آمبولی ریه به چه معناست و چگونه درمان می‌شود؟

0
آمبولی-ریه
آمبولی-ریه

آمبولی ریه چیست؟ آمبولی ریه پدیده‌ای است که احتمالا تا به الان اسم آن را شنیده اید. اما آمبولی ریه واقعا چیست؟ آمبولی ریه به انگلیسی Pulmonary embolism در واقع به وجود لخته خون یا حتی چربی در سرخرگ‌های ریه و بافت شش گفته می‌شود. این لخته‌ها عموماً از قسمت دیگری از بدن، (معمولاً ساق پا یا دست) از طریق جریان خون به راه می‌افتند و در عروق خونی ریه جای می‌گیرد. البته لخته‌های خونی، شایع‌ترین نوع آمبولی ریه هستند. هرچیزی که وارد جریان خون شده و در عروق ریوی کوچک‌تر جا خوش کند، مثل چربی مغز استخوان شکسته، بخشی از تومور یا بافت‌ها، یا حباب هوا می‌تواند آمبولی ریه باشد.

در این مطلب از مجله سلامت دکترتو به بررسی آمبولی ریه، راه‌های تشخیص آن ، درمان و جنبه‌های دیگر این بیماری می پردازیم. تا انتهای این مطلب با ما همراه باشید.

آمبولی ریه چیست؟

گاهی درنتیجه ایجاد لخته در سیاهرگ‌های عمقی یا در اثر شکستگی استخوان یا شرایطی مشابه، یک لخته خون یا چربی یا بافت یا حتی هوا وارد رگ‌ می شود. این لخته به سمت قلب و سپس به سمت ریه حرکت می کند و در سرخرگ‌های ریه جا خوش می‌کند. در اثر این اتفاق جریان خون ورودی به ریه مسدود می‌شود، میزان اکسیژن ریه‌ها پایین می‌آید و فشار خون در شریان‌های وریدی بالا می‌رود. اگر لخته‌ای در مجاری و رگ‌ها ایجاد شود و همان‌جا بماند، به آن ترومبوز thrombus می‌گویند. اما اگر لخته از دیواره رگ جدا شده و به سمت سایر اندام بدن حرکت کند، به آن آمبولوس embolus یا آمبولی گفته می‌شود.

نوع نادری از این آمبولی به نام آمبولی ریه در بارداری وجود دارد. در این نوع آمبولی معمولاً در طول زایمان یا بلافاصله پس از تولد نوزاد روی می‌دهد. به این صورت که قسمتی از مایع آمنیوتیک اطراف جنین وارد جریان خون مادر شده و به سمت ریه‌ها حرکت می‌کند.

در درمان آمبولی ریه، سرعت حرف اول را می‌زند. چراکه هرگونه تعلل در درمان، باعث آسیب به قلب یا ریه شده و حتی موجب مرگ ‌شود. با شناخت علائم آمبولی ریه و مراجعه زودهنگام به متخصص ریه می‌توان از عوارض جدی این بیمار جلوگیری کرد.

Pulmonary-embolism
گاها چربی یا لخته خون یا قسمتی از بافت وارد جریان خون می‌شود و به سمت ریه حرکت می‌کند و در سرخرگ ریه جا خوش می‌کند.

علل آمبولی ریوی کدام است؟

آمبولی ریه در اثر عوامل مختلفی می‌تواند به وجود بیاید. برخی از شایع‌ترین علل آمبولی عبارت‌اند از:

  • زمانی‌که خون در قسمت خاصی از بدن (معمولاً ساق پا یا دست) جمع می‌‌شود. علت تجمع خون هم می‌تواند عدم تحرک طولانی‌مدت، مثلا پس از عمل جراحی یا در دوره استراحت مطلق باشد.
  • آسیب‌دیدگی رگ‌ها، در اثر شکستگی یا عمل جراحی (به‌خصوص در نواحی لگن، مفصل ران، زانو یا ساق پا) هم موجب ایجاد آمبولی می‌شوند.
  • بیماری‌های دیگری مثل بیماری‌های قلبی-عروقی (از جمله نارسایی احتقانی قلبی، فیبریلاسیون دهلیزی و حمله قلبی) یا سکته هم ممکن است از عوامل زمینه‌ساز آمبولی ریه باشند.
  • افزایش یا در مواردی کاهش فاکتورهای انعقادی خون هم از علل بروز آمبولی به شمار می‌روند. در این میان برخی سرطان‌ها هم باعث افزایش فاکتور انعقاد خون می‌گردند. در زنانی که قرص ضدبارداری مصرف کرده یا تحت درمان جایگزینی هورمونی هستند، هم افزایش فاکتورهای انعقاد خونی مشاهده می‌شود. البته فاکتورهای انعقادی کم یا غیرطبیعی ممکن است ارثی هم باشند.

همان‌طور که گفته شد آمبولی ریه زمانی روی می‌دهد که توده‌ای از مواد که اغلب لخته خونی هستند، به شریان ریه‌ها می‌چسبد. این لخته‌های خونی بیشتر از وریدهای عمقی پا می‌آیند که به آن ترومبوز سیاهرگی عمقی (DVT) گفته می‌شود. معمولاً در افراد مبتلا به این عارضه، لخته‌های خونی زیادی وجود دارد. در اثر آمبولی ریه و انسداد سرخرگ‌های ریه، بخش‌هایی از ریه خون‌رسانی و تغذیه نمی‌شوند. این انسداد و عدم خون‌رسانی به انفارکتوس ریوی منجر می‌شود. در این حالت ریه‌ها به ‌سختی می‌توانند اکسیژن مورد نیاز سایر اندام بدن را تامین کنند.

هرچند لخته خون شایع‌ترین دلیل آمبولی ریه است اما چیزهای دیگری به ‌غیر از لخته‌های خونی هم می‌توانند باعث انسداد عروق خونی شوند که عبارتند از:

  • چربی مغز استخوان‌های بلندی که شکسته‌اند.
  • بخشی از تومورها
  • حباب‌های هوا.

علائم آمبولی ریه را بشناسید!

نشانه‌ها و علائم آمبولی ریه بسته به شدت انسداد سرخرگ‌های ریه متفاوت است. بیشتر افراد مبتلا به آمبولی ریه، نشانه‌ها و علائم مرسوم این بیماری را نشان می‌دهند، اما برخی بیماران هم بدون علامت هستند. تنگی نفس و درد قفسه سینه که در صورت فشار آوردن به خود تشدید ‌شود، از نخستین علائم آمبولی ریه هستند. گاهی حین انجام فعالیت یا در حالتی که کاری انجام نمی‌دهید، ناگهان نفس‌تان می‌گیرد. سرفه همراه با خلط خونی هم دیگر از نشانه‌های این بیماری به شمار می‌رود. توصیه می‌شود در صورت مشاهده این علائم بلافاصله به متخصص ریه مراجعه کنید.

در کنار موارد ذکر شده باقی علائم بیماری عبارتند از:

  • تنگی نفس ناگهانی
  • درد شدید بی‌دلیل در قفسه سینه، بازو، شانه، گردن یا فک. این درد شبیه نشانه‌های حمله قلبی است.
  • سرفه همراه با خلط خونی یا سرفه خشک
  • رنگ‌پریدگی، کبودی یا التهاب
  • ضربان قلب سریع و نبض تند
  • تعریق بیش از حد
  • حس اضطراب، سرگیجه، ضعف و بی‌حالی یا غش کردن
  • خس‌خس سینه.
Pulmonary-embolism-symptoms
تنگی نفس و درد قفسه سینه از نخستین علائم آمبولی ریه هستند.

راه تشخیص آمبولی ریه چیست؟

تشخیص آمبولی ریه به سادگی انجام نمی‌شود، به‌خصوص در افرادی که بیماری قلبی یا ریوی زمینه‌ای دارند، این روند سخت‌تر پیش می‌رود. بعد از مراجعه به مطب، پزشک متخصص سوالاتی پیرامون وضعیت کلی سلامتی‌ شما و شرایط قبلی می‌پرسد و معاینات بالینی را پیش می‌گیرند. معمولاً پزشکان برای تشخیص علت علائم، آزمایش‌های زیر را تجویز می‌کنند:

1. سی‌ تی اسکن ریه

پزشک با این اسکن می‌تواند تصاویر سطح مقطع ریه‌ بیمار را مشاهده کند. سی تی آنژیوگرافی ریه که به آن سی تی آمبولی ریه هم می‌گویند، تصاویر سه‌بعدی از ریه تهیه می‌شود.با استفاده از این تست می‌توان موارد غیرطبیعی مثل آمبولی ریوی در شریان‌های ریه را تشخیص داد. گاهی حین انجام سی تی اسکن ریه، از ماده حاجب (ماده کنتراست) استفاده می‌شود تا شریان‌های ریه بهتر دیده شود.


2. اسکن تهویه-پرفیوژن (اسکن وی کیو)

برخی پزشکان برای تشخیص آمبولی ریه اسکن وی‌کیو (V/Q scan) را تجویز می‌کنند که اسکن هسته‌ای ریه است. در مواردی که به‌خاطر شرایط پزشکی بیمار امکان استفاده از ماده حاجب برای سی‌تی اسکن یا قرارگرفتن در معرض اشعه ایکس رادیوگرافی نیست، از این اسکن استفاده می‌شود. در این آزمایش، پرتودارو یا همان tracer درون رگ‌های دست تزریق می‌شود. پرتودارو جریان خون (پرفیوژن) را نشان می‌دهد و آن را با جریان هوای ریه‌ها یا همان تهویه مقایسه می‌کند. در این اسکن مشخص می‌شود که آیا لخته‌های خونی باعث ایجاد علائم فشارخون ریوی می‌شوند یا خیر.


3. آنژیوگرافی ریه

این آزمایش که دقیق‌ترین روش تشخیص آمبولی ریه به‌شمار می‌رود، تصویر واضحی از جریان خون شریانی ریه‌ها را نشان می‌دهد. اما با توجه به اینکه آنژیوگرافی ریه مهارت بسیار بالایی می‌طلبد و ریسک بالایی هم دارد، معمولاً در صورتی انجام می‌شود که امکان تشخیص قطعی در سایر آزمایش‌ها وجود نداشته نباشد.

در آنژیوگرافی ریه، لوله نازک و منعطفی به نام کاتتر وارد یکی از رگ‌های اصلی (سرخرگ دست، بالای ران یا کشاله ران) می‌شود و از آنجا به قلب و سرخرگ‌های ریوی می‌رود. سپس رنگ خاصی به داخل کاتتر تزریق می‌شود و از کل مسیری که این ماده رنگی در شریان‌ها تا ریه بیمار طی می‌کند، عکس رادیوگرافی گرفته می‌شود. به‌این ترتیب رگ‌های خونی ریه قابل مشاهده هستند. ممکن است این آزمایش باعث تغییر موقتی ریتم قلب در برخی افراد ‌شود. به‌علاوه اینکه ریسک آسیب‌دیدگی کلیه در بیماران مبتلا به تنبلی کلیه افزایش می‌یابد.


4. سونوگرافی داپلر

در آزمایش غیرتهاجمی سونوگرافی داپلکس که به آن اسکن داپلکس یا داپلر، یا سونوگرافی با تکنیک فشار هم می‌گویند، رگ‌های ران، ساق پا، زانو و گاهی دست‌ها جهت وجود لخته خون در رگ‌های عمقی اسکن می‌شود.

سونوگرافی پا برای تشخیص آمبولی در بیمارانی استفاده می‌شود که به خاطر حساسیت به ماده رنگ‌زا نمی‌توانند عکس رادیولوژی بگیرند یا به اندازه‌ای وضعیتشان وخیم است که امکان جابه‌جایی آنها وجود ندارد.


5. ام‌ آر آی

در ام آر آی از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی کامپیوتری برای تهیه تصاویر دقیقی از ریه و پاها ایجاد می‌کند. معمولاً از ام‌ آر‌ آی برای زنان باردار (به دلیل خطرناک بودن پرتونگاری برای جنین) و افراد دارای بیماری‌های کلیوی استفاده می‌شود که ممکن است به مواد رنگ‌زای سایر آزمایش‌ها حساسیت نشان دهند.


6. ونوگرافی

ونوگرافی نوعی عکس‌برداری رادیولوژی خاص از رگ‌های پا است.


7. آزمایش دی-دایمر

آزمایش دی-دایمر یک آزمایش خون برای تشخیص آمبولی ریه است. دی دایمر محصول تخریب فیبرین است. این ماده در حالت عادی در خون وجود ندارد مگر اینکه سیستم انعقادی فعال شده باشد. میزان بالای این ماده در خون احتمال افزایش لخته‌های خونی را نشان می‌دهد. اگرچه فاکتورهای دیگری هم ممکن است باعث سطح بالای دی دایمر شوند. در این آزمایش میزان اکسیژن و دی‌اکسید کربن خون هم مشخص می‌شود. وجود لخته در عروق خونی ریه‌ها باعث افت و کاهش سطح اکسیژن خون خواهد شد. وجود اختلال لختگی مادرزادی هم با آزمایش خون آمبولی ریه مشخص می‌گردد.

از دیگر آزمایش‌هایی که پزشکان در تشخیص آمبولی از آن استفاده می‌کنند، عبارت‌اند از:

  • رادیوگرافی قفسه سینه
  • تست نوار قلب(ECG)
درمان-آمبولی-ریه
تشخیص آمبولی ریه به سادگی انجام نمی‌شود، به‌خصوص در افرادی که بیماری قلبی یا ریوی زمینه‌ای دارند، این روند سخت‌تر پیش می‌رود.

چطور می‌توان از آمبولی ریه پیشگیری کرد؟

بهترین راه برای پیشگیری از آمبولی ریه این است که مانع تشکیل لخته‌ خونی در رگ‌های عمقی شوید. اگر مدت طولانی به‌خاطر بیماری یا جراحی استراحت مطلق داشته‌اید یا یک پرواز طولانی را پشت ‌سر گذاشته‌اید، ممکن است که در خونتان لخته ایجاد شده باشد. خطر آمبولی ریه همچنین با افزایش سن افرایش می‌یابد. اقدامات زیر کمک می‌کنند تا احتمال ایجاد لخته‌های خونی خطرناک و در نتیجه آمبولی ریه کاهش یابد:

1. به‌طور منظم ورزش کنید.

اگر به هر دلیلی دستور استراحت مطلق دارید، دوران بهبودی و نقاهت پس از جراحی را سپری می‌کنید یا مدام در سفر هستید، هر یک ساعت یک‌بار چند دقیقه دست‌ و پاها‌یتان را حرکت دهید. زانوهایتان را خم کنید و روی نوک پنجه پا بایستید. در سفرهای طولانی از انجام حرکات کششی غافل نشوید. توصیه می‌شود در پروازهای طولانی، هر چند ساعت یک‌بار از صندلی‌تان بلند شده و کمی راه بروید. اگر امکان راه ‌رفتن و قدم زدن نیست، انگشتان پا را به سمت خود بکشید و مچ پایتان را خم کنید. در رانندگی با مسافت‌های طولانی هم بهتر است هر یک ‌ساعت یک‌بار توقف کنید و کمی حرکات کششی دست و پا انجام دهید.


2. از جوراب واریس استفاده کنید.

اگر می‌دانید که قرار است برای مدت زمان طولانی یک‌جا بشینید یا بایستید، برای ایجاد جریان خون در پاها حتماً جوراب واریس بپوشید.

3. مایعات زیاد بنوشید.

برای پیشگیری از آمبولی ریه، مصرف زیاد نوشیدنی از جمله آب و آب‌میوه توصیه می‌شود، اما در مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار زیاده‌روی نکنید و نوشیدنی‌ الکلی ننوشید.


4. از رقیق‌کننده‌های خون کمک بگیرید.

رقیق‌کننده‌های خون یا داروهای ضد انعقادی، مانع از تشکیل لخته خون می‌شوند. معمولاً پزشکان این داروها را برای بیمارانی تجویز می‌کنند که به ‌خاطر جراحی در بیمارستان بستری هستند. ممکن است حتی مدتی پس از ترخیص هم مجبور به مصرف داروی ضد انعقادی شوید. گاهی پزشک برای بیمارانی که به‌ دلیل سکته قلبی یا مغزی در بیمارستان بستری شده یا از عوارض سرطان رنج می‌برند هم مصرف رقیق‌کننده خونی را تجویز می‌کنند. البته دقت داشته باشید که فقط با دستور پزشک از این داروها استفاده کنید.


5. سبک زندگی‌تان را تغییر دهید.

سیگار نکشید، پاهایتان را روی هم نیندازید، لباس‌های تنگ و چسبان نپوشید، اگر اضافه وزن دارید، همین حالا کاهش وزن را شروع کنی و دوبار در روز به‌ مدت 30 دقیقه پاهای‌ خود را بالا نگه دارید.


6. از سوابق پزشکی خانوادگی غافل نشوید.

با مراجعه به پزشک‌ متخصص، در مورد کاهش فاکتورهای ریسکی صحبت کنید، به‌خصوص اگر خود یا یکی از نزدیکان‌تان سابقه لخته خونی دارید، حتماً این سوابق خانوادگی را با پزشک در میان بگذارید.

علائم-آمبولی-ریه
اگر مدام در سفر هستید، هر یک ساعت یک‌بار چند دقیقه دست‌ و پاها‌یتان را حرکت دهید

روش‌های درمان آمبولی ریه چیست؟

درمان آمبولی ریه معمولاً در بیمارستان انجام می‌شود تا بیمار کاملاً تحت نظر باشد. طول درمان آمبولی ریه و بستری شدن بیمار در بیمارستان به شدت لخته بستگی دارد. درمان آمبولی ریه به اندازه و محل لخته خون هم بستگی دارد. اگر مشکل چندان جدی نباشد و زود تشخیص داده شود، پزشک راه‌حل دارویی را برای درمان توصیه می‌کند. برخی داروها می‌توانند لخته‌های کوچک را از بین ببرند، از جمله:

  • داروهای ضد انعقاد: همان‌طور که گفته شد این داروها به نام رقیق‌کننده خونی مشهورند و از انواع آنها می‌توان به داروهای هپارین و وارفارین اشاره کرد که مانع از تشکیل لخته‌های جدید در خون می‌شوند. در شرایط اورژانسی هم این داروها می‌توانند زندگی شما را نجات بدهند.
  • ترامبولیتیک (حلال لخته‌): این داروها سرعت تجزیه و انحلال لخته‌های خون را افزایش می‌دهند. معمولاً در شرایط اورژانسی و در موارد حاد استفاده می‌شوند، چراکه ممکن است اثرات جانبی آنها موجب مشکلات خونریزی حاد و جدی شود.

[alert btn_link=”https://doctoreto.com” btn_text=”مشاوره با پزشک”]توجه: مطلبی که مطالعه می‌کنید صرفا جنبه‌ی افزایش آگاهی دارد و به هیچ وجه جایگزین توصیه‌های پزشک نیست. برای مصرف دارو، آگاهی از عوارض جانبی، تداخل دارویی و موارد مرتبط دیگر لازم است حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید.[/alert]

جراحی آمبولی ریه

گاهی برای از بین بردن لخته‌های دردسرساز، چاره‌ای به‌جز جراحی نیست. به‌خصوص در مواردی که لخته خون باعث انسداد جریان خون به سمت ریه یا قلب شده باشد، جراحی ضرورت بیشتری پیدا می‌کند. برخی روش‌های جراحی که پزشکان برای درمان آمبولی ریه انجام می‌دهند عبارتند از:

  • فیلترگذاری وناکاوا: در این جراحی پزشک برش کوچکی ایجاد می‌کند و سپس با استفاده از سیم نازکی، فیلتر کوچکی را درون بزرگ سیاهرگ زیرین قرار می‌دهد. بزرگ سیاهرگ در واقع سیاهرگ اصلی است که از پا به سمت راست قلب می‌رسد. این فیلتر مانع از حرکت لخته خون از پا به‌سمت ریه‌ها می‌شود.     
  • برداشتن لخته: در این عمل لخته‌های خون بزرگ توسط لوله نازکی به‌نام کاتتر از شریان بیمار ساکشن می‌شود. البته این روش چندان کارآمد نیست، چراکه مشکلات دیگری در پیش دارد. به همین دلیل این روش در دسته روش‌های درمانی مطلوب قرار نمی‌گیرد.
  • جراحی باز: پزشکان تنها در شرایط اورژانسی که فرد شوک شده باشد یا دارو پاسخگو نباشد، عمل باز را توصیه می‌کنند.

در درمان آمبولی ریه، سرعت حرف اول را می‌زند. چراکه هرگونه تعلل در درمان، باعث آسیب به قلب یا ریه و حتی موجب مرگ ‌می‌شود.

مراقبت‌های پس از تشخیص و درمان

پس از درمان مناسب آمبولی ریه، به بیمار توصیه می‌شود علت اصلی و زمینه‌ای ایجاد مشکل لخته خونی را پیدا کنید و بعه دنبال درمان آن باشید. در اکثر مواقع آمبولی به دلیل ترومبوز سیاهرگی عمقی اتفاق افتاده می‌افتد. احتمالا در ادامه روند درمان، نیاز است داروهای ضد انعقادی مثل هپارین و وارفارین مصرف کنید تا دوباره لخته خون برنگردد. در نهایت پزشک اطلاعات دقیق در مورد زمان و نحوه مصرف داروها را در اختیار شما قرار می‌دهد. به منظور جلوگیری از هرگونه مشکل احتمالی در آینده، دستورالعمل پزشک را به‌طور کامل رعایت کنند. در ادامه هم معمولاً استفاده از جوراب واریس یا سایر ابزار مشابه برای جلوگیری از تشکیل لخته خون در پاها توسط پزشک توصیه می‌شود.

ورزش منظم پاها یکی از مولفه‌های اصلی درمان پس از آمبولی ریه محسوب می‌گردد. پزشک دستورات مراقبتی کامل برای پیشگیری از لخته‌های خونی آتی را به شما خواهد داد.

نوع داروهای تجویزی، مدت زمان مصرف دارو و نوع مراقبت و تماس با بیمار به شدت بیماری بستگی دارد. واکنش بدن به داروهای دریافتی باید کاملاً تحت نظر باشد. از این رو در مراجعات بعدی به پزشک اهمال نکنید.

Pulmonary-embolism
درمان آمبولی ریه به اندازه و محل لخته خون بستگی دارد.

آزمایش‌های بعد از درمان

حین مصرف داروهای ضدانعقاد در طول دوره پس از درمان، باید به‌صورت مرتب آزمایش‌های خون زیر را انجام دهید:

  • تست پی‌ تی-آی‌ ان‌ آر (PT-INR): تیم درمانی با کمک این تست متوجه سرعت ایجاد لخته در خون بیمار می‌شود و در نهایت تصمیم می‌گیرد که آیا نیازی به تغییر دوز مصرفی بیمار وجود دارد یا خیر. شرایط بیمارانی که داروی کمادین دریافت می‌کنند هم با این تست بررسی می‌شود.
  • نیمه ترومبوپلاستین فعال‌شده (aPTT): این تست مدت زمانی که طول می‌کشد لخته خون ایجاد شود را محاسبه می‌کند. این تست انعقادی برای تحت نظر گرفتن بیمارانی که هپارین مصرف می‌کنند، تجویز می‌شود.
  • آزمایش تعیین سطح هپارین: این آزمایش میزان هپارین با وزن مولکولی پایین در خون را اندازه‌گیری می‌کند. انجام این آزمایش معمولاً ضروری نیست، مگر آنکه بیمار اضافه وزن یا بیماری کلیوی داشته و یا باردار باشد.

راهنمای مراجعه به پزشک

آیا آمبولی ریه منجر به مرگ می‍شود؟ آمبولی ریه یک بیماری جدی و خطرناک اما در عین ‌حال کاملاً قابل درمان است. هرچه روند درمان را زودتر آغاز کنید، احتمال مرگ کمتر خواهد شد. چنانچه به‌طور ناگهانی به تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا سرفه همراه با خلط خونی دچار شدید، بلافاصله به پزشک متخصص ریه مراجعه کنید.

با مراجعه به وب‌سایت دکترتو می‌توانید لیستی از بهترین پزشکان متخصص و فوق تخصص ریه را ببینید. در دکترتو این امکان برای شما فراهم شده است که به راحتی و به‌صورت غیرحضوری از پزشک مورد نظرتان نوبت بگیرید. علاوه بر این می‌توانید از خدمات مشاوره آنلاین و تلفنی با بهترین متخصص ریه هم استفاده کنید.

منابع: healthline، clevelandclinic، webmd، mayoclinic

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید