آسم چیست و چه عواملی در پیشگیری و درمان حمله آسم موثر است؟

درمان آسم

آسم چیست؟

آسم بیماری مزمن راه های هوایی است. در فرد مبتلا به آسم، دیواره های داخلی راه های هوایی، که به نام برونش شناخته می شوند، به برخی از موادی که فرد استنشاق می کند بسیار حساس می شوند و دچار تورم و التهاب می شوند. این تورم و التهاب باعث حساس شدن راه های هوایی و افزایش حساسیت آن ها به واکنش های آلرژیک می شود. در واکنش آلرژیک، راه های هوایی متورم می شود و عضلات اطراف راه های هوایی و دستگاه تنفسی سفت می شوند و باعث محدود شدن راه های هوایی و تولید بیش از حد مخاط می شوند و ورود و خروج هوا در ریه ها را با مشکل مواجه می سازد.

در برخی از حملات آسم، تورم در راه های هوایی می تواند رسیدن هوا به ریه ها و در نتیجه ورود اکسیژن به جریان خون و اندام های حیاتی را به طور کامل متوقف کند. این نوع حمله ی آسم می تواند کشنده باشد و نیاز به بستری فوری در بیمارستان دارد. در شروع حمله ی آسم، راه های هوایی اجازه ورود هوا به اندازه ی کافی به ریه ها را می دهند اما اجازه ی خروج دی اکسید کربن با سرعت کافی را نمی دهند. دی اکسید کربن برای بدن سمی است و اگر طی حمله ی آسم طولانی مدت از بدن خارج نشود منجر به افزایش گاز دی اکسید کربن در ریه ها و کاهش ورود اکسیژن به جریان خون می شود. در سراسر جهان حدود ۲۵۰،۰۰۰ نفر به علت آسم می میرند. حملات آسم هنگامی رخ می دهد که علائم به اوج خود برسند، به طور ناگهانی شروع می شوند و از خفیف تا شدید متغیر هستند. افرادی که دارای علائم واضح آسم هستند باید جهت درمان و مشاوره در مورد تکنیک های مدیریت علائم و همچنین شناسایی عوامل آسم و نحوه ی اجتناب از آن ها به پزشک مراجعه کنند. اگرچه درمان کاملی برای آسم در دسترس نیست، اما مدیریت علائم می تواند به فرد مبتلا به آسم برای داشتن زندگی کامل و فعال کمک کند. در این مقاله، یک مرور کلی از بیماری های تنفسی پیچیده و همچنین بررسی انواع مختلف آسم و علل و نحوه ی تشخیص بیماری آسم را ارائه می دهیم.

انواع آسم

طیف وسیعی از عوامل و بیماری ها می توانند منجر به بیماری آسم شوند. بسته به علت و سن شروع، آسم می تواند انواع مختلفی داشته باشد که شدت آن متغیر است. آسم به دسته های خفیف، متناوب، متوسط تا شدید دسته بندی می شود. در زیر انواع آسم معرفی می گردند:

آسم در کودکان: کودکان با احتمال بیش تری برای ابتلا به نوع متناوب آسم که باعث حملات شدید آسم می شود، روبرو هستند. ویژگی بارز آسم در کودکان، حساسیت بالا نسبت به مواد آلرژی زا است. کودکان مبتلا به آسم که در معرض دود سیگار هستند دچار مشکلات شدیدی می شوند. کودکان نسبت به بزرگسالان به علت مشکلات آسم، بیش تر در مراکز درمانی پذیرش می شوند. آسم خفیف در دوران کودکی ممکن است بدون درمان برطرف شود با این حال، بازهم خطر ادامه یافتن بیماری به خصوص در موارد آسم شدید وجود دارد و در این صورت حتما باید به دکتر اطفال ارجاع داده شود.

آسم در بزرگسالان: آسم در هر سنی ممکن است شروع شود. آسم در بزرگسالان غالبا پایدار است و نیازمند مدیریت روزانه ی حملات ناگهانی و پیشگیری از علائم آسم است. چاقی و آلرژی فاکتورهای خطرناک برای ابتلا به آسم در بزرگسالان هستند. زنان بعد از سن ۲۰ سالگی بیش تر به آسم مبتلا می شوند. مرگ ناشی ار آسم بیشتر در افراد بالای ۶۵ سال رخ می دهد.

آسم شغلی: این نوع آسم به عنوان نتیجه ی مستقیم از کار یا حرفه ی فرد رخ می دهد. صنایعی که ارتباط مستقیمی با آسم شغلی دارند شامل آشپزی، کارهای آزمایشگاهی و کارخانه های تولیدی است. در این نوع آسم، محیط کاری منجر به بازگشت آسم دوران کودکی یا شروع آسم بزرگسالی می شود. دیگر نشانه های آسم شغلی ممکن است شامل آبریزش بینی و قرمزی چشم ها باشد.

آسم شدید و مقاوم به درمان: این نوع آسم شامل علائم پایدار و ناتوان کننده ی آسم و مشکلات تنفسی است. تقریبا ۵ درصد از افراد مبتلا به آسم که با وجود استفاده از داروهای استاندارد درمان آسم بهبود نمی یابند دچار آسم شدید می شوند. با درمان صحیح و اجتناب موثر از محرک ها، می توان علایم این نوع آسم را تحت کنترل در آورد.

آسم فصلی: این نوع آسم در پاسخ به آلرژن هایی که فقط در در زمان های خاصی از سال در محیط اطراف وجود دارند، آلرژن هایی مانند هوای سرد در زمستان و یا گرده ها در فصل بهاراتفاق می افتد. در دیگر زمان های سال در واقع فرد هنوز هم به آسم مبتلا است اما علائم آسم را تجربه نمی کند.

دکترتو: سامانه نوبت دهی اینترنتی پزشکان

علائم و نشانه های آسم

نوع آسم تعیین کننده ی علائمی است که فرد تجربه می کند. همه ی افراد مبتلا به آسم علائم خاص زیر را تجربه نمی کنند و اولین نشانه ای که فرد تجربه می کند ممکن است یک حمله ی واقعی آسم نباشد. علائم آسم عبارتند از:

  • سرفه: به خصوص در شب، هنگام خنده و یا در طول ورزش
  • خس خس سینه: صدای جیغ مانند یا صدای سوت که در هنگام تنفس ایجاد می شود.
  • تنگی قفسه ی سینه
  • تنگی نفس
  • خستگی

عوامل و دلایل موثر در ابتلا به آسم

بسیاری از جنبه های مختلف محیط زندگی فرد و ساختار ژنتیکی وی می تواند در گسترش آسم موثر باشد. آسم شایع ترین بیماری مزمن در میان کودکان است. اولین علائم در حدود ۵ سالگی در قالب خس خس سینه و عفونت مکرر دستگاه تنفسی بروز می کند. موارد زیر علل اولیه ی آسم هستند:

آلرژی: پیوندی قوی بین آلرژی و آسم وجود دارد. مطالعه ای که در سال ۲۰۱۳ در سالنامه ی آسم، آلرژی و ایمونولوژی منتشر شد نشان می دهد که بیش از ۶۵ درصد بزرگسالان با سن بیش از ۵۵ سال که مبتلا به آسم هستند آلرژی نیز دارند و این میزان برای بزرگسالان با سن بین ۲۰ تا ۴۰ سال نزدیک به ۷۵ درصد است. منابع مشترک آلرژن های داخلی عبارتند از موی گربه و سگ، گرد و غبار، سوسک ها و قارچ ها.

سیگار کشیدن: تحقیقات نشان می دهد دود سیگار با افزایش خطر ابتلا به آسم، خس خس سینه، عفونت تنفسی و مرگ در اثر آسم، مرتبط است. علاوه بر این، فرزندانی که والدین شان سیگار می کشند در معرض خطر بالاتر ابتلا به آسم هستند. سیگار کشیدن با تاثیر بر راه های هوایی باعث سرفه و تنگی نفس شده و موجب تشدید علائم آسم می شود. دود سیگار همچنین با تولید بیش از حد مخاط باعث افزایش خطر ابتلا به عفونت می شود.

فاکتورهای محیطی: آلودگی هوا در داخل و خارج از خانه می تواند بر توسعه و تحریک آسم تأثیر بگذارد. واکنش های آلرژیک و علائم آسم اغلب به علت آلودگی هوا در محیط داخلی ناشی از گازهای مضر پاک کننده های خانگی و رنگ ها است. آلودگی شدید هوا باعث عود بیش تر علائم آسم و بستری در بیمارستان می شود. هوای مه آلود باعث آزاد سازی عنصر مخرب ازن می شود که باعث سرفه، تنگی نفس و حتی درد قفسه ی سینه می شود. آلودگی شدید هوا همچنین باعث انتشار دی اکسید گوگرد می شود که با محدود کردن راه های هوایی منجر به حملات آسم می شود. تغییرات آب و هوا ممکن است حملات آسم را تحریک کند. هوای سرد می تواند منجر به متراکم و محدود شدن راه هوایی، ترشح اضافی مخاط و کاهش توانایی پاک کنندگی مخاط شود. رطوبت ممکن است باعث مشکلات تنفسی برای افراد در برخی از مناطق شود. عوامل دیگر آسم در خانه و محیط زندگی عبارتند از:

  • آلودگی
  • دی اکسید گوگرد
  • اکسید نیتروژن
  • ازن
  • هوای سرد
  • رطوبت زیاد

چاقی: اگرچه آکادمی آسم و آلرژی و ایمونولوژی آمریکا، چاقی را به عنوان عامل خطر اصلی آسم نمی شناسد، با این وجود برخی مطالعات نشان می دهند که بین چاقی و آسم ارتباط وجود دارد و مکانیزم های التهابی که باعث آسم می شوند، با چاقی نیز مرتبط هستند.

بارداری: اگر خانمی در دوران بارداری سیگار یا مواد مخدر غیرقانونی مصرف کند، ممکن است نوزاد در رحم کمتر رشد کند و هنگام تولد وزن کمی داشته باشد. نوزادان این مادران، بیش تر مستعد ابتلا به بیماری هایی از جمله آسم هستند و مادر دچار عوارض و مشکلات در طول زایمان شود.

استرس: شیوع آسم در بین افرادی که تحت استرس هستند بالاتر است. افزایش رفتارهای مرتبط با آسم در مواقع استرس مانند سیگار کشیدن، ممکن است توضیحی بر این شیوع بالا باشد. پاسخ های عاطفی از جمله خنده و غم و اندوه، ممکن است سبب بروز حملات آسم شود.

ژنتیک: والدین می توانند آسم را به فرزندان شان منتقل کنند. اگر یکی از والدین مبتلا به آسم باشد، ۲۵٪ احتمال دارد که فرزندشان آسم را تجربه کند. داشتن دو پدر و مادر مبتلا به آسم، خطر ابتلا را تا ۵۰٪ افزایش می دهد. ژن هایی که در انتقال آسم دخالت دارند می توانند در تعامل با محیط فعال شوند، اگرچه تایید این یافته ها نیازمند تحقیقات بیش تر است.

آتوپی (افزایش حساسیت): آتوپی منجر به واکنش های آلرژیک در قسمت های مختلف بدن می شود که در تماس با آلرژن قرار نمی گیرند و باعث واکنش هایی مانند اگزما، تب یونجه و قرمزی و ورم ملتحمه ی آلرژیک می شود. در طی آتوپی، بدن در واکنش به آلرژن های رایج، آنتی بادی های ایمونوگلوبین(IgE) بیش تری تولید می کند. شایع ترین نوع آسم، آسم آتوپی( افزایش حساسیت) است.

چرخه ی قاعدگی: یک نوع آسم، به نام آسم پیش از قاعدگی، منجر به علائم حاد در طول دوره ی قاعدگی و حساسیت به آسپرین می شود. هورمون های جنسی مانند هورمون لوتئینی(LH) و هورمون تحریک کننده ی فولیکول(FSH)، که در جریان قاعدگی افزایش می یابند، بر سیستم ایمنی فرد اثر می گذارد. این افزایش عملکرد ایمنی می تواند باعث افزایش حساسیت در راه های هوایی شود. 

سابقه ی عفونت های ویروسی: افراد با سابقه ی عفونت های ویروسی در دوران کودکی بیش تر مستعد ابتلا به آسم هستند.

فرضیه ی بهداشتی: طبق این فرضیه، نوزادان در ماه ها و سال های اولیه ی زندگی خود به اندازه ی کافی در معرض باکتری ها نیستند بنابراین، سیستم ایمنی بدن آن ها به اندازه ی کافی برای مبارزه با آسم و سایر بیماری ها قوی نیست.

محرک های آسم

برخی شرایط و محیط ها می توانند باعث تحریک و ایجاد علائم آسم شوند که بسیار زیاد هستند اما در زیر به طور خلاصه برخی از آن ها آورده شده اند. این عوامل عبارتند از:

  • بیماری های تنفسی: مانند آنفلوانزا و پنومونی(ذات الریه)
  • ورزش
  • محرک ها در هوا: مثل بخار شیمیایی، بوی قوی و دود
  • آلرژن ها: حشرات، حیوانات، گرد و غبار و گرده ها
  • شرایط آب و هوایی بسیار شدید: شرایطی مانند رطوبت بسیار بالا یا دمای پایین
  • احساسات: فریاد، خنده و گریه ممکن است باعث حمله ی آسم شود.

تشخیص آسم

سه قسمت اصلی تشخیص آسم شامل تاریخچه ی پزشکی، یافته های معاینه ی بالینی و نتایج تست های تنفسی است. سابقه ی خانوادگی آسم و آلرژی به علت افزایش خطر آسم می تواند به تشخیص آسم کمک کند. تشخیص آسم در کودکان زیر ۵ سال مشکل است زیرا ممکن است با دیگر بیماری های دوران کودکی قابل تشخیص نباشد. اگر کودکان در زمان ابتلا به سرماخوردگی یا عفونت های تنفسی در اوایل زندگی تجربه ی خس خس سینه داشته باشند، مستعد ابتلا به آسم پس از ۶ سالگی هستند. دیگر بیماری هایی که می توانند در مدیریت و درمان آسم مداخله کنند شامل:

  • آبریزش بینی
  • عفونت های سینوسی
  • رفلکس اسید معده
  • استرس های روانی
  • آپنه ی خواب

معاینه ی بدنی: معاینه ی فیزیکی معمولا بر روی دستگاه تنفسی فوقانی، قفسه ی سینه و پوست تمرکز دارد. پزشک همچنین آبریزش بینی، تورم بینی، رشد توده در داخل بینی و بیماری های پوستی از جمله اگزما و کهیر را چک می کند. خس خس سینه یک نشانه ی مهم در تشخیص انسداد راه های هوایی و آسم است. افراد مبتلا به آسم همیشه علائم فیزیکی را نشان نمی دهند و ممکن است در طول معاینه، هیچ گونه علائمی نداشته باشد.

آزمایشات آسم

تست های عملکرد ریه یکی دیگر از مولفه های تشخیص آسم هستند. این تست ها مقدار هوای استنشاقی طی دم و بازدم و سرعت خروج هوا از ریه ها را اندازه گیری می کنند. تست های عملکرد ریه مانند:

  • اسپیرومتری: به بررسی عملکرد ریه کمک می کند.
  • آزمون تحریک برونش: به عنوان “تست چالش” نیز شناخته می شود و شامل ماده ای مانند هوای سرد است که باعث انسداد راه های هوایی و بروز علائم آسم می شود.
  • تست آسم ناشی از ورزش: شامل تمرین شدید با هدف ایجاد علائم آسم است.
  • آزمایش های آلرژیک: برای شناسایی موادی که باعث ایجاد علائم آسم یا تشدید آسم می شود.

تشخیص های افتراقی آسم

بیماری های دیگری نیز وجود دارد که ممکن است با آسم دارای علائم مشترک باشند که در زیر نام برده خواهند شد:

  • رفلاکس اسید معده به مری(GERD)
  • سوزش سر دل
  • تب یونجه
  • سینوزیت
  • آپنه ی خواب
  • بیماری انسدادی مزمن ریوی(COPD)
  • تومورهای راه های هوایی
  • انسداد راه های هوایی
  • برونشیت
  • ذات الریه(پنومونی)
  • وجود لخته ی خون در ریه، یا آمبولی ریوی
  • نارسایی احتقانی قلب
  • اختلال عملکرد تارهای صوتی
  • عفونت ویروسی دستگاه تنفسی تحتانی

پزشک با انجام تست های تشخیصی زیر، آسم را از دیگر بیماری های افتراقی تشخیص خواهد داد:

  • عکس اشعه ی ایکس از قفسه ی سینه
  • نوار قلب (ECG)
  • شمارش کامل سلول های خونی(آزمایش خون)
  • سی تی اسکن ریه ها
  • ارزیابی ریفلاکس اسید معده به مری
  • بررسی خلط

مدیریت و درمان آسم

دکتر ریه با توجه به نوع آسم، سن و محرک های آسم درمان مناسب یا درمان های ترکیبی را تجویز می کند. درمان آسم به سه دسته ی اصلی ورزش های تنفسی، کمک های اولیه (درمان های نجات دهنده) و درمان های بلند مدت کنترل آسم، تقسیم می شود. در زیر به توضیح مختصر آن ها می پردازیم:

تمرینات تنفسی: این تمرینات به افزایش ظرفیت ریه ها و کاهش علائم شدید آسم کمک می کند.

درمان های نجات دهنده یا کمک های اولیه: این داروها فقط در هنگام حمله ی آسم استفاده می شود تا به تنفس دوباره کمک کنند. این داروها عبارتند از:

  • اسپری ها و افشانه ها: دو تا شش پف از دارو به کاهش علائم کمک می کند.
  • گشاد کننده های برونش: به شل شدن عضلات سفت شده در ریه کمک می کنند.
  • ضد التهاب ها

اگر نشانه ها بیش از ۲۰ دقیقه طول بکشند و دوز دوم دارو کمکی نکند، به پزشک مراجعه کنید.

درمان های بلند مدت کنترل آسم: این دسته از داروها باید هر روز برای جلوگیری از علائم آسم مصرف شوند.

درمان های خانگی آسم

به طور کلی داروهای بدون نسخه و داروهای جایگزین به عنوان درمان آسم توصیه نمی شوند. اگر آسم به درستی درمان نشود می تواند تهدید کننده ی زندگی فرد باشد. با این حال، داروهای خانگی ممکن است در توقف علائم در موارد اضطراری موثر باشند که برخی از آن ها شامل موارد زیر است:

  • روغن خردل
  • قهوه یا چای کافئین دار
  • روغن یا اسانس اکالیپتوس و اسطوخودوس

پیشگیری از آسم

از آنجایی که علت آسم دقیقا شناسایی نشده است، جلوگیری از آسم کاملا میسر نیست. با این حال رعایت موارد زیر در کاهش بروز آسم می تواند مفید باشد:

  • اجتناب از محرک ها
  • کاهش قرار گرفتن در معرض آلرژن ها
  • انجام تست های تشخیص آلرژی
  • مصرف داروهای پیشگیرانه

تنظیم و ترجمه: نرجس خباری

منابع: medicalnewstoday  webMD  healthline

دکترتو: نوبت دهی اینترنتی پزشکان

نظرات کاربران

نظر دهید

نظر دهید