دیابت عصبی چگونه ایجاد میشود؟ بررسی ارتباط استرس و قند خون

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

دیابت عصبی یا قند خون عصبی اصطلاحی است که ممکن است شنیده باشید، اما آیا معنای دقیق آن را می‌دانید؟ بگذارید در همین ابتدای مطلب این موضوع را شفاف کنیم که بیماری به نام دیابت عصبی وجود ندارد. این اصطلاح در عامه افراد برای توصیف افزایش قند خون در زمان استرس، ناراحتی، عصبانیت و غیره استفاده می‌شود. یا حتی برخی افراد برای توجیه اینکه دیابت ندارند و فقط گاهی اوقات در اثر استرس دچار قند خون بالا می‌شوند از این اصطلاح استفاده می‌کنند. در این مطلب از دکترتو همراه ما باشید تا بدانیم که دیابت عصبی دقیقا چیست و چه علائمی دارد؟ و سؤالات دیگری که ممکن است برای شما پیش آمده باشد.

دیابت عصبی چیست؟

چیزی که به نام دیابت عصبی یا قند خون عصبی می‌شناسیم نوعی اختلال است که با افزایش میزان اضطراب و استرس در افراد ایجاد می‌شود. در این حالت میزان قند خون فرد با افزایش کنترل نشده‌ای روبه‌رو می‌شود که می‌تواند در افراد دیابتی خطرناک باشد.

معمولا منظور از دیابت عصبی دیابت ناشی از استرس (افزایش قند خون در دوره‌های فشار روانی) است. از نظر علمی، استرس با ترشح هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین باعث افزایش تولید قند در کبد و کاهش اثر انسولین می‌شود؛ بنابراین اگر فرد زمینه دیابت یا پیش‌دیابت داشته‌باشد، قند خونش راحت‌تر بالا می‌رود و این بالا بودن می‌تواند پایدار شود. به همین دلیل به‌صورت عامیانه می‌گویند عصبی؛ یعنی شروع یا بدتر شدن قند خون را به فشارهای روانی نسبت می‌دهند، نه اینکه دیابت واقعا یک بیماری اعصاب باشد.

علائم	درمان
قند خون بالا در استرس	اندازه‌گیری قند خون
افت قند خون	قانون ۱۵-۱۵ که شامل مصرف ۱۵ گرم کربوهیدرات سریع‌الاثر و ۱۵ دقیقه بعد بررسی مجدد است؛ تکرار در صورت پایین‌بودن
نوسان‌های شدید قند همراه با به‌هم‌ریختگی خواب و سبک زندگی	برنامه خواب ثابت؛ وعده‌های کوچک‌تر و منظم‌تر؛ پروتئین و فیبر بیشتر؛ فعالیت بدنی منظم
استرس طولانی‌مدت همراه با اضطراب یا خلق پایین	درمان‌های روان‌شناختی مانند CBT در صورت نیاز؛ آموزش مهارت‌های ریلکسیشن و تنظیم سبک زندگی در کنار درمان پزشکی
علائم قند بالا تکرارشونده یا قند بالا بدون علامت (اگر قند خون بالا پایدار شود و معیارهای دیابت تایید شود)	درمان استاندارد دیابت طبق نظر پزشک
علائم هشدار مانند گیجی شدید، کاهش هوشیاری، تشنج، استفراغ مداوم	مراجعه فوری به اورژانس

دیابت عصبی در کدام دسته از انواع دیابت قرار می گیرد؟

دیابت عصبی اصطلاحی است که برای افزایش قند خون در زمان استرس استفاده می‌شود و در واقع از انواع دیابت نیست. استرس باعث افزایش قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ و افزایش یا کاهش غیرطبیعی قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ می‌شود.

آیا دیابت عصبی همان نوروپاتی دیابتی است؟

خیر، این دو عارضه تفاوت بسیاری با هم دارند. نوروپاتی دیابتی از عوارض بیماری دیابت یا قند خون است که باعث آسیب به سیستم عصبی می‌شود. نوروپاتی دیابتی بیماری پیش‌رونده‌ای است و علائم آن به ‌مرور زمان بدتر می‌شوند. این عارضه زمانی روی می‌دهد که میزان بالای قند خون و متعاقب آن چربی خون به اعصاب بدن آسیب می‌رساند. وقتی سیستم عصبی آسیب می‌بیند فرد دیابتی دچار عوارضی مانند نوسان فشار خون، مشکلات قلبی، زخم پای دیابتی و غیره می‌شود.

دیابت عصبی هم اصطلاحی غیرپزشکی است که به افزایش یا نوسان موقت قند خون در اثر استرس و اضطراب اشاره دارد و دیابت محسوب نمی‌شود.

علائم قند خون عصبی چیست؟

یکی از سوالات مهم افراد مبتلا به این بیماری این است که نشانه‌های قند خون عصبی یا علائم بیماری دیابت عصبی چیست؟ علائم قند خون عصبی معمولا در اثر استرس، اضطراب یا فشارهای روانی بروز می‌کند و می‌تواند با نشانه‌های دیابت اشتباه گرفته شود. از شایع‌ترین علائم قند خون عصبی می‌توان به تپش قلب، تعریق ناگهانی، لرزش دست‌ها، احساس ضعف، گرسنگی شدید، سردرد، سرگیجه و بی‌قراری اشاره کرد. این علائم قند عصبی معمولا موقتی هستند و با کاهش استرس بهبود می‌یابند.

هرچند علائم دیابت عصبی یا تاثیر استرس بر قند خون در افراد دیابتی کمی متفاوت است. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ معمولا استرس باعث افزایش قند خون یا هایپرگلیسمی می‌شود که علائم زیر را دارد:

• تشنگی شدید
• دهان خشک
• ضعف
• سردرد
• تکرر ادرار
• تاری دید
• حالت تهوع
• گیجی
• تنگی نفس

دیابت عصبی در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ می‌تواند هم باعث افزایش قند خون شود که علائم بالا را ایجاد می‌کند و همچنین می‌تواند منجر به افت قند خون یا هایپوگلیسمی شود که علائم قند عصبی زیر را ایجاد می‌کند:

• گرسنگی
• تحریک پذیری
• مشکل در تمرکز
• خستگی
• تعریق
• گیجی
• ضربان قلب سریع
• لرز
• سردرد

علائم افت قند خون عصبی

علائم افت قند خون عصبی زمانی رخ می‌دهد که قند خون پایین می‌آید و بدن برای جبران، آدرنالین ترشح می‌کند؛ به همین دلیل حس اضطراب و لرزش پررنگ می‌شود. این حالت در افراد دیابتی، به‌ویژه با مصرف برخی داروها، دیر غذا خوردن یا ورزش سنگین شایع‌تر است. فرد ممکن است تعریق، لرزش دست، تپش قلب، گرسنگی ناگهانی، سرگیجه، سردرد، تحریک‌پذیری و کاهش تمرکز را تجربه کند. اگر ادامه پیدا کند، گیجی شدید، بیهوشی یا تشنج هم ممکن است.

علائم قند خون عصبی رو داری و نمی‌دونی چیکار کنی؟
همین حالا برای بررسی تخصصی نوبت بگیر.

متخصص غدد و متابولیسم

علت قند خون عصبی چیست؟

قند خون عصبی یک اصطلاح رایج است و معمولا به بالا رفتن قند خون در زمان فشار روانی اشاره دارد. هنگام استرس، بدن هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح می‌کند؛ این هورمون‌ها تولید گلوکز در کبد را افزایش می‌دهند و هم‌زمان اثر انسولین را کاهش می‌دهند، بنابراین قند خون بالا می‌رود. بی‌خوابی، کم‌تحرکی، پرخوری احساسی، مصرف زیاد نوشیدنی‌های شیرین یا کافئین و نامنظم‌بودن داروها هم می‌تواند این نوسان را شدیدتر کند.

متن انگلیسی:
Blood sugar levels may rise due to hormones being released in response to stress. Although this has adaptive significance in a healthy patient, in the long run, it can cause insulin resistance and lead to diabetes. Additionally, diabetes may cause abnormalities in the regulation of these stress hormones.
ترجمه فارسی:
سطح قند خون ممکن است در اثر ترشح هورمون‌ها در پاسخ به استرس افزایش یابد. اگرچه این واکنش در افراد سالم از نظر تطابقی مفید است اما در بلندمدت می‌تواند باعث مقاومت به انسولین و در نهایت منجر به دیابت شود. همچنین دیابت هم می‌تواند باعث اختلال در تنظیم این هورمون‌های استرس شود.

به نقل از سایت pmc.ncbi.nlm.nih

۱. آیا استرس می تواند منجر به دیابت شود؟

در پاسخ به این سوال که آیا استرس احتمال ابتلا قندخون را بالا می برد باید گفت استرس به تنهایی باعث ایجاد دیابت نمی‌شود اما می‌تواند روی میزان قند خون شما تاثیر بگذارد و علت بالا رفتن ناگهانی قند خون باشد. وقتی کورتیزول (به دلیل قرار گرفتن در معرض استرس) به طور مزمن افزایش می‌یابد، کنترل گلوکز را حتی در افراد غیر دیابتی دچار اختلال می‌کند.

استرس به تنهایی باعث ابتلا به دیابت نمی‌شود اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد ممکن است بین استرس و خطر ابتلا به دیابت ارتباطی وجود داشته‌باشد (تاثیر دیابت بر اعصاب و روان). به عقیده‌ی محققان سطوح بالای هورمون‌های استرس؛ یعنی کورتیزول و آدرنالین، ممکن است باعث اختلال در عملکرد سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده شوند و میزان انسولین تولیدی آنها را کاهش دهد.

۲. تاثیر استرس بر بیماران دیابتی چگونه است؟

وقتی افراد مبتلا به دیابت نوع دو تحت استرس قرار می‌گیرند، میزان قند خون آنها معمولا افزایش پیدا می‌کند. وقتی سطح کورتیزول در بدن افزایش پیدا می‌کند، باعث می‌شود حساسیت سلول‌ها نسبت به انسولین کمتر شود. طبیعی است وقتی انسولین روی سلول‌ها اثری نداشته‌باشد، قند موجود در خون وارد سلول‌ها نمی‌شود و در خون انباشته می‌شود. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، سطح قند خون نامتعادل شده و می‌تواند به سطوح خطرناکی برسد، به خصوص اگر اقدامی انجام نشود.

این پاسخ به استرس در افراد مبتلا به دیابت نوع یک می‌تواند کمک متفاوت باشد، آنها می‌توانند افزایش یا کاهش در قند خون را تجربه کنند. افزایش قند خون در زمان عصبی شدن در این افراد همانند مبتلایان به دیابت نوع ۲ است. اما کاهش قند خون معمولا به دلیل داروهای دیابت یا انسولین، کم‌خوردن، تاخیر در وعده غذایی یا فعالیت بدنی بیشتر اتفاق می‌افتد که به نوبه‌ی خود در اثر استرس مزمن و طولانی‌مدت ایجاد می‌شود. در افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، مشکل اصلی کمبود انسولین به‌دلیل تخریب خودایمنی سلول‌های بتای لوزالمعده است.

۳. آیا فشار عصبی باعث بالا رفتن قند خون می شود؟ 

وقتی بدن در شرایط استرس‌زا و تنش قرار می‌گیرد، هورمون‌هایی مانند کورتیزول و آدرنالین ترشح می‌کند. ترشح این هورمون‌ها در واقع فرایند طبیعی است که بدن در واکنش به استرس وارد شده تولید می‌کند اما حاصل این تنش وارد شده به فرد، بالا رفتن فشار خون، افزایش قند خون و ضربان قلب فرد است. حال فرض کنید که بدن به‌ صورت مداوم در شرایط تنش‌زا و استرسی قرار بگیرد. در صورتی که در بلند مدت این اتفاق تکرار شود باید منتظر مشکلات زیر بود:

• بالا رفتن فشار خون
• اضطراب مزمن
• بیماری‌های قلبی
• افسردگی
• مشکلات خواب
• سر درد

تشخیص قند خون عصبی

تشخیص قند خون عصبی معمولا با احساس تپش قلب یا اضطراب انجام نمی‌شود و باید با اندازه‌گیری قند خون و بررسی الگوی آن تایید شود. پزشک معمولا ابتدا می‌سنجد که آیا معیارهای پیش‌دیابت یا دیابت وجود دارد یا نه، سپس نقش استرس، خواب، تغذیه، فعالیت بدنی و داروها را ارزیابی می‌کند. ثبت قند خون ناشتا و دو ساعت بعد از غذا در چند روز مختلف می‌تواند کمک‌کننده باشد. در افرادی که نوسان‌های زیاد دارند، بررسی مداوم قند هم ممکن است پیشنهاد شود.

چه آزمایش‌ هایی برای دیابت عصبی لازم است؟

از آنجا که دیابت عصبی یک عنوان علمی ثابت نیست، آزمایش‌ها همان بررسی‌های استاندارد تشخیص دیابت هستند. مهم‌ترین‌ها شامل قند خون ناشتا، هموگلوبین A1c و در برخی افراد تست تحمل گلوکز خوراکی است. اگر علائم واضح وجود داشته‌باشد، قند خون تصادفی هم می‌تواند مفید باشد.

متن انگلیسی:
Physical or emotional stress triggers the release of hormones that can cause high blood sugar levels.
ترجمه فارسی:
استرس جسمی یا عاطفی باعث ترشح هورمون‌هایی می‌شود که می‌توانند سطح قند خون را بالا ببرند.

به نقل از سایت mayoclinic

درمان دیابت عصبی

درمان دیابت عصبی به این بستگی دارد که آیا فقط نوسان قند خون در استرس مطرح است یا دیابت واقعی هم وجود دارد. اگر قند خون عصبی موقتی باشد، درمان روی خواب کافی، وعده‌های منظم، کاهش مصرف قندهای ساده، فعالیت بدنی و مهارت‌های مدیریت استرس قرار می‌گیرد. اگر آزمایش‌ها دیابت یا پیش‌دیابت را نشان دهند، درمان پزشکی هم اضافه می‌شود و می‌تواند از آموزش تغذیه و کاهش وزن تا داروهای کاهنده قند و در برخی موارد انسولین را شامل شود. هدف، پایدارکردن قند و کاهش خطر عوارض است.

انجام ورزش‌های سبک و یوگا، مدیتیشن و مراقبه از جمله روش‌هایی هستند که ممکن است برای درمان قند خون عصبی توصیه شوند، چراکه با آرام کردن ذهن و روان می‌توان تنش و استرس ناشی از زندگی روزمره را به حداقل رساند. همچنین بهتر است کارهایی را انجام دهید که استرس زندگی را از شما دور می‌کنند، برای مثال با دوستان و عزیزانتان وقت بگذرانید یا سفر کنید.

بهترین راه درمان دیابت عصبی چیست؟ برای درمان با متخصص مشورت کن.

دکتر دیابت

قرص دیابت عصبی

قرص دیابت عصبی معمولا همان داروهای دیابت است (اگر آزمایش‌ها نشان بدهند فرد واقعا دیابت یا پیش‌دیابت دارد). پزشک بر اساس سن، وزن، عملکرد کلیه، خطر افت قند و بیماری‌های قلبی و کلیوی از گروه‌های دارویی مختلف مانند متفورمین استفاده می‌کند.

آیا فعالیت بدنی برای افراد با دیابت عصبی مفید است؟

فعالیت بدنی منظم برای بیشتر افراد با دیابت عصبی مفید است زیرا حساسیت بدن به انسولین را افزایش می‌دهد و به ثبات قند خون کمک می‌کند. ورزش همچنین استرس را کمتر می‌کند، خواب را بهتر می‌کند و به کنترل وزن کمک می‌کند.

درمان قند خون عصبی در طب سنتی ممکن است؟

درمان قند خون عصبی در طب سنتی بر مصرف برخی گیاهان و ادویه‌ها تاکید دارد و توصیه‌های تغذیه‌ای زیر را به افراد دارای استرس می‌دهد:

• مصرف روزانه میوه و سبزیجات تازه
• حذف غذاهای ناسالم و فرآوری‌شده، پرکالری و چرب
• مصرف غذاهای سرشار از کلسیم

البته این روش جایگزین درمان استاندارد نیست و قبل از شروع درمان و مصرف مکمل دارویی باید با پزشک مشورت شود.

درمان گیاهی دیابت عصبی

درمان گیاهی دیابت عصبی باید با احتیاط مصرف شود زیرا شواهد قطعی و یکسان برای بسیاری از گیاهان وجود ندارد و برخی محصولات یا دارو گیاهی برای قند عصبی می‌توانند با داروهای دیابت تداخل داشته‌باشند. گاهی از دارچین یا شنبلیله به‌عنوان کمک‌کننده یاد می‌شود اما اثر آن‌ها در همه افراد ثابت نیست و جایگزین درمان استاندارد نمی‌شود.

طب سنتی بر مصرف دمنوش برای دیابت عصبی و عرقیات هم برای درمان و کنترل قند خون تاکید دارد. برخی افراد از فرآورده‌های گیاهی استفاده می‌کنند، اما شواهد کافی و استاندارد برای توصیه روتین وجود ندارد و ممکن است با داروهای دیابت تداخل داشته‌باشد. از جمله عرقیات و دمنوش ضد استرس که در طب سنتی برای کاهش میزان قند خون رایج است، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• عرق زیره
• عرق بوقناق
• عرق گردو
• عرق دارچین
• دمنوش شنبلیله
• دمنوش گزنه
• دمنوش زیره

درمان قطعی قند خون عصبی

درمان قطعی قند خون عصبی به معنی تضمین همیشگی برای همه افراد نیست. اگر بالا رفتن قند فقط در موقعیت‌های استرس‌زا رخ می‌دهد و معیارهای دیابت در آزمایش‌ها طبیعی است، با مدیریت استرس، خواب کافی و سبک زندگی سالم ممکن است قند به حالت طبیعی برگردد.

عوارض عصبی دیابت

عوارض دیابت عصبی یا همان بالا رفتن قند خون در اثر استرس و فشار روانی باشد، عوارضش بیشتر از نوع نوسان‌های قند و اثرات هورمون‌های استرس روی بدن است. استرس با ترشح کورتیزول و آدرنالین می‌تواند مقاومت به انسولین را بیشتر کند و قند خون را بالا ببرد؛ اگر این وضعیت تکرار شود، ممکن است پیش‌دیابت را بدتر کند یا روند رسیدن به دیابت نوع ۲ را تسریع کند.

آیا قند عصبی خطرناک است؟

قند عصبی می‌تواند خطرناک باشد اگر باعث شود نوسان‌های تکرارشونده قند نادیده گرفته شود. بالا بودن مداوم قند خون در درازمدت خطر آسیب به عصب‌ها، کلیه، چشم و قلب را افزایش می‌دهد. از طرف دیگر، بعضی افراد در استرس علائمی شبیه افت قند دارند و ممکن است بدون اندازه‌گیری قند، اشتباه آن را درمان کنند. اگر گیجی شدید، بیهوشی، استفراغ مداوم یا عددهای بسیار بالا یا بسیار پایین رخ دهد، ارزیابی فوری لازم است.

پزشکان پیشنهادی

۴.۶ (۱۸۹۳ نظر)

دکتر محمد باقرزاده

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۷ (۱۷۵۳ نظر)

دکتر مجید رمضانی

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۳ (۱۸۶۹ نظر)

دکتر شهاب نوریان

فوق تخصص غدد کودکان

نوبت بگیرید

۴.۹ (۱۳۶۹ نظر)

دکتر جواد تولایی

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۳.۸ (۱۷۶۳ نظر)

دکتر محمدرضا میرزایی

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

۴.۶ (۱۲۲۶ نظر)

دکتر جواد همت یار

فوق تخصص غدد و متابولیسم

نوبت بگیرید

برای تشخیص و درمان دیابت عصبی به کدام دکتر مراجعه کنم؟

افراد دیابتی باید تحت نظر دکتر غدد و یا دکتر داخلی باشند. اگر دیابت دارید و زیاد در معرض استرس قرار دارید می‌توانید از کمک روانشناس هم استفاده کنید. روانشناس می‌تواند راه‌هایی برای مقابله با استرس، کنترل خشم و غیره به شما آموزش دهد که به کنترل سطح استرس و در نتیجه سطح قند خون شما کمک می‌کند.

نتیجه گیری

عارضه‌ای که در عامه به عنوان دیابت عصبی یا قند خون عصبی رواج پیدا کرده است، در واقع به معنای تاثیری است که استرس یا شرایط روحی و روانی بر روی میزان قند خون دارد. در زمان استرس کورتیزول ترشح می‌شود که به صورت موقت باعث افزایش قند خون می‌شود. این مکانیسم در افراد غیردیابتی مشکلی محسوب نمی‌شود اما در افراد دیابتی می‌تواند مشکل‌ساز باشد.

راه کنترل قند عصبی کاهش شرایط استرس‌زای زندگی و پیروی از رژیم غذایی سالم و ترک عادات بد و ناسالم زندگی هستند. با کنترل استرس زندگی و انجام ورزش‌هایی مانند یوگا و تمرینات مدیتیشن می‌توان احتمال قند عصبی را به حداقل رساند. در این راه دکتر غدد و متخصص داخلی و همینطور دکتر روانشناس می‌تواند کمک زیادی برای کنترل بیماری دیابت و همچنین مقابله با استرس‌های زندگی به شما بکند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!