آزمایش قند خون و راهنمای تحلیل آن

دستگاه-اندازه-گیری-قند-خون

آزمایش قند خون چیست؟

آزمایش قند خون، میزان گلوکز در خون را اندازه گیری می‌کند. گلوکز نوعی قند است که منبع اصلی انرژی بدن شماست. بدن شما کربوهیدرات‌هایی را که می‌خورید به گلوکز تبدیل می‌کند. هورمونی به نام انسولین به انتقال گلوکز از جریان خون به سلول‌ها کمک می‌کند و با این مکانیسم باعث کاهش قند خون می‌شود. افزایش یا کاهش سطح گلوکز در خون می‌تواند نشانه‌ی یک بیماری جدی باشد. سطح بالای گلوکز خون (هایپرگلایسمی) ممکن است نشانه‌ای از دیابت باشد.

اهمیت بیماری دیابت، عوارض آن و بار مالی، جسمی و روحی که این بیماری بر افراد تحمیل می‌کند، بر هیچکس پوشیده نیست. دیابت می‌تواند باعث بیماری قلبی‌، اختلالات بینایی، نارسایی کلیوی و سایر عوارض شود. سطح پایین گلوکز خون (هیپوگلیسمی) نیز در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به مشکلات عمده‌ای در سلامتی از جمله تشنج، کما و آسیب مغزی شود.

برای اینکه بفهمید سطح قند خون شما در محدوده‌ی طبیعی است یا خیر، از آزمایش قند خون استفاده می شود. این آزمایش، نتایجی را ارائه می‌دهد که بر اساس آن می‌توان برای برنامه ریزی در مورد سلامت فرد، استفاده کرد. برنامه ریزی برای مواردی مانند: رژیم غذایی، ورزش، تنظیم دوز داروهای دیابت و اهداف درمانی برای کنترل دیابت. علاوه بر این، پزشک ممکن است آزمایش قند خون را به عنوان بخشی از یک معاینه‌ی معمول برای بررسی ابتلا به دیابت یا قرار داشتن در مرحله‌ی پیش دیابت، درخواست دهد.

ورود به سایت دکترتو

افزایش سطح قند خون باعث ایجاد چه علایمی می‌شود؟

افزایش سطح قند خون در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به آسیب شدید اعضای بدن شود. علائم سطح بالای گلوکز خون شامل موارد زیر است:

 

کاهش سطح قند خون باعث ایجاد چه علائمی می‌شود؟

علائم سطح پایین گلوکز خون عبارتند از:

  • اضطراب
  • تعریق
  • لرزیدن
  • گرسنگی
  • گیجی

 

آزمایش-قند-خون
آزمایش-قند-خون

چه عواملی فرد را مستعد ابتلا به دیابت می‌کنند؟

در صورتی که عوامل خطر زیر را دارید، بیش‌تر از سایرین مستعد ابتلا به دیابت هستید. به همین دلیل برای پایش سطح گلوکز خون به آزمایش قند خون نیاز خواهید داشت. عوامل خطر دیابت عبارتند از:

  • سن بالای ۴۵ سال
  • اضافه وزن
  • ورزش نکردن
  • سابقه‌ی ابتلا به دیابت در یکی از اعضای خانواده
  • فشار خون بالا
  • بیماری قلبی
  • فشار خون بالا
  • سطح بالای تری گلیسیرید
  • سطح پایین کلسترول خوب (HDL)
  • سابقه‌ی مقاومت به انسولین
  • سابقه‌ی سکته‌ی مغزی
  • سابقه‌ی دیابت حاملگی یا به دنیا آوردن نوزادی با وزن بیش از ۴ کیلوگرم
  • اگر باردار هستید، بین هفته‌های ۲۴ و ۲۸ بارداری، برای غربالگری از نظر دیابت بارداری لازم است آزمایش قند خون بدهید. دیابت بارداری، نوعی دیابت است که فقط در دوران بارداری اتفاق می‌افتد.
  • نژاد آسیایی، آفریقایی، اسپانیایی یا بومیان آمریکا.

 

آیا برای آمادگی در انجام آزمایش قند خون لازم است کاری انجام دهید؟

برای اندازه گیری قند خون ناشتا (FBS) لازم است ۸ ساعت قبل از نمونه گیری خون برای انجام آزمایش، ناشتا باشید. برای مثال، اگر ساعت ۷ نوبت خونگیری دارید، از ساعت ۱۲ شب قبل باید ناشتا باشید. برای وعده‌ی شام نیز، یک غذای سبک در اندازه‌ی وعده‌ی صبحانه، غذا بخورید. نوشیدن آب اشکالی ندارد.

برای مرحله‌ی اول غربالگری دیابت بارداری نیازی نیست ناشتا باشید. اگر نتایج آزمایش قند خون بالاتر از حد طبیعی باشد، به آزمایش دیگری به نام تست تحمل گلوکز نیاز خواهید داشت که در آن باید ناشتا باشید.

 

آیا می‌توان در خانه، قند خون را اندازه گیری کرد؟

با استفاده از دستگاه گلوکومتر (دستگاه سنجش قند خون) می‌توانید قند خون را در خانه اندازه بگیرید. مراحل دقیق اندازه گیری قند خون به وسیله‌ی گلوکومتر، بسته به نوع دستگاه متفاوت است و هر دستگاه دستورالعمل مخصوص به خود را دارد.

برای اندازه گیری قند خون در خانه، ابتدا باید دستان خود را به خوبی بشویید و خشک کنید. وجود غذا و سایر مواد روی انگشت می‌تواند باعث اندازه گیری نادرست قند خون شود. سپس نوک انگشت خود را سوراخ کنید. برای این کار می‌توانید از یک خودکار مخصوص که در انتهای آن یک سوزن نازک (لانست) قرار دارد، کمک بگیرید. یک نوار تست قند خون را در دستگاه گلوکومتر قرار دهید. سپس بر روی نوار تستی که از قبل در دستگاه  گلوکومتر قرار داده‌اید، یک قطره خون قرار دهید. نتایج اندازه گیری قند خون در عرض ۱۰ تا ۲۰ ثانیه بر روی صفحه، نمایش نشان داده می‌شود.

 

 اندازه-گیری-قند-خون
اندازه-گیری-قند-خون

آزمایش قند خون شامل اندازه گیری چه پارامترهایی می‌شود؟

قند خون ناشتا (FBS)، قند خون ۲ ساعت بعد از غذا (2hpp)، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1C)، آزمایش چالش گلوکز و تست تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) از آزمایشاتی هستند که برای سنجش سطح قند خون استفاده می‌شوند.

تست تحمل گلوکز، میزان قند خون را قبل و بعد از نوشیدن مایع حاوی گلوکز، اندازه گیری می‌کند. شب قبل از آزمایش باید ناشتا باشید و بعد از اندازه گیری سطح قند خون ناشتا، مایعی را باید بنوشید. سطح قند خون در زمان‌های ۱ ساعت، ۲ ساعت و در مواقعی ۳ ساعت بعد از آن، اندازه گیری می‌شود.

تست قند خون تصادفی، میزان قند خون شما را در همان زمان آزمایش، اندازه گیری می‌کند. هر وقت خواستید می‌توانید این آزمایش را انجام دهید و لازم نیست ناشتا باشید. سطح قند خون تصادفی، بالای ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر، نشان دهنده‌ی ابتلا به دیابت است.

اندازه گیری هموگلوبین گلیکوزیله که به آن هموگلوبین A1C نیز گفته می‌شود، میزان قند خون را در طی ۹۰ روز گذشته منعکس می‌کند. نتایج نشان می دهد که آیا شما دیابت پیش دیابت دارید یا می توانید دیابت خود را کنترل کنید.

 

مقادیر طبیعی آزمایش قند خون

در این قسمت به به بررسی و تحلیل پارامتر هایی که در آزمایش قند خون اندازه گیری می‌شوند، می‌پردازیم:

قند خون ناشتا (FBS)

  • طبیعی (کم‌تر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر)
  • مختل (بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ میلی گرم در دسی لیتر)
  • پیش دیابتی (۱۱۰ تا ۱۲۵ میلی گرم در دسی لیتر)
  • دیابتی (بالاتر از ۱۲۶ میلی گرم در دسی لیتر)

هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1C)

  • طبیعی (کم‌تر از  ۵/۷ درصد)
  • پیش دیابتی (۵/۷ تا ۶/۴ درصد)
  • دیابتی (بالاتر از ۶/۵ درصد).

 

مقایسه‌ی نتایج آزمایش قند خون در افراد دیابتی و غیردیابتی

قند خون ناشتا (FBS)

  • در افراد غیر دیابتی باید کم‌تر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.
  • در افراد دیابتی باید ۸۰ تا ۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.

قند خون قبل از غذا

  • در افراد غیر دیابتی باید کم‌تر از ۱۱۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.
  • در افراد دیابتی باید ۷۰ تا ۱۳۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.

قند خون ۲ ساعت بعد از غذا (2hpp)

  • در افراد غیر دیابتی باید کم‌تر از ۱۴۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.
  • در افراد دیابتی باید زیر ۱۸۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.

قند خون هنگام خواب

  • در افراد غیر دیابتی باید کم‌تر از ۱۲۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.
  • در افراد دیابتی باید کم‌تر از ۱۲۰ میلی گرم در دسی لیتر باشد.

هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1C)

  • در افراد غیر دیابتی باید کم‌تر از  ۵/۹ درصد باشد.
  • در افراد دیابتی باید زیر ۷ درصد باشد.

 

نتایج آزمایش قند خون چه معنایی دارد؟

در صورتی که نتایج آزمایش قند خون غیر طبیعی باشد، لزوما به این معنی نیست که شما بیمار هستید و نیاز به درمان دارید. استرس زیاد و داروهای خاصی می‌توانند سطح گلوکز را تحت تاثیر قرار دهند. در هر حال، اگر نتایج آزمایش قند خون از سطح گلوکز طبیعی بالاتر باشد، به این معناست که شما دیابت دارید یا در معرض خطر ابتلا به آن هستید.

دلایل بالا بودن سطح قند خون 

سطح بالای گلوکز همچنین ممکن است نشانه‌ای از موارد زیر باشد:

  • بیماری کلیوی
  • پرکاری تیروئید
  • پانکراتیت یا التهاب پانکراس
  • سرطان پانکراس
  • استرس وارد شده به بدن در اثر بیماری، ضربه یا جراحی
  • داروها
  • حمله‌ی قلبی
  • در موارد نادر، سطح بالای گلوکز خون می‌تواند نشانه‌ای از اختلالات هورمونی به نام آکرومگالی یا سندرم کوشینگ باشد، که به علت تولید بیش از حد کورتیزول در بدن رخ می‌دهد.

دلایل پایین بودن سطح قند خون 

اگر نتایج آزمایش خون پایین‌تر از حد طبیعی گلوکز باشد، ممکن است نشانه‌ای از موارد زیر باشد:

  • کم کاری تیروئید
  • استفاده‌ی بیش از حد نیاز از انسولین
  • استفاده از داروهای دیابت با دوز بالاتر از حد نیاز
  • کم کاری غده‌ی هیپوفیز 
  • بیماری آدیسون که با سطح پایین کورتیزول مشخص می‌شود
  • سو مصرف الکل
  • انسولینوما که نوعی تومور پانکراس است
  • بیماری کلیوی
  • بیماری کبدی.

مشاوره با دکتر قلب و عروق

 

چه داروهایی می‌توانند بر روی سطح قند خون تاثیر بگذارند؟

داروهایی که می‌توانند سطح گلوکز خون شما را تحت تاثیر قرار دهند شامل موارد زیر است:

  • کورتیکواستروئیدها
  • ادرار آورها
  • قرص‌های جلوگیری از بارداری.
  • داروهای مورد استفاده برای هورمون درمانی.
  • آسپرین
  • داروهای ضد روان پریشی
  • لیتیوم
  • اپی نفرین (آدرنالین).
  • داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای
  • مهار کننده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOI).
  • فنی توئین
  • داروهای سولفونیل اوره.

مشاوره تلفنی با بهترین پزشکان

منبع: Medlineplus، healthline، mayoclinic، labtestsonline، cdc، webmd، medicalnewstoday، nih، healthline، mayoclinic

نظرات کاربران

نظر دهید

سوال پزشکی دارید؟

با بهترین پزشکان از راه دور مشاوره کنید

مشاوره با پزشک

نظر دهید

مشاوره با پزشک نوبت دهی مطب