فهرست مطالب
خلاصه این مطلب را در این پادکست گوش دهید:
ترس از دست دادن افراد مهم تجربهای آشناست، اما زمانی که این نگرانی به شکلی مداوم بر احساس امنیت و رفتار فرد در روابط تاثیر بگذارد، ممکن است با طرحواره رهاشدگی ارتباط داشته باشد. فرد در این شرایط ممکن است تغییرات کوچک در رفتار شریک عاطفی، فاصله کوتاه یا دیر پاسخ دادن را نشانهای از ترک شدن بداند و برای حفظ رابطه به اطمینانخواهی، وابستگی یا حتی فاصله گرفتن روی بیاورد. این الگو میتواند ریشه در تجربههایی مانند بیثباتی، جدایی یا فقدان در کودکی داشته باشد، هرچند تجربههای مشابه برای همه افراد پیامد یکسانی ندارند. در ادامه این مقاله از دکترتو به مفهوم طردشدگی، نشانههای طرحواره رهاشدگی، شکلهای مختلف آن، عوامل موثر در شکلگیری، تستهای مرتبط و روشهای درمان آن میپردازیم.
طرحواره طرد و رها شدگی چیست و چه نشانه هایی دارد؟
طرد و رهاشدگی یکی از طرحوارههای ناسازگار اولیه در روانشناسی است که در آن فرد به شکل عمیق و مداوم نگران از دست دادن افراد مهم زندگی خود است. فرد ممکن است باور داشته باشد که دیگران او را ترک میکنند، رابطهها پایدار نیستند یا در نهایت تنها خواهد ماند. این نگرانی همیشه بر اساس اتفاق واقعی شکل نمیگیرد و گاهی حتی زمانی که رابطه کاملا امن است، فعال میشود. برای مثال، دیر جواب دادن پیام همسر یا تغییر برنامه یک دوست ممکن است در فرد باعث احساس شدید اضطراب شود. این طرحواره معمولا در روابط عاطفی بیشتر خودش را نشان میدهد، اما میتواند روی دوستیها و روابط خانوادگی نیز تاثیر بگذارد.
مشاوره روانشناسی
با برترین روانشناسان ایران از دیدگاه کاربران
طردشدگی در روانشناسی به چه معناست؟
در روانشناسی، طردشدگی به تجربه یا انتظار نادیده گرفته شدن، پذیرفته نشدن یا کنار گذاشته شدن از سوی افراد مهم اشاره دارد. تجربه طردشدگی میتواند در کودکی یا بزرگسالی اتفاق بیفتد و در صورت تکرار، روی احساس امنیت و اعتماد فرد در روابط تأثیر بگذارد. با این حال، طردشدگی با طرحواره رهاشدگی دقیقا یکسان نیست. ممکن است فرد در گذشته واقعا تجربه طرد شدن داشته باشد، اما این تجربه الزاماً به شکلگیری یک طرحواره پایدار منجر نشود.
| نوع یا الگو | رفتار رایج | راهکار درمانی |
|---|---|---|
| رهاشدگی بیثباتی | چسبیدن به رابطه; اطمینانخواهی; حساسیت به تغییر رفتار شریک | طرحوارهدرمانی; تنظیم هیجان; تقویت احساس امنیت |
| رهاشدگی اجتنابی | دوری از صمیمیت; سرد یا بینیاز به نظر رسیدن; فاصله گرفتن هنگام جدی شدن رابطه | طرحوارهدرمانی; کار روی ترس از تنهایی; افزایش تحمل فاصله عاطفی سالم |
| ترس از ترک شدن | تحلیل زیاد رفتار طرف مقابل; نگرانی مداوم از پایان رابطه | شناسایی افکار مربوط به ترک شدن; جدا کردن ترسهای گذشته از واقعیت فعلی |
| وابستگی عاطفی | نیاز مداوم به اطمینان و نزدیکی | تمرین اعتماد به خود; اصلاح الگوهای وابستگی |
| الگوهای ناسالم رابطه | قطع رابطه از ترس آسیب یا ایجاد فشار بر رابطه | مرزبندی سالم; زوجدرمانی در صورت نیاز |
طرحواره رهاشدگی بی ثباتی چگونه است؟
طرحواره رهاشدگی بیثباتی زمانی دیده میشود که فرد به اینکه روابط عاطفی و افراد مهم زندگیاش قابل اعتماد و پایدار نیستند، باور عمیقی داشته باشد. فرد ممکن است دائما منتظر این باشد که شریک عاطفیاش علاقه خود را از دست بدهد، فرد دیگری را ترجیح دهد یا ناگهان رابطه را ترک کند. در نتیجه، تغییرات کوچک در رفتار طرف مقابل میتواند اضطراب زیادی ایجاد کند. این طرحواره گاهی باعث میشود فرد برای جلوگیری از جدایی، بیش از حد به رابطه بچسبد یا دائما اطمینان بخواهد. در برخی افراد نیز واکنش برعکس دیده میشود و فرد برای اینکه قبل از رها شدن آسیب نبیند، خودش رابطه را تمام میکند.
متن انگلیسی:
به نقل از سایت qualiapsychology
Many people with this schema believe they must always please others to avoid being abandoned.
ترجمه فارسی:
بسیاری از افرادی که این طرحواره را دارند، باور دارند که برای جلوگیری از رها شدن باید همیشه دیگران را راضی نگه دارند.
به افراد زندگیت اعتماد نداری و از فاصله گرفتن میترسی؟
برای رفع این احساسات از متخصص کمک بگیر.
طرحواره رهاشدگی اجتنابی چگونه است؟
در شکل طرحواره رهاشدگی اجتنابی، فرد به دلیل ترس از رها شدن ممکن است از صمیمیت عاطفی یا ایجاد روابط عمیق فاصله بگیرد. در ظاهر ممکن است فرد مستقل، بینیاز یا حتی سرد به نظر برسد، اما در پشت این رفتار گاهی ترس از وابستگی و آسیب دیدن قرار دارد. فرد ممکن است با خود فکر کند اگر به کسی نزدیک شود، احتمالا در نهایت ترک خواهد شد، بنابراین بهتر است اصلا وابستگی عاطفی ایجاد نکند. برخی افراد نیز به محض جدی شدن یک رابطه، احساس خفگی یا اضطراب میکنند و فاصله میگیرند. برای شناخت علت رفتار، بررسی سابقه روابط، تجربههای کودکی و الگوهای فکری فرد توسط بهترین دکتر روانشناس ایران میتواند مفید باشد.
علائم طرحواره رهاشدگی چیست؟
علائم طرحواره رهاشدگی معمولا زمانی پررنگتر میشوند که فرد احساس کند رابطه مهمی در معرض تغییر یا از دست رفتن قرار گرفته است. شدت این علائم میتواند از نگرانی خفیف تا اضطراب شدید و رفتارهای افراطی متفاوت باشد. وجود یکی از این نشانهها بهتنهایی برای تشخیص طرحواره کافی نیست و باید الگوی تکرارشونده رفتار و افکار بررسی شود. نشانههای رایج طرحواره رهاشدگی عبارتاند از:
- ترس شدید از ترک شدن
- حساسیت زیاد به فاصله عاطفی
- نیاز مداوم به اطمینان گرفتن
- نگرانی درباره پایان رابطه
- حسادت
- نگرانی از جایگزین شدن
- وابستگی شدید به شریک عاطفی
- تحلیل زیاد رفتار طرف مقابل
- ناراحتی شدید هنگام پاسخ ندادن
- قطع رابطه از ترس آسیب
- بیاعتمادی به پایداری رابطه
متن انگلیسی:
به نقل از سایت attachmentproject
The abandonment schema develops in childhood due to an unmet need for consistent support, connection, and protection.
ترجمه فارسی:
طرحواره رهاشدگی در دوران کودکی، در نتیجه برآورده نشدن نیاز کودک به حمایت، ارتباط عاطفی و احساس محافظت و امنیت پایدار شکل میگیرد.
طرحواره رهاشدگی در رابطه عاطفی چگونه دیده میشود؟
در رابطه عاطفی، طرحواره رهاشدگی میتواند باعث شود فرد رفتارهای معمول شریک خود را بهعنوان نشانهای از ترک شدن برداشت کند. برای مثال، اگر همسر دیر پاسخ دهد، فرد ممکن است سریع به این نتیجه برسد که دیگر علاقهای به او ندارد. در نتیجه، ممکن است پیامهای مکرر ارسال کند، دائما درباره احساس طرف مقابل سوال بپرسد یا نسبت به ارتباطات او با دیگران حساس شود. در برخی موارد نیز فرد برای اینکه زودتر از شریک خود جدا نشود، خودش رابطه را به پایان میرساند. این رفتارها معمولا با هدف محافظت از خود شکل میگیرند، اما ممکن است در طول زمان فشار زیادی بر رابطه وارد کنند.
| موقعیت | برداشت فرد | واکنش | پیامد |
|---|---|---|---|
| دیر پاسخ دادن شریک عاطفی | دیگر به من علاقه ندارد. | اضطراب شدید; ارسال پیامهای مکرر | فشار بر رابطه |
| تغییر رفتار شریک | ممکن است رابطه را ترک کند. | تحلیل زیاد رفتار طرف مقابل | افزایش نگرانی |
| ارتباط شریک با دیگران | ممکن است فرد دیگری جایگزین من شود. | حساسیت و حسادت | تنش در رابطه |
| ابهام درباره احساس طرف مقابل | ممکن است علاقهاش را از دست داده باشد. | سؤال مداوم درباره احساسات او | اطمینانخواهی مکرر |
| احتمال جدایی | اگر زودتر جدا شوم کمتر آسیب میبینم. | پایان دادن به رابطه | قطع رابطه از ترس رها شدن |
| فاصله عاطفی معمول | نشانه پایان یا ناپایداری رابطه است. | نگرانی و واکنش شدید | کاهش احساس امنیت در رابطه |
طرحواره رهاشدگی در کودکان چیست؟
طرحواره رهاشدگی در کودکان میتواند در نتیجه تجربههایی ایجاد شود که احساس امنیت و ثبات کودک را تحت تاثیر قرار میدهند. برای مثال جدایی والدین، تغییرات مکرر در مراقبان، از دست دادن یکی از افراد مهم یا بیثباتی شدید در محیط خانواده ممکن است زمینه چنین نگرانیهایی را ایجاد کند. البته هر کودک پس از جدایی یا تغییر شرایط الزاما دچار طرحواره رهاشدگی نمیشود. واکنش کودک به شرایط، میزان حمایت والدین و احساس امنیت او اهمیت زیادی دارد. کودک ممکن است از تنها ماندن بترسد، هنگام جدا شدن از والد مضطرب شود یا نسبت به حضور و توجه والد حساسیت زیادی نشان دهد.
چرا طرحواره رهاشدگی شکل میگیرد؟
طرحواره رهاشدگی معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و میتواند از ترکیب تجربههای دوران کودکی، ویژگیهای فردی و شرایط روابط شکل بگیرد. کودک برای رشد سالم به احساس امنیت و ثبات نیاز دارد. اگر این احساس بهطور مداوم مختل شود، ممکن است باورهایی درباره ناپایداری روابط در ذهن او شکل بگیرد.
تجربههایی مانند از دست دادن یکی از والدین، جدایی والدین، بیثباتی شدید خانوادگی، تغییر مکرر مراقبان یا احساس نادیده گرفته شدن میتوانند در برخی افراد نقش داشته باشند. همچنین نحوه تفسیر کودک از اتفاقات اهمیت دارد؛ دو کودک ممکن است تجربه مشابهی داشته باشند اما واکنش روانی کاملا متفاوتی داشته باشند. تجربههای عاطفی در روابط بزرگسالی نیز میتوانند این طرحواره را فعالتر کنند. برخی از دلایل ایجاد طرحواره رهاشدگی عبارت است از:
- از دست دادن یکی از والدین یا مراقبان اصلی
- جدایی یا طلاق والدین در دوران کودکی
- بیثباتی شدید در محیط خانواده
- تغییر مکرر مراقبان یا محل زندگی
- بیماری، افسردگی یا در دسترس نبودن عاطفی والدین
- بیتوجهی مداوم به نیازهای عاطفی کودک
- تجربه طرد شدن، تنهایی یا نادیده گرفته شدن
- ترسهای شدید کودک از تنهایی
- روابط عاطفی ناامن یا غیرقابل پیشبینی در کودکی
- دعواها و تنشهای مکرر خانوادگی
- وابستگی بیش از حد به یک والد و ترس از دست دادن او
- تجربه خیانت، جدایی یا ترک شدن در روابط بزرگسالی
تست طرحواره رهاشدگی چیست؟
تست طرحواره رهاشدگی یک ابزار پرسشنامهای است که برای بررسی میزان وجود افکار، احساسات و الگوهای مرتبط با ترس از رها شدن استفاده میشود. یکی از منابع شناختهشده در این زمینه، پرسشنامه طرحواره یانگ (YSQ) است که طرحوارههای مختلف ناسازگار اولیه را ارزیابی میکند.
در بخش مرتبط با رهاشدگی، سوالات معمولا به باورهایی درباره ناپایداری روابط، ترک شدن، از دست دادن افراد مهم و دشواری اعتماد به ماندگاری رابطه مربوط میشوند. نتیجه تست بهتنهایی تشخیص روانشناختی محسوب نمیشود. نمره بالا نشان میدهد برخی باورهای مرتبط با این طرحواره ممکن است در فرد پررنگ باشند، اما تفسیر نهایی باید با توجه به سابقه زندگی و روابط فرد انجام شود. در صورت ایجاد مشکل در روابط، ارزیابی توسط بهترین دکتر زوج درمانی ایران میتواند تصویر دقیقتری ارائه دهد.
مدام میترسی همه ترکت کنن؟ برای درمان این مشکل با متخصص مشورت کن.
درمان طرحواره رهاشدگی چگونه است؟
درمان معمولا با هدف شناسایی باورهای عمیق فرد درباره ترک شدن و ایجاد احساس امنیت بیشتر انجام میشود. طرحوارهدرمانی یکی از رویکردهایی است که بهطور مشخص برای کار با طرحوارههای ناسازگار اولیه طراحی شده است. در این روش، فرد به تدریج یاد میگیرد افکار و واکنشهایی را که از تجربیات گذشته سرچشمه میگیرند از واقعیت رابطه فعلی جدا کند.
همچنین ممکن است روی تنظیم هیجان، افزایش اعتماد به خود و ایجاد الگوهای سالمتر در روابط کار شود. بسته به شرایط فرد، روشهایی از درمان شناختی رفتاری یا سایر رویکردهای رواندرمانی نیز میتوانند مورد استفاده قرار گیرند. درمان طرحواره رهاشدگی معمولا یک فرآیند تدریجی است و مدت درمان آن به شدت طرحواره و مشکلات همراه بستگی دارد. برای انتخاب مناسبترین روش درمان حتما با بهترین دکتر طرحواره درمانی ایران مشورت کنید. برخی از روشهای درمان طرحواره رهاشدگی عبارت است از:
- طرحواره درمانی
- بازوالدینی محدود
- تصویرسازی ذهنی
- گفتوگوی صندلی
- روان درمانی شناختی
- آموزش تنظیم هیجان
- تقویت احساس امنیت در رابطه
- شناسایی افکار مربوط به ترک شدن
- جدا کردن ترسهای گذشته از واقعیت رابطه فعلی
- تمرین اعتماد به خود
- تمرین مرزبندی سالم
- اصلاح الگوهای وابستگی عاطفی
- کار روی ترس از تنهایی
- افزایش تحمل فاصله عاطفی سالم
- زوج درمانی در صورت نیاز
- گروه درمانی در صورت نیاز
۴.۸ (۲۲۶۴ نظر)۴.۹ (۱۴۶۹ نظر)۴.۸ (۱۴۴۸ نظر)۵ (۷۸۲ نظر)۴.۹ (۷۸۳ نظر)۵ (۵۵۹ نظر)نتیجه گیری
طرحواره رهاشدگی یکی از الگوهای ذهنی است که میتواند احساس امنیت فرد در روابط را تحت تاثیر قرار دهد. فرد دارای این طرحواره ممکن است دائما نگران از دست دادن افراد مهم باشد یا رفتارهای معمولی مانند دیر پاسخ دادن یا نیاز به تنهایی را نشانه پایان رابطه بداند. این طرحواره میتواند در کودکی و در اثر تجربههایی مانند بیثباتی، جدایی یا فقدان شکل بگیرد، اما تجربههای بزرگسالی نیز ممکن است آن را فعال کنند. واکنش افراد به این طرحواره یکسان نیست؛ بعضی افراد بیش از حد به رابطه میچسبند و برخی دیگر از صمیمیت دوری میکنند. خوشبختانه این الگو قابل بررسی و تغییر است. رواندرمانی، بهخصوص طرحوارهدرمانی، میتواند به فرد کمک کند ریشه ترسهای خود را بشناسد، احساس امنیت بیشتری پیدا کند و روابط عاطفی سالمتری بسازد.
دکترتو مراقب سلامتی شماست!
