فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
انتظار دائمی برای وقوع اتفاقهای بد میتواند بر تصمیمگیری، روابط و حتی انگیزه فرد برای تجربه فرصتهای تازه تاثیر بگذارد. در برخی افراد، این نگاه منفی تنها یک نگرانی موقت نیست و به الگویی پایدار در شیوه فکر کردن و تفسیر اتفاقهای زندگی تبدیل میشود. طرحواره منفی گرایی و بدبینی یکی از همین الگوهای شناختی است که معمولاً ریشههای آن را میتوان در تجربههای دوران کودکی، محیط خانواده یا مواجهه مکرر با شرایط دشوار جستوجو کرد. شناخت تفاوت این طرحواره با مشکلاتی مانند افسردگی و آگاهی از نشانهها، عوامل شکلگیری و روشهای ارزیابی آن میتواند در درک بهتر این الگوی فکری مؤثر باشد. در این مقاله از دکترتو با چنین الگوهایی آشنا میشوید که میتواند نقطه شروعی برای توجه بیشتر به سلامت روان باشد.
طرحواره منفی گرایی و بدبینی چیست؟
منفی گرایی و بدبینی یکی از ۱۸ طرحواره های ناسازگار اولیه است. افرادی که این طرحواره را دارند، جنبههای منفی زندگی را اغراقآمیز یا بیش از حد بزرگ میکنند، درحالیکه جنبههای مثبت را نادیده میگیرند. آنها انتظار دارند که همه چیز بهشدت بد پیش برود. طرحواره منفی گرایی میتواند منجر به تردید، تفکر فاجعهبار، گوش به زنگی بیش از حد و احساس اضطراب شود.
منفی گرایی در روانشناسی یک اختلال رایج است که میتواند شرایط زندگی فرد را بهشدت تحت تاثیر قرار دهد. تفکر منفی، یا این باور که نتایج احتمالاً بد یا نامطلوب خواهند بود، ریشه در روانشناسی تکاملی ما دارد و ممکن است از اوایل نوزادی، شروع شود؛ بنابراین ما به طور طبیعی تمایل داریم که منفیها را در اولویت قرار دهیم. اما در مواردی این دیدگاه منفی فراتر از حد است و تبدیل به یک طرحواره میشود. این طرحواره میتواند ترسناک باشد و فرصت پیشرفتهای واقعبینانه را محدود میکند.
مشاوره روانشناسی با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران
علائم طرحواره منفی گرایی چیست؟
طرحواره منفی گرایی از دوران کودکی شروع میشود و همزمان با بزرگتر شدن کودک، این بدبینی و منفیبافی هم شدیدتر میشود. کودکانی که طرحواره منفی گرایی و بدبینی دارند، عمدتا روی جنبههای منفی تمرکز میکنند و به همین دلیل هم نسبت به چیزهای کوچک روزمره بدبین و ناامید میشوند. این طرحواره ممکن است کودکان و نوجوانان بزرگتر را از شرکت در فعالیتها و مسابقات باز دارد. آنها همیشه احساس میکنند که هیچ دلیلی برای تلاش وجود ندارد. نشانههای این طرحواره در بزرگسالی هم شامل موارد زیر است:
- آنها با این فرض که توانایی انجام کاری را ندارند، فقط سعی میکنند در مورد محدودیتهای خود واقعبین باشند
- معتقدند که دنیا گزینههای خوبی ارائه نمیدهد و بهتر است وضعیت خود را بپذیرند
- بههیچعنوان شکست را تحمل نمیکنند و آن را بخشی از رشد در نظر نمیگیرند
- فکر میکنند که تلاش و شکست منجر به طردشدن و آسیبرساندن به روابط موجود میشود
- مشکلات دیگری مانند اضطراب، استرس و افسردگی را هم تجربه میکنند
برای بررسی و درمان علائم طرحواره منفی گرایی، مراجعه به روانشناس میتواند به شناسایی ریشههای این الگوی فکری و جایگزین کردن نگاه واقعبینانهتر کمک کند. در این زمینه با دکترتو میتوانید به صورت اینترنتی از بهترین دکتر روانشناس ایران نوبت دریافت کنید.
طرحواره منفی گرایی چگونه شکل میگیرد؟
یکی از دلایل شکلگیری طرحواره منفی گرایی و بدبینی این است که خود والدین نیز همین طرحواره را دارند. در این شرایط ممکن است در طول زندگی کودک، والدین به طور مداوم جنبههای منفی یا نگرانکنندهتر زندگی را برجسته کرده و این باور را به فرزندان خود منتقل کنند. گاهی هم والدین برای جلوگیری از ناامید شدن یا شکست کودک، آنها را از انجام یکسری کارهای بلندپروازانه دلسرد میکنند.
این طرحواره میتواند در شرایطی که کودک سختیها و ناملایمات زیادی را تجربه کرده نیز رخ دهد. بزرگ شدن با سختیهای زیاد، کودک را به این باور میرساند که بهطورکلی اوضاع برای او بد پیش میرود. علاوه بر این، کودکانی که مورد سوءاستفاده، قلدری یا چالشهای آسیبزا قرار گرفتهاند هم احتمالا الگوهای بدبینی را در آینده نشان میدهند. بررسی ریشههای شکلگیری این الگوی فکری و تجربیات دوران کودکی با کمک روانشاس میتواند به شناخت الگوهای عمیق فکری و عاطفی مرتبط با منفینگری کمک کند. در این زمینه شما میتوانید از بهترین دکتر طرحواره درمانی ایران نوبت بگیرید.
| علت طرحواره منفی گرایی | تجربه کودک | اثر احتمالی |
|---|---|---|
| منفیگرایی والدین | والدین بهطور مداوم جنبههای منفی یا نگرانکننده زندگی را برجسته میکنند | انتقال باورهای منفی به فرزند |
| دلسرد کردن کودک | والدین برای جلوگیری از ناامیدی یا شکست، کودک را از کارهای بلندپروازانه دلسرد میکنند | تقویت بدبینی و محدود شدن تلاش |
| سختیها و ناملایمات زیاد | کودک در دوران رشد با سختیهای زیادی روبهرو میشود | شکلگیری باور اینکه اوضاع بهطورکلی بد پیش میرود |
| سوءاستفاده | کودک تجربه سوءاستفاده دارد | احتمال بروز الگوهای بدبینی در آینده |
| قلدری | کودک در معرض قلدری قرار میگیرد | احتمال بروز الگوهای بدبینی در آینده |
| چالشهای آسیبزا | کودک تجربههای آسیبزا دارد | احتمال بروز الگوهای بدبینی در آینده |
تفاوت طرحواره منفی گرایی با افسردگی چیه؟
طرحواره منفی گرایی یک الگوی شناختی زیربنایی یا باور اصلی است که بدترین حالت را انتظار دارد، درحالیکه افسردگی یک اختلال خلقی بالینی است که با غم مداوم، بی انرژی بودن و از دست دادن علاقه مشخص میشود. افسردگی حالت عاطفی و فیزیولوژیکی گستردهتری نسبت به بدبینی افراطی دارد. بااینحال اکثر دادهها نشان میدهد که افراد افسرده عمدتا طرحواره منفی گرایی و بدبینی دارند و در زندگی خود کمتر مثبتاندیشی را تجربه میکنند.
| ویژگی | طرحواره منفی گرایی | افسردگی |
|---|---|---|
| ماهیت | الگوی شناختی زیربنایی یا باور اصلی | اختلال خلقی بالینی |
| انتظار ذهنی | انتظار بدترین حالت | نامشخص |
| نشانههای اصلی | بدبینی افراطی؛ انتظار خراب شدن اوضاع | غم مداوم؛ بیانرژی بودن؛ از دست دادن علاقه |
| دامنه اثر | تمرکز بر باورها و انتظارات منفی | حالت عاطفی و فیزیولوژیکی گستردهتر |
| ارتباط با یکدیگر | در افراد افسرده عمدتاً دیده میشود | افراد مبتلا عمدتاً طرحواره منفیگرایی و بدبینی دارند |
متن انگلیسی:
به نقل از سایت attachmentproject
Adults with the negativity/pessimism schema tend to have strong expectations that things will go badly wrong.
ترجمه فارسی:
بزرگسالانی که طرحواره منفیگرایی و بدبینی دارند، معمولاً بر این باورند که همه چیز بهشدت خراب خواهد شد.
همیشه فکر میکنی قراره اتفاقات خیلی بدی بیفته؟
بهتره با متخصص صحبت کنی!
تست طرحواره منفی گرایی چگونه است؟
طرحواره ناسازگار اولیه منفی گرایی و بدبینی، معمولا با استفاده از یک پرسشنامه خودگزارشی مانند پرسشنامه طرحواره یانگ ارزیابی میشود. این تست طرحواره شامل رتبهبندی مجموعهای از جملات، در مورد انتظارات و نگرانیهای شما در زندگی در مقیاس ۱ تا ۶ است. شما باید از ۱ تا ۶ (بر اساس میزان صحت آنها برای شما) به این جملهها نمره دهید. در نهایت باتوجهبه نمره بهدستآمده از تست و تفسیر آن، میتوان این طرحواره را تایید یا رد کرد. این تست را باید در کنار روانشناس انجام داد.
درمان طرحواره منفی گرایی چگونه است؟
کسانی که طرحواره منفی گرایی و بدبینی دارند، ممکن است برای ایجاد یک طرز فکر مثبتتر و استراتژیهای مقابلهای جایگزین برای مقابله با ناامیدی، به کمک نیاز داشته باشند. طرحواره درمانی بر رابطهدرمانی و تجربیات اوایل کودکی تمرکز میکند تا طرحوارههای ناسازگار، مانند طرحواره منفی گرایی را به چالش بکشد. توجه به این نکته مهم است که اگرچه تغییر طرحوارههای ناسازگار دشوار است، اما با پشتکار، ثبات و درمان مناسب، بهبود آن کاملاً امکان پذیر است. از طریق درمان شناختی رفتاری و تکنیکهای ذهنآگاهی میتوان تفکرات منفی را با تفکرات مثبت جایگزین کرد. برخی از روشهای بهبود درمان طرحواره منفی گرایی عبارت است از:
- بررسی و به چالش کشیدن باورهای منفی و غیرواقعبینانه
- تمرکز آگاهانه بر جنبههای مثبت و واقعبینانه موقعیتها
- استفاده از تکنیکهای شناختی رفتاری (CBT)
- تمرین ذهنآگاهی و حضور در لحظه
- تقویت مهارت حل مسئله و مقابله با شرایط دشوار
- شناخت ریشههای طرحواره در تجربیات دوران کودکی
- اصلاح گفتوگوی درونی منفی و جایگزینی آن با افکار متعادلتر
- افزایش تحمل ابهام و پذیرش اینکه همه اتفاقات قابل پیشبینی نیستند
- تقویت روابط سالم و دریافت حمایت عاطفی از دیگران
- انجام تمرینهای طرحوارهدرمانی با کمک روانشناس یا درمانگر
- ثبت افکار، احساسات و موقعیتهای محرک در دفترچه روزانه
نیاز به بررسی و انجام تست طرحواره منفی گرایی داری؟ از مشاور کمک بگیر.
نتیجه گیری
طبیعی است که گاهی اوقات جنبه منفی چیزها را ببینیم. بااینحال، تمرکز روی جنبههای منفی و کوچک شمردن یا نادیده گرفتن جنبههای مثبت زندگی در تمام مدت، سالم نیست و میتواند باعث ایجاد مشکلاتی در زندگی روزمره ما شود. مشکل زمانی است که سوگیری منفی به طرحواره منفی گرایی و بدبینی تبدیل میشود. طرحواره منفی ممکن است از تجربه محرومیت واقعی، غفلت و سختی عاطفی ناشی شود و میتواند شدیدا روی عملکرد شما تاثیر بگذارد. به همین دلیل هم باید این منفی گرایی بیش از حد را با کمک یک رواندرمانگر کنترل کنید تا تمرکز شما روی جنبههای مثبت زندگی افزایش یابد. طرحوارهدرمانی، درمان شناختی رفتاری و برخی تکنیکهای ذهنآگاهی میتوانند در اصلاح این الگوی فکری نقش داشته باشند. اگر این افکار بر زندگی روزمره اثر قابلتوجهی گذاشتهاند، بررسی تخصصی میتواند کمککننده باشد.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
