فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
رابطه نزدیک با والدین، همسر یا دیگر افراد مهم زندگی میتواند منبع حمایت عاطفی باشد؛ اما اگر مرز میان خواستهها و هویت فرد با دیگری کمرنگ شود، شناخت احساسات و تصمیمگیری مستقل دشوار خواهد شد. طرحواره خویشتن تحول نیافته الگویی است که در آن هویت فرد تا حد زیادی با شخص دیگری گره میخورد و جدایی عاطفی یا داشتن ترجیحات متفاوت ممکن است با احساس گناه و اضطراب همراه شود. این الگو معمولا با تجربههای دوران کودکی و شرایطی ارتباط دارد که فرصت کافی برای شکلگیری هویت مستقل فراهم نشده است. شناخت نشانهها و عوامل ایجادکننده آن میتواند به درک بهتر مشکلات مربوط به استقلال و مرزهای فردی کمک کند. در این مقاله از دکترتو میتوانید با جنبههای مختلف این طرحواره، انواع آن و روشهای کنترل و درمان آن آشنا شوید.
طرحواره خویشتن تحول نیافته چیست؟
طرحواره خویشتن تحول نیافته (به انگلیسی Undeveloped Self Schema) یا خود توسعه نیافته یکی از ۱۸ طرحواره های ناسازگار اولیه است که در آن فرد بیش از حد با ماهیت و هویت یک شخص دیگر ادغام میشود. این طرحواره زمانی ایجاد میشود که مرزهای بین یک فرد و افراد مهم زندگیاش که اغلب والدین هستند، هرگز کاملا مشخص نبوده و فرد به جای اینکه تشویق شود هویت، ترجیحات و زندگی درونی متمایزی را توسعه دهد، در یک محیط عاطفی بزرگ شده که جدایی در آن ناامن است.
افرادی که چنین طرحواره ای دارند اغلب مدام با خود میگویند که ” من نمیتوانم از افرادی که به آنها نزدیک هستم جدا باشم و هویت من در هویت آنها گرهخورده است”. این اشخاص عموما در بزرگسالی مدام برای اینکه بفهمند چه احساسی دارند و ارزش آنها چیست، تقلا میکنند.
مشاوره روانشناسی با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران
علائم طرحواره خویشتن تحول نیافته چیست؟
نشانههای طرحواره خویشتن تحول نیافته معمولا زمانی دیده میشوند که مرز عاطفی و هویتی فرد با افراد نزدیک زندگیاش بهخوبی شکل نگرفته باشد. در این وضعیت، فرد ممکن است برای شناخت خواستهها، تصمیمها و ترجیحات شخصی خود بیش از حد به نظر دیگران وابسته باشد. احساس گناه هنگام مستقلشدن، نگرانی درباره ناراحتکردن والدین یا شریک زندگی و پذیرفتن مسئولیت بیش از حد برای احساسات دیگران از نشانههای رایج این الگو هستند. شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است بر تصمیمگیری، روابط و احساس استقلال فرد تأثیر بگذارد. کسانی که طرحواره خویشتن تحول نیافته دارند ممکن است علائم زیر را داشته باشند:
- در شناسایی ترجیحات، نظرات یا خواستههای خود بهصورت مستقل از دیگران مشکل دارند
- هنگام تصمیمگیریهایی که با خواستههای والدین یا شریک زندگیشان متفاوت است، احساس گناه یا اضطراب میکنند
- حس قوی تعهد دارند که از نظر عاطفی به افراد خاصی نزدیک بمانند، حتی به قیمت جانشان
- در قبال سلامت عاطفی والدین یا شریک زندگی خود احساس مسئولیت میکنند، به گونهای که منجر به درگیری بیش از حد یا پذیرش مسئولیت بیش از حد در قبال احساسات دیگران میشود
- تصمیمگیری بدون مشورت با دیگران برایشان دشوار است، نه به دلیل بیکفایتی، بلکه به دلیل عدم اطمینان در مورد آنچه واقعا میخواهند
- کودکانی که طرحواره خویشتن تحول نیافته دارند از تعاملات اجتماعی اجتناب میکنند و رفتن به مدرسه و تمرکز بر یادگیری برایشان دشوار است
- احساس خفگی، گرفتاری و اضطراب در اکثر این اشخاص وجود دارد
اگر این نشانهها بهطور مداوم در فرد دیده شوند، توصیه میکنیم برای بررسی الگوهای وابستگی و مشکلات مربوط به استقلال فردی به روانشناس مراجعه کنید. شما در دکترتو میتوانید از بهترین دکتر روانشناس ایران نوبت بگیرید.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت attachmentproject
someone with the enmeshment/undeveloped self-schema may also feel smothered and trapped.
ترجمه فارسی:
فردی که طرحواره خود گرفتار یا رشدنیافته دارد، ممکن است احساس خفگی و گرفتاری نیز داشته باشد.
فکر میکنی هنوز مرز ارتباطت با والدینت مشخص نشده؟
صحبت با یه فرد متخصص میتونه بهت کمک کنه!
طرحواره خویشتن تحول نیافته چگونه شکل میگیرد؟
بهطورکلی، طرحوارههای ناسازگار اولیه در دوران کودکی زمانی ایجاد میشوند که مراقب اصلی با نیازهای فرزند خود هماهنگ نباشد. این شرایط ممکن است به طور ناخواسته توسط مراقب رخ دهد، زیرا او نشانههای کودک را مبنی بر نیاز به چیزی نادیده میگیرد یا آن را بهعنوان نشانه دیگری تفسیر میکند. بااینحال، طرحواره خود توسعه نیافته همچنین میتواند به این دلیل ایجاد شود که مراقبان به فرزندشان اجازه ندادهاند نیازها، افکار و احساسات شخصی خود را ابراز کند.
گاهی علت چنین رویکردی بیماری روانی، تجربیات گذشته یا طرحوارههای ناسازگار خود مراقبان است. در چنین شرایطی کودک فکر میکند که داشتن نیازها، افکار یا احساسات متفاوت اشتباه است و از تجربه آنها احساس گناه میکند. این امر کودک را به این نتیجه میرساند که فقط در صورتی پذیرفته میشود که همان احساسات و باورهای مراقب خود را تجربه کند.
| علامت طرحواره خویشتن تحول نیافته | علت طرحواره خویشتن تحول نیافته |
|---|---|
| مشکل در شناسایی ترجیحات، نظرات یا خواستههای خود مستقل از دیگران | اجازه ندادن مراقبان به کودک برای ابراز نیازها، افکار و احساسات شخصی |
| احساس گناه یا اضطراب هنگام تصمیمگیری متفاوت از خواسته والدین یا شریک زندگی | شکلگیری این باور در کودک که داشتن نیازها، افکار یا احساسات متفاوت اشتباه است |
| احساس تعهد شدید برای نزدیکماندن عاطفی به افراد خاص | هماهنگ نبودن مراقب اصلی با نیازهای کودک |
| احساس مسئولیت در قبال سلامت عاطفی والدین یا شریک زندگی | نادیده گرفتن یا تفسیر نادرست نشانههای نیاز کودک توسط مراقب |
| دشواری تصمیمگیری بدون مشورت با دیگران | دریافت این پیام که کودک فقط در صورت داشتن احساسات و باورهای مشابه مراقب پذیرفته میشود |
| اجتناب کودکان از تعاملات اجتماعی و دشواری در رفتن به مدرسه و تمرکز بر یادگیری | بیماری روانی، تجربیات گذشته یا طرحوارههای ناسازگار خود مراقبان |
انواع طرحواره خویشتن تحول نیافته چیست؟
طرحواره خویشتن تحول نیافته ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، زیرا هر فرد تجربیات زندگی اجتماعی و فرهنگی بسیار متفاوتی دارد. یکسری افراد این طرحواره را بهصورت اضطرابی یا عاطفی تجربه میکنند و برخی هم بهشدت در یافتن هویتشان مشکل دارند. دو نوع اصلی این طرحواره شامل خود درگیر و خود توسعه نیافته میشود. اگرچه خود درگیر و خود توسعه نیافته اغلب با هم ظاهر میشوند، اما میتوانند جداگانه نیز وجود داشته باشند.
در هر دو نوع، فرد برای تعریف خود بیش از حد به رابطه با دیگران وابسته است. تفاوت اصلی اینجاست که در خودگرفتار، فرد در نیازها، احساسات و تصمیمهای افراد نزدیک حل میشود؛ اما در خود توسعه نیافته، فرد هنوز تصویر روشنی از هویت، هدفها و ترجیحات شخصی خود ندارد. به همین دلیل، ممکن است در انتخاب مسیر زندگی، شغل، رابطه یا حتی تصمیمهای ساده روزمره دچار تردید و سردرگمی شود.
طرحواره خویشتن تحول نیافته خودگرفتار چیست؟
کسانی که این طرحواره را دارند نمیتوانند مستقل از دیگران تصمیمگیری کنند و بهشدت در تله وابستگی به دیگران گرفتار میشوند. این افراد، معمولا مطابق نیازها و خواستههای خود رفتار نمیکنند. وقتی فردی طرحواره خودگرفتار را دارد دارد، فرد ممکن است بهتدریج احساس کند هویت مستقل خود را از دست داده است. در این حالت، فرد مرز روشنی میان احساسات خود و احساسات دیگران ندارد. اگر والدین، همسر یا فرد مهم زندگی او ناراحت باشند، ممکن است خودش را مسئول آرامکردن آنها بداند.
چنین فردی ممکن است حتی زمانی که با تصمیمی موافق نیست، برای جلوگیری از ناراحتی یا فاصلهگرفتن طرف مقابل، خواسته خود را نادیده بگیرد. این الگو معمولا در روابط نزدیک بیشتر دیده میشود. برای مثال، فرد ممکن است شغل، رشته تحصیلی، سبک زندگی یا روابط خود را بر اساس خواسته دیگران انتخاب کند. در ظاهر، این رفتار ممکن است شبیه فداکاری به نظر برسد، اما در طول زمان میتواند باعث احساس خفگی، خشم پنهان، اضطراب و کاهش عزتنفس شود.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت curatedmind
At its core, this schema says: I cannot be truly separate from the people I am close to — my identity is bound up in theirs. I’m ok if you’re ok.
ترجمه فارسی:
در هسته این طرحواره فرد میگوید من واقعاً نمیتوانم از کسانی که به آنها نزدیکم جدا شوم و هویت من به هویت آنها گرهخورده است.
تست طرحواره خویشتن تحول نیافته چیست؟
تست طرحواره خویشتن تحول نیافته ابزاری برای بررسی الگوهای فکری، احساسی و رفتاری فرد در زمینه استقلال هویتی و مرزهای عاطفی است. در تست طرحواره اختصاصی که برای سنجش ۱۸ طرحواره ناسازگار اولیه طراحی شده میتوان طرحواره خویشتن تحول نیافته را هم ارزیابی کرد. با پاسخ دادن به سوالات این پرسشنامه و امتیازی که از مجموع این سوالات به دست میآورید، میتوانید بفهمید که آیا طرحواره خود توسعه نیافته را دارید یا خیر. سوالات مربوط به این تست عموماً شامل موارد زیر است:
- آیا مدام دنبال تایید دیگران هستید؟
- آیا هویت مستقل خود را پیدا نمیکنید؟
- آیا جدایی از والدین یا شریک زندگیتان برای شما سخت است؟
برای تفسیر تست طرحواره خویشتن تحول نیافته کمک میخوای؟ از متخصص کمک بگیر.
درمان طرحواره خویشتن تحول نیافته چگونه است؟
روش درمانی موثر طرحواره خویشتن تحول نیافته، طرحواره درمانی است. طرحواره درمانی بر رابطهدرمانی و تجربیات دوران کودکی تمرکز دارد تا طرحوارههای ناسازگار را به چالش بکشد. طرحواره درمانی به جای تمرکز صرف بر مدیریت علائم، در سطح عمیقتری عمل میکند و به بررسی این میپردازد که الگوهای دردناک از کجا شروع شدهاند و بخش جوانتر و آسیبپذیرتر شما به چه چیزی نیاز داشته، اما آن را دریافت نکرده است.
با حمایت یک درمانگر، افراد میتوانند در مورد دنیای درونی خود، از جمله آنچه احساس میکنند و میخواهند، شروع به کنجکاوی کنند تا کمکم از افرادی که به آنها وابسته هستند جدا شوند. به این فرایند، فردیتیابی میگویند. انتخاب درمانگر مناسب میتواند در بررسی ریشههای این طرحواره و تجربههای دوران کودکی نقش مهمی داشته باشد. برای درمان این طرحواره میتوانید از بهترین دکتر طرحواره درمانی ایران نوبت بگیرید.
چگونه طرحواره خویشتن تحول نیافته را کنترل کنیم؟
کنترل طرحواره خویشتن تحول نیافته به معنای قطع ناگهانی رابطه با خانواده، شریک زندگی یا افراد نزدیک نیست. هدف این است که فرد کمکم مرزهای سالمتری بسازد، خواستههای خودش را بهتر بشناسد و بدون احساس گناه، تصمیمهای شخصیتری بگیرد. این فرایند زمانبر است، چون فرد سالها یاد گرفته است که آرامش، هویت یا امنیت خود را در نزدیکی بیش از حد به دیگران جستوجو کند.
همانطور که گفتیم یکی از راههای کنترل و درمان آن استفاده از روان درمانی و طرحواره درمانی است. علاوه بر رواندرمانی، خود فرد هم میتواند با کمک یکسری تکنیکها طرحواره خویشتن تحول نیافته را کنترل کند. برای مدیریت این طرحواره میتوان از راهکارهای زیر کمک گرفت:
- خواستهها، علایق و نظرهای شخصی خود را بنویسید تا شناخت روشنتری از هویت فردی خود پیدا کنید
- تصمیمهای کوچک روزمره را بدون مشورت مداوم با دیگران تمرین کنید
- تفاوت میان محبت و وابستگی بیش از حد را بشناسید
- هنگام احساس گناه از خود بپرسید آیا واقعاً کار اشتباهی انجام دادهاید یا فقط برخلاف انتظار دیگران رفتار کردهاید
- مرزهای عاطفی مشخصتری با والدین، شریک زندگی یا افراد نزدیک تعیین کنید
- مسئولیت احساسات دیگران را بهطور کامل بر عهده نگیرید
- برای فعالیتهای مستقل، مانند کلاس، ورزش، کارهای شخصی یا معاشرتهای جداگانه برنامهریزی کنید
- اگر هنگام مستقلشدن اضطراب زیادی تجربه میکنید، از روانشناس کمک بگیرید
- در درمان، الگوهای کودکی، رابطه با والدین، ترس از جدایی و احساس گناه بررسی میشوند تا فرد بتواند خود مستقلتری بسازد
۴.۸ (۲۲۷۵ نظر)۴.۹ (۱۴۹۵ نظر)۴.۸ (۱۴۵۰ نظر)۵ (۷۹۳ نظر)۴.۹ (۷۸۴ نظر)۵ (۶۰۰ نظر)
نتیجه گیری
طرحواره خویشتن تحول نیافته میتواند بهشدت روی زندگی شخصی و استقلال فردی تاثیر بگذارد و این هم یکی از آسیبهای مرتبط با دوران کودکی است. کسانی که این طرحواره را دارند اغلب بهشدت هویت و وجود خود را متکی به دیگری میبینند و همین میتواند تصمیمگیری مستقل را برای آنها دشوار کند. این شرایط گاهی به حدی درهمتنیده و پیچیده میشود که میتواند روی تصمیمگیریهای بزرگتر هم تاثیر داشته باشد. به همین دلیل هم باید برای مرزگذاری سالم و به دست آوردن هویت و استقلال فردی در زندگی، به دنبال درمان موثر و کنترل این طرحواره بود.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
