فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
نیاز به کمک و حمایت دیگران بخشی طبیعی از زندگی است، اما زمانی که فرد تصور میکند بدون حضور یا راهنمایی دیگران از عهده تصمیمها و مسئولیتهای معمول برنمیآید، این وابستگی میتواند بر استقلال و اعتمادبهنفس او اثر بگذارد. طرحواره وابستگی با احساس ناتوانی، تردید نسبت به تواناییهای شخصی و نیاز مکرر به تایید یا کمک دیگران همراه است و ریشههای آن ممکن است به تجربههای دوران کودکی بازگردد. این الگو میتواند در شکلهای مختلفی مانند وابستگی عاطفی، اضطرابی یا احساس بیکفایتی دیده شود و حتی انجام امور روزمره را دشوار کند. شناخت علائم، عوامل شکلگیری و شیوههای کنترل و درمان این طرحواره کمک میکند ابعاد آن بهتر شناخته شود. در این مقاله از دکترتو طرحواره وابستگی را معرفی میکنیم و توضیح میدهیم که چطور میتوان آن را کنترل کرد.
طرحواره وابستگی چیست؟
طرحواره وابستگی یکی از طرحواره های ناسازگار است و به طور خاص حول این باور میچرخد که فرد به تنهایی و مستقل قادر به مدیریت چالشهای زندگی نیست. این طرحواره اغلب منجر به احساس درماندگی، تردید در تصمیمات و تکیه زیاد به دیگران برای راهنمایی، حتی در موقعیتهای ساده میشود. با گذشت زمان، این شرایط میتواند به طور قابلتوجهی بر اعتمادبهنفس، استقلال و کیفیت زندگی تاثیر بگذارد.
کودکانی که طرحواره وابستگی دارند، احساس درماندگی و ترس میکنند. آنها ممکن است مدام از اینکه بدون کمک رها شوند، بترسند. آنها عمدتا به سمت کسانی که اعتمادبهنفس بیشتری دارند جذب میشوند. این کودکان در بزرگسالی هم نمیتوانند درست تصمیم بگیرند و به همین دلیل، آنها ممکن است قبل از تصمیمگیری بارها از دیگران راهنمایی و مشاوره بخواهند.
علائم طرحواره وابستگی داری؟
بهتره با متخصص صحبت کنی!
علائم طرحواره وابستگی چیست؟
وقتی فرد احساس میکند برای انجام کارهای روزمره، تصمیمگیریهای معمول یا روبهرو شدن با موقعیتهای جدید به کمک دائمی دیگران نیاز دارد، طرحواره وابستگی دیده میشود. چنین فردی ممکن است به تواناییهای خود اعتماد نکند، از مستقل عمل کردن بترسد، مسئولیتهای مهم را به اطرافیان بسپارد یا برای انتخابهای ساده هم مدام دنبال تایید و راهنمایی باشد. این الگو گاهی باعث میشود فرد در رابطههای ناسالم بماند، از تغییر فرار کند یا هنگام تنها ماندن دچار اضطراب شود.
البته باید توجه داشت که وجود این نشانهها بهتنهایی تشخیص قطعی نیست و زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که زندگی، روابط یا عملکرد روزانه فرد را مختل کند. طرحواره وابستگی چند نشانه مهم دارد که در صورت وجود آنها میتوان به وجود این طرحواره در فرد شک کرد. مهمترین نشانههای طرحواره وابستگی عبارتاند از:
- فرد احساس میکند در مدیریت یک یا چند عنصر مهم از زندگی مستقل بزرگسالانه ناتوان است
- فرد نگران است که باری بر دوش دوستان و عزیزان خود باشد
- موضوعات مربوط به زندگی مستقل بزرگسالان، موجب بروز احساسات شدید منفی، شکست و شرم میشود
- در تصمیمگیری مشکل دارد
- فرد وابسته ممکن است برای مقابله با این افکار و احساسات دردناک، به مواد مخدر یا الکل روی بیاورد
- در انجام کارها احساس بیکفایتی دارد
- کارها را به دلیل عدم اعتمادبهنفس در انجام آنها به تعویق میاندازد
- در مسئولیتهای روزمره احساس غرقشدن دارد
- کسی که این طرحواره را دارد نمیتواند بهتنهایی وقت بگذراند و همیشه احساس میکند برای وقت گذراندن به دیگران نیاز دارد
متن انگلیسی:
به نقل از سایت psychologytoday
You feel incapable of handling one or more important elements of living an independent adult life.
ترجمه فارسی:
با طرحواره وابستگی احساس میکنید که در مدیریت یک یا چند عنصر مهم از زندگی مستقل بزرگسالان ناتوان هستید.
طرحواره وابستگی چگونه شکل میگیرد؟
این طرحواره اغلب در دوران کودکی شکل میگیرد، بهویژه هنگامی که کودک در محیطی بزرگ میشود که بیش از حد مورد حمایت قرار میگیرد، از استقلال دلسرد میشود یا دائما به او القا میشود که ناتوان است. اضطراب، عزتنفس پایین یا تجربیات منفی گذشته که در آن تلاش برای مستقلبودن خوب پیش نرفته هم میتوانند باعث شکلگیری این طرحواره در بزرگسالی شوند. اکثر کودکانی که دچار این تله دلبستگی میشوند، عمدتا در کودکی یک بیماری جدی داشتند یا این که به دلیل مشکل در زمان تولد، والدین بیش از حد مراقب آنها بودهاند. بهطور کلی، شرایط و تجربههای زیر میتوانند زمینه شکلگیری طرحواره وابستگی را فراهم کنند:
- حمایت و مراقبت بیش از حد والدین از کودک
- محدودکردن کودک هنگام انجام مستقل کارهای متناسب با سن
- تصمیمگیری مداوم والدین بهجای کودک
- انتقاد یا سرزنش کودک هنگام اشتباهکردن
- القای مکرر این باور که کودک بهتنهایی از عهده کارها برنمیآید
- ابتلا به بیماری جدی یا مشکلات جسمی در دوران کودکی و دریافت مراقبت بیش از حد
- داشتن والدین مضطرب یا بسیار نگران که محیط را خطرناک نشان میدهند
- فرصت نداشتن برای تجربه، آزمونوخطا و یادگیری مهارتهای مستقل
- تجربه شکست، تحقیر یا اضطراب شدید هنگام تلاش برای مستقلشدن
- عزتنفس پایین و اعتمادنداشتن به تواناییهای شخصی
مشاوره روانشناسی با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران
انواع طرحواره وابستگی چیست؟
طرحواره وابستگی اغلب با سایر طرحوارهها مانند طرحواره شکست، طرحواره انزوای اجتماعی و طرحواره آسیب پذیری همپوشانی دارد و به همین دلیل هم ممکن است به شکلهای مختلفی بروز کند. برای تشخیص دقیق اینکه به چه طرحوارهای دچار هستید بهتر است از بهترین دکتر طرحواره درمانی ایران کمک بگیرید. بسته به این که کدام ویژگی در کودکی تحت تاثیر قرار گرفته، میتوان این طرحواره را در شکلهای زیر مشاهده کرد:
- دلبستگی اضطرابی
- وابستگی بیکفایتی
- دلبستگی اجتنابی
- وابستگی عاطفی
متن انگلیسی:
به نقل از سایت attachmentproject
Adults with this schema may be reluctant to live independently. This has alternatively been known as Peter Pan Syndrome or “failure to launch.”
ترجمه فارسی:
بزرگسالانی که این طرحواره را دارند ممکن است تمایلی به زندگی مستقل نداشته باشند. این بهعنوان سندرم پیتر پن یا “شکست در شروع” نیز شناخته شده است.
طرحواره وابستگی اضطرابی چگونه است؟
سبک دلبستگی اضطرابی، نوعی سبک دلبستگی ناایمن است که با میل شدید به روابط معنادار، ترس از رهاشدن و طردشدن و نیاز شدید به اطمینان خاطر و حمایت مشخص میشود. طرحواره وابستگی اضطرابی که ریشه در تجربیات کودکی (ناشی از مراقبتهای ناپایدار) دارد، اغلب در بزرگسالی بهصورت اضطراب در روابط بروز میکند. میل شدید به نزدیکی و صمیمیت و حساسیت شدید به طرد یا رهاشدن از ویژگیهای مهم این سبک از وابستگی است.
طرحواره رهاشدگی چیست؟
طرحواره وابستگی بی کفایتی چگونه است؟
افرادی که طرحواره وابستگی بیکفایتی دارند، همیشه احساس میکنند که در انجامدادن کارها ناتواناند و از احساس درماندگی، بیعرضگی و بیکفایتی رنج میبرند. در وابستگی بیکفایتی، فرد استقلال ندارد و نمیتواند زندگی خود را مدیریت کند. این افراد فکر میکنند برای انجام هیچ کاری مناسب نیستند و شایستگی ندارند. در نتیجه همیشه برای انجام سادهترین کارها هم به دنبال تایید و راهنمایی دیگران هستند.
این احساس ناتوانی لزوما به معنای نداشتن مهارت یا توانایی واقعی نیست. فرد ممکن است توانایی انجام یک کار را داشته باشد، اما به قضاوت و تصمیمهای خود اعتماد نکند. به همین دلیل، مسئولیت بعضی از تصمیمها را به دیگران واگذار میکند یا پیش از هر اقدامی به دنبال اطمینانگرفتن از اطرافیان است.
طرحواره وابستگی اجتنابی چگونه است؟
در الگوی وابستگی اجتنابی، فرد ممکن است به دلیل ترس از شکست، انتقاد یا ناتوانی از موقعیتهایی دوری کند که به تصمیمگیری و عملکرد مستقل نیاز دارند. اجتناب در چنین شرایطی میتواند باعث شود فرد فرصت کمتری برای تجربه استقلال و افزایش اعتماد به تواناییهای خود داشته باشد.
برای مثال، ممکن است فرد از پذیرفتن یک مسئولیت کاری، انجام یک کار جدید یا تصمیمگیری بدون کمک دیگران خودداری کند. هر بار که فرد با اجتناب از موقعیت اضطراب خود را کاهش میدهد، ممکن است باور «من بهتنهایی نمیتوانم از عهده این کار برآیم» در او تقویت شود. برخی رفتارهایی که میتوانند با این الگو همراه باشند عبارتاند از:
- بهتعویقانداختن تصمیمهایی که باید بهتنهایی گرفته شوند
- دوری از مسئولیتهای تازه و ناآشنا
- درخواست کمک برای کارهایی که فرد توانایی انجام آنها را دارد
- ترس از اشتباهکردن بدون حضور یا راهنمایی دیگران
- اجتناب از موقعیتهایی که استقلال فرد را به چالش میکشند
- وابستگی به افراد مورد اعتماد برای مدیریت مشکلات روزمره
طرحواره وابستگی عاطفی چگونه است؟
یکی از اشکال نسبتا رایج طرحواره وابستگی، وابستگی عاطفی است. وابستگی عاطفی نیاز شدید به محبت از سوی دیگران است. چه در روابط خانوادگی، چه عاشقانه، حرفهای یا دوستانه؛ کسانی که این نوع از وابستگی را دارند مدام به دنبال توجه عاطفی دیگران هستند. در چنین الگویی با کوچکترین مشاجره یا اختلاف نظری، فرد وابسته تصور میکند که رها خواهد شد.
در چنین الگویی، یک اختلاف نظر یا کاهش موقت توجه طرف مقابل ممکن است به نگرانی شدید درباره طردشدن یا پایان رابطه منجر شود. فرد وابسته گاهی برای حفظ رابطه از خواستههای خود صرفنظر میکند، مرزهای شخصی را نادیده میگیرد یا رفتارهایی را میپذیرد که در حالت عادی با آنها موافق نیست. وجود یک یا چند مورد از این رفتارها بهتنهایی نشاندهنده اختلال روانشناختی نیست. شدت، تداوم و تأثیر این الگوها بر روابط و زندگی روزمره فرد اهمیت بیشتری دارد.
فکر میکنی طرحواره وابستگی داری؟ برای حل مشکلاتت مشاوره بگیر!
تست طرحواره وابستگی چگونه است؟
متخصصان علم روانشناسی یک مجموعه تست را بهعنوان تست طرحواره طراحی کردهاند که در آن قالبهای مختلف طرحواره از جمله وابستگی بررسی و اعتبارسنجی میشود. به این تست، تست تله وابستگی و ناتوانی هم گفته میشود. در این آزمون یکسری سوالات مطرح شده که با پاسخدادن به آنها و ارزیابی پاسخها، میتوان وجود طرحواره وابستگی را تشخیص داد. پاسخها به شناسایی الگوهای فکری و هیجانی مرتبط با وابستگی کمک میکنند و از طرفی میتوان از طریق آن ریشه آسیب را شناسایی کرد. برخی از سوالاتی که در این تست پرسیده میشود عبارت است از:
- برای کنارآمدن با موقعیتهای روزمره مشکل دارم؟
- برای گذراندن زندگی به دیگران متکی هستم؟
- تصمیمگیری برای من دشوار است؟
- به قضاوت خودم اعتماد ندارم؟
- دائما از اطرافیانم کمک و مشاوره میخواهم؟
درمان طرحواره وابستگی چگونه است؟
موثرترین روش درمان این مشکل، طرحواره درمانی است. این روش، شیوههای مختلف مبتنی بر شواهد، از جمله نظریه دلبستگی، رواندرمانی روان پویشی، ذهنآگاهی و گشتالتدرمانی را ادغام میکند. این رویکرد جامع، بهترینهای هر روش را برای تعامل موثر با مراجعین ترکیب میکند. طرحواره درمانی به شما کمک میکند تا بفهمید این باورها از کجا آمدهاند و ابزارهایی برای به چالش کشیدن آنها در اختیار شما قرار میدهد. در نهایت بعد از ریشهیابی نوع آسیب، یاد میگیرید که چطور به فردی مستقل و با اعتمادبهنفس بالا تبدیل شوید.
درمان طرحواره وابستگی معمولاً به کمک رواندرمانی و با بررسی الگوهای فکری و عاطفی فرد انجام میشود؛ مراجعه به بهترین دکتر روانشناس ایران میتواند به شناسایی ریشههای این طرحواره و انتخاب رویکرد درمانی مناسب کمک کند.
| عامل شکلگیری طرحواره وابستگی | علامت مرتبط | راهکار کنترل |
|---|---|---|
| القای مکرر این باور که کودک بهتنهایی از عهده کارها برنمیآید | احساس ناتوانی و بیکفایتی در انجام کارها | از شک کردن به خود دست بردارید; برای ایجاد اعتمادبهنفس گامهای کوچکی بردارید |
| تصمیمگیری مداوم والدین بهجای کودک | مشکل در تصمیمگیری; نیاز مکرر به راهنمایی دیگران | برای ایجاد اعتمادبهنفس گامهای کوچکی بردارید; به قضاوت خود اعتماد کنید |
| محدودکردن کودک هنگام انجام مستقل کارهای متناسب با سن | احساس ناتوانی در مدیریت زندگی مستقل | فهرستی از کارهایی که دوست دارید بدون کمک دیگران انجام دهید تهیه کنید |
| فرصت نداشتن برای تجربه، آزمونوخطا و یادگیری مهارتهای مستقل | احساس بیکفایتی; بهتعویقانداختن کارها به دلیل عدم اعتمادبهنفس | برای ایجاد اعتمادبهنفس گامهای کوچکی بردارید; انجام مستقل کارها را تمرین کنید |
| انتقاد یا سرزنش کودک هنگام اشتباهکردن | احساس شکست و شرم در موضوعات مربوط به زندگی مستقل | از شک کردن به خود دست بردارید; مراقبه و ذهنآگاهی |
| تجربه شکست، تحقیر یا اضطراب شدید هنگام تلاش برای مستقلشدن | احساسات شدید منفی، شکست و شرم; مشکل در تصمیمگیری | مراقبه و ذهنآگاهی; برای ایجاد اعتمادبهنفس گامهای کوچکی بردارید |
| داشتن والدین مضطرب یا بسیار نگران که محیط را خطرناک نشان میدهند | ناتوانی در تنها ماندن; نیاز به دیگران | مراقبه و ذهنآگاهی; بررسی اینکه آیا نزدیکان طرحواره را تقویت میکنند |
| حمایت و مراقبت بیش از حد والدین | تکیه زیاد به دیگران; احساس ناتوانی در زندگی مستقل | بررسی نقش نزدیکان در تقویت طرحواره; انجام تدریجی کارها بدون کمک دیگران |
| عزتنفس پایین و اعتمادنداشتن به تواناییهای شخصی | احساس بیکفایتی; تعویق کارها; مشکل در تصمیمگیری | از شک کردن به خود دست بردارید; برای ایجاد اعتمادبهنفس گامهای کوچکی بردارید |
چگونه طرحواره وابستگی را کنترل کنیم؟
مانند هر طرحواره منفی، اولین قدم برای غلبه و کنترل طرحواره وابستگی این است که تشخیص دهید آن را دارید. سپس از طریق پشتیبانی ساختاریافته، میتوانید بهتدریج اعتمادبهنفس خود را به دست آورید و یاد بگیرید که به قضاوت خود اعتماد کنید. افراد میتوانند از طریق تعهد به خودشناسی، پرورش توانمندسازی شخصی و پذیرش رشد شخصی، این طرحواره را کنترل کنند. بهترین استراتژیهای انطباقی با تله وابستگی شامل موارد زیر میشود:
- از شک کردن به خود دست بردارید
- مراقبه و ذهنآگاهی ابزارهای مفیدی برای رها کردن افکار و احساسات منفی هستند و به کاهش اضطراب کمک میکنند
- از خودتان بپرسید که آیا نزدیکانتان، حتی اگر به درخواست شما باشد، طرحواره شما را تقویت میکنند یا خیر، و در صورت لزوم تغییراتی ایجاد کنید
- برای ایجاد اعتمادبهنفس خود گامهای کوچکی بردارید
- فهرستی از کارهایی که دوست دارید بدون کمک دیگران انجام دهید، تهیه کنید
۴.۸ (۲۲۷۵ نظر)۴.۹ (۱۴۹۵ نظر)۴.۸ (۱۴۵۰ نظر)۵ (۷۹۳ نظر)۴.۹ (۷۸۴ نظر)۵ (۶۰۰ نظر)
نتیجه گیری
همه ما میخواهیم احساس کنیم که توانمند هستیم. بااینحال، افرادی که طرحواره وابستگی یا بیکفایتی دارند، معمولا احساس میکنند که بدون کمک نمیتوانند از پس زندگی روزمره برآیند. طرحواره وابستگی میتواند باعث شود فرد تواناییهای خود را دستکم بگیرد، برای تصمیمگیری بیش از حد به دیگران تکیه کند و در مواجهه با مسئولیتهای روزمره احساس ناتوانی یا درماندگی داشته باشد. این طرحواره که ریشه در تجربیات اولیه دوران کودکی دارد، بر توانایی فرد برای پیمایش جهان با اعتمادبهنفس و استقلال سایه میاندازد. طرحواره وابستگی میتواند بهشدت روی زندگی و روابط فرد در بزرگسالی تاثیر منفی بگذارد. شناخت این الگو نخستین گام برای کنترل آن است و اقداماتی مانند تقویت تدریجی اعتمادبهنفس، خودشناسی و تمرین استقلال میتوانند کمککننده باشند. اگر وابستگی بر روابط، تصمیمگیری یا کیفیت زندگی اثر قابلتوجهی گذاشته است، مراجعه به روانشناس میتواند برای بررسی ریشهها و انتخاب مسیر درمانی مناسب مفید باشد.
دکترتو مراقب سلامت شماست!
