گاهی چند برجستگی قرمز، بنفش یا کبودرنگ و دردناک روی ساق پا ظاهر می‌شوند؛ برجستگی‌هایی که شبیه جای ضربه هستند اما بدون هیچ آسیبی ایجاد شده‌اند. یکی از علت‌های احتمالی این وضعیت پانیکولیت است؛ التهابی در لایه چربی زیر پوست که ممکن است با عفونت، مصرف بعضی داروها یا بیماری‌های زمینه‌ای ارتباط داشته باشد. اما آیا پانیکولیت همیشه روی ساق پا ظاهر میشود؟ کدام نوع آن شایع‌تر است و آیا پس از بهبود، جای گره‌ها روی پوست باقی می‌ماند؟ در این مقاله از دکترتو با علائم، انواع، روش تشخیص، درمان و مدت بهبود پانیکولیت آشنا می‌شویم.
پانیکولیت چیست؟
پانیکولیت نام گروهی از بیماری‌هاست که در همه آن‌ها لایه چربی زیر پوست ملتهب میشود. این لایه چربی میان پوست و عضله قرار دارد، بدن را گرم نگه می‌دارد و مثل یک بالشتک از بافت‌های زیرین محافظت می‌کند. وقتی التهاب به این لایه برسد، چربی متورم و سفت میشود و پوست روی آن رنگ قرمز، بنفش یا قهوه‌ای پیدا می‌کند.
پانیکولیت علت‌های مختلفی دارد و بسیاری از انواع آن از نظر ظاهری شبیه یکدیگر هستند. به همین دلیل، پزشک برای تشخیص دقیق نوع بیماری علاوه بر معاینه پوست، سابقه پزشکی و علائم بیمار را بررسی می‌کند. در مواردی که تشخیص قطعی نباشد یا ظاهر ضایعات غیرمعمول باشد، نمونه‌برداری عمیق از پوست و آزمایش‌های تکمیلی به شناسایی نوع پانیکولیت و علت آن کمک می‌کنند.
علائم پانیکولیت چیست؟
گره‌های پانیکولیت بر اساس نوع بیماری ممکن است بدون بر جای گذاشتن اثری روی پوست بهبود پیدا کنند یا با تغییرات ماندگار همراه باشند. برای مثال، گره‌های اریتم ندوزوم معمولا بدون زخم از بین می‌روند، اما در پانیکولیت لوپوسی ممکن است فرورفتگی پوست باقی بماند. بعضی انواع دیگر، مانند پانیکولیت پانکراتیک و عفونی، می‌توانند باعث زخم یا ترشح چربی و چرک شوند. دیگر علائم پانیکولیت عبارت‌اند از:
- گره‌های سفت زیر پوست که از چند میلی‌متر تا چند سانتی‌متر اندازه دارند.
- درد و حساسیت گره‌ها هنگام لمس یا راه رفتن
- تغییر رنگ پوست به قرمز، بنفش یا قهوه‌ای
- گرمی پوست روی گره‌ها
- تب، خستگی و درد مفاصل یا عضلات
- تورم مچ پا و درد زانو در بعضی انواع
علت پانیکولیت چیست؟
پانیکولیت ممکن است به دلایل مختلفی از جمله عفونت‌های باکتریایی و قارچی، بیماری‌های خودایمنی، اختلالات پانکراس، تماس با سرمای شدید، ضربه یا مصرف بعضی داروها ایجاد شود. در برخی بیماران نیز با وجود بررسی‌های پزشکی، علت مشخصی برای التهاب پیدا نمی‌شود. شناسایی عامل زمینه‌ای اهمیت زیادی دارد، چون روش درمان و احتمال عود بیماری به علت ایجادکننده آن بستگی دارد.
انواع پانیکولیت کدامند؟
انواع پانیکولیت را می‌توان بر اساس علت ایجادکننده، بیماری‌های زمینه‌ای و ویژگی‌های بالینی آن‌ها دسته‌بندی کرد. بعضی انواع بیشتر ساق پا را درگیر می‌کنند، درحالی‌که برخی دیگر در صورت، بازو، ران یا سایر قسمت‌های بدن ظاهر می‌شوند. مهم‌ترین انواع پانیکولیت پوستی عبارت‌اند از:
- اریتم ندوزوم
- پانیکولیت سرمایی
- پانیکولیت لوپوسی در بیماران مبتلا به لوپوس
- پانیکولیت پانکراتیک در بیماری‌های پانکراس
- اریتم ایندوراتوم که با بیماری سل ارتباط دارد
- پانیکولیت عفونی ناشی از باکتری یا قارچ
۱. پانیکولیت اریتم ندوزوم چیست؟
اریتم ندوزوم یکی از انواع پانیکولیت است و با گره‌های قرمز، گرم و دردناک روی جلوی هر دو ساق پا شروع میشود. این بیماری در همه سنین دیده میشود اما بیشتر زنان ۲۵ تا ۴۰ ساله را درگیر می‌کند و در زنان سه تا شش برابر مردان شایع است.
اریتم ندوزوم ممکن است با بیماری‌هایی مانند سارکوئیدوز و بیماری‌های التهابی روده یا عفونت‌هایی مانند گلودرد استرپتوکوکی ارتباط داشته باشد. بااین‌حال، در بعضی بیماران علت مشخصی برای ایجاد آن پیدا نمی‌شود. سایر محرک‌های شناخته‌شده اریتم ندوزوم عبارت‌اند از:
- گلودرد چرکی استرپتوکوکی و بعضی عفونت‌های ویروسی
- بیماری‌های التهابی روده مثل کرون و کولیت اولسراتیو
- بارداری و قرص‌های ضد بارداری
- بعضی آنتی‌بیوتیک‌ها مثل پنی‌سیلین و سولفونامیدها
- بیماری سل و بعضی عفونت‌های قارچی
۲. پانیکولیت سرمایی چیست؟
پانیکولیت سرمایی بعد از تماس پوست با سرمای شدید ایجاد میشود و بیشتر در نوزادان و کودکان دیده میشود، چون چربی زیر پوست آن‌ها در سرما راحت‌تر سفت میشود. گره‌های قرمز و سفت پانیکولیت سرمایی چند ساعت تا سه روز بعد از تماس با سرما روی گونه‌ها، چانه یا ران پیدا می‌شوند. مکیدن بستنی یخی، کیسه یخ روی پوست و بازی طولانی در هوای سرد شایع‌ترین علت‌های پانیکولیت سرمایی در کودکان هستند و گره‌ها معمولا در چند هفته بدون درمان خوب می‌شوند. برای بررسی و پیگیری درمان می‌توانید از بهترین دکتر بیماری های پوستی و درماتولوژی ایران کمک بگیرید.
۳. پانیکولیت لوپوسی چیست؟
پانیکولیت لوپوسی در بیماران مبتلا به لوپوس ایجاد میشود و برخلاف بیشتر انواع پانیکولیت، صورت، بازو، شانه و باسن را درگیر می‌کند. گره‌های پانیکولیت لوپوسی در لایه‌های عمیق پوست ایجاد می‌شوند و با تخریب بافت چربی ممکن است پس از بهبود، فرورفتگی یا آتروفی ماندگاری در پوست باقی بگذارند. این نوع پانیکولیت ممکن است سال‌ها قبل از بقیه علائم لوپوس ظاهر شود.
۴. پانیکولیت پانکراتیک چیست؟
پانیکولیت پانکراتیک در بیماران پانکراس دیده میشود و بیشتر همراه التهاب پانکراس حاد یا مزمن و گاهی سرطان پانکراس است. آنزیم‌هایی که از پانکراس آسیب‌دیده وارد خون می‌شوند، چربی زیر پوست را تخریب می‌کنند و گره‌هایی ایجاد می‌کنند که ممکن است نرم شوند و ترشح روغنی داشته باشند. بالا بودن آنزیم‌های پانکراس در آزمایش خون به تشخیص این نوع کمک می‌کند و درمان آن به درمان بیماری پانکراس بستگی دارد.
۵. اریتم ایندوراتوم چیست؟
اریتم ایندوراتوم یا واسکولیت ندولار نوعی پانیکولیت است که معمولا پشت ساق پا را درگیر می‌کند. این بیماری در برخی موارد با عفونت سل ارتباط دارد، اما ممکن است بدون شناسایی عفونت سل هم ایجاد شود. وقتی پزشک به این نوع مشکوک شود ممکن است علائم بیماری سل را بررسی کند و آزمایش‌های سل را درخواست کند.
۶. پانیکولیت عفونی چیست؟
پانیکولیت عفونی زمانی ایجاد میشود که باکتری‌ها، قارچ‌ها یا سایر عوامل عفونی به بافت چربی زیر پوست راه پیدا کنند. این عارضه ممکن است در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی بیشتر دیده شود، اما افراد سالم هم پس از آسیب پوستی، جراحی یا تزریق ممکن است به آن مبتلا شوند. گره‌ها در بعضی موارد به آبسه تبدیل می‌شوند یا با زخم و ترشح همراه هستند. درمان به عامل عفونت بستگی دارد و ممکن است شامل آنتی‌بیوتیک، داروی ضدقارچ یا سایر درمان‌های ضد میکروبی باشد.
پانیکولیت مزانتریک چیست؟
پانیکولیت مزانتریک التهاب چربی مزانتر است، یعنی پرده چربی‌داری که روده‌ها را در شکم نگه می‌دارد و رگ‌های روده از آن عبور می‌کنند. این بیماری که مزانتریت اسکلروزان هم نام دارد، با پانیکولیت پوست فرق دارد و گره یا تغییر رنگی روی پوست ایجاد نمی‌کند. کسانی که پانیکولیت روده دارند، معمولا همین بیماری را در گزارش سی تی اسکن خود دیده‌اند.
پانیکولیت مزانتریک در کمتر از یک درصد سی‌تی‌اسکن‌های شکم دیده میشود و بیشتر مردان میانسال و سالمند را درگیر می‌کند. بسیاری از بیماران هیچ علامتی ندارند و پزشک بیماری را به طور اتفاقی در سی‌تی‌اسکنی که برای دلیل دیگری انجام شده پیدا می‌کند. درد شکم، نفخ، اسهال، احساس سیری زودرس و کاهش وزن علائمی هستند که در بیماران علامت‌دار دیده می‌شوند.
پانیکولیت مزانتریک بدون علامت معمولا به درمان نیاز ندارد. در بیماران علامت‌دار، متخصص گوارش ممکن است کورتون یا داروهای دیگری مثل تاموکسیفن تجویز کند و جراحی فقط برای عوارضی مثل انسداد روده لازم میشود. پزشک در بعضی بیماران برای اطمینان از اینکه توده مزانتر نوعی سرطان نیست، نمونه‌برداری انجام می‌دهد.
پانیکولیت چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص پانیکولیت با بررسی علائم، معاینه پوست و ارزیابی سابقه پزشکی بیمار انجام میشود. پزشک بر اساس محل و ظاهر گره‌ها، بیماری‌های زمینه‌ای و علائم همراه، علت احتمالی التهاب را مشخص می‌کند. در موارد غیرمعمول یا زمانی که تشخیص قطعی نباشد، نمونه‌برداری عمیق از پوست برای بررسی بافت چربی زیرجلدی انجام میشود. آزمایش‌های تکمیلی هم بر اساس علت احتمالی بیماری انتخاب می‌شوند. بر اساس نوع پانیکولیت و علت احتمالی آن، پزشک ممکن است آزمایش‌های زیر را درخواست کند:
- آزمایش خون عمومی و شاخص‌های التهاب
- کشت گلو یا آزمایش آنتی‌بادی استرپتوکوک
- عکس قفسه سینه برای بررسی سل و سارکوئیدوز
- آزمایش آنزیم‌های پانکراس
- آزمایش‌های خودایمنی برای لوپوس
- کشت نمونه گره در صورت شک به عفونت
متن انگلیسی:
به نقل از سایت clevelandclinic
A healthcare provider will diagnose panniculitis after a physical exam. They’ll take a look at your skin to learn more about your symptoms. Your provider will also ask you questions about your medical history.
ترجمه فارسی:
پزشک پس از معاینه فیزیکی، پانیکولیت را تشخیص می‌دهد. او پوست شما را بررسی می‌کند تا اطلاعات بیشتری درباره علائمتان به دست آورد. همچنین درباره سابقه پزشکی‌تان از شما سؤال می‌کند.
پانیکولیت چگونه درمان میشود؟
بر اساس نوع پانیکولیت و شدت التهاب، پزشک ممکن است برای کاهش درد و التهاب از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن استفاده کند. در موارد مقاوم یا بعضی انواع خاص پانیکولیت، داروهایی مانند کلشی‌سین، یدید پتاسیم، کورتون یا داروهای تعدیل‌کننده سیستم ایمنی هم ممکن است تجویز شوند. انتخاب دارو به علت بیماری، شدت علائم و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد.
نکته مهم: اگر پانیکولیت ناشی از عفونت باشد، درمان ضد میکروبی اهمیت دارد و تجویز کورتون بدون بررسی عفونت می‌تواند مشکل‌ساز شود.
درمان پانیکولیت چقدر طول می‌کشد؟
مدت زمان بهبود پانیکولیت به نوع بیماری و علت ایجادکننده آن بستگی دارد. در بسیاری از موارد، التهاب و درد گره‌ها طی چند هفته کاهش پیدا می‌کند، اما تغییر رنگ پوست ممکن است مدت بیشتری باقی بماند. برای مثال، گره‌های اریتم ندوزوم معمولا طی ۳ تا ۸ هفته بهبود می‌یابند و بدون ایجاد اسکار از بین می‌روند. اما انواعی که با بیماری‌های زمینه‌ای مانند لوپوس یا اختلالات پانکراس ارتباط دارند، ممکن است تا زمان کنترل بیماری اصلی ادامه پیدا کنند.
پانیکولیت در بعضی بیماران ممکن است عود کند. احتمال بازگشت بیماری به نوع پانیکولیت و ادامه داشتن عامل زمینه‌ای بستگی دارد. برای مثال، اگر عفونت، بیماری خودایمنی یا اختلال دیگری که باعث التهاب شده کنترل نشود، احتمال تداوم یا بازگشت علائم وجود دارد. به همین دلیل، پیگیری علت اصلی بیماری در کنار درمان علائم اهمیت دارد. برای تعیین مدت درمان پانیکولیت و انتخاب روش درمانی متناسب با علت و شدت بیماری، می‌توانید از طریق اپلیکیشن دکترتو با متخصص پوست مشورت کنید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت webmd
Panniculitis caused by sarcoidosis will most likely go away within the first couple of years in which you have the disease. Treatments for this kind of panniculitis include taking over-the-counter pain relief and wrapping the affected area in bandages.
ترجمه فارسی:
پانیکولیت ناشی از سارکوئیدوز معمولا طی یکی دو سال اول ابتلا به بیماری برطرف میشود. درمان این نوع پانیکولیت شامل مصرف داروهای مسکن بدون نسخه و بستن ناحیه آسیب‌دیده با باند است.
نتیجه گیری و راهنمای مراجعه به پزشک
پانیکولیت گروهی از اختلالات التهابی بافت چربی زیر پوست است که ممکن است به دلایل مختلفی از جمله عفونت، مصرف بعضی داروها یا بیماری‌های زمینه‌ای ایجاد شود. اریتم ندوزوم شایع‌ترین نوع آن است و معمولا با گره‌های دردناک روی ساق پا ظاهر میشود. بااین‌حال، محل ضایعات، احتمال زخم شدن و باقی ماندن فرورفتگی پوست در انواع مختلف پانیکولیت تفاوت دارد. تشخیص دقیق علت بیماری به بررسی علائم، معاینه و در صورت نیاز نمونه‌برداری و آزمایش‌های تکمیلی بستگی دارد. اگر گره‌های دردناک و کبودمانندی بدون ضربه روی پوست شما ظاهر شد، به خصوص همراه تب یا درد مفاصل، برای بررسی به بهترین دکتر پوست و مو ایران، دکتر پوست و مو تهران یا سایر شهرها مراجعه کنید.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
سوالات متداول درباره پانیکولیت
پانیکولیت مسری نیست و با تماس پوستی یا وسایل مشترک از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. فقط عفونتی که گاهی محرک پانیکولیت است، مثل گلودرد استرپتوکوکی یا سل، ممکن است به دیگران سرایت کند و خود گره‌های زیر پوست قابل انتقال نیستند.
سلولیت عفونی عفونت باکتریایی پوست و بافت زیر آن است که معمولا یک ناحیه قرمز، داغ و متورم با لبه‌های نامشخص ایجاد می‌کند و اغلب فقط یک پا را درگیر می‌کند. پانیکولیت بیشتر به صورت چند گره جدا و دردناک دیده میشود و در بیشتر موارد عفونی نیست. سلولیت عفونی به آنتی‌بیوتیک فوری نیاز دارد، بنابراین قرمزی که سریع گسترش پیدا می‌کند یا با تب و لرز همراه است باید همان روز بررسی شود.
پانیکولیت در بارداری بیشتر از نوع اریتم ندوزوم است. گره‌های اریتم ندوزوم در بارداری معمولا بعد از زایمان از بین می‌روند. داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مثل ایبوپروفن را از هفته بیستم بارداری به بعد بدون نظر پزشک مصرف نکنید و درمان درد را فقط با تجویز پزشک شروع کنید.
۰ دیدگاه ثبت شده برای: پانیکولیت چه علائمی دارد و چرا ایجاد میشود؟