آزمایش قند خون (FBS) در برگه آزمایش و راهنمای تفسیر آن

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

آزمایش قند خون مجموعه‌ای از تست‌ است که مقدار گلوکز (قند) را در خون می‌سنجد تا وضعیت متابولیسم بدن، احتمال دیابت و گاهی علت علائمی مانند تشنگی زیاد، پرادراری، خستگی یا افت قند بررسی شود. این تست‌ها ممکن است در زمان ناشتایی، بعد از غذا یا به‌صورت میانگین سه‌ماهه انجام شوند و معمولا با یک نمونه خون ساده (گاهی همراه نوشیدن محلول قندی در OGTT) گزارش می‌شوند. اگر می‌خواهید بدانید دقیقا کدام شاخص‌ها مهم‌اند و برگه جواب را چطور سریع بخوانید در ادامه این مطلب از دکترتو همراه ما باشید.

آزمایش قند خون چیست؟

آزمایش قند خون مجموعه‌ای از تست‌ها است که برای اندازه‌گیری گلوکز و بررسی دیابت یا پیش‌دیابت استفاده می‌شود. رایج‌ترین‌ موارد شامل قند ناشتا (FBS)، قند ۲ ساعته بعد غذا یا OGTT و HbA1c است که میانگین قند خون حدود ۲ تا ۳ ماه اخیر را نشان می‌دهد. گاهی قند خون تصادفی هم کمک‌کننده است. تفسیر نتیجه به شرایط فرد، داروها، بارداری، استرس و بیماری‌های هم‌زمان بستگی دارد. برای دقت بیشتر، ناشتا بودن، زمان نمونه‌گیری و تکرار آزمایش در صورت مرزی بودن قند خون اهمیت دارد.

برای اینکه بفهمید سطح قند خون شما در محدوده‌ی طبیعی است یا خیر، از آزمایش قند خون استفاده می‌شود. اگر ساکن تهران هستید، می‌توانید برای انجام این تست مهم به آزمایشگاه‌ های تهران مراجعه کرده و نتیجه را با پزشک بررسی کنید.

معطلی تو آزمایشــــــگاه تموم شد!

از بین آزمایشگاه‌های معتبر انتخاب کن، با چند کلیک پذیرش بگیر و سر وقت آزمایش بده.

رزرو فوری پذیرش آزمایشگاه

آزمایش قند خون شامل اندازه گیری چه پارامترهایی می شود؟

قند در آزمایش خون فقط یک عدد نیست؛ ممکن است چند شاخص مرتبط با گلوکز گزارش شود تا هم وضعیت لحظه‌ای قند مشخص شود و هم تصویر بلندمدت کنترل قند بررسی شود. بعضی نسخه‌ها برای تکمیل ارزیابی، تست تحمل گلوکز (OGTT) یا شاخص‌های تکمیلی مانند کتون‌ها را هم درخواست می‌کنند. اینکه کدام پارامترها در نسخه شما یا چکاپ برای افراد دیابتی باشد، به هدف پزشک (غربالگری، تشخیص یا پیگیری) بستگی دارد.

از آزمایشاتی که برای سنجش سطح قند خون استفاده می‌شوند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قند خون ناشتا (FPG/FBS)
• قند خون تصادفی (RBS)
• قند ۲ ساعت بعد غذا (2hPP/PPBS)
• تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)
• HbA1c (قند سه‌ماهه)

متن انگلیسی:
A blood glucose test measures the level of glucose (sugar) in your blood. The test can involve a finger prick or a blood draw from your vein. Healthcare providers most commonly use blood glucose tests to screen for Type 2 diabetes, which is a common condition.
ترجمه فارسی:
آزمایش قند خون میزان گلوکز (قند) موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند و ممکن است با خون‌گیری از نوک انگشت یا از ورید انجام شود. پزشکان و مراکز درمانی معمولا از این آزمایش برای غربالگری دیابت نوع ۲ که یک بیماری شایع است، استفاده می‌کنند.

به نقل از سایت my.clevelandclinic

۱. تست قند خون ناشتا

قند ناشتا (FPG/FBS) مقدار گلوکز خون را بعد از یک ناشتایی شبانه می‌سنجد و یکی از رایج‌ترین تست‌ها برای غربالگری و تشخیص دیابت یا پیش‌دیابت است. معمولا باید حداقل ۸ ساعت ناشتا باشید و جز آب موادغذایی نخورید.

۲. تست قند خون تصادفی

قند تصادفی (RBS) در هر زمان از روز و بدون شرط ناشتایی اندازه‌گیری می‌شود و بیشتر زمانی کمک‌کننده است که فرد علائم قند خون بالا واضح یا وضعیت اورژانسی داشته‌باشد. اگر عدد بالا باشد، مخصوصا همراه علائم کلاسیک، می‌تواند هشدار جدی بدهد. با این حال برای تشخیص قطعی معمولا به تست‌های استانداردتر مانند FPG، HbA1c یا OGTT و گاهی تکرار نیاز می‌شود.

۳. آزمایش قند ۲ ساعت بعد غذا

قند ۲ ساعت بعد غذا یک تصویر از پاسخ بدن به یک وعده غذایی می‌دهد. این تست در پیگیری بعضی بیماران دیابتی یا بررسی نوسانات بعد از غذا کاربرد دارد. نکته مهم این است که ۲ ساعت بعد غذا با ۲ ساعت OGTT یکی نیست.

۴. OGTT تست تحمل گلوکز

OGTT (تست تحمل گلوکز خوراکی) معمولا با ناشتایی شروع می‌شود؛ ابتدا قند پایه گرفته می‌شود، سپس محلول گلوکز استاندارد نوشیده می‌شود و قند در زمان مشخص (معمولا۲ ساعت) دوباره اندازه‌گیری می‌شود. OGTT برای تشخیص اختلال تحمل گلوکز و همچنین در بارداری بسیار استفاده می‌شود. نتیجه به رعایت دقیق آمادگی قبل از تست و ثابت‌بودن شرایط آزمون وابسته است.

۵. HbA1c قند سه‌ ماهه

HbA1c نشان می‌دهد چه مقدار گلوکز طی زمان به هموگلوبین گلبول قرمز چسبیده و بنابراین میانگین قند خون حدود ۲ تا ۳ ماه اخیر را منعکس می‌کند. برای غربالگری، تشخیص و پیگیری بسیار کاربردی است و نیاز به ناشتایی ندارد. با این حال در برخی شرایط (مانند بعضی هموگلوبین‌های غیرمعمول یا تغییرات شدید گلبول قرمز) ممکن است تفسیر آن چالش‌دار شود.

۶. آزمایش قند در بارداری

هدف از آزمایش قند در بارداری، شناسایی آزمایش دیابت بارداری و پیشگیری از عوارض برای مادر و جنین است. معمولا غربالگری بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ انجام می‌شود، اما اگر ریسک بالا باشد ممکن است زودتر بررسی شود. روش‌ها باتوجه به دستورالعمل می‌تواند دو مرحله‌ای باشد یا یک مرحله‌ای انجام شود.

علائم نوسان قند خون داری و هنوز آزمایش ندادی؟
قبل از وخیم شدن وضعیت، اقدام کن.

دکتر فوق تخصص غدد

راهنمای خواندن آزمایش قند خون

برای اینکه در نگاه اول سردرگم نشوید، قبل از هر چیز به نوع تست (ناشتا، ۲ ساعت بعد غذا، OGTT یا HbA1c) و واحد (mg/dL یا mmol/L) در آزمایش قند خون دقت کنید. در قدم بعدی، کنار هر عدد به محدوده مرجع آزمایشگاه و علامت‌های H/L (بالا/پایین) نگاه کنید. زمان نمونه‌گیری، ناشتا بودن، بارداری، داروها و حتی بیماری یا استرس اخیر می‌تواند روی نتیجه اثر بگذارد؛ این موارد معمولا در نسخه یا توضیحات برگه مهم‌اند. اگر HbA1c با قندهای روزانه همخوانی ندارد، کیفیت و نوع روش یا شرایط خاص خون (مانند برخی هموگلوبین‌ها) هم مطرح می‌شود.

تفسیر آزمایش قند خون در برگه آزمایش

در یک برگه استاندارد، شاخص‌های اصولی برای تشخیص یا غربالگری معمولا یکی از مواردی مانند FPG (ناشتا)، HbA1c، OGTT دو ساعته، یا قند تصادفی (در شرایط خاص) است. مهم است بدانید تشخیص دیابت معمولا با تکرار آزمایش در روز دیگر یا تایید با تست دوم انجام می‌شود (مگر در موارد واضح همراه با علائم). همچنین، برای OGTT باید مطمئن شوید تست ۲ ساعت بعد نوشیدنی گلوکز انجام شده است نه فقط ۲ ساعت بعد از یک وعده معمولی.

گاهی اوقات، افراد به دلیل بروز ناگهانی علائمی مانند تعریق شدید، سرگیجه یا اضطراب، نیاز دارند سریعا سطح قند خون خود را بررسی کنند. در چنین شرایطی، دسترسی سریع به جواب آزمایش اهمیت زیادی دارد. اگر در تهران زندگی می‌کنید، مراجعه به یک آزمایشگاه جواب فوری تهران می‌تواند کمک کند تا در کمترین زمان ممکن، نتیجه آزمایش را دریافت کرده و در صورت نیاز، سریع با پزشک مشورت کنید.

متن انگلیسی:
A fasting blood sugar level less than 100 mg/dL (5.6 mmol/L) is normal. A fasting blood sugar level from 100 to 125 mg/dL (5.6 to 6.9 mmol/L) is considered prediabetes. If it’s 126 mg/dL (7 mmol/L) or higher on two separate tests, you have diabetes.
ترجمه فارسی:
سطح قند خون ناشتا کمتر از ۱۰۰ mg/dL (۵.۶ mmol/L) طبیعی است. قند خون ناشتا بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ mg/dL (۵.۶ تا ۶.۹ mmol/L) در محدوده پیش‌دیابت قرار می‌گیرد. اگر قند خون ناشتا در دو آزمایش جداگانه ۱۲۶ mg/dL (۷ mmol/L) یا بیشتر باشد، تشخیص دیابت مطرح می‌شود.

به نقل از سایت mayoclinic

۱. جواب آزمایش قند خون نرمال

به‌طور کلی در بزرگسالان غیر باردار حد نرمال قند خون در آزمایش به معنای اعداد در محدوده طبیعی آزمایشگاه است و در معیارهای پذیرفته‌شده قرار دارد. معمولا قند ناشتا زیر ۱۰۰ mg/dL و HbA1c زیر ۵.۷٪ گزارش می‌شود. اگر OGTT انجام شده باشد، عدد ۲ ساعته معمولا باید زیر ۱۴۰ mg/dL باشد. توجه کنید هر برگه، محدوده مرجع خودش را هم دارد و باید همان را کنار اعداد ببینید.

۲. جواب آزمایش با قند خون بالا

در برگه تست قند خون، معمولا کنار قند، علامت H می‌خورد یا از محدوده مرجع بالاتر است. اگر قند ناشتا ۱۲۶ mg/dL یا بیشتر باشد، یا HbA1c برابر یا بیشتر از ۶.۵٪ باشد، یا قند ۲ ساعته OGTT برابر یا بیشتر از ۲۰۰ mg/dL گزارش شود، در محدوده دیابت قرار می‌گیرد (و معمولا نیاز به تایید یا تکرار دارد). قند تصادفی ۲۰۰ به بالا همراه علائم کلاسیک هم می‌تواند بسیار مهم باشد.

۳. جواب آزمایش با قند خون پایین

در برگه آزمایش قند خون، قند پایین عددی زیر محدوده مرجع آزمایشگاه است و ممکن است با L علامت‌گذاری شود. از نظر بالینی، خیلی از منابع عدد زیر ۷۰ mg/dL را هیپوگلیسمی در نظر می‌گیرند، به‌ویژه اگر همراه علائم (لرزش، تعریق، گیجی، تپش قلب) باشد. اگر افت قند تکرارشونده است یا شدید است، علت آن (داروها، تغذیه، بیماری‌ها) بررسی می‌شود.

۴. تفسیر آزمایش قند خون سه ماهه

HbA1c نشان می‌دهد در حدود ۲ تا ۳ ماه اخیر، قند خون به‌طور متوسط چه وضعی داشته است. در برگه ممکن است به صورت درصد (%) یا mmol/mol گزارش شود. معمولا عدد زیر ۵.۷٪ طبیعی، ۵.۷ تا ۶.۴٪ پیش‌دیابت و ۶.۵٪ به بالا در محدوده دیابت است (با ملاحظات و گاهی نیاز به تایید).

۵. آزمایش قند خون ناشتا باید چند باشد؟

برای بزرگسالان غیر باردار، معیار رایج قند ناشتا کمتر از ۱۰۰ mg/dL طبیعی، ۱۰۰ تا ۱۲۵ پیش‌دیابت و ۱۲۶ یا بیشتر در محدوده دیابت (معمولا با تکرار یا تایید) است. ناشتایی معمولا زمانی است که حداقل ۸ ساعت فقط آب خورده باشید.

جدول تفسیر آزمایش قند خون

این جدول کمک می‌کند نوع تست قند خون را با حدود کلی کنار هم ببینید و سریع متوجه شوید عدد شما تقریبا در کدام بازه قرار می‌گیرد. توجه کنید این موارد برای بزرگسالان غیر باردار است و تشخیص قطعی معمولا با تکرار یا تایید انجام می‌شود. واحدها را هم حتماا با برگه خودتان تطبیق دهید (mg/dL یا mmol/L).

تست	طبیعی	پیش‌دیابت یا پرخطر	دیابت
قند ناشتا (FPG/FBS)	کمتر از ۱۰۰ mg/dL (کمتر از ۵.۶ mmol/L)	۱۰۰ تا ۱۲۵ mg/dL (5.6 تا ۶.۹)	۱۲۶ mg/dL یا بیشتر (برابر یا بیشتر از ۷.۰)
HbA1c	کمتر از ۵.۷% (کمتر از ۳۹ mmol/mol)	۵.۷ تا ۶.۴% (۳۹ تا ۴۶ mmol/mol)	۶.۵% یا بیشتر (برابر یا بیشتر از ۴۸ mmol/mol)
OGTT دو ساعته (2h)	کمتر از ۱۴۰ mg/dL (کمتر از ۷.۸ mmol/L)	۱۴۰ تا ۱۹۹ mg/dL (7.8 تا ۱۱.۰)	۲۰۰ mg/dL یا بیشتر (برابر یا بیشتر از ۱۱.۱)
قند تصادفی (Random)	معیار تشخیصی قطعی طبیعی ندارد	—	۲۰۰ mg/dL یا بیشتر همراه با علائم، بسیار مهم و تشخیصی در برخی شرایط

نکات مهم قبل از تست قند خون

برای اینکه نتیجه تست قند خون قابل اعتماد باشد و علت نوسان قند خون بررسی شود، باید شرایط نمونه‌گیری را دقیق رعایت کنید. مهم‌ترین نکته این است که بدانید تست قند در آزمایش خون شما ناشتا است یا غیرناشتا، بعد غذا یا OGTT. زیرا هرکدام نیاز به آمادگی متفاوت دارد. خواب کم، بیماری حاد، ورزش سنگین، الکل و بعضی داروها می‌توانند عدد قند را بالا یا پایین ببرند. اگر باردار هستید یا داروی دیابت مصرف می‌کنید، حتما از قبل به آزمایشگاه یا پزشک اطلاع دهید.

نکات مهم قبل از تست قند خون شامل موارد زیر می‌شود:

• برای FBS: معمولا ۸ ساعت ناشتایی (آب مجاز)
• برای OGTT: طبق دستور دقیق آزمایشگاه (زمان‌بندی، ناشتایی، عدم فعالیت سنگین)
• داروها را خودسرانه قطع نکنید؛ فقط طبق دستور پزشک
• روز تست از ورزش سنگین، مصرف سیگار و الکل پرهیز کنید
• اگر بیمار یا تب‌دار هستید یا استرس شدید دارید، به پزشک بگویید (ممکن است زمان تست تغییر کند)

۱. آیا قبل از انجام آزمایش قند خون باید ناشتا باشیم؟

برای اندازه گیری قند خون ناشتا (FBS) لازم است ۸ ساعت قبل (معمولا بازه ۸ تا ۱۲ ساعت) از نمونه گیری خون برای انجام آزمایش، ناشتا باشید. برای مثال، اگر ساعت ۷ نوبت خونگیری دارید، از ساعت ۱۱ شب قبل باید ناشتا باشید. برای وعده‌ی شام نیز، یک غذای سبک در اندازه‌ی وعده‌ی صبحانه، غذا بخورید. نوشیدن آب اشکالی ندارد.

برای مرحله‌ی اول غربالگری دیابت بارداری، نیاز نداشتن به ناشتایی مربوط به غربالگری ۱ ساعته (دو مرحله‌ای) است و در روش یک‌مرحله‌ای یا OGTT ناشتایی لازم است.

۲. چه داروهایی می توانند بر روی سطح قند خون تاثیر بگذارند؟

داروهایی که می‌توانند سطح گلوکز خون شما را تحت تاثیر قرار دهند شامل موارد زیر است:

• کورتیکواستروئیدها
• ادرار آورها
• قرص‌های جلوگیری از بارداری
• داروهای مورد استفاده برای هورمون درمانی
• آسپرین
• داروهای ضد روان پریشی
• لیتیوم
• اپی نفرین (آدرنالین)
• داروهای ضد افسردگی سه‌حلقه‌ای
• مهار کننده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOI)
• فنی توئین
• داروهای سولفونیل اوره

همین حالا یک دکتر مطمئن برای قند بالا و دیابت پیدا کن.

دکتر دیابت

۳. آزمایش قند خون بعد از صبحانه انجام می شود؟

اگر پزشک قند ۲ ساعت بعد غذا یا قند بعد از صبحانه خواسته باشد، نمونه‌گیری بعد از صبحانه انجام می‌شود؛ اما اگر تست شما OGTT یا قند ناشتا است، باید ناشتا بروید و صبحانه نخورید. تفاوت اسم تست در نسخه مهم است.

۴. برای آزمایش قند دو ساعته صبحانه چی بخوریم؟

اگر نسخه شما ۲ ساعت بعد صبحانه است (نه OGTT)، معمولا توصیه می‌شود صبحانه معمول خودتان را بخورید و رژیم را غیرعادی تغییر ندهید؛ سپس دقیقا ۲ ساعت بعد از اولین لقمه نمونه بدهید. اگر نسخه OGTT است، صبحانه نخورید و به‌جایش محلول گلوکز استاندارد در آزمایشگاه مصرف می‌شود.

۵. شب قبل از آزمایش قند بارداری چه بخوریم؟

برای بسیاری از روش‌های غربالگری بارداری ممکن است نیاز به ناشتایی نباشد، اما برای OGTT معمولا ناشتایی لازم است؛ بنابراین شام شب قبل از آزمایش قند خون بهتر است سبک و معمول باشد و از پرخوری یا خوراکی‌های شیرین پرهیز شود. دقیقا طبق دستور پزشک یا آزمایشگاه عمل کنید.

پزشکان پیشنهادی

۴.۶ (۱۸۸۲ نظر)

دکتر محمد باقرزاده

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۷ (۱۷۴۰ نظر)

دکتر مجید رمضانی

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۳ (۱۸۶۰ نظر)

دکتر شهاب نوریان

فوق تخصص غدد کودکان

نوبت بگیرید

۴.۹ (۱۳۶۵ نظر)

دکتر جواد تولایی

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۳.۸ (۱۷۴۹ نظر)

دکتر محمدرضا میرزایی

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۶ (۱۲۲۲ نظر)

دکتر جواد همت یار

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

قیمت آزمایش قند خون

آزمایش قند خون هزینه زیادی ندارد. قیمت دقیق آن با توجه به نوع آزمایش متفاوت است. در این آزمایش ممکن است، علاوه بر قند خون، تعداد سلول‌ها، چربی خون و عملکرد کلیه و کبد نیز بررسی شود. به همین دلیل قیمت دقیق آزمایش را باید از آزمایشگاه محل خود بپرسید. اگر در شرق تهران قرار دارید می‌توانید به یکی از آزمایشگاه های شرق تهران مراجعه کنید. اگر می‌خواهید دستگاه تست قند خون را در منزل داشته باشید، قیمت آن متغیر است.

نتیجه گیری

آزمایش قند خون کمک می‌کند هم قند لحظه‌ای (ناشتا، بعد غذا، OGTT) و هم تصویر بلندمدت (HbA1c) از میزان قند خون را ببینید و اگر لازم باشد، زودتر برای پیشگیری یا درمان اقدام کنید. اگر در برگه شما اعداد در محدوده دیابت یا نزدیک به آن است، اگر افت قند مکرر دارید یا اگر علائمی مانند تشنگی شدید، کاهش وزن بی‌دلیل، تاری دید، تکرر ادرار، گیجی یا بی‌حالی شدید دارید، بهتر است سریع‌تر با پزشک متخصص داخلی یا غدد مشورت کنید؛ در بارداری هم پیگیری دقیق‌تر اهمیت ویژه دارد.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!