هماتوکریت در آزمایش خون چیست؟

خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:

هماتوکریت (Hct) یکی از شاخص‌های مهم آزمایش هماتوکریت و بخشی از آزمایش شمارش کامل خون (CBC) است که درصد حجم گلبول‌های قرمز نسبت به کل خون را نشان می‌دهد. پایین یا بالا بودن این مقدار می‌تواند با کم‌خونی، کم‌آبی بدن، افزایش تعداد گلبول‌های قرمز یا برخی بیماری‌های زمینه‌ای مرتبط باشد. در این مقاله از دکترتو، با معنی هماتوکریت، نحوه اندازه‌گیری آن، محدوده طبیعی، علت HCT پایین و بالا و نحوه تفسیر جواب آزمایش آشنا می‌شوید. توجه داشته باشید که تفسیر HCT به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست و باید در کنار سایر شاخص‌های آزمایش خون و شرایط فرد بررسی شود. برای تجویز آزمایش تعیین هماتوکریت خون، به دکتر عمومی تهران یا شهر خود مراجعه کنید.

آزمایش هماتوکریت چیست؟

هماتوکریت در آزمایش خون نشان می‌دهد چه درصدی از حجم خون را گلبول‌های قرمز تشکیل می‌دهند. برای مثال، اگر نتیجه هماتوکریت ۴۰ درصد باشد، یعنی حدود ۴۰ درصد از حجم خون را گلبول‌های قرمز تشکیل داده‌اند. آزمایش هماتوکریت معمولاً بخشی از آزمایش CBC است و در کنار شاخص‌هایی مانند تعداد گلبول‌های قرمز، هموگلوبین، گلبول‌های سفید و پلاکت‌ها بررسی می‌شود.

به بیان ساده، این آزمایش نسبت حجم گلبول‌های قرمز به کل حجم خون را اندازه‌گیری می‌کند و نتیجه آن معمولاً به‌صورت درصد گزارش می‌شود. به همین دلیل، آزمایش هماتوکریت خون می‌تواند اطلاعاتی درباره وضعیت گلبول‌های قرمز و احتمال وجود مشکلاتی مانند کم‌خونی یا افزایش تعداد گلبول‌های قرمز در اختیار پزشک قرار دهد. گزارش هماتوکریت در آزمایش ممکن است با HCT یا hematocrit نمایش داده شود. به‌طور معمول این آزمایش hematocrit در اکثر مراکز تشخیصی مانند آزمایشگاه‌ های کرج یا شهر خود نیز انجام می‌شود.

متن انگلیسی:
A hematocrit test (Hct) is a simple blood test that measures how much of your blood consists of red blood cells
ترجمه فارسی:
آزمایش هماتوکریت (Hct) یک آزمایش خون ساده است که میزان گلبول‌های قرمز موجود در خون را اندازه‌گیری می‌کند.

به نقل از سایت my.clevelandclinic

hct در آزمایش خون چگونه اندازه‌ گیری می‌‌شود؟

هماتوکریت یک نمونه خون به‌طور معمول توسط دستگاهی به صورت خودکار اندازه‌گیری می‌شود که به صورت همزمان چندین شاخص دیگر خون را هم اندازه‌گیری می‌کند. بسیاری از این دستگاه‌ها در حقیقت هماتوکریت را اندازه گیری نمی‌کنند، بلکه بر اساس تعیین میزان هموگلوبین و حجم متوسط ​​گلبول‌های قرمز خون آن را محاسبه می‌کنند.

هماتوکریت در آزمایش خون را می‌توان با روش دستی و با استفاده از سانتریفیوژ تعیین کرد. هنگامی‌که یک لوله خون سانتریفیوژ می‌شود، گلبول‌های قرمز در انتهای لوله قرار می‌گیرند. سپس نسبت گلبول‌های قرمز به حجم کل خون را می‌توان از نظر بصری اندازه‌گیری کرد.

هدف آزمایش هماتوکریت چیست؟

هدف از آزمایش هماتوکریت بررسی درصد حجم خون تشکیل‌شده از گلبول‌های قرمز است. این شاخص به پزشک کمک می‌کند وضعیت گلبول‌های قرمز را ارزیابی کند و در صورت وجود علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس یا سرگیجه، احتمال کم‌خونی یا سایر اختلالات مرتبط با گلبول‌های قرمز را بررسی کند. هماتوکریت معمولاً به‌تنهایی تفسیر نمی‌شود و در کنار هموگلوبین و سایر شاخص‌های CBC قرار می‌گیرد. در صورت نیاز، پزشک ممکن است آزمایش هموگلوبین خون و آزمایش‌های تکمیلی را نیز درخواست کند.

در دوران بارداری نیز HCT ممکن است به‌عنوان بخشی از CBC بررسی شود. افزایش حجم خون در بارداری می‌تواند باعث تغییر برخی شاخص‌های خونی شود؛ بنابراین نتیجه باید با توجه به هفته بارداری و محدوده مرجع آزمایشگاه تفسیر شود. هماتوکریت در آزمایش خون بارداری می‌تواند در کنار هموگلوبین و سایر شاخص‌های CBC برای بررسی وضعیت گلبول‌های قرمز و احتمال کم‌خونی مورد توجه قرار گیرد. در این شرایط، بررسی هموگلوبین نرمال در بارداری نیز می‌تواند به ارزیابی وضعیت خون کمک کند.

چه زمانی باید تست هماتوکریت خون انجام دهیم؟

آزمایش هماتوکریت معمولاً زمانی درخواست می‌شود که پزشک بخواهد وضعیت گلبول‌های قرمز و احتمال کم‌خونی یا افزایش غیرطبیعی هماتوکریت را بررسی کند. علائم کم خونی شامل خستگی، ضعف، رنگ‌پریدگی، تنگی نفس، سرگیجه، سردی دست‌وپا و تمرکز ضعیف است. در صورت مشاهده هر یک از این علائم ممکن است پزشک از شما بخواهد آزمایش هماتوکریت را انجام دهید. در برخی افراد نیز وجود علائم مرتبط با افزایش گلبول‌های قرمز یا بیماری‌های زمینه‌ای باعث درخواست این آزمایش می‌شود.

کم خونی شرایطی است که در آن بدن گلبول‌های قرمز کافی برای حمل اکسیژن ندارد. کم خونی می‌تواند دلایل زیادی داشته باشد، از جمله کمبود آهن و ویتامین. برای تشخیص دقیق‌تر کم خونی، احتمالا آزمایش کم خونی انجام می‌شود. آزمایش هماتوکریت می‌تواند سرنخ‌هایی در مورد کم‌خونی، خونریزی مزمن یا بیماری مزمن (از جمله بیماری کلیوی یا بدخیمی‌ها) بدهد، اما برای تشخیص این بیماری‌ها به آزمایش‌ها و ارزیابی‌های تکمیلی نیاز است. در جدول زیر علائمی که داشتن آن‌ها دلیلی برای انجام آزمایش هماتوکریت خون است را مشاهده می‌کنید.

کم‌خونی	پلی‌سیتمی ورا
خستگی و ضعف	سردرد
سرگیجه	خارش پوست
تنگی نفس	قرمزی پوست
رنگ‌پریدگی	تاری دید یا دوبینی
سردی دست‌وپا	تعریق زیاد
کاهش تمرکز	خستگی

خواندن نتیجه آزمایش هماتوکریت یا جواب آزمایش hct چیست؟

جواب آزمایش هماتوکریت معمولاً به شکل یک عدد و با واحد درصد گزارش می‌شود. برای مثال، نتیجه ۴۲ درصد یعنی حدود ۴۲ درصد از حجم خون را گلبول‌های قرمز تشکیل می‌دهند. پس از اتمام آزمایش، نتایج آزمایش برای تفسیر به پزشک شما ارسال می‌شود. همانطور که گفتیم نتایج آزمایش هماتوکریت اغلب بخشی از نتایج شمارش کامل خون است که ممکن است در عرض چند دقیقه یا حداکثر چند روز در دسترس پزشک قرار گیرد.

تفسیر صحیح نتایج این تست نیاز به بررسی سابقه بالینی و گاهی آزمایش‌های مکمل دارد. به‌ویژه در مناطقی مانند آزمایشگاه‌ های تهران که امکان انجام هم‌زمان آزمایش‌های CBC و سایر تست‌های مرتبط وجود دارد، می‌توان دید بهتری نسبت به وضعیت کلی بدن به دست آورد. تفسیر نتیجه به سن، جنسیت، بارداری، ارتفاع محل زندگی، وضعیت آب بدن و محدوده مرجع همان آزمایشگاه بستگی دارد. بنابراین نباید تنها بر اساس یک عدد درباره طبیعی یا غیرطبیعی بودن نتیجه قضاوت کرد.

متن انگلیسی:
The normal ranges for hematocrit depend on the age after adolescence and the sex of the individual
ترجمه فارسی:
محدوده‌های نرمال هماتوکریت به سن پس از دوران بلوغ و جنسیت فرد بستگی دارد.

به نقل از سایت medicinenet

محدوده نرمال آزمایش هماتوکریت خون چند است؟

محدوده مرجع HCT با توجه به سن، جنسیت و روش آزمایشگاه متفاوت است. به‌طور کلی، محدوده‌های تقریبی هماتوکریت در گروه‌های سنی و جنسی مختلف در جدول زیر آمده است. این اعداد حدود رایج هستند و ممکن است با محدوده مرجع درج‌شده در برگه آزمایش شما متفاوت باشند. بنابراین برای بررسی اینکه آزمایش هماتوکریت نرمال چند است، نتیجه HCT را با Reference Range همان آزمایشگاه مقایسه کنید.

گروه	محدوده تقریبی هماتوکریت نرمال
نوزاد تازه متولدشده	۴۵-۶۱٪
سن یک هفته	۳۲-۴۲٪
یک‌ماهگی	۳۲-۴۲٪
سه‌ماهگی	۳۲-۴۲٪
یک‌سالگی	۳۷-۴۴٪
ده‌سالگی	۳۷-۴۴٪
مردان بالغ	۴۰-۵۴٪
زنان بالغ	۳۶-۴۸٪

مقادیر غیر طبیعی در آزمایش هماتوکریت خون چه دلیلی دارد؟

مقدار کمتر یا بیشتر از محدوده مرجع اچ سی تی در آزمایش خون می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. پایین بودن آن بیشتر با کاهش توده گلبول‌های قرمز یا افزایش حجم مایع خون ارتباط دارد و بالا بودن آن می‌تواند در اثر کاهش حجم پلاسما یا افزایش تعداد گلبول‌های قرمز ایجاد شود.

یک نتیجه غیرطبیعی به‌تنهایی بیماری خاصی را تشخیص نمی‌دهد و معمولاً پزشک برای مشخص کردن علت، HCT را همراه با هموگلوبین، RBC، MCV و سایر یافته‌های آزمایش بررسی می‌کند. پزشک شما می‌تواند نتایج فردی شما را تفسیر کرده و بهترین برنامه درمانی را با توجه به بیماری زمینه‌‎ای شما ارائه دهد.

علت پایین بودن hct در آزمایش خون چیست؟

پایین بودن هماتوکریت در آزمایش خون یعنی درصد حجم گلبول‌های قرمز نسبت به کل حجم خون کمتر از محدوده مرجع آزمایشگاه است. هماتوکریت پایین در آزمایش خون می‌تواند در کم‌خونی، خونریزی، کمبود آهن یا برخی کمبودهای ویتامینی دیده شود، اما علت دقیق آن باید با بررسی‌های تکمیلی مشخص شود. از علت‌های احتمالی HCT پایین می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کم‌خونی ناشی از کمبود آهن
• کمبود ویتامین B12 یا فولات
• از دست دادن خون
• برخی بیماری‌های کلیوی یا مزمن
• اختلالات مغز استخوان
• تخریب گلبول‌های قرمز
• افزایش حجم مایعات بدن

بنابراین علت پایین بودن hct در آزمایش خون را نمی‌توان صرفاً از روی عدد HCT مشخص کرد و باید شرایط فرد و سایر نتایج آزمایش بررسی شود. برای مثال، اگر پایین بودن hematocrit در آزمایش خون همراه با کاهش هموگلوبین و MCV باشد، پزشک ممکن است بررسی کمبود آهن را نیز در نظر بگیرد. علائم احتمالی همراه با کم‌خونی شامل خستگی، ضعف، سرگیجه، تنگی نفس، سردرد و رنگ‌پریدگی است. البته پایین بودن HCT ممکن است بدون علامت نیز وجود داشته باشد.

گاهی در برخی بیماران، بیماری‌های هورمونی مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید می‌توانند با کم‌خونی و تغییر هماتوکریت همراه باشند، اما این موضوع باید با ارزیابی بالینی و بر اساس صلاحدید پزشک باشد. اگر در تهران هستید، پیشنهاد می‌شود برای بررسی دقیق‌تر به یکی از آزمایشگاه‌ های تیروئید تهران که در این حوزه تخصص دارند مراجعه کنید

هدف از آزمایش هماتوکریت چیست؟

قبل از انجام آزمایش، از متخصص مشاوره بگیر!

بهترین دکتر عمومی ایران

بالا بودن hct در آزمایش خون نشانه چیست؟

بالا بودن هماتوکریت در آزمایش خون به معنی بیشتر بودن درصد گلبول‌های قرمز نسبت به محدوده مرجع آزمایشگاه است. هماتوکریت بالا در آزمایش خون ممکن است در اثر کم‌آبی بدن ایجاد شود یا با افزایش واقعی تعداد گلبول‌های قرمز ارتباط داشته باشد. از علت‌های احتمالی بالا بودن hct در آزمایش خون می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کم‌آبی بدن
• زندگی در ارتفاعات
• سیگار کشیدن
• برخی بیماری‌های ریوی یا قلبی
• آپنه انسدادی خواب
• افزایش تولید گلبول قرمز در بیماری‌هایی مانند پلی‌سیتمی ورا
• مصرف برخی داروها یا هورمون‌ها، از جمله تستوسترون

در نتیجه، افزایش hematocrit در آزمایش خون لزوماً به معنی یک بیماری مشخص نیست و باید علت آن بررسی شود. اگر افزایش HCT به دلیل کم‌آبی باشد، اصلاح کم‌آبی می‌تواند نتیجه را به محدوده طبیعی برگرداند؛ اما در صورت تداوم افزایش، بررسی علت زمینه‌ای ضروری است. علائم احتمالی HCT بالا می‌تواند شامل سردرد، سرگیجه، خستگی، تنگی نفس، اختلالات بینایی یا خارش باشد، اما بسیاری از افراد نیز ممکن است علامت مشخصی نداشته باشند.

بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت در آزمایش خون می‌تواند نشان‌دهنده افزایش غلظت گلبول‌های قرمز یا کاهش حجم مایع خون باشد. این یافته به‌تنهایی بیماری قلبی یا بیماری دیگری را اثبات نمی‌کند و برای تعیین علت، سایر نتایج آزمایش و شرایط فرد باید بررسی شود. تجربه برخی از علائم ممکن است نشان دهد که شما نیاز به آزمایش هماتوکریت دارید و هماتوکریت شما بالا است یا با بالا بودن اندازه آزمایش RBC دست و پنجه نرم می‌کنید.

برای درمان سطوح غیر طبیعی هماتوکریت چه باید کرد؟

درمان هماتوکریت پایین به علت ایجاد آن بستگی دارد. برای مثال، اگر کمبود آهن علت کم‌خونی باشد، بهترین دکتر خون ایران ممکن است درمان کمبود آهن را توصیه کند؛ اما در صورت خونریزی، بیماری مزمن یا اختلالات دیگر، درمان باید متناسب با علت زمینه‌ای انجام شود.

برای درمان بالا بودن هموگلوبین و هماتوکریت نیز ابتدا باید علت افزایش مشخص شود. در مواردی که افزایش گلبول‌های قرمز ناشی از بیماری زمینه‌ای باشد، درمان همان بیماری اهمیت دارد. برخی تغییرات در شیوه زندگی، مانند ترک سیگار، می‌تواند به کاهش تعداد بالای گلبول‌های قرمز خون کمک کند. مصرف کافی آب، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، زیرا مایعات به جلوگیری از غلظت بیش‌ازحد خون کمک می‌کند.

به غیر از تغییر شیوه زندگی، پزشک ممکن است دارویی را برای کمک به سطوح بالای هماتوکریت تجویز کند. در این حالت معمولا داروهای لخته‌شدن خون تجویز می‌شوند، زیرا افرادی که تعداد گلبول‌های قرمز خونشان زیاد است، بیشتر در معرض لخته‌شدن خون هستند. برخی اوقات آسپرین به دلیل توانایی آن در جلوگیری از لخته‌شدن خون، توسط پزشکان برای این دسته از بیماران تجویز می‌شود. سایر داروهایی که پزشکان برای سطح بالای هماتوکریت تجویز می‌کنند، بر درمان بیماری‌هایی که باعث تولید بیش‌از‌حد گلبول‌های قرمز خون در بدن می‌شوند، تمرکز می‌کنند (مانند بیماری‌های مربوط به مغز استخوان یا بیماری قلبی).

در شرایط خاص، مانند برخی موارد پلی‌سیتمی ورا، ممکن است پزشک از روش‌هایی مانند فلبوتومی یا داروهای اختصاصی استفاده کند. مصرف خودسرانه آسپرین یا داروهای رقیق‌کننده خون برای HCT بالا توصیه نمی‌شود. فلبوتومی (خونریزی) یا خون دورریز یک روش رایج برای کنترل تعداد بالای گلبول‌های قرمز خون است. در فلبوتومی، خون از رگ‌ها گرفته می‌شود تا رقیق‌تر شود.

آیا کمبود هماتوکریت با کم خونی ارتباط دارد؟ با پزشک مشورت کن!

بهترین دکتر خون ایران

تفسیر نتایج آزمایش هماتوکریت چگونه انجام می‌شود؟

هماتوکریت در آزمایش باید در کنار سایر شاخص‌های خونی تفسیر شود. عواملی مانند سن، جنسیت، بارداری، ارتفاع محل زندگی، میزان آب بدن و محدوده مرجع آزمایشگاه می‌توانند روی نتیجه اثر بگذارند. برای مثال، پایین بودن HCT همراه با کاهش هموگلوبین می‌تواند احتمال کم‌خونی را مطرح کند، در حالی که HCT بالا همراه با افزایش RBC ممکن است نیاز به بررسی افزایش تعداد گلبول‌های قرمز داشته باشد.

مقادیر قطعی برای یک نتیجه آزمایش عادی، که محدوده مرجع آن نامیده می‌شود، ممکن است بسته به آزمایشگاه یا روش‌های مورد استفاده برای انجام آزمایش متفاوت باشد. به دلیل اینکه عوامل زیادی بر هماتوکریت تأثیر می‌گذارند، مهم است که برای درک نتیجه آزمایش با پزشک مشورت کنید. پزشک برای تفسیر دقیق‌تر ممکن است شاخص‌هایی مانند mcv در آزمایش خون، MCH در آزمایش خون و mchc در آزمایش خون را نیز بررسی کند.

نحوه انجام آزمایش هماتوکریت چگونه است؟

ازمایش هماتوکریت نیاز به نمونه خون دارد و معمولاً توسط بهترین دکتر عمومی ایران تجویز می‌شود. خون‌گیری توسط تکنسین آزمایشگاه در یک محیط پزشکی انجام می‌شود. متخصص با استفاده از یک سوزن کوچک از رگ بازوی شما نمونه خون می‌گیرد. پس از قرار دادن سوزن، مقدار کمی خون در لوله آزمایش یا ویال جمع‌آوری می‌شود. وقتی سوزن داخل رگ می‌رود یا بیرون کشیده می‌شود، ممکن است کمی احساس سوزش کنید. معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول می‌کشد.

لوله‌ی آزمایش مخصوص ازمایش هماتوکریت حاوی یک ماده ضد انعقاد است که باعث می‌شود خون لخته نشود. نمونه خون پس از آماده‌سازی توسط دستگاه آزمایشگاهی بررسی می‌شود و HCT معمولاً به‌صورت درصد در گزارش آزمایش درج می‌شود. اگر آزمایش هماتوکریت به همراه CBC انجام شود، سایر شاخص‌های سلول‌های خونی نیز در همان نمونه قابل بررسی هستند.

معطلی تو آزمایشــــــگاه تموم شد!

از بین آزمایشگاه‌های معتبر انتخاب کن، با چند کلیک پذیرش بگیر و سر وقت آزمایش بده.

رزرو فوری پذیرش آزمایشگاه

آمادگی برای آزمایش هماتوکریت چگونه است؟

برای انجام آزمایش هماتوکریت به‌تنهایی معمولاً نیازی به ناشتایی نیست. اگر HCT همراه با آزمایش‌های دیگری درخواست شده باشد، ممکن است برای برخی از آن آزمایش‌ها نیاز به ناشتایی وجود داشته باشد. در این صورت باید دستورالعمل آزمایشگاه یا پزشک را رعایت کنید.

خطرات آزمایش هماتوکریت چیست؟

انجام آزمایش هماتوکریت یا انواع دیگر آزمایش خون خطری برای شما ندارد. ممکن است در نقطه‌ای که سوزن در آن وارد شده است احساس درد یا کبودی کمی داشته باشید، اما اکثر علائم به سرعت از بین می‌روند. موارد دیگری که ممکن است بعد از آزمایش هماتوکریت خون تجربه کنید عبارتند از:

• احساس ضعف
• خون‌ریزی بیش از حد
• عفونت.

پزشکان پیشنهادی

۴.۸ (۵۳۸۱ نظر)

دکتر مهدی قاضی

تخصص اورولوژی

نوبت بگیرید

۴.۶ (۲۴۳۷ نظر)

دکتر سید محسن دهقانی

فوق تخصص گوارش و کبد کودکان

نوبت بگیرید

۴.۶ (۲۳۴۴ نظر)

دکتر علی اکبر سیاری

فوق تخصص گوارش و کبد کودکان

نوبت بگیرید

۴.۶ (۲۱۳۳ نظر)

دکتر مرتضی آقاجان پورپاشا

فوق تخصص گوارش و کبد

نوبت بگیرید

۴.۶ (۱۵۹۱ نظر)

دکتر نیلوفر قدرتی

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

۴.۵ (۱۵۸۱ نظر)

دکتر محسن محمدیان

فوق تخصص هماتولوژی

نوبت بگیرید

نتیجه گیری

آزمایش هماتوکریت درصد حجم گلبول‌های قرمز نسبت به کل خون را مشخص می‌کند و معمولاً به‌عنوان بخشی از CBC انجام می‌شود. HCT پایین می‌تواند با کم‌خونی، خونریزی یا برخی کمبودهای تغذیه‌ای مرتبط باشد و HCT بالا نیز ممکن است در کم‌آبی، سیگار کشیدن یا بعضی بیماری‌ها دیده شود. با این حال، هیچ‌کدام از این نتایج به‌تنهایی علت بیماری را مشخص نمی‌کنند. برای تفسیر دقیق، HCT باید همراه با هموگلوبین، RBC، MCV و سایر نتایج آزمایش بررسی شود. اگر نتیجه آزمایش شما خارج از محدوده مرجع است، پزشک می‌تواند بر اساس علائم و سابقه پزشکی، آزمایش‌های تکمیلی لازم را تعیین کند. برای دریافت نوبت دکتر عمومی می‌توانید به وب‌سایت دکترتو مراجعه کنید.

دکترتو، مراقب سلامتی شماست!