی که خروپف با دهان باز دارند، دچار همین مشکل شده و احتمالا بعد از بیدارشدن از خواب خشکی در گلو و دهان خود احساس می‌کنند.

9. خشکی دهان و دیابت

یکی از علائم شایع دیابت نوع 1 و نوع 2 خشک شدن دهان است. پزشکان احتمال می‌دهند، افزایش قند خون روی تولید بزاق تاثیر می‌گذارد. افراد مبتلا به دیابت اغلب دچار کم‌آبی می‌شوند. همچنین این بیماران از داروهایی استفاده می‌کنند که عارضه خشکی دهان را در پی دارند.

10. برفک دهان

برفک دهان نوعی عفونت قارچی دهان است. عفونت قارچی باعث التهاب بافت دهان می‌شود. این التهاب روی غدد بزاقی تاثیر گذاشته و به آن‌ها آسیب وارد می‌کند. به همین دلیل تولید بزاق با مشکل روبرو می‌شود.

11. فیبروز کیستیک

فیبروز کیستیک یک بیماری ژنتیکی است که به سیستم گوارشی و تنفسی آسیب وارد می‌کند. این بیماری بر عملکرد بزاق تاثیر منفی گذاشته و باعث خشک شدن دهان می‌شود. همچنین داروهایی که برای درمان و مدیریت فیبروز کیستیک تجویز می‌شوند، خشکی را تشدید می‌کنند.

12. اختلالات خودایمنی

در اختلالات خودایمنی سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به بدن حمله می‌کند. سندرم شوگرن نوعی بیماری خودایمنی است که روی غدد بزاقی تاثیر گذاشته و باعث التهاب آن‌ها می‌شود. بیماری‌های خودایمنی دیگری نیز ممکن است باعث خشکی دهان شوند، مانند ایدز و آرتریت روماتوئید.

13. بیماری آلزایمر

بیماری آلزایمر می‌تواند روی هیدراته ماندن بدن تاثیر منفی داشته باشد. همچنین زمانی که برای این افراد داروی خشکی دهان تجویز می‌شود، در مصرف آن دچار مشکل شده و عارضه برطرف نمی‌شود.


علت خشکی دهان همراه با گلو

خشک شدن دهان گاهی همراه با خشکی در گلو مشاهده می‌شود. این حالت اغلب به دلیل خوابیدن با دهان باز، کم‌آبی بدن، ورزش، تنفس با دهان و زندگی در محیط خشک است. این نوع خشکی اغلب موقت بوده و پس از برطرف‌شدن علت آن، خشکی نیز به‌مرور برطرف می‌شود.

علت خشکی لب همراه با خشکی دهان

مصرف داروهایی که باعث خشک شدن بزاق می‌شوند، روی لب‌ها نیز تاثیرگذارند و باعث ایجاد ترک روی لب می‌شوند. گاهی نیز سرماخوردگی و قرارگرفتن در محیط خشک باعث ایجاد این مشکل می‌شوند. به‌طورکلی زمانی که خشکی از حالت خفیف به شدید برود، بیشتر می‌توان تاثیر آن را روی لب‌ها مشاهده کرد.


درمان و پیشگیری خشکی دهان

نوع درمان به علت خشکی دهان بستگی دارد. پزشک یا دندان‌پزشک ممکن است راه‌های زیر را پیشنهاد کند:

  • تغییر دارو: تغییر دارویی که منجر به خشکی دهان شده است.
  • مرطوب کننده دهان: تجویز محصولاتی که دهان را مرطوب می‌کنند که شامل محلول‌‌های دهانی بدون نسخه، داروهای نیازمند نسخه، بزاق مصنوعی یا مرطوب‌کننده‌ها برای افزایش لغزندگی دهان می‌شود. دهان‌شویه‌های دارای زایلیتول (Xylitol) می‌توانند موثر باشند. اگر بیمار دچار خشکی شدید باشد پزشک یا دندان‌پزشک ممکن است داروهایی که ترشح بزاق را تحریک می‌کنند (مانند پیلوکارپین) تجویز کنند و اقداماتی برای محافظت از دندان‌ها انجام دهند.
درمان علت خشکی دهان
پزشک برای درمان این مشکل پس از معاینه دهان به دنبال علت ایجاد آن است.

چگونه خشکی دهان را از بین ببریم؟

علاوه بر توصیه های پزشکی، برخی اقدامات مربوط به سبک زندگی می تواند به کاهش علائم خشکی دهان کمک کند:

  • در طول روز کم کم آب یا نوشیدنی های بدون شکر بنوشید یا قطعات یخ در دهانتان بمکید.
  • آدامس های بدون شکر بجوید یا آبنبات بدون شکر مصرف کنید، محصولاتی که زایلیتول دارند به جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک می کنند.
  • ترکیبات بزاقی بدون نسخه که حاوی زایلیتول هستند، استفاده کنید.
  • از طریق بینی نفس بکشید.
  • به هوای محل خواب رطوبت اضافه کنید.
  • لب ها را مرطوب کنید تا از خشکی و ترک آن ها جلوگیری کنید.
  • از محصولاتی که علائم را بدتر می کنند، مانند: کافئین و الکل، تنباکو، ضدحساسیت ها و ضداحتقان های بدون نسخه، غذاها و آبنبات های شیرین یا اسیدی، دوری کنید.
  • اقداماتی که با محافظت از سلامت دهان و دندان به کاهش علائم خشکی دهان کمک می کنند: از خمیردندان دارای فلوراید استفاده کنید، از دهان شویه های دارای فلوراید استفاده کنید، حداقل دوبار در سال به دندان پزشک مراجعه کنید.

خشکی دهان از نظر طب سنتی

در طب سنتی معتقدند بیشتر مواقع خشکی دهان مربوط به خشک‌مزاج بودن شخص است. افرادی که طبع خشک دارند، علاوه بر دهان، در پوست، چشم‌ها و حتی سیستم گوارش دچار این مشکل هستند. این افراد در چشم‌ها احساس خارش و سوزش می‌کنند و بیشتر مواقع به یبوست مبتلا هستند. این افراد باید بعد از استحمام از کرم مرطوب‌کننده یا روغن استفاده کنند. با روغن‌مالی کردن کل بدن می‌توان مشکل طبع خشک را به‌مرور برطرف کرد.

داروی گیاهی برای خشکی دهان

برخی از گیاهان می‌توانند باعث تسکین خشکی دهان شده و تولید بزاق را تحریک کنند. این گیاهان دارویی عبارتند از:

  • آلوئه‌ورا: ژل درون برگ‌های آلوئه‌ورا برای درمان این مشکل و مرطوب کردن دهان بسیار مناسب است.
  • زنجبیل: زنجبیل به تحریک تولید بزاق کمک می‌کند.
  • ریشه هالی هاک: عملکرد مرطوب‌کنندگی گیاه هالی هاک همانند آلوئه‌ورا است.
  • ریشه گل ختمی: ریشه ختمی نرم‌کننده و مرطوب‌کننده است.
  • فلفل‌دلمه‌ای: این فلفل باعث ترشح بزاق می‌شود.

علت خشکی دهان در خواب چیست؟

یکی از علل اصلی خشکی دهان در شب تنفس دهانی است. افراد ممکن است به علت عادت، گرفتگی مجرای بینی یا دیگر مشکلات سلامتی دچار این عارضه شوند. خروپف و آپنه انسدادی خواب جز مشکلاتی هستند که در خواب اختلال ایجاد کرده و باعث تنفس دهانی می‌شوند. افرادی که دچار آپنه خواب شدید هستند یا شاخص توده بدنی بالایی دارند، بیشتر احتمال دارد، دچار خشکی دهان در شب شوند.


علت خشکی دهان در صبح چیست؟

خشکی صبحگاهی دهان به دلیل عدم تولید کافی بزاق است. دلایل مختلفی باعث ایجاد این مشکل می‌شوند. آپنه خواب، مصرف برخی داروها، پیری و درمان سرطان از دلایل خشکی در صبح هستند.


خشکی دهان نشانه بیماری کبدی است؟

سوءمصرف الکل و مصرف طولانی‌مدت آن باعث آسیب کبدی و اختلال در عملکرد کبد می‌شود. به این بیماری کبد الکلی می‌گویند. یکی از علائم اولیه این بیماری خشکی دهان است. این افراد علائم دیگری مانند افزایش تشنگی، درد یا حساسیت به لمس شکم، کاهش وزن، خستگی و زردی دارد.


سرماخوردگی باعث خشکی دهان می‌شود؟

یکی از علائم اصلی سرماخوردگی گرفتگی بینی است. زمانی که مجاری بینی مسدود می‌شود، بیمار مجبور است از دهان نفس بکشد. تنفس دهانی به‌خصوص در خواب باعث تبخیر بزاق شده و خشک شدن دهان را در پی دارد. مصرف برخی داروهای ضد احتقان بینی به دلیل خشک‌کردن مخاط و بزاق این شرایط را سخت‌تر می‌کنند. این حالت بلعیدن را برای بیمار سخت کرده و احتمال ایجاد باکتری‌ها را در دهان افزایش می‌دهد.

خشک شدن لب ها و دهان
داروهایی که برای سرماخوردگی تجویز می‌شوند، ممکن است باعث خشک‌شدن دهان و لب‌ها شوند.
تپش قلب و خشکی دهان نشانه بیماری قلبی است؟

گاهی بیماری قلبی می‌تواند با نشانه‌هایی مانند خشکی دهان و گلو همراه باشد. اگر همراه با این عارضه دچار تپش قلب شدید، موضوع احتمالا جدی بوده و نیاز به انجام آزمایش‌های دقیق است.
تاکی کاردی فوق بطنی یک انتقال الکتریسیته غیرطبیعی است. اگر علاوه بر خشک‌شدن دهان، علائم دیگری مانند ضعف، تنگی نفس، فشار قفسه سینه، سبکی سر و تپش قلب داشتید، باید حتما به پزشک مراجعه کنید تا احتمال هر نوع بیماری قلبی بررسی شود.

خشکی دهان به همراه تاری دید خطرناک است؟

اگر این مشکل همراه با تاری دید رخ داد، باید به پزشک مراجعه کنید. این حالت می‌تواند به دلیل دیابت، سکته کوچک یا بیماری چشمی باشد. در مواقع بسیار کمی این عارضه به علت نزدیک‌بینی رخ می‌دهد و احتمال بروز دو بیماری اول بیشتر است. اگر مشکل دیابت باشد، علاوه بر دو نشانه خشکی و تاری دید، احتمالا دچار تشنگی بیش از حد، کاهش وزن، تکرر ادرار و خستگی خواهید شد.
سکته مغزی با علائمی مانند گیجی، ضعف، بی‌حالی و ازدست‌دادن توانایی حرکت یک طرف بدن همراه است.

خشکی دهان در سنین بالا عادی است؟

افراد مسن معمولا با این مشکل روبرو می‌شوند. علت آن می‌تواند مصرف انواع داروها برای درمان بیماری‌های مختلف باشد. همچنین به‌مرور توانایی بدن در پردازش دارو دچار تغییر می‌شود. تغذیه ناکافی و داشتن مشکلات سلامتی در طولانی‌مدت بر قسمت‌های مختلف بدن تاثیر منفی می‌گذارد. غدد بزاقی نیز به همین دلیل دچار مشکل می‌شوند.

خشکی دهان از علائم بارداری است؟

یکی از علائم اصلی بارداری خشکی دهان است. این عارضه به دلایل مختلفی در این دوره ایجاد می‌شود. خانم‌های باردار برای رشد جنین به آب بیشتری نیاز دارند. در صورت تامین نشدن آب کافی بدن دچار کم‌آبی می‌شود. علت دیگر تغییرات هورمون‌های بدن است. این هورمون‌ها بر سلامت دهان و دندان تاثیر می‌گذارند و علاوه بر خشک شدن دهان، باعث التهاب لثه و لق شدن دندان‌ها می‌شوند. برخی افراد نیز به دیابت بارداری مبتلا می‌شوند. این بیماری در دوران بارداری می‌تواند چنین مشکلی را ایجاد کند.

آیا خشکی دهان نشانه کروناست؟

پاسخ این سوال مثبت است. تعداد زیادی از بیماران مبتلا به کرونا این عارضه را تجربه کرده‌اند. خشک شدن دهان در این افراد می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد. هنوز علت دقیق این عارضه مشخص نیست. اما احتمالا ویروس کرونا می‌تواند روی کیفیت بزاق تاثیر گذاشته و باعث بروز این مشکل شود.

آیا خشکی دهان از عوارض واکسن کرونا است؟

افرادی که واکسن کرونا را دریافت کرده‌اند، عارضه خشکی دهان را گزارش نداده‌اند. اما عارضه‌ای که به‌صورت نادر گزارش شده است، ایجاد مزه فلز در دهان بوده است. برخی از افراد بلافاصله پس از تزریق واکسن گزارش کرده‌اند که مزه عجیبی در دهان خود مانند مزه فلز حس کرده‌اند. همان‌طور که گفتیم این علامت بسیار نادر بوده و در صورت ایجاد این حالت جای نگرانی نیست. معمولا چند ساعت تا چند روز پس از دریافت واکسن این حالت از بین می‌رود.

علت خشکی دهان بعد از غذا چیست؟

افرادی که به دلایل مختلفی دچار این مشکل هستند، باید در انتخاب غذا دقت کنند. غذاهای تند و نوشیدنی‌های شیرین خشک شدن دهان را بدتر می‌کنند. نوشیدنی‌های گازدار و شیرین مانند نوشابه می‌توانند بر ترشح بزاق تاثیر منفی داشته باشند. غذاهای خشک و ادویه‌دار نیز دقیقا چنین حالتی را ایجاد می‌کنند.

خشکی دهان همراه با درد در گوش نشانه چیست؟

گاهی اوقات عفونت تنفسی باعث گوش درد می‌شود. در این حالت ممکن است شخص دچار گلودرد شود و به علت خشک شدن دهان در بلع مشکل داشته باشد. از جمله عفونت‌های ویروسی دستگاه تنفسی چنین علائمی ایجاد می‌کنند. اگر شما دچار این علائم هستید، حتما باید به متخصص گوش و حلق و بینی مراجعه کنید تا علت آن‌ها بررسی شود. برای مشاوره با بهترین پزشکان می‌توانید از لیست پزشکان در سایت دکترتو استفاده کنید.

آیا کم‌کاری تیروئید باعث خشکی دهان و گلو و تشنگی می‌شود؟

در بیماران مبتلا به کم‌کاری تیروئید ممکن است عارضه خشکی دهان مشاهده شود. عارضه دیگری که بیماران با اختلالات تیروئید ممکن است با آن مواجه شوند، سندرم سوزش دهان است. علت دقیق این بیماری مشخص نیست. ممکن است تیروئید چنین تاثیری را ایجاد کند یا به علت خشک شدن دهان شخص به این بیماری مبتلا شود.

خشکی دهان چه زمانی خطرناک است؟

زمانی که مشکل خشکی دهان به دلیل مصرف دارویی خاص باشد، می‌توان با قطع مصرف دارو آن را کنترل کرد. اما گاهی خشکی از حالت خفیف خارج شده و می‌تواند علامت مشکل جدی‌تری باشد. به همین دلیل باید در این شرایط سریعا به پزشک گوش، حلق و بینی مراجعه کرد. درصورتی‌که خشکی شدید شود، احتمال پوسیدگی دندان و عفونت لثه بالا می‌رود.

چه زمانی لازم است برای درمان خشکی دهان به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خشکی دهان شما شدید بوده و باعث غلیظ شدن بزاق و زخم‌های دهانی شده است، حتما باید به پزشک مراجعه کنید. اگر احساس می‌کنید مصرف داروی خاصی باعث ایجاد این مشکل شده است یا علائمی از بیماری زمینه‌ای دارید، لازم است با دکتر گوش و حلق و بینی یا دکتر داخلی مشورت کنید.

برای پیداکردن بهترین متخصص گوش و حلق و بینی می‌توانید از طریق سایت دکترتو اقدام کنید. در دکترتو علاوه بر سیستم تعیین وقت حضوری امکان مشاوره آنلاین و تلفنی وجود دارد.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

تنظیم و ترجمه: فائزه باستان

منبع:

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dry-mouth/symptoms-causes/syc-20356048

https://www.webmd.com/oral-health/guide/dental-health-dry-mouth

https://www.healthline.com/health/dry-mouth#when-to-get-care

https://www.medicalnewstoday.com/articles/187640

23 دیدگاه‌ها

  1. سلام حدودا یک ماه هست لبهای بالا وپایین از قسمت داخلی دهان به دندونام میچسبه وخشک میشه در حدی که با زبان جداش می کنم علت چی هست
    کم کاری تیرویید دارم روزی یکی و نصف قرص لووتیروکسین میخورم

    • سلام دوست عزیز
      عدم وجود یا کاهش جریان بزاق در دهان، باعث خشکی دهان میشه. خشکی دهان به عنوان یه بیماری مجزا شناخته نمیشه، بلکه نشانه‌ای از ابتلا به برخی از بیماری‌‌ها هست. کاهش تولید بزاق، گاهی با بیماری‌های تیروئید همراهه. خشکی دهان ممکنه به خودی خود ظاهر بشه یا ممکنه ناشی از بیماری‌ خودایمنی دیگری باشه که با اختلالات تیروئید همراهه. حدود نیمی از افرادی که از خشکی دهان شکایت دارند، مبتلا به اختلالات تیروئید هستند. توصیه میکنم برا بررسی مجدد تیروئید یا در صورت لزوم انجام سونوگرافی غده تیروئید و انجام آزمایشات به متخصص غدد مراجعه کنی.
      پزشک خوب غدد

  2. سلام من دندانم را غضب کشی کردم قرص سیپرو ومترونیدازول استفاده میکنم و دوروزه دهانم خشک می شود چکار کنم

    • سلام همراه گرامی
      از عوارض دارویی هست
      می تونین از مرطوب کننده کمک بگیرین

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید