با انواع آزمایش پروستات و تست PSA آشنا شوید

خلاصه مقاله را در این پادکست گوش کنید

1:50

سرعت عادی1x سرعت ۱.۲۵1.25x سرعت ۱.۵1.5x دانلود صوت

اگر با مشکلاتی مانند تکرر ادرار، دشواری در شروع ادرار یا نتیجه غیرطبیعی آزمایش PSA روبه‌رو شده باشید، احتمالا درباره روش انجام و تفسیر آزمایش پروستات سوال دارید. آزمایش پروستات برای بررسی وضعیت غده پروستات، شناسایی بعضی بیماری‌های آن و پیگیری روند درمان انجام می‌شود. نکته مهم این است که بالا بودن PSA به‌تنهایی نشانه قطعی سرطان پروستات نیست. علامت اختصاری پروستات در آزمایش معمولا به بررسی شاخص PSA در خون اشاره دارد، اما تشخیص بیماری‌های این غده ممکن است به آزمایش ادرار، معاینه، تصویربرداری یا نمونه‌برداری نیاز داشته باشد. در این مطلب از دکترتو، با انواع آزمایش‌های پروستات، نحوه انجام، مقدار نرمال PSA، تفسیر نتایج و شرایط آمادگی قبل از آزمایش آشنا می‌شوید. برای دریافت نوبت و مشاوره از بهترین متخصصین شهر خود مثل دکتر اورولوژی تهران و دکتر پروستات تهران یا شهر محل سکونت خودتان می‌توانید از خدمات سایت دکترتو استفاده کنید.

آزمایش پروستات چیست؟

برای بررسی بیماری‌هایی مانند بزرگی خوش‌خیم پروستات، التهاب پروستات و سرطان پروستات آزمایش پروستات تجویز می‌شود. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند علت علائم ادراری را بررسی کند یا احتمال وجود تغییرات غیرطبیعی در پروستات را ارزیابی کند. بااین‌حال، یک آزمایش به‌تنهایی نمی‌تواند تمام بیماری‌های پروستات را تشخیص دهد. برای مثال، PSA ممکن است در سرطان پروستات افزایش پیدا کند، اما در التهاب یا بزرگی خوش‌خیم این غده نیز بالا برود. از طرفی، برخی افراد مبتلا به سرطان پروستات ممکن است PSA پایینی داشته باشند. مهم‌ترین بیماری‌ها و مشکلاتی که با آزمایش‌های پروستات بررسی می‌شوند عبارت‌اند از:

• پروستات بزرگ خوش‌خیم (BPH): افزایش غیرسرطانی اندازه پروستات که ممکن است جریان ادرار را مختل کند
• التهاب پروستات (Prostatitis): التهاب غده پروستات که گاهی با عفونت باکتریایی همراه است
• سرطان پروستات: رشد بدخیم سلول‌های پروستات که تشخیص قطعی آن معمولاً به بررسی بافت نیاز دارد
• عفونت‌های دستگاه ادراری: عفونت‌هایی که ممکن است علائمی مشابه مشکلات پروستات ایجاد کنند
• عود سرطان پروستات: افزایش دوباره برخی شاخص‌ها پس از درمان سرطان که به بررسی بیشتر نیاز دارد

متن انگلیسی:
Checks for prostate cancer involve a blood test, called the prostate specific antigen (PSA) test and, often, a digital rectal examination (DRE). 
ترجمه فارسی متن:
بررسی‌های مربوط به سرطان پروستات شامل یک آزمایش خون به نام آزمایش آنتی‌ژن اختصاصی پروستات (PSA) و اغلب معاینه رکتوم با انگشت (DRE) است.

به نقل از سایت healthify

انواع آزمایش پروستات چیست؟

آزمایش پروستات شامل آزمایش خون، آزمایش ادرار، معاینه فیزیکی، تصویربرداری و نمونه‌برداری از بافت پروستات هستند. پزشک با توجه به سن بیمار، علائم ادراری، سابقه خانوادگی و نتایج آزمایش‌های قبلی مشخص می‌کند کدام روش لازم است. برای مثال، در فردی که دچار تکرر ادرار شده است، ممکن است ابتدا شرح حال، معاینه و آزمایش ادرار انجام شود. در مقابل، اگر PSA افزایش پیدا کرده باشد یا پزشک به سرطان مشکوک شود، MRI یا بیوپسی پروستات نیز ممکن است ضرورت داشته باشد. برای انجام آزمایش پروستان می‌توانید بهترین دکتر اورولوژی ایران یا بهترین دکتر پروستات ایران برای بررسی پروستات را پیدا کنید. مهم‌ترین انواع آزمایشات پروستات عبارت‌اند از:

• بررسی سابقه پزشکی: پزشک درباره علائم ادراری، داروهای مصرفی، سابقه خانوادگی سرطان و بیماری‌های قبلی س,ال می‌کند
• آزمایش ادرار: برای بررسی عفونت، خون در ادرار و بعضی شاخص‌های مرتبط با بیماری‌های دستگاه ادراری استفاده می‌شود
• بیوپسی پروستات: نمونه‌های کوچکی از بافت پروستات برداشته می‌شوند تا از نظر وجود سلول‌های سرطانی بررسی شوند
• بیوپسی فیوژن پروستات تحت هدایت MRI یا سونوگرافی: تصاویر MRI با تصاویر سونوگرافی ترکیب می‌شوند تا نمونه‌برداری دقیق‌تر از نواحی مشکوک انجام شود
• سونوگرافی ترانس رکتال (TRUS): با قرار دادن پروب در راست‌روده، اندازه و ساختار پروستات بررسی می‌شود
• MRI پروستات: تصاویر دقیقی از پروستات و بافت‌های اطراف تهیه می‌کند و می‌تواند نواحی مشکوک را مشخص کند
• اسکن استخوان: در بعضی بیماران مبتلا به سرطان پروستات برای بررسی احتمال انتشار بیماری به استخوان‌ها کاربرد دارد
• PET اسکن: به‌ویژه نوع PSMA PET، در شرایط منتخب برای بررسی محل گسترش یا عود سرطان استفاده می‌شود
• سی‌تی اسکن پروستات: بیشتر برای بررسی غدد لنفاوی و سایر نواحی بدن در مرحله‌بندی سرطان کاربرد دارد
• معاینه مقعدی پروستات (DRE): پزشک با انگشت دستکش‌دار، سطح پشتی پروستات را از طریق راست‌روده لمس می‌کند
• آزمایش خون پروستات: شامل اندازه‌گیری PSA کل و در صورت نیاز PSA آزاد و سایر شاخص‌های تکمیلی است

آزمایش خون پروستات چیست؟

آزمایش پروستات در خون برای اندازه‌گیری آنتی‌ژن اختصاصی پروستات یا PSA تجویز می‌شود. این ماده پروتئینی است که توسط سلول‌های پروستات تولید می‌شود و مقدار کمی از آن وارد جریان خون می‌شود. آزمایش PSA میزان پروتئین پروستات در خون را اندازه می‌گیرد. تست پروستات در آزمایش خون برای ارزیابی خطر سرطان پروستات، بررسی بعضی تغییرات غیرطبیعی و پیگیری افراد مبتلا به سرطان کاربرد دارد. PSA بالا ممکن است به دلیل سرطان، بزرگی خوش‌خیم یا التهاب پروستات باشد. در آزمایش خون برای پروستات، ممکن است شاخص‌های مختلفی بررسی شوند:

• Total PSA: مقدار کل PSA موجود در خون
• Free PSA: مقدار PSA آزاد که به پروتئین‌های خون متصل نیست
• Free PSA / Total PSA: نسبت PSA آزاد به کل PSA
• PSA Density: نسبت مقدار PSA به حجم پروستات که با استفاده از تصویربرداری محاسبه می‌شود
• شاخص‌های ترکیبی مانند PHI: در بعضی شرایط برای ارزیابی دقیق‌تر احتمال سرطان استفاده می‌شوند

آزمایش psa چیست؟

PSA در آزمایش خون یا Prostate-Specific Antigen Test آزمایشی است که غلظت آنتی‌ژن اختصاصی پروستات را در خون اندازه می‌گیرد. آزمایش PSA ممکن است در چکاپ مردان برای بررسی علائم و پیگیری بیماری تجویز شود. این شاخص برای بررسی احتمال سرطان پروستات و پیگیری وضعیت بیماران پس از درمان استفاده می‌شود.

تست PSA پروستات می‌تواند تغییرات غیرطبیعی را نشان دهد، اما برای تشخیص قطعی سرطان کافی نیست. بعضی عوامل غیرسرطانی مانند افزایش سن، بزرگی خوش‌خیم پروستات، التهاب و عفونت نیز باعث افزایش آن می‌شوند. از مهم‌ترین کاربردهای آزمایش PSA می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• غربالگری انتخابی سرطان پروستات پس از تصمیم‌گیری مشترک بیمار و پزشک
• بررسی بیشتر در افراد دارای علائم یا یافته‌های مشکوک
• پیگیری تغییرات PSA در آزمایش‌های متوالی
• ارزیابی پاسخ به درمان سرطان پروستات
• بررسی احتمال عود بیماری پس از جراحی یا پرتودرمانی

تست PSA Velocity چیست؟

این تست یک آزمایش مجزا نیست، بلکه اندازه‌گیری تغییرات در سطح PSA در طول زمان است. افزایش PSA در طول زمان باید در کنار عوامل بالینی و سایر نتایج بررسی شود و به‌تنهایی به معنی ابتلا به سرطان یا ضرورت نمونه‌برداری نیست. تصمیم درباره بررسی بیشتر باید با پزشک گرفته شود. یک افزایش سریع در PSA ممکن است به اشتباه، وجود سرطان یا یک فرم تهاجمی از سرطان را نشان دهد. بااین‌حال، مطالعات اخیر، اعتبار PSA Velocity را در تشخیص سرطان پروستات مورد شک و تردید قرار داده‌اند.

free psa در آزمایش خون چیست؟

PSA به دو شکل عمده در خون وجود دارد. یک فرم، چسبیده به پروتئین‌های خونی و فرم دیگر که آزادانه در خون حرکت می‌کند. تست درصد آزاد PSA مقدار PSA‌ آزاد را نسبت به سطح PSA ‌کل نشان می‌دهد. اگر نتایج تست PSA در محدوده مرزی باشد (۴ تا ۱۰) و درصد آزاد PSA را پایین باشد (کمتر از ۱۰ درصد) نشان‌دهنده این است که بیمار به‌احتمال تقریباً ۵۰ درصد به سرطان پروستات مبتلا است. این بیمار احتمالا باید تحت بیوپسی قرار گیرد. بعضی از پزشکان بیوپسی را برای مردانی که درصد آزاد PSA در آنها ۲۰ درصد یا کمتر است، توصیه می‌کنند.

آزمایش free psa total psa چیست؟

تست Free PSA Total PSA شامل اندازه‌گیری PSA آزاد و PSA کل در خون است. پزشک می‌تواند با استفاده از این ۲ مقدار، درصد PSA آزاد را محاسبه کند. این نسبت در بعضی شرایط به تصمیم‌گیری درباره نیاز به بررسی بیشتر کمک می‌کند.

total psa در آزمایش خون چیست؟

Total PSA در آزمایش خون به مقدار کل آنتی‌ژن اختصاصی پروستات اشاره دارد. این مقدار شامل PSA آزاد و PSA متصل به پروتئین‌های خون است. آزمایش PSA Total رایج‌ترین روش اندازه‌گیری این شاخص در غربالگری و پیگیری بیماری‌های پروستات محسوب می‌شود. در واقع، این تست میزان کل PSA را با واحد نانوگرم بر میلی‌لیتر گزارش می‌کند. بالا بودن نتیجه ممکن است به بررسی بیشتری نیاز داشته باشد، اما به‌تنهایی وجود سرطان را تایید نمی‌کند. مقدار PSA کل باید با توجه به سن، اندازه پروستات، مصرف بعضی داروها، سابقه عفونت و روند تغییر آن در طول زمان بررسی شود.

نحوه خواندن برگه تفسیر آزمایش psa چطور است؟

برای خواندن برگه آزمایش PSA باید ابتدا نام شاخص، مقدار گزارش‌شده، واحد اندازه‌گیری و محدوده مرجع آزمایشگاه را بررسی کنید. سپس نتیجه را با آزمایش‌های قبلی و شرایط بالینی خود مقایسه کنید. مهم‌ترین اشتباه هنگام خواندن برگه آزمایش، توجه به یک عدد بدون در نظر گرفتن سن یا شرایط بیمار است. برای مثال، مقدار PSA که برای یک فرد جوان نیازمند بررسی است، ممکن است در فردی مسن‌تر معنای متفاوتی داشته باشد.

عنوان روی برگه آزمایش پروستات	معنی	نحوه بررسی
PSA	آنتی‌ژن اختصاصی پروستات	ممکن است به آزمایش PSA کل اشاره داشته باشد
Total PSA / tPSA	مقدار کل PSA خون	همراه سن، سابقه پزشکی و تغییرات قبلی بررسی می‌شود
Free PSA / fPSA	مقدار آزاد PSA خون	به‌تنهایی برای تشخیص سرطان کافی نیست
Free/Total PSA	نسبت PSA آزاد به کل	معمولاً به‌صورت درصد گزارش می‌شود
ng/mL	نانوگرم بر میلی‌لیتر	واحد رایج اندازه‌گیری PSA
Reference Range	محدوده مرجع آزمایشگاه	با توجه به روش آزمایش ممکن است متفاوت باشد
H یا High	بالاتر از محدوده مرجع	به معنای تشخیص قطعی بیماری نیست
L یا Low	پایین‌تر از محدوده مرجع	اهمیت آن به نوع شاخص و سابقه درمان بستگی دارد

تفسیر آزمایش پروستات چگونه است؟

تست PSA ابتلای قطعی به سرطان پروستات را نشان نمی‌دهد؛ بنابراین این تست عموما برای غربالگری گروه‌های پر ریسک و یا به‌عنوان تست اولیه مورداستفاده قرار می‌گیرد. سطح PSA در اکثر افرادی که به سرطان پروستات مبتلا نیستند، کمتر از ۴ نانو گرم در میلی‌لیتر است. PSA بالاتر از ۱۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر با افزایش قابل‌توجه احتمال سرطان پروستات همراه است، اما نتیجه به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست. تفسیر آن باید با توجه به شرایط فرد و ارزیابی پزشک انجام شود.

تفسیر آزمایش پروستات به نوع آزمایش، سن بیمار، علائم بالینی و سابقه پزشکی بستگی دارد. در تفسیر آزمایش PSA، پزشک معمولا مقدار PSA کل را بررسی می‌کند و در صورت نیاز از Free PSA، معاینه مقعدی یا روش‌های تصویربرداری کمک می‌گیرد. جواب آزمایش PSA نباید فقط بر اساس بالا یا پایین بودن عدد نسبت به محدوده مرجع تفسیر شود. ممکن است فردی PSA بالاتر از محدوده مرجع داشته باشد، اما به سرطان مبتلا نباشد. از طرفی، پایین بودن PSA نیز سرطان پروستات را به‌طور کامل رد نمی‌کند.

در تفسیر آزمایش PSA پایین نیز باید به سابقه درمان توجه کرد. PSA پایین در فردی که پروستات دارد، اغلب یافته‌ای مطلوب است؛ اما پس از برداشتن کامل پروستات، معیارهای متفاوت و حساس‌تری برای بررسی نتیجه وجود دارد.

بالا بودن psa نشانه چیست؟

PSA بالا نشانه افزایش مقدار آنتی‌ژن اختصاصی پروستات در خون است، اما علت آن همیشه سرطان نیست. بالا بودن psa در آزمایش خون می‌تواند به علت بزرگ شدن پروستات، التهاب، عفونت یا بعضی فعالیت‌ها و اقدامات پزشکی باشد. وقتی PSA بالا گزارش می‌شود، پزشک ابتدا عوامل موقت و بیماری‌های خوش‌خیم را بررسی می‌کند. ممکن است لازم باشد آزمایش پس از برطرف شدن عفونت یا گذشت مدت مشخصی تکرار شود. مهم‌ترین عوامل بالا رفتن PSA عبارت‌اند از:

• بزرگی خوش‌خیم پروستات: افزایش حجم بافت پروستات می‌تواند PSA خون را بالا ببرد
• التهاب پروستات: التهاب حاد یا مزمن ممکن است باعث افزایش PSA شود
• عفونت ادراری: بعضی عفونت‌ها، به‌ویژه اگر پروستات را درگیر کنند، بر نتیجه تأثیر می‌گذارند
• سرطان پروستات: رشد سلول‌های بدخیم ممکن است با افزایش PSA همراه باشد
• افزایش سن: مقدار PSA معمولاً با افزایش سن و حجم پروستات بیشتر می‌شود
• انزال: ممکن است باعث افزایش موقت PSA شود
• دوچرخه‌سواری شدید: در بعضی افراد می‌تواند PSA را به‌طور موقت تغییر دهد
• بیوپسی یا اقدامات پزشکی اخیر: دست‌کاری پروستات و برخی اقدامات دستگاه ادراری می‌توانند نتیجه آزمایش را تغییر دهند

متن انگلیسی:
Results of PSA tests are reported as nanograms of PSA per milliliter of blood (ng/mL). There’s no specific cutoff point between a normal and an abnormal PSA level. Your doctor might recommend a prostate biopsy based on results of your PSA test.
ترجمه فارسی متن:
نتایج آزمایش‌های PSA به صورت نانوگرم PSA در هر میلی‌لیتر خون (ng/mL) گزارش می‌شوند. هیچ نقطه برش خاصی بین سطح طبیعی و غیرطبیعی PSA وجود ندارد. پزشک شما ممکن است بر اساس نتایج آزمایش PSA شما، بیوپسی پروستات را توصیه کند.

به نقل از سایت mayoclinic

ایا بالا بودن psa نشانه سرطان است؟

بالا بودن PSA به‌تنهایی نشانه قطعی سرطان پروستات نیست. بسیاری از مردان مبتلا به بزرگی خوش‌خیم یا التهاب پروستات نیز PSA بالا دارند. از طرفی، بعضی سرطان‌های پروستات در افرادی با PSA کمتر از ۴ نانوگرم بر میلی‌لیتر تشخیص داده می‌شوند. به‌طور کلی، هرچه PSA بالاتر باشد، احتمال وجود سرطان بیشتر می‌شود. برای مثال، در جمعیت‌های بررسی‌شده، مقدار PSA بین ۴ تا ۱۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر با احتمال تقریبی ۲۵٪ تشخیص سرطان در بیوپسی همراه بوده است. در مقادیر بالاتر از ۱۰، احتمال تشخیص سرطان بیشتر می‌شود.

تفسیر جواب آزمایش psa بعد از عمل پروستات

نتیجه جواب آزمایش PSA بعد از عمل پروستات به نوع جراحی بستگی دارد. اگر بیمار به دلیل سرطان، تحت جراحی رادیکال پروستاتکتومی قرار گرفته باشد و تمام غده پروستات برداشته شود، انتظار می‌رود مقدار PSA طی ۶ تا ۸ هفته به سطح بسیار پایین یا غیرقابل اندازه‌گیری برسد. در این افراد، افزایش تاییدشده PSA به ۰٫۲ نانوگرم بر میلی‌لیتر یا بیشتر می‌تواند نشانه عود بیوشیمیایی سرطان باشد و به بررسی بیشتر نیاز دارد. اما پس از جراحی بزرگی خوش‌خیم پروستات، مانند TURP یا HoLEP، بخشی از بافت پروستات باقی می‌ماند و همچنان PSA تولید می‌کند. بنابراین، در این بیماران انتظار نمی‌رود PSA به صفر برسد. برای تفسیر صحیح نتیجه، پزشک مقدار PSA قبل و بعد از جراحی، روند تغییرات آن و نوع عمل را بررسی می‌کند.

نتیجه آزمایش PSA بعد از عمل پروستات	تفسیر
PSA بسیار پایین یا غیرقابل اندازه‌گیری بعد از جراحی رادیکال	معمولاً نتیجه مورد انتظار پس از برداشتن کامل پروستات است.
PSA کمتر از ۰٫۱ ng/mL بعد از جراحی رادیکال	معمولاً نتیجه مطلوب محسوب می‌شود، اما روند آزمایش‌ها نیز اهمیت دارد.
PSA قابل اندازه‌گیری و رو به افزایش	ممکن است نشانه باقی ماندن یا بازگشت بیماری باشد و به بررسی بیشتر نیاز دارد.
PSA برابر ۰٫۲ ng/mL یا بیشتر در آزمایش‌های تأییدی پس از جراحی رادیکال	می‌تواند با عود بیوشیمیایی سرطان پروستات ارتباط داشته باشد.
PSA بالاتر از صفر بعد از جراحی بزرگی خوش‌خیم پروستات	لزوماً غیرطبیعی نیست؛ زیرا بخشی از بافت پروستات باقی می‌ماند و PSA تولید می‌کند.
افزایش PSA بعد از جراحی بزرگی خوش‌خیم	ممکن است ناشی از رشد مجدد بافت خوش‌خیم، التهاب، عفونت یا سرطان پروستات باشد.

تفسیر جواب آزمایش free psa چگونه است؟ 

نتیجه تست Free PSA معمولا بر اساس نسبت PSA آزاد به PSA کل تفسیر می‌شود. هرچه درصد PSA آزاد پایین‌تر باشد، در بعضی افراد دارای PSA کل مرزی، احتمال سرطان پروستات بیشتر در نظر گرفته می‌شود. این نسبت بیشتر زمانی کاربرد دارد که PSA کل بین ۴ تا ۱۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر باشد. مقدار Free PSA به‌تنهایی نمی‌تواند تعیین کند که فرد سرطان دارد یا خیر.

علت بالا بودن free psa چیست؟

بالا بودن Free PSA در آزمایش خون می‌تواند با بعضی بیماری‌های خوش‌خیم پروستات، از جمله بزرگی خوش‌خیم آن، مرتبط باشد. بااین‌حال، مقدار مطلق PSA آزاد به‌تنهایی برای تعیین علت بیماری کافی نیست. مهم‌تر از بالا بودن عدد Free PSA، نسبت آن به Total PSA است. برای مثال، فردی با PSA آزاد ۱ و PSA کل ۴ نسبت ۲۵٪ دارد، اما همان مقدار PSA آزاد در فردی با PSA کل ۱۰، نسبت ۱۰٪ ایجاد می‌کند. این ۲ نتیجه از نظر ارزیابی خطر یکسان نیستند.

درصد Free PSA / Total PSA	تفسیر احتمالی
کمتر یا مساوی ۱۰٪	احتمال بالاتر سرطان؛ بررسی بیشتر و احتمال بیوپسی مطرح می‌شود
بیشتر از ۱۰٪ تا ۲۵٪	محدوده میانی؛ تصمیم‌گیری به سایر عوامل خطر وابسته است
بیشتر از ۲۵٪	احتمال سرطان در بسیاری از شرایط کمتر است، اما صفر نیست

تفسیر آزمایش total psa

جواب آزمایش Total PSA با بررسی مقدار کل PSA خون و مقایسه آن با شرایط بیمار تفسیر می‌شود. اگر PSA کمتر از ۴ نانوگرم بر میلی‌لیتر باشد، در بسیاری از آزمایشگاه‌ها در محدوده مرجع سنتی قرار می‌گیرد؛ اما این عدد مرز قطعی سلامت و بیماری نیست. در مقادیر بین ۴ تا ۱۰، پزشک ممکن است آزمایش را تکرار کند یا نسبت PSA آزاد، MRI و سایر عوامل خطر را بررسی کند. PSA بالاتر از ۱۰ نیز به ارزیابی دقیق‌تری نیاز دارد.

مقدار Total PSA	تفسیر کلی
کمتر از ۲٫۵ ng/mL	در بسیاری از افراد کم‌خطر پایین محسوب می‌شود؛ سرطان را کاملاً رد نمی‌کند
۲٫۵ تا کمتر از ۴ ng/mL	در برخی افراد، به‌ویژه سنین پایین‌تر یا افراد پرخطر، نیازمند بررسی است
۴ تا ۱۰ ng/mL	محدوده مرزی یا افزایش‌یافته که باید همراه عوامل دیگر تفسیر شود
بیشتر از ۱۰ ng/mL	با احتمال بالاتر سرطان همراه است و معمولاً ارزیابی تکمیلی اهمیت بیشتری دارد

رنج نرمال آزمایش psa چقدر است؟

در بسیاری از آزمایشگاه‌ها، PSA کمتر از ۴ نانوگرم بر میلی‌لیتر به‌عنوان محدوده مقدار نرمال psa در آزمایش خون در نظر گرفته می‌شود. بااین‌حال، سن، حجم پروستات و سایر عوامل خطر در تفسیر آن اهمیت دارند. آزمایش psa نرمال با افزایش سن ممکن است تغییر کند. بعضی پزشکان برای افراد جوان‌تر از آستانه‌های پایین‌تر و برای افراد مسن‌تر از آستانه‌های بالاتر استفاده می‌کنند، اما این محدوده‌های وابسته به سن در همه دستورالعمل‌ها یکسان یا مورد توافق نیستند.

سن	رنج پیشنهادی PSA
۴۰ تا ۴۹ سال	حدود ۲٫۵ ng/mL
۵۰ تا ۵۹ سال	حدود ۳٫۵ ng/mL
۶۰ تا ۶۹ سال	حدود ۴٫۵ ng/mL
۷۰ تا ۷۹ سال	حدود ۶٫۵ ng/mL

مقدار نرمال آزمایش free psa چند است؟

برای Free PSA به‌تنهایی محدوده نرمال واحدی وجود ندارد که بتوان بر اساس آن سلامت پروستات را تعیین کرد. پزشکان نسبت PSA آزاد به PSA کل را بررسی می‌کنند، نه فقط مقدار مطلق PSA آزاد را. در افرادی که Total PSA بین ۴ تا ۱۰ نانوگرم بر میلی‌لیتر است، نسبت Free PSA بیشتر از ۲۵٪ معمولا با احتمال کمتر سرطان همراه است. نسبت‌های پایین‌تر، به‌ویژه ۱۰٪ یا کمتر، ممکن است ضرورت بررسی بیشتر را افزایش دهند. این اعداد برای همه سنین و شرایط مناسب نیستند. بنابراین، بهتر است مقدار Free PSA همراه با Total PSA و نتیجه معاینه تفسیر شود.

رنج نرمال آزمایش psa total

مقدار نرمال آزمایش Total PSA در بسیاری از برگه‌های آزمایش کمتر از ۴ نانوگرم بر میلی‌لیتر نوشته می‌شود. بااین‌حال، این محدوده یک معیار سنتی است و مرز قطعی میان پروستات سالم و سرطان نیست. برای مثال، در فردی با سابقه خانوادگی سرطان پروستات، PSA برابر ۳ ممکن است به بررسی بیشتری نیاز داشته باشد. در مقابل، PSA بالاتر از ۴ در فردی با بزرگی خوش‌خیم پروستات لزوما به معنای سرطان نیست. در کنار مقدار Total PSA، مقایسه نتیجه با آزمایش‌های قبلی و بررسی شرایط بالینی نیز بسیار مهم است.

شرایط آزمایش پروستات چیست؟

برای آزمایش خون PSA نیاز به آماده‌سازی و شرایط قبل از آزمایش پروستات ندارید، اما بعضی فعالیت‌ها، بیماری‌ها و داروها می‌توانند نتیجه را تغییر دهند. بنابراین، بهتر است پیش از آزمایش درباره شرایط خود با پزشک یا آزمایشگاه صحبت کنید. برای مثال، انزال، دوچرخه‌سواری شدید، عفونت ادراری و بعضی اقدامات پزشکی روی پروستات می‌توانند PSA را به‌طور موقت افزایش دهند. مصرف داروهایی مانند فیناستراید و دوتاستراید نیز ممکن است مقدار PSA را کاهش دهد. مهم‌ترین شرایط قبل از آزمایش پروستات عبارت‌اند از:

• پرهیز از انزال: بهتر است ۴۸ ساعت پیش از آزمایش PSA از انزال خودداری کنید
• محدود کردن دوچرخه‌سواری شدید: بهتر است طی ۴۸ ساعت قبل از آزمایش فعالیت‌هایی که فشار مستقیم زیادی به ناحیه نشیمنگاه وارد می‌کنند، انجام نشوند
• اطلاع درباره عفونت ادراری: در صورت داشتن علائم عفونت یا التهاب پروستات، پزشک ممکن است آزمایش را به زمان دیگری موکول کند
• اعلام داروهای مصرفی: داروهایی مانند فیناستراید و دوتاستراید می‌توانند نتیجه را تغییر دهند
• اطلاع درباره اقدامات پزشکی اخیر: بیوپسی، سوندگذاری و بعضی اقدامات مجاری ادراری ممکن است بر PSA تاثیر بگذارند
• رعایت دستور آزمایشگاه: اگر آزمایش‌های دیگری نیز هم‌زمان درخواست شده‌اند، شرایط آن‌ها را بررسی کنید

برای آزمایش پروستات ناشتا باشیم؟

برای آزمایش پروستات نیازی به ناشتا بودن نیست. فرد می‌تواند پیش از نمونه‌گیری آب بنوشد و غذای معمول خود را مصرف کند، مگر اینکه پزشک یا آزمایشگاه دستور متفاوتی داده باشد. اگر هم‌زمان آزمایش‌هایی مانند قند خون ناشتا یا چربی خون درخواست شده‌اند، ممکن است لازم باشد چند ساعت ناشتا باشید. این محدودیت مربوط به آزمایش‌های همراه است، نه خود PSA.

چه کسانی باید آزمایش پروستات بدهند؟

به طور کلی، اگر شما ۵۰ سال یا بیشتر داشته باشید و دارای هرگونه علائم ادراری هم باشید، باید به یک متخصص اورولوژی مراجعه کنید. پزشک با شما صحبت می‌کند و در نهایت تصمیم می‌گیرد که پروستات را چک کنید یا نه. انجام آزمایش PSA برای تمام مردان بدون توجه به سن و شرایط پزشکی توصیه یکسانی ندارد. غربالگری ممکن است برخی سرطان‌ها را زودتر شناسایی کند، اما احتمال نتایج مثبت کاذب، نمونه‌برداری غیرضروری و تشخیص سرطان‌های کم‌خطر نیز وجود دارد. افرادی که ممکن است به ارزیابی پروستات نیاز داشته باشند عبارت‌اند از:

• مردان دارای علائم ادراری پایدار
• افراد دارای خون در ادرار یا منی
• مردان دارای سابقه خانوادگی سرطان پروستات، به‌ویژه در پدر یا برادر
• افراد دارای جهش‌های ژنتیکی مرتبط با افزایش خطر سرطان، مانند BRCA2
• مردان حدود ۵۰ سال یا بیشتر که قصد تصمیم‌گیری درباره غربالگری دارند
• افراد پرخطر که ممکن است از حدود ۴۰ تا ۴۵ سالگی درباره غربالگری مشورت کنند
• بیماران تحت درمان یا پیگیری سرطان پروستات

چند وقت یکبار باید آزمایش پروستات انجام داد؟

اگر علائم سرطان پروستات را مشاهده کردید، با راهنمایی متخصص اورولوژی باید برای انجام آزمایش پروستات اقدام کنید. علاوه بر این بعد از سن خاصی یا در صورت وجود شرایط خاصی هم باید تست‌های غربالگری سرطان پروستات را انجام دهید. این شرایط عبارت‌اند از:

• اگر بین ۵۰ تا ۷۰ سال سن دارید، ولو اینکه هیچ سابقه خانوادگی نداشته باشید
• اگر بین ۴۰ تا ۷۰ سال سن دارید و پدر یا برادر شما مبتلا به سرطان پروستات است
• اگر بیش از ۷۰ سال سن و سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارید
• اگر قبلا یک تست PSA غیر عادی داشته‌اید و امید به زندگی شما بیش از ۱۰ سال است

پس از درمان سرطان پروستات، آزمایش PSA معمولا با فاصله‌های کوتاه‌تری انجام می‌شود. در بسیاری از برنامه‌های پیگیری، PSA در سال‌های ابتدایی هر ۶ تا ۱۲ ماه بررسی می‌شود و سپس فاصله آزمایش‌ها با توجه به شرایط بیمار تغییر می‌کند. اگر مردی بالای 50 سال سن دارد و یا به سرطان پروستات دچار است باید سالانه، آزمایش پروستات را انجام دهد. ولی اگر به بیماری سرطان دچار نیست و فقط از التهاب پروستات رنج می‌برد، دو سال یکبار باید اقدام کند.

آزمایش نمونه برداری از پروستات چیست؟

دقیق‌ترین آزمایش برای تشخیص سرطان پروستات، بیوپسی پروستات است. بیوپسی عبارت است از برداشتن یک نمونه از بافت پروستات و بررسی آن زیر میکروسکوپ. این کار به پزشک کمک می‌کند که بفهمد آیا رشد کنترل نشده‌ای در سلول‌های غده پروستات دیده می‌شود یا خیر.

پزشک در طول بیوپسی پروستات، تحت هدایت تصویربرداری و با استفاده از تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) و یا سونوگرافی ترانس رکتال (TRUS) یک سوزن خیلی نازک را به داخل پروستات فرو می‌برد تا نمونه‌ای کوچک از بافت را خارج کند. سپس بافت خارج شده برای بررسی سلول‌های سرطانی در یک آزمایشگاه آزمایش می‌کند. پزشک سوزن بیوپسی را از طریق رکتوم (بیوپسی ترانس رکتال) یا پوست بین اسکروتوم (کیسه بیضه) و مقعد (بیوپسی ترانس پرینال) فرو می‌برد. \

تفسیر جواب آزمایش نمونه برداری از پروستات

نتیجه بیوپسی پروستات بر اساس مشاهده سلول‌های بافتی تفسیر می‌شود. اگر تشخیص سرطان باشد، گزارش آسیب‌شناسی معمولا نوع سرطان، نمره گلیسون و گروه درجه‌بندی آن را مشخص می‌کند. نمره گلیسون (Gleason Score) میزان غیرطبیعی بودن الگوی رشد سلول‌های سرطانی را نشان می‌دهد. در بسیاری از سرطان‌های پروستات، گروه درجه‌بندی از ۱ تا ۵ گزارش می‌شود. گروه‌های بالاتر معمولا با رفتار تهاجمی‌تر بیماری ارتباط دارند.

منفی بودن بیوپسی همیشه به معنای نبود قطعی سرطان در تمام قسمت‌های پروستات نیست؛ زیرا فقط بخش‌هایی از بافت نمونه‌برداری می‌شوند. پزشک در صورت باقی ماندن شک بالینی ممکن است MRI یا نمونه‌برداری مجدد را بررسی کند.

نتیجه بیوپسی پروستات	تفسیر کلی
بافت خوش‌خیم	در نمونه‌های بررسی‌شده سرطان شناسایی نشده است
التهاب پروستات	تغییرات التهابی در بافت دیده شده‌اند
ASAP	سلول‌های غیرطبیعی مشکوک وجود دارند، اما تشخیص سرطان قطعی نیست
HGPIN	تغییرات پیش‌سرطانی در بعضی سلول‌های پروستات مشاهده شده‌اند
Grade Group 1	سرطان با گلیسون ۳+۳ و معمولاً درجه پایین‌تر
Grade Group 2	سرطان با گلیسون ۳+۴
Grade Group 3	سرطان با گلیسون ۴+۳
Grade Group 4	سرطان با گلیسون ۸
Grade Group 5	سرطان با گلیسون ۹ یا ۱۰

سونوگرافی پروستات چیست؟

سونوگرافی پروستات یک روش تصویربرداری با امواج صوتی است که برای بررسی اندازه، حجم و برخی ویژگی‌های ساختاری غده استفاده می‌شود. این آزمایش می‌تواند از روی شکم یا از طریق راست‌روده انجام شود. برای این تست، یک پروب کوچک حدودا به عرض یک انگشت و آغشته به ژل سونوگرافی داخل رکتوم قرار می‌گیرد. پروب امواج صوتی از خود ساطع می‌کند که وارد پروستات شده و تولید اکو می‌کنند. سپس پروب اکوها را دریافت کرده و یک کامپیوتر آنها را به یک تصویر سیاه و سفید از پروستات تبدیل می‌کند.

این تصویربرداری اغلب کمتر از ۱۰ دقیقه طول می‌کشد و در مطب پزشک یا کلینیک خدمات سرپایی انجام می‌گیرد. وقتی پروب به داخل رکتوم فرو برده می‌شود، بیمار احساس فشار خواهد کرد اما معمولاً درد ندارد. ممکن است ناحیه رکتوم قبل از تصویربرداری بی‌حس شود. سونوگرافی ترانس رکتال می‌تواند در موقعیت‌های مختلف زیر مورداستفاده قرار گیرد:

• این روش گاهی برای بررسی نواحی مشکوک در افراد با نتیجه تست DRE یا PSA غیر عادی به کار می‌رود. اگر چه که ممکن است بعضی سرطان‌ها را هم نشان ندهد
• از این روش می‌توان در طول بیوپسی پروستات برای هدایت سوزن به داخل ناحیه پروستات استفاده کرد
• از این روش می‌توان برای اندازه‌گیری سایز غده پروستات استفاده کرد. این روش می‌تواند به تعیین دانسیته پروستات کمک کند (دانسیته PSA در بخش تست‌های غربالگری برای سرطان پروستات توضیح داده شده است)
• از این روش به‌عنوان راهنما در طول برخی اشکال درمان مثل براکی تراپی (پرتو درمانی داخلی) یا کرایوتراپی استفاده می‌شود

آزمایش ام آر آی پروستات چیست؟

MRI پروستات روشی تصویربرداری است که با استفاده از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی، تصاویر دقیقی از بافت پروستات تهیه می‌کند. این روش برای شناسایی نواحی مشکوک، بررسی وسعت بعضی تومورها و برنامه‌ریزی نمونه‌برداری کاربرد دارد. در بسیاری از موارد از MRI چندپارامتری یا Multiparametric MRI استفاده می‌شود. این روش اطلاعات مربوط به ساختار و ویژگی‌های بافت پروستات را ترکیب می‌کند تا احتمال وجود سرطان مهم از نظر بالینی بهتر ارزیابی شود. در شرایط زیر از آزمایش ام آر آی پروستات استفاده می‌شود:

• اگر قرار به انجام بیوپسی پروستات باشد، ممکن است برای کمک به تعیین محل پروستات و مناطق هدفی که به‌احتمال زیاد درگیر سرطان شده‌اند، MRI انجام گیرد. این روش اغلب به‌عنوان بیوپسی فیوژن MRI / TRUS انجام می‌شود
• می‌توان در طول بیوپسی پروستات، از MRI برای کمک به راهنمایی سوزن به داخل پروستات استفاده کرد
• در صورتی که سرطان پروستات مشاهده شود، از MRI می‌توان برای کمک به تعیین مرحله (استیج) سرطان استفاده کرد
• اسکن MRI می‌تواند نشان دهد که آیا سرطان به خارج از پروستات و به داخل کیسه‌های منی و دیگر بافت‌های مجاور گسترش‌یافته است یا خیر.

معاینه دیجیتالی مقعد (DRE) یا تست پروستات با انگشت چگونه انجام می‌شود؟

DRE یا معاینه دیجیتالی مقعد روشی است که پزشک در آن با انگشت دستکش‌دار و آغشته به ماده روان‌کننده، سطح پشتی پروستات را از طریق راست‌روده لمس می‌کند. این معاینه برای بررسی اندازه تقریبی، قوام، سفتی و وجود برجستگی غیرطبیعی استفاده می‌شود. تست پروستات با انگشت مدت کوتاهی طول می‌کشد و ممکن است باعث فشار یا ناراحتی خفیف شود. بسیاری از افراد به بی‌حسی نیاز ندارند. ممکن است بیمار بعد از DRE از ناحیه مقعد کمی خونریزی داشته باشد، مخصوصا اگر دچار هموروئید یا فیشر آنال باشد. اگر خونریزی ادامه پیدا کند یا مقدار آن قابل‌توجه باشد، باید با پزشک تماس گرفت.

پزشک در طول DRE دستکش پوشیده و انگشت خود را که آغشته به روان‌کننده است به داخل رکتوم فرو می‌برد و سعی می‌کند به دنبال هرگونه غده، ناهنجاری، یا هرگونه سفتی که نشان‌دهنده سرطان است، بگردد. این معاینه همچنین سر نخ‌هایی را در مورد اینکه آیا سرطان یک طرف پروستات را درگیر کرده یا هر دو طرف آن را و اینکه آیا به ساختارهای نزدیک هم گسترش‌یافته است یا خیر، در اختیار پزشک قرار می‌دهد. در صورت ابتلا به هموروئید یا فیشر آنال (شقاق مقعد)، تیم پزشکی را در جریان قرار دهید، چون DRE ممکن است این مشکلات را تشدید کند.

پزشک معمولا نتایج DRE را بعد از معاینه توضیح می‌دهد. ممکن است همان روز از بیمار تست PSA هم گرفته شود.  اگر پزشک صلاح بداند که برای تشخیص، چندین مرحله تست لازم است، این کار را بر اساس نتایج هر دو روش، یعنی DRE و PSA انجام خواهد داد. البته باید توجه داشت که DRE اغلب نتایج مثبت کاذب هم دارد. اگر پزشک تغییراتی را در غده پروستات تشخیص دهد، این لزوماً نشان‌دهنده سرطان نیست و برای تشخیص قطعی نیاز به انجام آزمایشات تکمیلی است.

آزمایش پت اسکن به تشخیص مشکلات پروستات کمک می‌کند؟

اسکن PET شبیه به اسکن استخوان است، که در آن مقدار ناچیزی ماده رادیواکتیو موسوم به ردیاب به داخل خون تزریق شده که پس از آن با یک دوربین مخصوص شناسایی می‌شود. اما در اسکن PET از ردیاب‌های مختلفی استفاده می‌شود که عمدتا در سلول‌های سرطانی جمع می‌شوند. ردیاب‌های جدیدتر مثل فلوسیکلووین F18، سدیم فلوراید F18 و کولینC11 در تشخیص سلول‌های سرطانی پروستات بهتر عمل می‌کنند.

تصاویر حاصل از اسکن PET به‌دقت تصاویر سی تی اسکن و MRI نیست، اما اغلب می‌توانند مناطق درگیر سرطان را نشان دهند. بعضی از این دستگاه‌ها می‌توانند اسکن PET را به همراه (PET – MRI) یا به همراه سی تی اسکن (PET – CT) به طور هم‌زمان انجام دهند که می‌تواند جزئیات بیشتری را نشان دهد.

تشخیص پروستات با آزمایش ادرار چگونه است؟

آزمایش ادرار معمولی نمی‌تواند به‌تنهایی سرطان پروستات را تشخیص دهد. بااین‌حال، بعضی آزمایش‌های تخصصی ادرار، نشانگرهای مرتبط با سرطان پروستات را بررسی می‌کنند و ممکن است در تصمیم‌گیری درباره نیاز به نمونه‌برداری کمک‌کننده باشند. یکی از این آزمایش‌ها، تست ادراری PCA3 است. این تست میزان یک نشانگر مولکولی مرتبط با پروستات را در نمونه ادرار اندازه می‌گیرد.

در بعضی روش‌های نمونه‌گیری، ابتدا پزشک پروستات را از طریق راست‌روده ماساژ می‌دهد و سپس نمونه ادرار جمع‌آوری می‌شود. تست PCA3 بیشتر در شرایط منتخب، به‌ویژه هنگام بررسی نیاز به بیوپسی مجدد در برخی افراد با نمونه‌برداری منفی قبلی، استفاده شده است.

تست پروستات در خانه انجام میشود؟

انجام تست پروستات در خانه نمی‌تواند جایگزین آزمایش خون، معاینه پزشکی یا روش‌های تشخیصی معتبر شود. بعضی کیت‌های خانگی برای اندازه‌گیری PSA یا جمع‌آوری نمونه عرضه می‌شوند، اما کیفیت، دقت و کاربرد آن‌ها یکسان نیست. حتی اگر نتیجه یک تست خانگی PSA بالا یا پایین باشد، تفسیر آن به سن، شرایط پزشکی و سایر عوامل وابسته است. بنابراین، نتیجه چنین تستی به‌تنهایی سرطان پروستات را تشخیص نمی‌دهد یا رد نمی‌کند.

همچنین انجام معاینه پروستات با انگشت توسط خود فرد در خانه توصیه نمی‌شود. این کار نه‌تنها اطلاعات تشخیصی قابل‌اعتمادی ایجاد نمی‌کند، بلکه ممکن است باعث درد یا آسیب به ناحیه مقعد شود. اگر درباره سلامت پروستات خود نگران هستید، بهترین اقدام مراجعه به پزشک برای ارزیابی علائم و تعیین آزمایش مناسب است.

آزمایش پروستات چگونه انجام میشود؟

نحوه آزمایش پروستات به روش انتخاب‌شده بستگی دارد. ساده‌ترین روش، نمونه‌گیری خون برای بررسی PSA است. در روش‌های دیگر ممکن است پزشک معاینه مقعدی، آزمایش ادرار، تصویربرداری یا نمونه‌برداری را درخواست کند. در آزمایش PSA، نمونه کوچکی از خون ورید بازو گرفته می‌شود و معمولا کل فرایند چند دقیقه طول می‌کشد. برای معاینه مقعدی، بیمار در وضعیت مناسب قرار می‌گیرد و پزشک با انگشت دستکش‌دار سطح پشتی پروستات را بررسی می‌کند.

نتیجه گیری

آزمایش پروستات شامل روش‌های مختلفی مانند آزمایش خون PSA، آزمایش ادرار، معاینه مقعدی، سونوگرافی، MRI و نمونه‌برداری است. هرکدام از این روش‌ها کاربرد مشخصی دارند و انتخاب آن‌ها به علت مراجعه، سن، عوامل خطر و نتایج اولیه بستگی دارد. آزمایش PSA یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارزیابی سلامت پروستات است، اما بالا بودن آن همیشه به معنای سرطان نیست. همچنین مقدار پایین PSA نمی‌تواند تمام بیماری‌های پروستات را رد کند. برای تفسیر دقیق آزمایش پروستات باید نتیجه آن با سابقه پزشکی، معاینه و در صورت نیاز بررسی‌های تکمیلی همراه شود. مراجعه به متخصص اورولوژی می‌تواند به تشخیص علت تغییرات آزمایش و انتخاب روش پیگیری مناسب کمک کند.

دکترتو مراقب سلامتی شماست!

سوالات متداول